WEBVTT

1
00:00:01.011 --> 00:00:02.023
888

2
00:00:03.003 --> 00:00:05.020
Overal waar je kijkt schedels.

3
00:00:06.000 --> 00:00:09.023
Flink hakken, zegt ze volgens mij. Tjane! Tjane! Tjane.

4
00:00:17.023 --> 00:00:19.023
MUZIEK

5
00:00:45.002 --> 00:00:48.009
Rwanda, een van de mooiste landen van Afrika...

6
00:00:48.014 --> 00:00:51.013
is vooral bekend van de genocide in 1994...

7
00:00:51.018 --> 00:00:55.009
waarbij meer dan 800.000 mensen om het leven kwamen.

8
00:00:55.014 --> 00:00:59.000
Maar het is ook het land van de film Gorillas in the Mist.

9
00:00:59.005 --> 00:01:03.016
Het is tijd voor een van de meest unieke gebeurtenissen uit m'n leven.

10
00:01:03.021 --> 00:01:08.022
Ik loop met mijn Rwandese vriend Gatete een vulkaan op in het Virunga-gebergte.

11
00:01:17.009 --> 00:01:18.021
Hee.

12
00:02:10.008 --> 00:02:12.013
Vanochtend was ik stiknerveus.

13
00:02:12.018 --> 00:02:17.002
We zijn in Rwanda en Gatete zou me meenemen naar de gorilla's...

14
00:02:17.007 --> 00:02:21.016
maar ik had nooit verwacht dat ik ze ook echt zou zien. Geweldig.

15
00:04:05.009 --> 00:04:10.020
Er kleeft een trieste geschiedenis aan de Twa people oftewel Batwa-pygmeeen.

16
00:04:11.000 --> 00:04:15.024
Altijd werd op deze oorspronkelijke bewoners van Rwanda neergekeken.

17
00:04:16.004 --> 00:04:20.001
Van oudsher weigerden zowel de Hutu's als de Tutsi's...

18
00:04:20.006 --> 00:04:24.007
de bevolkingsgroepen die Rwanda later binnentrokken...

19
00:04:24.012 --> 00:04:26.013
bijvoorbeeld met hen te eten.

20
00:04:26.018 --> 00:04:28.005
GEZANG Heeeeeeeee!

21
00:04:36.020 --> 00:04:42.012
De pygmeeen werden verdreven uit de in nationale parken veranderde oerwouden...

22
00:04:42.017 --> 00:04:46.003
waar ze vreedzaam met de gorilla's samenwoonden.

23
00:04:46.008 --> 00:04:51.021
En tijdens de genocide van 94 werd maar liefst een derde van alle Twa uitgeroeid.

24
00:04:52.001 --> 00:04:57.024
Ze mogen nu niet meer vrij door Rwanda rondtrekken en in hun zelfgebouwde hutten wonen.

25
00:04:58.004 --> 00:05:02.005
De Twa-pygmeeen, die leven van de pottenbakkerskunst...

26
00:05:02.010 --> 00:05:06.013
behoren tot de allerarmsten onder de Rwandezen. Thank you.

27
00:05:09.022 --> 00:05:12.019
Gatete en ik doorbreken hier een taboe...

28
00:05:12.024 --> 00:05:15.021
door samen met de Twa de maaltijd te delen.

29
00:05:16.001 --> 00:05:18.021
We schuiven aan bij een bejaard echtpaar...

30
00:05:19.001 --> 00:05:21.003
dat ooit in het oerwoud leefde.

31
00:05:21.008 --> 00:05:23.024
Ze werden naar een ander stuk bos gebracht...

32
00:05:24.004 --> 00:05:28.002
waar ook de Hutu's en Tutsi's leefden, die hen slecht behandelden.

33
00:06:32.016 --> 00:06:36.013
De Twa hopen nu op een betere toekomst voor hun kinderen.

34
00:06:36.018 --> 00:06:40.000
Worden zij, zoals de regering heeft beloofd...

35
00:06:40.005 --> 00:06:43.006
straks volwaardige burgers van EEN Rwanda?

36
00:06:43.011 --> 00:06:47.004
In Kigali vinden wekelijks demonstraties plaats...

37
00:06:47.009 --> 00:06:51.008
tegen haat tussen de verschillende bevolkingsgroepen.

38
00:06:51.013 --> 00:06:53.017
Paars is de kleur van verzoening.

39
00:06:53.022 --> 00:06:57.017
In 94 werden in deze kerk in Nyamata 10.000 Tutsi's afgeslacht.

40
00:06:57.022 --> 00:07:02.004
Gatete verloor tijdens de genocide z'n moeder. Hij wil de kerk niet in.

41
00:07:45.001 --> 00:07:50.004
In de kerk liggen nog altijd de kleren van de 10.000 hier vermoorde mensen.

42
00:07:52.010 --> 00:07:53.022
Ongelofelijk.

43
00:07:54.002 --> 00:07:56.010
Alle kleren liggen er nog.

44
00:08:00.020 --> 00:08:06.008
Niet te bevatten dat 10.000 mensen zijn afgeslacht in deze kerk.

45
00:08:06.013 --> 00:08:11.003
En dan te bedenken dat mensen juist hier naartoe waren gevlucht...

46
00:08:11.008 --> 00:08:15.007
omdat ze dachten dat ze veilig waren in deze heilige plek.

47
00:08:15.012 --> 00:08:19.003
Het beeld van de beschermheilige Maria staat er nog.

48
00:08:19.008 --> 00:08:22.016
Die heeft het helaas ook niet kunnen voorkomen.

49
00:08:23.020 --> 00:08:28.010
Hier krijgt die waanzinnige oorlog echt gezicht, door die kleren.

50
00:08:31.002 --> 00:08:35.013
Ik kan me goed voorstellen dat Gatete niet naar binnen wil komen.

51
00:08:35.018 --> 00:08:40.012
Ik krijg het helemaal benauwd. Ik ga ook naar buiten, jongens, sorry.

52
00:08:46.020 --> 00:08:49.023
Achter de kerk bevindt zich een graftombe...

53
00:08:50.003 --> 00:08:53.019
met daarin de restanten van de omgebrachte Tutsi's.

54
00:08:53.024 --> 00:08:57.010
Het is er zo donker dat ik een kaars moet aansteken.

55
00:08:59.004 --> 00:09:03.005
Ik vraag me af of ik wel wil zien wat me hier te wachten staat.

56
00:09:09.002 --> 00:09:10.016
Ongelooflijk.

57
00:09:12.011 --> 00:09:14.019
Dit is echt on-ge-lo-fe-lijk.

58
00:09:14.024 --> 00:09:17.021
Overal waar je kijkt schedels.

59
00:09:18.001 --> 00:09:19.013
Sommige ingeslagen.

60
00:09:19.018 --> 00:09:21.021
Sommige met een kogelgat erin.

61
00:09:23.022 --> 00:09:25.010
Beenderen.

62
00:09:28.021 --> 00:09:31.012
Het ene moment ben je springlevend...

63
00:09:31.017 --> 00:09:35.003
het andere moment ben je met 10.000 tegelijk dood.

64
00:09:35.008 --> 00:09:37.006
Dit is echt niet te geloven.

65
00:09:38.022 --> 00:09:41.011
Hier word je echt heel, heel stil van.

66
00:09:41.016 --> 00:09:45.002
Hoe moet je verder in een land met zulke littekens?

67
00:09:45.007 --> 00:09:50.012
Een land waarin een deel van de bevolking door een ander deel is afgeslacht.

68
00:09:50.017 --> 00:09:53.010
Ik ben op weg naar Assumpta Mugiraneza.

69
00:09:53.015 --> 00:09:58.014
Een bijzondere vrouw die haar halve familie in de Nyamata-kerk verloor.

70
00:09:58.019 --> 00:10:02.024
Ze heeft nu met Nederlandse hulp de organisatie IRIBA opgericht...

71
00:10:03.004 --> 00:10:05.023
die zowel slachtoffers als nabestaanden...

72
00:10:06.003 --> 00:10:10.011
als psychisch in de knoop geraakte daders van de genocide, hulp verleent.

73
00:10:10.016 --> 00:10:13.024
Zoals Gioroza, die tijdens de genocide werd verkracht...

74
00:10:14.004 --> 00:10:17.002
en toen een zoon ter wereld bracht die zij haatte.

75
00:12:39.024 --> 00:12:43.006
En dan komt Gioroza met wat foto's van haar zoon.

76
00:13:00.019 --> 00:13:05.007
't Zal je gebeuren, dat je verkracht wordt tijdens zo'n oorlog...

77
00:13:05.012 --> 00:13:09.017
en dan een kind moet opvoeden van iemand die aan de andere kant stond.

78
00:13:09.022 --> 00:13:13.005
Dat draag je je hele leven bij je. Dappere vrouw.

79
00:13:18.009 --> 00:13:23.006
In 94 werd in Rwanda de radio ingezet om haat te zaaien.

80
00:13:23.011 --> 00:13:27.018
Via de radio werden Hutu's opgeroepen Tutsi's uit te moorden.

81
00:13:27.023 --> 00:13:30.012
RADIO: ENKELE ZENDERS KOMEN VOORBIJ

82
00:13:30.017 --> 00:13:32.022
Omdat een tv onbetaalbaar is...

83
00:13:33.002 --> 00:13:37.021
zitten de meeste families ook nu nog 's avonds aan de radio gekluisterd.

84
00:13:38.001 --> 00:13:43.012
Met Nederlandse steun maakt Radio Benevolencija een razendpopulaire soap...

85
00:13:43.017 --> 00:13:48.017
waarin Hutu's en Tutsi's het samen opnemen tegen onrecht en bedreigingen.

86
00:15:22.017 --> 00:15:27.008
Als voetbalfan wilde ik ook weten of sport verbroederend kan werken in Rwanda.

87
00:15:27.013 --> 00:15:32.005
Landskampioen APR FC, een club waar Hutu's, Tutsi's en een paar buitenlanders...

88
00:15:32.010 --> 00:15:35.015
onder de Nederlandse trainer Ernie Brandts spelen...

89
00:15:35.020 --> 00:15:41.004
werd direct na de genocide in 94 opgericht om de noodzakelijke verbroedering te promoten.

90
00:15:41.009 --> 00:15:44.013
Ernie, gefeliciteerd. Dit is Gatete.

91
00:15:53.015 --> 00:15:56.004
Nou is er nogal wat gebeurd in Rwanda.

92
00:15:56.009 --> 00:15:59.022
Merk je daar wat van op het veld? Nee, helemaal niks.

93
00:16:00.002 --> 00:16:02.005
Ik weet wat je bedoelt, maar...

94
00:16:02.010 --> 00:16:06.000
Maar sport is natuurlijk ook heel erg verbroederend. Ja.

95
00:16:06.005 --> 00:16:09.010
Mensen groeien naar elkaar toe dankzij het voetbal.

96
00:16:09.015 --> 00:16:11.022
Ja, dat was ook de bedoeling in 94.

97
00:16:12.002 --> 00:16:18.013
Toen werd gezegd: We kunnen wel vergeven, maar niet vergeten, laten we alle krachten bundelen.

98
00:16:18.018 --> 00:16:20.019
En toen werd APR FC opgericht.

99
00:16:20.024 --> 00:16:24.012
Vanaf die tijd zijn er meer voetbalclubs ontstaan.

100
00:16:24.017 --> 00:16:26.024
En sport verbroedert, dat klopt.

101
00:16:27.004 --> 00:16:30.011
Durf je een potje latje trap? Ja, met jou altijd.

102
00:16:30.016 --> 00:16:33.019
Hoeveel zet je erop dan? Nou, een kratje. Oke.

103
00:16:33.024 --> 00:16:35.011
Doen? Ja, tuurlijk.

104
00:16:35.016 --> 00:16:37.003
We nemen er drie.

105
00:16:44.003 --> 00:16:47.000
Aiiiii! Scheelde zo'n stukkie, Brandts!

106
00:16:50.023 --> 00:16:52.010
Nee, nee, nee!

107
00:16:54.023 --> 00:16:56.010
Oooooooo!

108
00:16:56.015 --> 00:16:58.011
Derde ring!

109
00:17:00.010 --> 00:17:01.022
Jaaaaaaaaaaa!

110
00:17:04.017 --> 00:17:06.023
Nee! En de winnaar is! Jij.

111
00:17:07.003 --> 00:17:08.015
Jij hebt gewonnen.

112
00:17:08.020 --> 00:17:13.008
Brandts, ik heb je, jongen. Een kratje. Ja, je krijgt een kratje.

113
00:17:15.017 --> 00:17:18.018
En als je toch al in de feeststemming bent...

114
00:17:18.023 --> 00:17:20.018
dan ga je door natuurlijk.

115
00:17:20.023 --> 00:17:26.012
Gatete en ik bezoeken die avond een populaire disco in Kigali.

116
00:17:26.017 --> 00:17:28.013
MUZIEK

117
00:18:00.022 --> 00:18:05.000
In de strijd tegen armoede helpt YES Rwanda jonge mensen...

118
00:18:05.005 --> 00:18:09.000
ongeacht hun achtergrond, bij het vinden van een baan.

119
00:18:09.005 --> 00:18:15.019
Imponerende gebouwen van internationals werpen hoge drempels op voor Rwandese jongeren.

120
00:18:15.024 --> 00:18:20.020
YES Rwanda traint de jongeren en geeft ze zelfvertrouwen.

121
00:19:32.003 --> 00:19:37.008
YES Rwanda bevrijdt dus ook onopgeleide jonge dertigers uit de armoede...

122
00:19:37.013 --> 00:19:42.007
zoals deze sleutelmaker, die door de genocide niet meer naar school kon.

123
00:19:42.012 --> 00:19:46.023
Hem wordt geleerd om succesvol een eigen onderneming te runnen.

124
00:19:47.003 --> 00:19:50.014
Laurent heeft zelfs een eigen auto kunnen kopen.

125
00:19:52.012 --> 00:19:57.007
Op het platteland kunnen armoede, werkloosheid en ondervoeding...

126
00:19:57.012 --> 00:20:01.006
zo weer de vlam van de onderlinge haat in de pan doen slaan.

127
00:20:01.011 --> 00:20:05.006
De genocideplegers keren nu terug uit de gevangenissen.

128
00:20:05.011 --> 00:20:10.004
Hoe moeten zij weer samenleven met familieleden van hun slachtoffers?

129
00:20:10.009 --> 00:20:15.016
Oxfam Novib wijst op het samen bestrijden van de gemeenschappelijke vijand, de armoede...

130
00:20:15.021 --> 00:20:20.007
en investeert in een oude traditie die nieuw leven is ingeblazen, de ihuriro.

131
00:20:20.012 --> 00:20:23.024
Een dorpsvergadering waarbij iedereen wordt opgetrommeld...

132
00:20:24.004 --> 00:20:27.024
om elkaar te vergeven en gezamenlijk de problemen aan te pakken.

133
00:20:50.000 --> 00:20:55.017
Zo gaat dat in Afrika, er kan ook wel eens een regenbuitje uit de hemel komen vallen.

134
00:21:53.012 --> 00:21:55.006
APPLAUS

135
00:23:00.017 --> 00:23:04.010
De ihuriro-dorpsvergadering bindt de Rwandezen...

136
00:23:04.015 --> 00:23:08.010
die ook geen andere keuze hebben dan elkaar te vergeven.

137
00:23:08.017 --> 00:23:11.020
Reverien is blij dat de ihuriro hem en de mensen...

138
00:23:12.000 --> 00:23:15.010
die hij naar het leven stond weer heeft samengebracht.

139
00:24:11.019 --> 00:24:16.014
De ihuriro werkt. Schouder aan schouder wieden Hutu's en Tutsi's...

140
00:24:16.019 --> 00:24:19.019
hier onkruid op elkaars bananenplantages.

141
00:24:39.010 --> 00:24:41.020
Flink hakken, zegt ze volgens mij.

