WEBVTT

1
00:00:01.006 --> 00:00:02.016
888

2
00:00:17.014 --> 00:00:19.019
Vanavond in KRO Brandpunt:

3
00:00:19.019 --> 00:00:23.009
In crisistijd de grootste supermarkt van Nederland openen.

4
00:00:23.009 --> 00:00:26.023
Dat lef toonde de Brabantse familie Van Eerd deze week.

5
00:00:26.023 --> 00:00:30.000
Wanen zij zich de Messias, met een soort Jumbo-geloof?

6
00:00:30.000 --> 00:00:32.020
Of is het de zoveelste slimme zet om te winnen?

7
00:00:32.020 --> 00:00:38.003
En in Brandpunt de psychiater die in Belgie een hype veroorzaakte met zijn boek over ons geluksgevoel.

8
00:00:38.003 --> 00:00:42.011
Alles moet fantastisch zijn. Zomaar goed is niet goed genoeg.

9
00:00:42.011 --> 00:00:46.011
Maar nog nooit waren we zo van God verlaten eenzaam en ongelukkig als vandaag.

10
00:00:46.011 --> 00:00:49.012
Was getekend, psychiater Dirk de Wachter.

11
00:00:49.012 --> 00:00:51.014
Wij willen elke dag paradijselijkheid.

12
00:00:51.014 --> 00:00:54.014
We zijn oververhit, de lat ligt veel te hoog.

13
00:00:54.014 --> 00:01:00.011
En hoe in de achtertuin van Europa een alleenheerser langzaam maar zeker de democratie sloopt.

14
00:01:00.011 --> 00:01:02.005
Hongarije.

15
00:01:17.017 --> 00:01:20.016
Zeven, zes, vijf, vier...

16
00:01:20.016 --> 00:01:23.022
drie, twee...

17
00:01:23.022 --> 00:01:27.000
Ze zijn de schrik van Albert Heijn...

18
00:01:27.000 --> 00:01:29.003
en weten vriend en vijand elke keer weer te verbazen.

19
00:01:29.003 --> 00:01:31.006
De kleine Brabantse familie Van Eerd.

20
00:01:31.006 --> 00:01:32.022
EEN!

21
00:01:32.022 --> 00:01:34.016
GEJUICH EN APPLAUS

22
00:01:34.016 --> 00:01:37.014
Terwijl overal winkels sluiten doen zij het onmogelijke in crisistijd.

23
00:01:37.014 --> 00:01:40.022
Net voor Pasen openden ze in Breda de grootste supermarkt van Nederland.

24
00:01:43.013 --> 00:01:45.016
Ja, hoe kan dat? Het is echt onze passie.

25
00:01:45.016 --> 00:01:48.014
Het is echt onze drive om iets neer te zetten wat anderen niet doen.

26
00:01:48.014 --> 00:01:54.019
Jumbo, opgericht door vader Karel en succesvol uitgebouwd door zijn kinderen Frits, Colette en Monique.

27
00:01:54.019 --> 00:01:57.007
Van kleine kruidenier naar een miljardenbedrijf.

28
00:01:57.007 --> 00:02:00.000
Het is zeker handel, ja. Absoluut. Elke dag.

29
00:02:00.000 --> 00:02:02.021
Het winnen zit in ons. Wij winnen graag.

30
00:02:02.021 --> 00:02:05.017
Is het nou boerenslimheid, of hoogmoed?

31
00:02:05.017 --> 00:02:09.013
Ik denk dat als je een boekhouder los laat op dit concept het dood gerekend wordt.

32
00:02:09.013 --> 00:02:11.000
Dan is het niet levensvatbaar.

33
00:02:11.000 --> 00:02:12.017
De operatie van Jumbo is niet zonder risico's.

34
00:02:12.017 --> 00:02:14.010
Het kan mis gaan.

35
00:02:14.010 --> 00:02:16.010
Zelden laat de familie de camera toe in hun imperium.

36
00:02:16.010 --> 00:02:18.008
Maar voor Brandpunt maken ze een uitzondering.

37
00:02:18.008 --> 00:02:20.015
Dus wij gaan op zoek naar het geheim van Jumbo.

38
00:02:21.019 --> 00:02:24.012
In Veghel, een middelgrote plaats in Brabant, aan de Zuid-Willemsvaart...

39
00:02:24.012 --> 00:02:28.000
heeft een bedrijf zijn eigen afslag, met een eigen stoplicht.

40
00:02:30.024 --> 00:02:33.018
Ik heb ze in alle maten, maar ik heb maar een kleur.

41
00:02:33.018 --> 00:02:38.016
Afgelopen week, zoals elke maandag arriveren hier bussen vol met nieuw personeel.

42
00:02:38.016 --> 00:02:40.024
Kijk, dit is Tonni Paparazzi.

43
00:02:40.024 --> 00:02:44.006
Lach even naar Tonni.

44
00:02:44.006 --> 00:02:47.002
Want met het opkopen van concurrenten als onlangs C1000...

45
00:02:47.002 --> 00:02:50.021
is Jumbo, na Albert Heijn, nu de tweede grootste supermarkt van Nederland.

46
00:02:50.021 --> 00:02:54.015
En dan is het de bedoeling dat we even gewoon die duim omhoog doen.

47
00:02:54.015 --> 00:02:56.018
Da's leuk voor later.

48
00:02:58.000 --> 00:02:59.011
Hallo, Tonni!

49
00:02:59.011 --> 00:03:02.010
Doordacht en volgens strakke regie wordt iedereen in EEN dag...

50
00:03:02.010 --> 00:03:05.021
prettig gebrainwashed tot perfect Jumbo-personeel.

51
00:03:05.021 --> 00:03:08.005
Laat je horen! Goedemorgen!

52
00:03:08.005 --> 00:03:11.008
Ook over wat ze willen communiceren is goed nagedacht.

53
00:03:11.008 --> 00:03:13.023
De 'Welkom bij Jumbo'-dag. Wie heeft dat bedacht?

54
00:03:13.023 --> 00:03:16.005
Ik denk dat het meer vanzelf is ontstaan.

55
00:03:16.005 --> 00:03:21.012
Omdat we zoveel nieuwe medewerkers iedere week op bezoek krijgen.

56
00:03:21.012 --> 00:03:27.007
Je kunt eigenlijk geen Jumboriaan worden als je het verhaal niet kent.

57
00:03:27.007 --> 00:03:29.008
Een wat? Een Jumboriaan.

58
00:03:29.008 --> 00:03:32.022
Het enige wat je eigenlijk vandaag moest, is dat gele shirt aantrekken.

59
00:03:32.022 --> 00:03:34.020
Dat vinden we heel belangrijk.

60
00:03:34.020 --> 00:03:37.009
Maar voor de rest mag je het zelf bepalen.

61
00:03:37.009 --> 00:03:40.004
De gele kleur... Zit het lekker het shirt.

62
00:03:40.004 --> 00:03:42.017
'Directeuren' vinden we best een vervelend woord hier.

63
00:03:42.017 --> 00:03:45.013
Dat komt omdat dat eigenlijk afstand creeert.

64
00:03:45.013 --> 00:03:51.017
En wat wij proberen op zo'n dag is zorgen voelen dat de hierarchie minimaal is.

65
00:03:55.004 --> 00:04:00.024
Graag presenteren ze zich als een gewone Brabantse familie, maar wel eentje met een torenhoge ambitie.

66
00:04:02.020 --> 00:04:05.014
Lieve schat, dit is niet normaal! Gaaf, he?

67
00:04:05.014 --> 00:04:11.023
Na eerder de spectaculaire overname van C1000 is in het geheim hard gewerkt aan het nieuwste avontuur:

68
00:04:11.023 --> 00:04:15.015
6000 vierkante meter Foodmarkt in Breda.

69
00:04:15.015 --> 00:04:18.016
'Groot' zit de Van Eerds in de genen.

70
00:04:18.016 --> 00:04:22.017
Mijn vader had mij het beginsel van een groothandel uitgelegd.

71
00:04:22.017 --> 00:04:25.013
En dat wilde ik graag groot maken.

72
00:04:25.013 --> 00:04:28.001
Toen we de eerste winkel gingen bouwen, de eerste Jumbo...

73
00:04:28.001 --> 00:04:30.008
Dat was in Den Bosch.

74
00:04:30.008 --> 00:04:33.002
Die winkel had een omzet die niet groot was.

75
00:04:33.002 --> 00:04:40.006
We hadden daar een markt in z'n totaliteit waarvan ik zeg: Als we deze uitgangspunten hebben...

76
00:04:40.006 --> 00:04:44.019
We hebben de laagste prijs, het beste assortiment en goede service.

77
00:04:44.019 --> 00:04:48.016
Dan vind ik ook dat we recht hebben op 40% van de markt.

78
00:04:48.016 --> 00:04:51.008
40%?! Ja, van DIE markt.

79
00:04:51.008 --> 00:04:54.011
Dat wilde u toen al? Ja, ik vond dat we daar dan recht op hebben.

80
00:04:54.011 --> 00:04:56.024
Na lang de spot van de supermarktwereld te zijn geweest...

81
00:04:56.024 --> 00:05:00.003
kwam de doorbraak in 1996 met de nieuwe formule:

82
00:05:00.003 --> 00:05:03.011
Geen aanbiedingen, maar vaste lage prijzen.

83
00:05:03.011 --> 00:05:05.020
Albert Heijn is natuurlijk een prachtig bedrijf.

84
00:05:05.020 --> 00:05:07.019
Een goed imago.

85
00:05:07.019 --> 00:05:10.004
Maar veroorzaakt niettemin een hoop ergernis.

86
00:05:10.004 --> 00:05:13.008
Dan zeg je: Oke, als ik daar bovenuit wil komen...

87
00:05:13.008 --> 00:05:15.024
dan moet ik zorgen dat ik die ergernissen voorkom.

88
00:05:15.024 --> 00:05:19.003
En toen zijn de zeven zekerheden geboren.

89
00:05:19.003 --> 00:05:24.001
Bij Jumbo hebben we de laagste prijzen, het breedste assortiment en de beste service.

90
00:05:24.001 --> 00:05:25.021
GEJUICH EN APPLAUS

91
00:05:25.021 --> 00:05:29.010
Gerard Rutte is gek van supermarkten.

92
00:05:29.010 --> 00:05:33.020
Hij adviseert ondernemers en heeft een eigen website met supermarktnieuws.

93
00:05:33.020 --> 00:05:38.009
Het geheim van Jumbo is in eerste instantie dat ze zich presenteren als de Messias.

94
00:05:38.009 --> 00:05:41.020
Ze komen in een marktgebied en ze doen alles gratis.

95
00:05:41.020 --> 00:05:45.007
Dat is natuurlijk onzin, want als je goed nadenkt kan dat natuurlijk helemaal niet.

96
00:05:45.007 --> 00:05:47.006
Maar ze schreeuwen het van de daken.

97
00:05:47.006 --> 00:05:50.011
En het is knap dat veel mensen daar nog steeds in geloven.

98
00:05:50.011 --> 00:05:53.003
Het is toch een soort geloof wat verkondigd wordt.

99
00:05:53.003 --> 00:05:56.010
Een geloof dat slim wordt verkondigd door de hele familie.

100
00:05:56.010 --> 00:06:00.010
Welke vrouw van een president-commissaris geeft er nu schoonmaaktips?

101
00:06:00.010 --> 00:06:02.018
Ik zou het niet weten. Ik ken er niet eentje.

102
00:06:02.018 --> 00:06:05.009
Dat hoort ook een beetje bij de passie.

103
00:06:05.009 --> 00:06:07.017
Doe maar gewoon lijkt het devies.

104
00:06:07.017 --> 00:06:13.000
Zo stamt de entree van het hoofdkantoor nog uit de begintijd van vader Karel.

105
00:06:13.000 --> 00:06:16.007
Ik ben opgevoed met de kreet van mijn vader, of de roep van mijn vader.

106
00:06:16.007 --> 00:06:23.007
Die zei altijd tegen mij en m'n broers en zus: ZZZ.

107
00:06:23.007 --> 00:06:25.019
En dat betekende: Zeer Zuinig Zijn.

108
00:06:25.019 --> 00:06:31.006
Gasten worden ontvangen in een voormalige bedrijfshal en zitten op een tribune van pellets.

109
00:06:31.006 --> 00:06:33.022
Wij zijn aan zet, Jumborianen.

110
00:06:33.022 --> 00:06:38.013
Zeer Zuinig Zijn: behalve als Prins Carnaval met een eigen videoclip.

111
00:06:40.021 --> 00:06:46.014
Of met die andere prive passie van algemeen directeur Frits: Raceauto's en Parijs Dakar.

112
00:06:46.014 --> 00:06:48.015
Dat wordt nog wel ZZZ.

113
00:06:48.015 --> 00:06:51.010
In Dakar maakt hij voor heel de wereld reclame voor Jumbo.

114
00:06:51.010 --> 00:06:53.023
Hij rijdt daar gewoon in een Jumbo-vrachtwagen.

115
00:06:53.023 --> 00:06:56.019
Nee, het is natuurlijk een dure sport.

116
00:06:56.019 --> 00:07:00.022
Maar het is nu eenmaal zijn sport.

117
00:07:00.022 --> 00:07:03.021
En Frits kan daarmee echt z'n accu opladen.

118
00:07:03.021 --> 00:07:06.011
Als hij dan terugkomt zit hij weer boordevol energie.

119
00:07:06.011 --> 00:07:08.010
Echt gaaf, he?

120
00:07:08.010 --> 00:07:10.003
Ready? Ja.

121
00:07:10.003 --> 00:07:12.008
Energie die telkens leidt tot nieuwe concepten.

122
00:07:12.008 --> 00:07:14.011
Zoals nu weer de megasupermarkt.

123
00:07:14.011 --> 00:07:19.016
Bijna niets is er niet te koop en naar Amerikaans voorbeeld wordt er gekookt in de winkel.

124
00:07:19.016 --> 00:07:22.000
Alle ideeen die we ooit hadden zitten hierin.

125
00:07:22.000 --> 00:07:24.017
Alles klaar? Bijna klaar.

126
00:07:24.017 --> 00:07:27.009
Moet ik dat opeten? De vrachtwagen is onderweg.

127
00:07:27.009 --> 00:07:29.024
Oke, die komt eraan. Voor vijf uur is dat klaar?

128
00:07:29.024 --> 00:07:32.016
Wat we vandaag gaan doen is natuurlijk interessant.

129
00:07:32.016 --> 00:07:35.009
Ik schat in dat het niet zo heel vee;l geld gaat opleveren.

130
00:07:35.009 --> 00:07:37.021
Sterker nog, dat het miljoenen per jaar gaat kosten.

131
00:07:37.021 --> 00:07:40.019
Waarom? Omdat ze er niet in slagen om de juiste omzet daar te halen.

132
00:07:40.019 --> 00:07:42.020
De kosten zijn te hoog.

133
00:07:42.020 --> 00:07:45.013
En de aansturing van de winkel is bijna onmogelijk.

134
00:07:45.013 --> 00:07:49.016
We hebben natuurlijk enorme stappen gezet, en daar schuld voor binnen moeten halen.

135
00:07:49.016 --> 00:07:53.012
We zullen er de komende jaren voor nodig hebben om alles keurig netjes af te lossen.

136
00:07:53.012 --> 00:07:55.014
Maar daar zijn we graag toe bereid.

137
00:07:55.014 --> 00:07:59.024
Want dit is voor ons gewoon een droom, om zo te kunnen ondernemen.

138
00:07:59.024 --> 00:08:02.011
Ze doen het met name om goede sier te maken.

139
00:08:02.011 --> 00:08:04.010
Om te laten zien wat ze kunnen.

140
00:08:04.010 --> 00:08:06.017
Eigenlijk zou Albert Heijn dit moeten doen.

141
00:08:06.017 --> 00:08:09.005
Maar Jumbo doet het nu, dus ze tarten Albert Heijn er een klein beetje mee.

142
00:08:09.005 --> 00:08:13.001
Em ze hebben niet de indruk dat ze hier heel veel geld mee gaan verdienen.

143
00:08:13.001 --> 00:08:15.001
Als de klant maar tevreden is.

144
00:08:15.001 --> 00:08:17.008
Als we die nog tevredener kunnen maken. Dat is ons einddoel.

145
00:08:17.008 --> 00:08:21.003
Dus niet het doel wat daar ginds op die helm staat, bij u op de kast.

146
00:08:21.003 --> 00:08:23.008
Ja...

147
00:08:23.008 --> 00:08:25.013
Kijk, je moet jezelf triggeren.

148
00:08:25.013 --> 00:08:28.001
En het is goed om elke dag te zien wie je concurrent is.

149
00:08:28.001 --> 00:08:30.000
Dan weet je het weer.

150
00:08:30.000 --> 00:08:33.018
Ik durf het bijna niet te vragen, maar zou u de helm erbij willen pakken even?

151
00:08:33.018 --> 00:08:36.014
Het hoofd voorlichting, ook aanwezig, protesteert nog wat.

152
00:08:36.014 --> 00:08:38.021
Op zich prima. Hij staat er.

153
00:08:38.021 --> 00:08:41.019
Hij staat ook in het boekje, dus... Nou, oke.

154
00:08:42.023 --> 00:08:47.002
Is de supermarktwereld ook een beetje 'oorlog'?

155
00:08:47.002 --> 00:08:49.010
Het is zeker oorlog, ja. Absoluut. Elke dag.

156
00:08:49.010 --> 00:08:52.010
Wie kan de laagste kosten maken. Wie heeft de beste prijs?

157
00:08:52.010 --> 00:08:55.014
Wie heeft het mooiste assortiment? Wie heeft de beste organisatie?

158
00:08:55.014 --> 00:08:57.020
Dat soort dingen zijn allemaal oorlogjes.

159
00:08:57.020 --> 00:09:00.005
En gaat u Albert Heijn verslaan? Dat weet ik niet.

160
00:09:00.005 --> 00:09:02.001
Daar doen we ook geen moeite voor.

161
00:09:02.001 --> 00:09:03.022
Nee, hoor.

162
00:09:03.022 --> 00:09:06.020
Ik heb diep respect voor Albert Heijn.

163
00:09:06.020 --> 00:09:09.023
Zijn jullie dan boerenslim? Boerenslim?

164
00:09:09.023 --> 00:09:11.019
Ja...

165
00:09:11.019 --> 00:09:14.015
Wat het ook is, in ieder geval wint Jumbo nog voortdurend terrein..

166
00:09:14.015 --> 00:09:17.019
en bijna alle trofees voor beste supermarkt en manager.

167
00:09:20.003 --> 00:09:21.017
Daar ging iets mis.

168
00:09:22.018 --> 00:09:24.019
Dat is nog eens een generale zo.

169
00:09:24.019 --> 00:09:27.016
Even die zak er uit laten vallen. Kijken wat er gebeurt.

170
00:09:27.016 --> 00:09:29.009
Ja!

171
00:09:29.009 --> 00:09:31.004
Nou ja, niks aan te doen.

172
00:09:31.004 --> 00:09:35.008
En zo heeft formuledirecteur Collette Cloosterman-van Eerd naar de vakmensen in huis gehaald...

173
00:09:35.008 --> 00:09:38.021
die eerder door de supermarkten zijn weggeconcurreerd.

174
00:09:38.021 --> 00:09:41.004
En dan schuif je hem thuis in de oven.

175
00:09:41.004 --> 00:09:43.013
Hij moet thuis nog af gebakken worden.

176
00:09:43.013 --> 00:09:45.016
Of je koopt gewoon een bolletje deeg...

177
00:09:45.016 --> 00:09:47.013
en rolt 'm thuis.

178
00:09:47.013 --> 00:09:54.002
En PR-stunt of niet: de lokale boer kan hier met de tractor zijn appeltjes afleveren.

179
00:09:54.002 --> 00:09:57.003
Afgelopen woensdag: in file naar de opening.

180
00:09:57.003 --> 00:09:59.013
En dat allemaal voor een supermarkt.

181
00:09:59.013 --> 00:10:03.000
De familie van Eerd is buitengewoon goed in de publiciteit.

182
00:10:03.000 --> 00:10:07.006
Ze weten altijd heel goed te draaien hoe de vork in de steel zit.

183
00:10:07.006 --> 00:10:11.023
Van 1 naar 330 winkels en straks naar 600 Jumbo's.

184
00:10:11.023 --> 00:10:14.011
Hoe lang kan dat nog goed gaan?

185
00:10:14.011 --> 00:10:17.000
Het zal voor Jumbo een belangrijk jaar worden.

186
00:10:17.000 --> 00:10:20.004
Ze moeten nog heel veel C1000-winkels gaan ombouwen.

187
00:10:20.004 --> 00:10:25.020
En nu zie je dat de operatie die tot nu toe redelijk goed gegaan is toch een beetje aan het schorten is.

188
00:10:25.020 --> 00:10:30.002
Dat is ook logisch: Als je zoveel winkels gaat openen die allemaal bij elkaar in het marktgebied zitten...

189
00:10:30.002 --> 00:10:35.007
dan ga je elkaar opvreten. Dan krijg je een soort van kannibalisatie.

190
00:10:35.007 --> 00:10:37.024
En dan krijg je ook meer tegengas van concurrenten.

191
00:10:37.024 --> 00:10:41.003
Want die gaan niet pikken dat je zomaar een marktgebied inpikt.

192
00:10:41.003 --> 00:10:45.011
Als ik de vakbladen lees vanaf 1996 dan was Jumbo al nooit levensvatbaar

193
00:10:45.011 --> 00:10:48.003
Want hoe kun je nou een formule bedenken...

194
00:10:48.003 --> 00:10:51.019
waar je de laagste prijs hebt, het breedste assortiment en de beste service?

195
00:10:51.019 --> 00:10:54.001
Na een paar jaar hadden we dat overwonnen.

196
00:10:54.001 --> 00:10:59.000
Toen gingen we boven de grote rivier.

197
00:10:59.000 --> 00:11:00.021
Nou, dat zou ook nooit kunnen.

198
00:11:00.021 --> 00:11:03.002
Inmiddels hoor ik daar ook niks meer over.

199
00:11:03.002 --> 00:11:05.005
Dan nemen we Super de Boer over. Nou, dat konden we dus ook niet.

200
00:11:05.005 --> 00:11:07.003
Dat is ook fantastisch gegaan.

201
00:11:07.003 --> 00:11:09.002
Nou nemen we C1000 over.

202
00:11:09.002 --> 00:11:11.007
Al die deskundigen... Ik vind het allemaal fantastisch.

203
00:11:11.007 --> 00:11:13.003
Hier staan ruim 400 mensen.

204
00:11:13.003 --> 00:11:17.011
Werkgelegenheid voor 400 mensen op allerlei niveaus.

205
00:11:17.011 --> 00:11:21.006
Supermarktdeskundigen zijn nieuwsgierig, ook Gerrit Grieffink.

206
00:11:21.006 --> 00:11:24.011
Hij is gids in binnenlandse en buitenlandse supermarkten.

207
00:11:27.016 --> 00:11:31.020
Het traditionele aanbod in zelfbediening vind je hier natuurlijk ook.

208
00:11:31.020 --> 00:11:35.009
De grootste vijand van de hedendaagse consument is tijd.

209
00:11:35.009 --> 00:11:37.013
We leren mensen hoe ze het vlees moeten bereiden.

210
00:11:37.013 --> 00:11:39.017
We leren mensen hoe ze een gehaktbal moeten klaarmaken.

211
00:11:39.017 --> 00:11:42.008
We proberen gewoon die kennis weer over te dragen.

212
00:11:42.008 --> 00:11:44.017
Dat mensen zoveel mogelijk zelf gaan koken.

213
00:11:44.017 --> 00:11:46.018
Ik heb dit nog nooit gezien.

214
00:11:46.018 --> 00:11:48.013
Zo.

215
00:11:48.013 --> 00:11:50.015
Geweldig.

216
00:11:50.015 --> 00:11:53.003
Grieffink weet als geen ander dat alles in een supermarkt...

217
00:11:53.003 --> 00:11:56.011
erop is gericht dat u en ik vooral met een volle kar bij de kassa komen.

218
00:11:56.011 --> 00:12:02.003
Hoe worden wij als consumenten nou hier verleid of misleid?

219
00:12:02.003 --> 00:12:06.022
De uitdaging van iedere supermarkt is om alle zintuigen zoveel mogelijk te prikkelen.

220
00:12:06.022 --> 00:12:09.019
Waarbij je een aantal signalen heel bewust opvangt.

221
00:12:09.019 --> 00:12:12.018
Bijvoorbeeld wat er vanaf het schap verteld wordt.

222
00:12:12.018 --> 00:12:15.004
Maar een aantal dingen onderga je eigenlijk onbewust.

223
00:12:15.004 --> 00:12:17.009
Maar die spelen wel een rol bij je meningsvorming.

224
00:12:17.009 --> 00:12:19.017
Als we hier bijvoorbeeld staan en we kijken naar deze vloer...

225
00:12:19.017 --> 00:12:23.013
dab zien we dat de vloer hier een andere kleur heeft dan de vloer een meter verderop.

226
00:12:23.013 --> 00:12:27.005
De vloer hier heeft de functie om de authenticiteit van de afdeling...

227
00:12:27.005 --> 00:12:30.003
de warmte van versgroepen wat meer te benadrukken.

228
00:12:30.003 --> 00:12:34.022
Terwijl we hier in een wereld komen waarin Jumbo nog steeds wil bewijzen dat ze de goedkoopste zijn.

229
00:12:34.022 --> 00:12:39.024
Dus dat moet een vloer zijn die ondergeschikt is aan de presentatie.

230
00:12:39.024 --> 00:12:42.020
Dus dit is de nieuwe Jumbo en dat is de oude Jumbo?

231
00:12:42.020 --> 00:12:46.005
Dit is goedkope Jumbo en dit is lekkere Jumbo.

232
00:12:46.005 --> 00:12:49.007
Op die manier worden al je zintuigen geprikkeld.

233
00:12:49.007 --> 00:12:56.010
Zodat je aan het eind van de rit precies dat gevoel overhoudt wat de supermarkt graag wil.

234
00:12:56.010 --> 00:12:58.021
Wij zijn dus niets meer dan pionnen.

235
00:12:58.021 --> 00:13:04.003
Maar waar zit de winst in winkels met een kleine marge en hoge personeelskosten?

236
00:13:04.003 --> 00:13:07.001
Dat verdienen wij door heel veel tevreden klanten in onze winkels te krijgen...

237
00:13:07.001 --> 00:13:10.014
die iedere week hun boodschappen bij ons komen doen.

238
00:13:10.014 --> 00:13:13.023
Door alle kosten binnen de keten zo laag mogelijk te krijgen.

239
00:13:13.023 --> 00:13:17.012
En nooit ten koste van onze mensen.

240
00:13:17.012 --> 00:13:21.015
Toch eisen nu 2500 voormalige distributiemedewerkers van C1000...

241
00:13:21.015 --> 00:13:28.003
samen met FNV-bondgenoten hetzelfde loon als hun Jumbo-collega's.

242
00:13:28.003 --> 00:13:32.011
Ik vind het heel vervelend om te zeggen, mar dat is zeker niet waar.

243
00:13:32.011 --> 00:13:34.012
Dan moet je veel dieper op de materie ingaan.

244
00:13:34.012 --> 00:13:34.013
Dan is het verhaal anders.

245
00:13:34.013 --> 00:13:39.006
Er ligt sowieso een andere CAO onder.

246
00:13:39.006 --> 00:13:41.012
Het zijn twee verschillende Cao's.

247
00:13:41.012 --> 00:13:43.009
Twee bedrijven, twee verschillende Cao's.

248
00:13:43.009 --> 00:13:46.003
Maar als jullie zeggen 'we zorgen goed voor ons personeel' dan moet dat toch meteen uit de wereld?

249
00:13:46.003 --> 00:13:48.009
Ja, maar dat gaat zo snel mogelijk uit de wereld.

250
00:13:48.009 --> 00:13:50.011
Alleen daar zit wel een bepaald proces achter, wat je wel moet doorlopen.

251
00:13:50.011 --> 00:13:53.008
Je kunt niet zomaar even een hoop arbeidsvoorwaarden gaan aanpassen.

252
00:13:53.008 --> 00:13:56.003
Maar ik garandeer dat wij hier uit komen.

253
00:13:56.003 --> 00:13:59.010
Dat gaan we heel netjes oplossen met iedereen.

254
00:13:59.010 --> 00:14:03.002
Als we iets niet willen dan is het dit soort situaties.

255
00:14:03.002 --> 00:14:05.011
Want daar komt nooit een winnaar uit.

256
00:14:09.015 --> 00:14:12.020
Is het nou boerenslimheid van die familie Van Eerd of hoogmoed?

257
00:14:12.020 --> 00:14:16.024
Ik neig toch naar boerenslimheid.

258
00:14:16.024 --> 00:14:21.014
Gezond boerenverstand.

259
00:14:21.014 --> 00:14:26.013
Bent u nieuwsgierig hoe u als consument wordt verleid of misleid in de supermarkt?

260
00:14:26.013 --> 00:14:28.018
Ga dan naar onze website.

261
00:14:46.008 --> 00:14:48.013
En vroeger wisten we nog waar het aan lag.

262
00:14:48.013 --> 00:14:50.018
Het was oorlog of we hadden honger.

263
00:14:50.018 --> 00:14:54.013
Maar nu zijn we domweg ongelukkig te midden van de vrede en de overvloed.

264
00:14:54.013 --> 00:14:58.022
Wat is daar aan de hand, beste mensen?

265
00:14:58.022 --> 00:15:02.012
Dames en heren, Dirk De Wachter!

266
00:15:02.012 --> 00:15:05.008
Met zijn boek Borderline Times creeerde hij in korte tijd...

267
00:15:05.008 --> 00:15:08.007
een absolute hype in Belgie.

268
00:15:08.007 --> 00:15:10.021
De reacties waren massaal.

269
00:15:10.021 --> 00:15:14.011
Van overal mailde, belde, twitterde en deed men van alles...

270
00:15:14.011 --> 00:15:17.004
om dat geluk te grijpen.

271
00:15:17.004 --> 00:15:20.005
Het geluk is te koop in welnesscentra...

272
00:15:20.005 --> 00:15:24.007
in sterrenrestaurants, in pretparken, in bubbelbaden...

273
00:15:24.007 --> 00:15:27.005
in speedboten.

274
00:15:27.005 --> 00:15:30.004
Strekking van zijn betoog: Wij zijn zo verslaafd aan geluk...

275
00:15:30.004 --> 00:15:32.017
dat we er massaal ongelukkig van worden.

276
00:15:32.017 --> 00:15:34.017
Ik pleit voor een beetje ongeluk...

277
00:15:34.017 --> 00:15:37.020
om het grote ongeluk juist te kunnen vermijden.

278
00:15:37.020 --> 00:15:40.011
In ons geluksverlangen zetten we hele volksstammen aan de antidepressiva...

279
00:15:40.011 --> 00:15:47.005
grossieren we in gebroken gezinnen en zijn we slaven geworden van wat in neonletters succes heeft.

280
00:15:47.005 --> 00:15:51.000
Na het weekend vragen uw collega's: Hoe was het weekend?

281
00:15:51.000 --> 00:15:55.013
Als u dan zegt 'goed', dan zegt men: Oei, is er een probleem?

282
00:15:55.013 --> 00:15:59.010
Zijn paasboodschap: Weg met de tirannie van al dat geluk...

283
00:15:59.010 --> 00:16:01.014
we mogen best een beetje ongelukkig zijn.

284
00:16:01.014 --> 00:16:04.016
Was getekend, Dirk De Wachter, psychiater.

285
00:16:04.016 --> 00:16:06.018
MUZIEK

286
00:16:08.018 --> 00:16:10.011
Antwerpen deze week.

287
00:16:10.011 --> 00:16:13.018
In een gewezen kerk waar zoveel van het lijden nog zichtbaar is...

288
00:16:13.018 --> 00:16:18.024
zal zo meteen De Geluksshow worden opgenomen.

289
00:16:18.024 --> 00:16:21.008
Het zal ook anders zijn met publiek, denk ik.

290
00:16:21.008 --> 00:16:26.005
Finale van een populaire reeks radioprogramma's met psychiater Dirk De Wachter in een hoofdrol.

291
00:16:26.005 --> 00:16:29.013
Het zal hier straks storm lopen.

292
00:16:29.013 --> 00:16:32.022
En dat zegt iets over wat hij met zijn boek heeft losgemaakt.

293
00:16:32.022 --> 00:16:35.003
U heeft kennelijk een open zenuw geraakt.

294
00:16:35.003 --> 00:16:39.000
Zo zegt men dat, ja. Welke?

295
00:16:39.000 --> 00:16:42.009
Een zenuw van het onbehagen van de cultuur...

296
00:16:42.009 --> 00:16:44.015
om Freud te parafraseren.

297
00:16:44.015 --> 00:16:47.008
Het onbehagen van de cultuur? Ja.

298
00:16:47.008 --> 00:16:50.004
Er is iets 'etwas los' in onze cultuur...

299
00:16:50.004 --> 00:16:52.017
in onze westerse samenleving.

300
00:16:52.017 --> 00:16:55.023
En het probleem is dat we dat niet willen zien.

301
00:16:55.023 --> 00:17:02.009
We stoppen dat maar wat weg. We doen of het allemaal fantastisch is.

302
00:17:02.009 --> 00:17:04.011
Zelfs niet 'goed' maar 'fantastisch'.

303
00:17:04.011 --> 00:17:07.022
Maar landen als Belgie en Nederland staan absoluut in de top van alle gelukstatistieken.

304
00:17:07.022 --> 00:17:10.000
Dat is nu juist de paradox.

305
00:17:10.000 --> 00:17:14.000
Ze staan ook aan de top als het gaat over psychiatrische problematiek.

306
00:17:14.000 --> 00:17:17.019
De westerse wereld, die zo gelukkig is, uit vragenlijsten blijkt dat...

307
00:17:17.019 --> 00:17:21.015
is ook zeer depressief.

308
00:17:21.015 --> 00:17:24.006
Wat is uw persoonlijke geluksscore?

309
00:17:24.006 --> 00:17:27.018
Oei. 7,5 op 10 of zo?

310
00:17:27.018 --> 00:17:32.000
7,5 of zo. 9,5? Ja, momenteel wel. Ja.

311
00:17:32.000 --> 00:17:35.024
Zwak aan 6. Ik denk dat ik daar niet boven kom. 7,8.

312
00:17:35.024 --> 00:17:39.008
Wij geven ons 7,9 begrijp ik.

313
00:17:39.008 --> 00:17:41.016
Mijn oude leraar zou zeggen: ga zo door.

314
00:17:41.016 --> 00:17:43.020
Ja, ja, en ik zeg van:

315
00:17:43.020 --> 00:17:48.021
Let op, want onder dat gelukscijfer zit heel wat miserie...

316
00:17:48.021 --> 00:17:51.010
heel wat depressie, letterlijk ook.

317
00:17:51.010 --> 00:17:55.011
Dat is geen hypothese, dat is een sociologisch aan te tonen feit.

318
00:17:55.011 --> 00:17:58.002
Deze geluksmaatschappij, die het zo goed doet en die geen problemen heeft...

319
00:17:58.002 --> 00:18:03.001
lijkt toch wel 't nodig te hebben om reusachtig veel medicatie te nemen.

320
00:18:03.001 --> 00:18:05.024
Al deze normale mensen, die goed functioneren...

321
00:18:05.024 --> 00:18:10.009
lijken slaapmiddelen nodig te hebben, kalmeringsmiddelen...

322
00:18:10.009 --> 00:18:15.012
en andere middelen nodig te hebben om hun succes hoog te houden...

323
00:18:15.012 --> 00:18:18.023
om hun problematiek te ontkennen.

324
00:18:18.023 --> 00:18:21.000
MUZIEK

325
00:18:28.010 --> 00:18:31.020
Hoe zijn wij dan geluk gaan definieren?

326
00:18:31.020 --> 00:18:34.020
Wij zijn geluk oververhit gaan definieren.

327
00:18:34.020 --> 00:18:37.009
Wij willen niet gewoon tevreden zijn...

328
00:18:37.009 --> 00:18:40.022
en aangenaam voortborrelend zijn.

329
00:18:40.022 --> 00:18:45.005
Wij willen zo nodig kicks, wij willen fantastisch zijn.

330
00:18:45.005 --> 00:18:47.022
Wij willen elke dag paradijselijkheid.

331
00:18:47.022 --> 00:18:51.002
Wij zijn oververhit. De lat ligt veel te hoog.

332
00:18:51.002 --> 00:18:53.012
MUZIEK

333
00:18:53.019 --> 00:18:58.005
Eeuwenlang hadden we God, kerk, afkomst, gezin en werk als bakens van onze identiteit.

334
00:18:58.005 --> 00:19:02.001
We zijn er van losgeslagen, zegt De Wachter.

335
00:19:02.001 --> 00:19:05.002
Dat is de prijs voor onze ongebreidelde vrijheid.

336
00:19:05.002 --> 00:19:10.007
Wij zijn zo vrij dat we niet meer verbonden raken.

337
00:19:10.007 --> 00:19:12.006
Waar leidt dat dan toe?

338
00:19:12.006 --> 00:19:14.013
Eenzaamheid. En depressie.

339
00:19:14.013 --> 00:19:16.020
En psychiatrie.

340
00:19:16.020 --> 00:19:20.010
Verdriet en moeilijkheden, die we niet kunnen plaatsen of hanteren...

341
00:19:20.010 --> 00:19:24.017
en waar we dan een professionele hulpverlener voor moeten inhuren.

342
00:19:24.017 --> 00:19:30.024
Dat is zijn diagnose: in onze op geluk afgestemde prestatiemaatschappij...

343
00:19:30.024 --> 00:19:37.006
zijn we geneigd om alles wat maar een beetje afwijkt van de norm als ziekte of aandoening te bestempelen.

344
00:19:37.006 --> 00:19:39.016
En als het een beetje afwijkt...

345
00:19:39.016 --> 00:19:42.022
als kinderen een beetje druk zijn of een beetje stil zijn...

346
00:19:42.022 --> 00:19:46.011
of een beetje fantasierijk zijn...

347
00:19:46.011 --> 00:19:49.024
dan komt een lieve juf die toch een gesprekje heeft en een spelletje speelt...

348
00:19:49.024 --> 00:19:52.010
en dan komt er een afkorting...

349
00:19:52.010 --> 00:19:56.001
en dan wordt het gaat geproblematiseerd.

350
00:19:56.001 --> 00:19:58.005
Met de beste bedoelingen natuurlijk...

351
00:19:58.005 --> 00:20:00.008
want we willen goede zorg voor onze kinderen.

352
00:20:00.008 --> 00:20:02.016
Maar die beste bedoelingen zijn soms ook gevaarlijk.

353
00:20:02.016 --> 00:20:05.000
Op een meta-niveau geven we toch de boodschap...

354
00:20:05.000 --> 00:20:09.017
dat er meer en meer kinderen afwijken van de norm.

355
00:20:09.017 --> 00:20:17.003
En die norm is natuurlijk een soort van succesvolle consumptienorm.

356
00:20:17.003 --> 00:20:19.011
Borderline Times heet zijn boek.

357
00:20:19.011 --> 00:20:25.014
Borderline: verzamelnaam van dingen zoals bindings- en verlatingsangst, een laag gevoel van eigenwaarde.

358
00:20:25.014 --> 00:20:28.001
Relationele instabiliteit.

359
00:20:28.001 --> 00:20:31.006
Bij zijn vele lezingen in het land ontdekte hij dat in de zalen...

360
00:20:31.006 --> 00:20:35.016
veelal dezelfde problemen leven als bij zijn patienten in de behandelkamer.

361
00:20:35.016 --> 00:20:38.001
Mijn boek is ontstaan uit de basis zelf.

362
00:20:38.001 --> 00:20:41.008
Van mensen die zeggen van: Maar die symptomen die je daar allemaal noemt...

363
00:20:41.008 --> 00:20:47.011
dat zijn psychiatrische symptomen, dat is toch eigenlijk iets wat wij ook hebben.

364
00:20:47.011 --> 00:20:52.009
Het zijn de feiten van de tijd: het moderne huwelijk duurt gemiddeld niet langer dan zeven jaar.

365
00:20:52.009 --> 00:20:57.017
Zo'n 30% van de gescheiden vaders ziet de eigen kinderen niet meer.

366
00:20:57.017 --> 00:21:02.006
Het is de kwaal van de onthechting die we aan nieuwe generaties doorgeven.

367
00:21:02.006 --> 00:21:05.003
Dus wat wij, onze generatie verknoeid heeft...

368
00:21:05.003 --> 00:21:09.020
zal in een volgende generatie kwadratisch zich manifesteren.

369
00:21:09.020 --> 00:21:14.010
Waarin? In relatie-onbekwaamheid.

370
00:21:14.010 --> 00:21:16.006
Dat is mijn angst.

371
00:21:16.006 --> 00:21:19.022
Hij verklaart daarmee ook het verschijnsel dat we zinloos geweld zijn gaan noemen.

372
00:21:19.022 --> 00:21:21.021
Het is niet van alle tijden.

373
00:21:21.021 --> 00:21:24.018
De agressie uit de geschiedenis had altijd een doel van...

374
00:21:24.018 --> 00:21:29.001
ik pleit niet voor oorlogen, maar een doel van het uitbreiden van het grondgebied...

375
00:21:29.001 --> 00:21:31.021
het verdedigen van de stam, van het geloof.

376
00:21:31.021 --> 00:21:34.023
Daar was iets wat er aan verbonden was. En nu?

377
00:21:34.023 --> 00:21:38.007
En nu is er een groot niets, een grote ledigheid...

378
00:21:38.007 --> 00:21:40.013
een verveling, een nietsheid...

379
00:21:40.013 --> 00:21:43.015
die soms uitbarst in agressiviteit.

380
00:21:43.015 --> 00:21:47.008
Zinloos geweld? Absoluut, ja, letterlijk.

381
00:21:47.008 --> 00:21:50.021
En hij ziet hoe de geluksmaatschappij meer en meer...

382
00:21:50.021 --> 00:21:54.011
slachtoffers doorstuurt naar de professionele behandelkamers.

383
00:21:54.011 --> 00:21:56.017
MUZIEK

384
00:21:58.010 --> 00:22:02.016
De maatschappij is een speedboot. Dat is het beeld dat ik hanteer.

385
00:22:02.016 --> 00:22:04.015
Een speedboot die steeds sneller gaat.

386
00:22:04.015 --> 00:22:06.019
En waar vooraan de succesjongens...

387
00:22:06.019 --> 00:22:10.015
met hun blote bast in de zon staan te genieten.

388
00:22:10.015 --> 00:22:16.002
En zij zien niet dat er meer en meer mensen achteraan uit die boot vallen.

389
00:22:16.002 --> 00:22:18.023
Omdat die te snel begint te gaan.

390
00:22:18.023 --> 00:22:22.001
En dan zijn er gelukkig nog reddingsboten...

391
00:22:22.001 --> 00:22:24.003
we leven in beschaafde landen hier...

392
00:22:24.003 --> 00:22:26.006
en die reddingsboten, bestuurd door psychiaters...

393
00:22:26.006 --> 00:22:28.010
die vangen de mensen op die in het water liggen.

394
00:22:28.010 --> 00:22:31.022
Maar die reddingsboten gaan traag en die worden steeds voller.

395
00:22:31.022 --> 00:22:36.007
Wat zegt de maatschappij nu? De speedbootkapiteinen, zij zeggen:

396
00:22:36.007 --> 00:22:39.004
'Er zijn te veel mensen in de reddingsboten.'

397
00:22:39.004 --> 00:22:42.010
'De psychiatrie raakt overvol. Dat is een probleem.'

398
00:22:42.010 --> 00:22:46.005
'Wij gaan die reddingsboten leegmaken.'

399
00:22:46.005 --> 00:22:49.004
'Wij gaan reddingsvesten aanreiken.'

400
00:22:49.004 --> 00:22:52.014
'Dan gaan die boten terug een beetje beter kunnen varen.'

401
00:22:52.014 --> 00:23:00.004
'En na verloop van tijd is een reddingsvest of reddingsboei wel voldoende.'

402
00:23:00.004 --> 00:23:03.016
Maar de snelheid van de boot wordt niet in vraag gesteld.

403
00:23:03.016 --> 00:23:06.023
Dus er is een fundamenteel probleem aan de oorsprong...

404
00:23:06.023 --> 00:23:10.010
die niet in vraag wordt gesteld. Daar wil ik op wijzen.

405
00:23:10.010 --> 00:23:13.017
En welk probleem is dat dan?

406
00:23:13.017 --> 00:23:15.020
Dat probleem is de oververhitte economie...

407
00:23:15.020 --> 00:23:18.003
die, om zich in stand te houden...

408
00:23:18.003 --> 00:23:23.016
mensen tot de rand van hun mogelijkheden brengt.

409
00:23:23.016 --> 00:23:28.008
De rand van hun flexibiliteit, de rand van de complexiteit.

410
00:23:28.008 --> 00:23:33.022
De rand van de druk op productiviteit enzovoort.

411
00:23:33.022 --> 00:23:36.014
Een heel aantal mensen kan dat niet aan.

412
00:23:36.014 --> 00:23:39.009
Zit ik hier tegenover een enorme cultuurpessimist?

413
00:23:39.009 --> 00:23:42.015
Er is iets aan de hand. De samenleving heeft een probleem.

414
00:23:42.015 --> 00:23:45.002
Maar ze lijkt het niet te willen zien.

415
00:23:45.002 --> 00:23:47.007
Er lijkt geen ziektebesef te zijn.

416
00:23:47.007 --> 00:23:49.020
Waardoor het probleem juist zo kan toenemen.

417
00:23:49.020 --> 00:23:52.009
Waardoor ik vrees dat het dreigt te kantelen...

418
00:23:52.009 --> 00:23:55.005
dat onze hele cultuur op de helling komt te staan...

419
00:23:55.005 --> 00:23:59.015
en dat we de waarden die we zo moeizaam opgebouwd hebben de laatste 100 jaar...

420
00:23:59.015 --> 00:24:01.023
dat we die dreigen te verliezen.

421
00:24:01.023 --> 00:24:07.002
Daar wil ik op wijzen, uit een cultuuroptimisme, laat dat duidelijk zijn...

422
00:24:07.002 --> 00:24:10.012
omdat ik optimistisch ben over deze cultuur die we bereikt hebben.

423
00:24:10.012 --> 00:24:14.007
En ik wil zich graag in zijn structuren behouden.

424
00:24:14.007 --> 00:24:17.001
Maar als men dingen wil behouden dan moet men ze veranderen.

425
00:24:17.001 --> 00:24:20.004
Stilstaan is achteruit gaan.

426
00:24:20.004 --> 00:24:23.014
Dus laten we kritisch durven kijken waar het moeilijk loopt.

427
00:24:23.014 --> 00:24:26.003
Dat is cultuuroptimisme.

428
00:24:26.003 --> 00:24:28.003
APPLAUS

429
00:24:28.003 --> 00:24:30.009
Wat mij veel plezier doet, er komen jonge mensen bij mij...

430
00:24:30.009 --> 00:24:32.009
er was vorige week een architect bij mij, die zei:

431
00:24:32.009 --> 00:24:34.019
'Ik heb een plan gemaakt voor een sociale woonwijk.'

432
00:24:34.019 --> 00:24:37.018
'En ik heb rekening gehouden met alles wat in uw boek staat.'

433
00:24:37.018 --> 00:24:43.005
'Ik heb hier mensen die gezamenlijke tuinen hebben.'

434
00:24:43.005 --> 00:24:47.007
'En ontmoetingsruimten, en ze kunnen elkaar dan zien.'

435
00:24:47.007 --> 00:24:49.005
'En de ouderen zorgen voor de jongeren.'

436
00:24:49.005 --> 00:24:52.000
Heel idealistisch, beetje naief plan, maar prachtig...

437
00:24:52.000 --> 00:24:54.011
het feit dat er gewoon over nagedacht wordt...

438
00:24:54.011 --> 00:24:56.022
dat doet mij natuurlijk veel plezier.

439
00:24:56.022 --> 00:25:00.003
Het is ook niet alleen maar een soort kopstoot voor de wereld.

440
00:25:00.003 --> 00:25:03.006
De bedoeling is echt wel dat er nagedacht wordt...

441
00:25:03.006 --> 00:25:06.017
en dat er hoopvolle signalen komen die dat tij kunnen keren.

442
00:25:06.017 --> 00:25:10.021
Ik geloof daarin, ik ben een cultuuroptimist.

443
00:25:10.021 --> 00:25:14.002
Terwijl u een buitengewoon pessimistische analyse van de samenleving maakt.

444
00:25:14.002 --> 00:25:16.006
Ja, dat is daarvoor nodig.

445
00:25:16.006 --> 00:25:19.018
PIANOMUZIEK

446
00:25:24.005 --> 00:25:27.016
U verwerpt dat hele ongebreidelde geluksverlangen...

447
00:25:27.016 --> 00:25:34.011
dat ons leidt, stuurt, drijft. Is dat een pleidooi voor ongeluk?

448
00:25:34.011 --> 00:25:37.024
Ik pleit voor een beetje ongeluk, een beetje ongelukkig zijn...

449
00:25:37.024 --> 00:25:40.011
om het grote ongeluk te vermijden.

450
00:25:40.011 --> 00:25:48.011
Als we leren om die kleine dingen een beetje in te bedden in ons gewone bestaan...

451
00:25:48.011 --> 00:25:50.015
dan gaan we niet plots met onze kop tegen de muur lopen...

452
00:25:50.015 --> 00:25:52.024
omdat er niks meer gaat...

453
00:25:52.024 --> 00:25:55.000
omdat het ongeluk zich in ons binnenste heeft opgestapeld...

454
00:25:55.000 --> 00:25:58.006
en we het niet gevoeld hebben en we het ontkend hebben.

455
00:25:58.006 --> 00:25:59.019
MUZIEK

456
00:25:59.019 --> 00:26:02.005
Wilt u zelf zien hoe gelukkig u bent?

457
00:26:02.005 --> 00:26:05.017
Ga naar onze website en doe de gelukstest.

458
00:26:13.013 --> 00:26:15.022
HARDCOREMUZIEK

459
00:26:21.024 --> 00:26:26.005
Zigeuners opjagen, Joden intimideren, media muilkorven.

460
00:26:26.005 --> 00:26:28.009
Kritische rechters ontslaan.

461
00:26:28.009 --> 00:26:30.010
Dit is geen opsomming uit een geschiedenisboekje...

462
00:26:30.010 --> 00:26:32.013
maar de realiteit in een democratische rechtsstaat...

463
00:26:32.013 --> 00:26:36.009
binnen de Europese Unie. Hongarije.

464
00:26:36.009 --> 00:26:36.016
MUZIEK

465
00:26:52.024 --> 00:26:57.005
Hoe in de achtertuin van Europa een alleenheerser langzaam maar zeker de democratie sloopt.

466
00:26:57.005 --> 00:27:00.001
Doof voor kritiek van bezorgde Europeanen.

467
00:27:13.005 --> 00:27:15.010
Viktor Orban, van linkse activist...

468
00:27:15.010 --> 00:27:18.011
tot ongekroonde koning van het nieuwe Hongarije.

469
00:27:18.011 --> 00:27:22.001
Een populistisch politicus met een absolute meerderheid in het parlement.

470
00:27:22.001 --> 00:27:24.012
En dat blijkt een gevaarlijk mengsel.

471
00:27:32.018 --> 00:27:35.021
Viktor Orban, minister-president van Hongarije.

472
00:27:35.021 --> 00:27:38.013
Met zijn tweederde meerderheid in het Hongaars parlement...

473
00:27:38.013 --> 00:27:42.003
heeft hij in hoog tempo ruim 200 nieuwe wetten door kunnen drukken...

474
00:27:42.003 --> 00:27:45.003
die ook in de rest van Europa veel woede oproepen.

475
00:27:45.003 --> 00:27:49.005
Het begint met een nieuwe mediawet waarmee oppositiegeluid wordt gemangeld.

476
00:28:01.020 --> 00:28:04.003
Maar Orban zaagt ook aan de fundamenten van de rechtstaat...

477
00:28:04.003 --> 00:28:06.016
zeggen zijn critici binnen en buiten Hongarije.

478
00:28:06.016 --> 00:28:10.016
Hij stuurt rechters met vervroegd pensioen, misbruikt de grondwet...

479
00:28:10.016 --> 00:28:13.019
en zet het Constitutionele Hof buitenspel.

480
00:28:13.019 --> 00:28:17.020
We spreken daarover met professor Paul Lendvai, biograaf.

481
00:28:45.007 --> 00:28:48.017
En met Peter Zentai, journalist bij het onafhankelijke Klub-radio.

482
00:29:00.008 --> 00:29:04.011
En we ontmoeten de sociologe Dorottya Karsay, woordvoerder van de burgerbeweging.

483
00:29:25.007 --> 00:29:30.012
Haar protestlied is een enorme hit op internet, inmiddels meer dan een miljoen keer bekeken.

484
00:29:30.012 --> 00:29:32.016
MUZIEK

485
00:29:39.001 --> 00:29:41.015
Terwijl de conservatieve nationalist Orban aan de ene kant...

486
00:29:41.015 --> 00:29:44.014
de duimschroeven voor politieke tegenstanders steeds verder aandraait...

487
00:29:44.014 --> 00:29:49.022
krijgen extremistische groeperingen steeds meer ruimte voor hun antisemitisme boodschap.

488
00:29:49.022 --> 00:29:53.012
De Joden zijn zondebok en Roma- zigeuners worden bedreigd...

489
00:29:53.012 --> 00:29:57.013
of zelfs aangevallen door paramilitaire milities, zoals deze.

490
00:30:08.008 --> 00:30:11.007
Het Puskas Stadion in Boedapest, afgelopen week.

491
00:30:11.007 --> 00:30:15.000
Binnen speelt de Hongaarse nationale ploeg de interland tegen Roemenie.

492
00:30:15.000 --> 00:30:16.024
De fans staan buiten.

493
00:30:16.024 --> 00:30:20.010
Na antisemitische spreekkoren tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tegen Israel...

494
00:30:20.010 --> 00:30:24.016
heeft de FIFA bepaald dat deze wedstrijd zonder publiek gespeeld moet worden.

495
00:30:31.024 --> 00:30:35.024
Maar wat een voetbalprotest moet worden draait al snel uit op een politieke manifestatie...

496
00:30:35.024 --> 00:30:38.012
van extreem-rechts met antisemitische leuzen.

497
00:30:43.008 --> 00:30:46.022
Het zijn bijeenkomsten als deze waarover ook veel Hongaren zich grote zorgen maken.

498
00:30:46.022 --> 00:30:53.002
Groeiend antisemitisme in een land binnen de Europese Unie en een premier die weigert in te grijpen.

499
00:30:57.003 --> 00:30:59.002
De band trapt af met Intifada.

500
00:30:59.002 --> 00:31:01.013
Een nummer waarin Joden worden bezongen als parasieten...

501
00:31:01.013 --> 00:31:05.014
die met hun haakneuzen en walgelijke Thora de Hongaarse cultuur vernietigen.

502
00:31:29.020 --> 00:31:32.003
Een van de artiesten is Janos Petras.

503
00:31:32.003 --> 00:31:34.008
Zijn ster is rijzende in Hongarije.

504
00:31:34.008 --> 00:31:37.010
Petras is het muzikale boegbeeld van extreem-rechts.

505
00:31:37.010 --> 00:31:40.015
De Hongaarse overheid legt hem geen strobreed in de weg.

506
00:31:40.015 --> 00:31:44.018
Sterker nog, twee weken geleden krijgt Petras het gulden kruis...

507
00:31:44.018 --> 00:31:47.005
van verdiensten voor zijn artistieke werk.

508
00:31:51.007 --> 00:31:54.015
Viktor Orban, 50 jaar en fervent voetballer.

509
00:31:54.015 --> 00:31:57.006
Hij maakt een opmerkelijke politieke ommezwaai.

510
00:31:57.006 --> 00:32:00.004
Ooit een linkse activist, inmiddels een rechtse nationalist.

511
00:32:33.016 --> 00:32:36.002
GEDRAGEN MUZIEK

512
00:32:53.010 --> 00:32:59.001
In de nadagen van het communistische Hongarije is Orban actief als mensenrechtenactivist.

513
00:32:59.001 --> 00:33:01.019
Hij is de oprichter van de democratische Fidez-partij.

514
00:33:01.019 --> 00:33:06.008
De jonge Orban roept op tot vrije verkiezingen en eist het vertrek van de Russen uit zijn land.

515
00:33:15.006 --> 00:33:19.000
In 2010 weet Orban bij de verkiezingen de absolute macht naar zich toe te trekken.

516
00:33:19.000 --> 00:33:21.020
En daarmee zet hij Hongarije volledig naar zijn hand.

517
00:34:03.000 --> 00:34:06.007
We zijn met journalist Peter Zentai op weg naar het platteland van Hongarije.

518
00:34:06.007 --> 00:34:08.008
Hier geniet Orban grote steun.

519
00:34:30.022 --> 00:34:35.014
En in tijden van economische tegenwind komen de zondenbokken in het vizier: de Roma's.

520
00:34:35.014 --> 00:34:39.022
In dit Roma-dorp konden paramilitairen wekenlang ongestoord de bevolking intimideren.

521
00:34:58.020 --> 00:35:03.006
Dag en nacht patrouilleren milities in vol ornaat door de straten van het dorp.

522
00:35:03.006 --> 00:35:05.010
Ze zeggen dat ze zijn gekomen om een einde te maken...

523
00:35:05.010 --> 00:35:08.009
aan de criminaliteit veroorzaakt door de Roma's die er wonen.

524
00:35:26.003 --> 00:35:28.012
's Nachts komt het regelmatig tot ongeregeldheden.

525
00:35:32.006 --> 00:35:34.004
De politie laat zich nauwelijks zien.

526
00:35:34.004 --> 00:35:37.016
't Rode Kruis evacueert uiteindelijk de doodsbange zigeuners.

527
00:35:37.016 --> 00:35:42.022
Roma's voelen zich opgejaagd, ook in de hoofdstad Budapest.

528
00:35:42.022 --> 00:35:45.013
We rijden mee in een speciale taxi van de Jobbik-partij...

529
00:35:45.013 --> 00:35:52.005
de grootste rechts-extremistische beweging die een eigen taxibedrijf heeft met partijgetrouwe chauffeurs.

530
00:35:52.005 --> 00:35:55.011
Onderweg krijgen we 'n college Roma's en Joden.

531
00:36:27.020 --> 00:36:32.009
Minderheden in de verdrukking, ondermijning van de rechtstaat en de grondwet uitgehold.

532
00:36:32.009 --> 00:36:36.017
Ook in Hongarije zelf wordt de kritiek op het beleid van Orban steeds luider.

533
00:36:36.017 --> 00:36:39.015
Dat haar protestlied zo populair zou worden...

534
00:36:39.015 --> 00:36:43.011
komt voor activiste Dorottya Karsay dan ook nauwelijks als een verrassing.

535
00:37:16.001 --> 00:37:18.020
Ondertussen lijkt de premier zelf doof voor alle ophef.

536
00:37:18.020 --> 00:37:21.008
Orban gaat onverstoorbaar verder.

537
00:37:21.008 --> 00:37:24.006
Een verzoek voor een interview met Brandpunt wordt afgewezen.

538
00:37:24.006 --> 00:37:27.015
Wel kunnen we even terecht bij zijn onderminister voor Buitenlandse Zaken.

539
00:37:27.015 --> 00:37:30.023
Die zegt dat ieder land nu eenmaal eigen opvattingen kan hebben...

540
00:37:30.023 --> 00:37:33.023
over hoe een democratie moet functioneren.

541
00:37:55.012 --> 00:37:56.022
HARDCOREMUZIEK

542
00:38:52.009 --> 00:38:55.001
Volgend jaar gaat Hongarije opnieuw naar de stembus.

543
00:38:55.001 --> 00:38:58.020
En zoals het er nu uitziet lijkt Orban zijn tweederde meerderheid ook dan te behouden.

544
00:38:58.020 --> 00:39:02.008
Europa kijkt intussen knarsetandend toe.

545
00:39:02.008 --> 00:39:06.008
Parlementariers kunnen dan wel bij elk bezoek van Orban aan Brussel protesteren...

546
00:39:06.008 --> 00:39:10.016
feitelijk staan ze machteloos tegenover de greep die de nationalist op zijn land heeft.

547
00:40:01.003 --> 00:40:03.012
De zorgen van Europa over Hongarije.

548
00:40:03.012 --> 00:40:07.009
En wilt u de tirade van Orbans oude strijdmakker Cohn-Bendit in z'n geheel zien...

549
00:40:07.009 --> 00:40:11.006
ga dan naar onze website kro.nl/brandpunt.

550
00:40:20.009 --> 00:40:23.018
Dit was KRO Brandpunt. Goedenavond.

