WEBVTT

1
02:24:03.000 --> 02:24:04.000
888

2
00:02:12.000 --> 00:02:14.004
Vanavond in Brandpunt:

3
00:02:14.004 --> 00:02:17.008
Nieuwe, peperdure medicijnen die niet beter werken...

4
00:02:17.008 --> 00:02:20.014
dan bestaande middelen en niet bewezen veilig zijn.

5
00:02:21.000 --> 00:02:23.009
Toch worden ze massaal voorgeschreven.

6
00:02:23.009 --> 00:02:25.009
En de patient weet van niks.

7
00:02:26.000 --> 00:02:28.014
Dat betekent dat er Russische roulette wordt gespeeld.

8
00:02:28.014 --> 00:02:31.006
En: Je moet ze inmiddels met een lampje zoeken, maar ze zijn er nog.

9
00:02:31.006 --> 00:02:34.011
Van die hartstochtelijke CDA'ers die nederlaag na nederlaag...

10
00:02:34.011 --> 00:02:38.001
blijven geloven in een glorieuze toekomst voor die partij.

11
00:02:38.001 --> 00:02:47.002
Waar? Hier in dit stukje Twente. Wie? Annie van het CDA.

12
00:02:47.002 --> 00:02:48.021
En: Het adelaarskuiken uit Holland.

13
00:02:48.021 --> 00:02:51.003
De held van Kosovo, zo wordt hij hier genoemd.

14
00:02:51.003 --> 00:02:53.018
De Nederlander Pieter Feith. Deze week nam hij afscheid.

15
00:02:53.018 --> 00:02:57.008
Straks bericht uit het wilde westen van Europa.

16
00:03:07.001 --> 00:03:10.014
Nieuwe medicijnen, die volgens deskundigen niet beter werken...

17
00:03:10.014 --> 00:03:14.012
dan bestaande middelen, en waarvan geen bewijs is dat ze veilig zijn.

18
00:03:14.012 --> 00:03:18.016
Al die criteria bij elkaar hebben ons doen concluderen...

19
00:03:18.016 --> 00:03:21.019
dat dit middel niet voorgeschreven moet worden.

20
00:03:21.019 --> 00:03:25.014
30.000 Nederlandse diabetespatienten slikken ze.

21
00:03:25.014 --> 00:03:28.012
Het wordt een Russische roulette gespeeld.

22
00:03:28.012 --> 00:03:29.018
Als patient ga je ervan uit...

23
00:03:29.018 --> 00:03:33.004
dat het medicijn dat je van je arts krijgt veilig is.

24
00:03:33.004 --> 00:03:36.021
Ik voel me eigenlijk misbruikt voor die rotmedicijnen.

25
00:03:36.021 --> 00:03:40.016
Maar weinig mensen weten dat nieuwe medicijnen...

26
00:03:40.016 --> 00:03:43.010
pas lang en uitgebreid worden getest...

27
00:03:43.010 --> 00:03:45.020
nadat ze zijn toegelaten tot de markt.

28
00:03:45.020 --> 00:03:49.014
Vanavond in KRO Brandpunt: de patient als proefkonijn.

29
00:03:50.022 --> 00:03:54.021
Ik zal even laten zien waar mijn medicijnen staan.

30
00:03:57.012 --> 00:04:01.008
Dat zijn de tabletten die ik nu nog slik.

31
00:04:01.008 --> 00:04:03.005
Voor de suiker.

32
00:04:03.005 --> 00:04:07.011
Voor mijn lever.

33
00:04:07.011 --> 00:04:12.000
Hoelang slikt u al medicijnen voor diabetes? Een jaar of zeven.

34
00:04:12.000 --> 00:04:13.018
Ja.

35
00:04:13.018 --> 00:04:15.009
En het gaat redelijk.

36
00:04:16.000 --> 00:04:19.022
Al 7 jaar lang slikt Adri Stuivenberg dagelijks medicijnen...

37
00:04:19.022 --> 00:04:23.016
die zijn bloedsuiker op peil moeten houden.

38
00:04:23.016 --> 00:04:26.016
In het begin had ik er geen last van.

39
00:04:26.016 --> 00:04:29.022
Wanneer wel? Toen ik die andere medicijnen kreeg.

40
00:04:33.016 --> 00:04:35.014
Adri Stuivenberg is niet de enige.

41
00:04:35.014 --> 00:04:41.008
Dagelijks slikken bijna een miljoen Nederlanders medicijnen voor diabetes.

42
00:04:41.008 --> 00:04:44.002
Diabetes is tegenwoordig simpel vast te stellen.

43
00:04:44.002 --> 00:04:47.008
Met EEN prik weet ik of ik suikerziekte heb.

44
00:04:50.004 --> 00:04:52.014
De suiker is 5,3. Dat is keurig.

45
00:04:52.014 --> 00:04:54.014
Omdat we steeds dikker en ouder worden...

46
00:04:54.014 --> 00:04:58.005
komen er jaarlijks 71.000 diabetespatienten bij.

47
00:04:58.005 --> 00:05:00.020
Een interessante markt voor de pillenfabrikant.

48
00:05:00.020 --> 00:05:04.012
Ik denk dat we dat kunnen vergelijken met wasmiddelen.

49
00:05:04.012 --> 00:05:07.007
Dat is ook een markt waar af en toe een nieuwe wasmiddel bij komt.

50
00:05:07.007 --> 00:05:09.017
Mogen we medicijnen vergelijken met wasmiddelen?

51
00:05:09.017 --> 00:05:12.007
Ik denk het wel. Want het is ook een markt.

52
00:05:12.007 --> 00:05:15.023
En het wordt ook gemarket en gepromoot op allerlei manieren.

53
00:05:15.023 --> 00:05:18.004
Bijzonder interessant is het...

54
00:05:18.004 --> 00:05:22.002
als ze nieuwe geneesmiddelen kunnen verkopen waarop nog een patent rust.

55
00:05:22.002 --> 00:05:25.019
Want daar kunnen ze in beginsel voor vragen wat ze willen.

56
00:05:25.019 --> 00:05:28.023
En daar maken ze de grote winst op.

57
00:05:28.023 --> 00:05:31.016
GEROEZEMOES

58
00:05:31.016 --> 00:05:34.011
Adri Stuivenberg krijgt zo'n nieuw middel.

59
00:05:34.011 --> 00:05:38.015
Zijn internist schrijft hem Januvia voor.

60
00:05:39.016 --> 00:05:42.003
Ik bleef een beetje te dik en te zwaar.

61
00:05:48.015 --> 00:05:50.007
Want zeker weet hij dat niet.

62
00:05:50.007 --> 00:05:52.012
De internist vertelt hem namelijk niet...

63
00:05:52.012 --> 00:05:56.022
dat hij er een nieuw medicijn bij krijgt.

64
00:05:56.022 --> 00:05:57.013
Toen ik het recept op ging halen bij de apotheker...

65
00:06:12.005 --> 00:06:15.017
Maar al snel krijgt hij last van een vervelende bijwerking.

66
00:06:22.015 --> 00:06:23.020
Meneer Stuivenberg?

67
00:06:24.024 --> 00:06:26.016
Diarree blijkt niet het grootste probleem...

68
00:06:26.016 --> 00:06:30.012
dat Adri Stuivenberg heeft met Januvia.

69
00:06:32.016 --> 00:06:33.020
Ga maar even hier zitten.

70
00:06:33.020 --> 00:06:36.010
Op controle ontdekt zijn huisarts, Hans van der Linde...

71
00:06:36.010 --> 00:06:41.004
dat zijn patient 'n middel slikt dat hij zelf nooit voor zou schrijven.

72
00:06:41.004 --> 00:06:44.003
Nee, absoluut niet. Onder geen beding.

73
00:06:44.003 --> 00:06:47.001
Waarom niet? Omdat het niet bewezen veilig is.

74
00:06:47.001 --> 00:06:50.007
En niet bewezen effectief. En er zijn goede alternatieven.

75
00:06:52.012 --> 00:06:55.024
Januvia behoort tot een nieuwe groep medicijnen voor diabetespatienten...

76
00:06:55.024 --> 00:07:00.002
de zogenaamde DPP-4-remmers.

77
00:07:00.016 --> 00:07:05.019
Het zijn middelen die de bloedsuikerspiegel verlagen.

78
00:07:05.019 --> 00:07:08.011
Uiteindelijk blijkt dat die nieuwere middelen...

79
00:07:08.011 --> 00:07:14.008
10 tot 15 keer zo duur zijn dan de klassieke middelen.

80
00:07:14.008 --> 00:07:19.006
En zijn ze ook beter? Ze zijn niet beter.

81
00:07:19.006 --> 00:07:23.014
Dick Bijl is hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin.

82
00:07:23.014 --> 00:07:26.015
Hij heeft al het onderzoek dat er tot nu toe...

83
00:07:26.015 --> 00:07:31.016
naar die nieuwe bloedsuikerverlagers is gedaan, naast elkaar gelegd.

84
00:07:31.016 --> 00:07:35.010
We hebben geconcludeerd dat het middel niet beter werkt...

85
00:07:35.010 --> 00:07:39.016
dan de al in de handel zijnde middelen...

86
00:07:39.016 --> 00:07:43.002
dat het middel meer dan tienmaal zo duur is dan de bestaande middelen...

87
00:07:43.002 --> 00:07:47.008
dat er onduidelijkheid bestaat over de bijwerkingen op lange termijn...

88
00:07:47.008 --> 00:07:54.010
en dat ook de werkzaamheid op de lange termijn niet is aangetoond.

89
00:07:54.010 --> 00:07:58.013
Al die criteria bij elkaar hebben ons doen concluderen...

90
00:07:58.013 --> 00:08:01.023
dat dit middel niet voorgeschreven moet worden.

91
00:08:01.023 --> 00:08:06.004
Ook de wetenschappelijke vereniging van huisartsen, Het Nederlands Huisartsengenootschap...

92
00:08:06.004 --> 00:08:09.013
komt tot diezelfde harde conclusie.

93
00:08:09.013 --> 00:08:13.011
Waarom raadt u huisartsen af om deze nieuwe middelen voor te schrijven?

94
00:08:13.011 --> 00:08:18.007
Op dit moment ontraden wij het voorschrijven van DPP-4-remmers.

95
00:08:18.007 --> 00:08:20.009
Want over die groep praten wij.

96
00:08:20.009 --> 00:08:25.016
Vanwege niet aangetoonde meerwaarde ten opzichte van de bestaande middelen.

97
00:08:25.016 --> 00:08:32.020
Op de lange termijn zijn er onvoldoende gegevens bekend.

98
00:08:32.020 --> 00:08:35.017
Dus je loopt een risico als je deze middelen voorschrijft...

99
00:08:35.017 --> 00:08:37.002
omdat we het gewoon niet weten.

100
00:08:37.002 --> 00:08:39.008
Toch slikken 30.000 patienten deze medicijnen.

101
00:08:39.008 --> 00:08:41.019
Zo, dat is een hand vol. Dat slikt u allemaal?

102
00:08:46.024 --> 00:08:49.007
Onder wie Adri Stuivenberg.

103
00:08:49.007 --> 00:08:51.014
Wist u dat het om een medicijn ging...

104
00:08:51.014 --> 00:08:55.001
waar geen langetermijnonderzoek naar gedaan was? Nee.

105
00:08:55.005 --> 00:08:56.022
Absoluut niet.

106
00:08:58.005 --> 00:09:00.013
Als u had geweten dat het om een middel ging...

107
00:09:00.013 --> 00:09:03.017
waarvan geen langetermijnonderzoek bekend is, had u het dan genomen?

108
00:09:03.017 --> 00:09:05.021
Nee, nee.

109
00:09:10.023 --> 00:09:12.012
Maar dat is wel gebeurd.

110
00:09:13.021 --> 00:09:17.000
Wat vindt u daarvan? Maffiapraktijken.

111
00:09:22.017 --> 00:09:24.020
U voelt zich gebruikt?

112
00:09:26.014 --> 00:09:28.024
Maar dan ben je als patient een soort proefkonijn.

113
00:09:28.024 --> 00:09:31.015
Eigenlijk ben je dan een proefkonijn.

114
00:09:31.015 --> 00:09:34.011
Er is wel heel veel onderzoek aan voorafgegaan. Dat wel.

115
00:09:34.011 --> 00:09:36.023
Er worden strenge eisen gesteld...

116
00:09:36.023 --> 00:09:40.000
vooraleer een middel op de markt wordt toegelaten.

117
00:09:40.000 --> 00:09:43.014
Maar echte langetermijneffecten zijn onbekend. Dat klopt.

118
00:09:43.014 --> 00:09:47.014
Ben ik als patient wel voldoende beschermd op dit moment?

119
00:09:47.014 --> 00:09:51.018
De registratieautoriteit zal vinden van wel.

120
00:09:51.018 --> 00:09:54.008
En ook de fabrikanten zullen vinden van wel.

121
00:09:54.008 --> 00:09:58.012
POLYGOON: Van grote betekenis is ook het wetenschappelijk onderzoek.

122
00:09:58.012 --> 00:10:02.001
Maar het is in het verleden al een aantal keer flink mis gegaan...

123
00:10:02.001 --> 00:10:06.002
met medicijnen die wel waren goedgekeurd.

124
00:10:06.002 --> 00:10:09.008
Pijnstiller VIOXX had dodelijke bijwerkingen.

125
00:10:09.008 --> 00:10:15.005
Jongeren pleegden zelfmoord na het slikken van het antidepressivum Seroxat.

126
00:10:15.005 --> 00:10:20.012
En medicijnfabrikant GlaxoSmithKline trof deze zomer nog een schikking van 3 miljard dollar...

127
00:10:20.012 --> 00:10:27.004
om vervolging af te kopen voor het op de markt brengen van onder meer dit medicijn, Avandia.

128
00:10:27.004 --> 00:10:33.013
De gevolgen daarvan waren dat mensen voortijdig een hartinfarct kregen.

129
00:10:33.013 --> 00:10:36.002
Of zelfs voortijdig overleden.

130
00:10:36.002 --> 00:10:39.014
Hoeveel doden zijn daarmee gevallen? Wereldwijd 47.000.

131
00:10:39.014 --> 00:10:41.014
Lopen deze nieuwe medicijnen hetzelfde risico...

132
00:10:41.014 --> 00:10:48.024
als toen met Avandia? De kans dat hetzelfde gebeurt is klein.

133
00:10:48.024 --> 00:10:51.018
Je kan niet van tevoren voorspellen of dat gebeurt.

134
00:10:51.018 --> 00:10:54.007
Dat is bij elk nieuw middel zo.

135
00:10:55.012 --> 00:10:57.016
Maar hoe kan het nou dat je als patient niet weet...

136
00:10:57.016 --> 00:11:03.004
wat de risico's zijn van een nieuw medicijn dat wel is goedgekeurd?

137
00:11:03.004 --> 00:11:06.011
Het is onderzocht op een bepaalde mate van veiligheid...

138
00:11:06.011 --> 00:11:09.002
dat er geen hele gekke dingen gebeuren.

139
00:11:09.002 --> 00:11:11.024
Dat je lever, je nieren, en dat soort dingen niet protesteren.

140
00:11:11.024 --> 00:11:15.021
Die middelen worden in het onderzoek alleen toegepast...

141
00:11:15.021 --> 00:11:17.020
bij heel specifieke patienten.

142
00:11:17.020 --> 00:11:22.008
Dat zijn over het algemeen gezonde, volwassen mannen.

143
00:11:22.008 --> 00:11:25.019
In de praktijk vind je andere patienten, met andere aandoeningen.

144
00:11:26.018 --> 00:11:29.014
Oudere patienten, of patienten met nierfunctiestoornissen.

145
00:11:29.014 --> 00:11:33.007
Daarvan is vaak niet bekend wat het middel doet.

146
00:11:33.007 --> 00:11:36.002
Dus dan weet je ook niet wat de bijwerkingen zijn...

147
00:11:36.002 --> 00:11:38.007
voor minder gezonde patienten. Dat klopt.

148
00:11:38.007 --> 00:11:41.008
Dat is vaak minder goed uitgetest.

149
00:11:41.008 --> 00:11:43.015
Niet op een grote groep mensen onderzocht...

150
00:11:43.015 --> 00:11:47.006
niet beter dan wat er al bestaat maar wel veel duurder.

151
00:11:47.006 --> 00:11:49.023
Afgeraden door het Nederlands Huisartsengenootschap.

152
00:11:49.023 --> 00:11:53.001
En toch massaal voorgeschreven. Hoe kan dat?

153
00:11:53.001 --> 00:11:57.020
De fabrikanten doen er alles aan om hun middelen te pushen bij de arts.

154
00:11:57.020 --> 00:12:00.014
Wat doet u als bij u aan de deur wordt aangeklopt...

155
00:12:00.014 --> 00:12:03.024
door de farmaceutische industrie, een artsenbezoeker...

156
00:12:03.024 --> 00:12:09.016
die graag een nieuwe middel aan u wil slijten. Die komt er niet in.

157
00:12:09.016 --> 00:12:11.012
Die komt er niet in? Nee.

158
00:12:11.012 --> 00:12:13.022
Stuur zes huisartsenbezoekers op iemand af...

159
00:12:13.022 --> 00:12:17.017
en dan wordt er EEN keer een nieuw medicijn ingevoerd...

160
00:12:17.017 --> 00:12:20.012
op grond van een reclamepraatje.

161
00:12:20.012 --> 00:12:23.011
Dat zijn de zwakke broeders in ons vak.

162
00:12:23.011 --> 00:12:27.024
De farmaceutische industrie zet niet alleen artsenbezoekers in om een middel te promoten.

163
00:12:27.024 --> 00:12:30.004
Er is iets wat nog beter werkt.

164
00:12:30.004 --> 00:12:32.019
Artsen moeten verplichte bijscholingen volgen.

165
00:12:32.019 --> 00:12:34.023
En die worden georganiseerd en betaald...

166
00:12:34.023 --> 00:12:37.018
door, jawel, de pillenfabrikant.

167
00:12:37.018 --> 00:12:42.000
Dan krijg je eerst een dia met het standpunt van het Nederlands Huisartsengenootschap.

168
00:12:42.000 --> 00:12:46.010
Want het officiele standpunt moet in zo'n cursus zitten.

169
00:12:46.010 --> 00:12:50.001
En dat luidt: Je moet geen DPP-4-remmers voorschrijven.

170
00:12:50.001 --> 00:12:54.017
Maar een paar minuten later krijgt de arts een casus voorgelegd.

171
00:12:54.017 --> 00:12:57.012
Een patient met een te hoge suikerwaarde.

172
00:12:57.012 --> 00:13:00.015
En wat is volgens de cursus de oplossing?

173
00:13:00.015 --> 00:13:04.013
Aan de medicatie wordt een DPP-4-remmer toegevoegd.

174
00:13:04.013 --> 00:13:06.009
Dus zo'n nieuw middel.

175
00:13:06.009 --> 00:13:10.019
Als je weggaat denk je: Hee, die man heeft een DPP-4-remmer gehad...

176
00:13:10.019 --> 00:13:12.009
en het gaat dus blijkbaar prima.

177
00:13:12.009 --> 00:13:14.012
Maar je mag van een arts toch verwachten...

178
00:13:14.012 --> 00:13:16.003
dat hij zelf een kritische afweging maakt...

179
00:13:16.003 --> 00:13:18.003
met betrekking tot de middelen die hij voorschrijft? Ja.

180
00:13:18.003 --> 00:13:22.000
Maar als het onderwijs slim en geraffineerd in elkaar zit...

181
00:13:22.000 --> 00:13:24.009
dan trappen artsen erin.

182
00:13:24.009 --> 00:13:27.003
De enige manier om te voorkomen dat patienten als Adri Stuivenberg...

183
00:13:27.003 --> 00:13:31.014
zonder dat ze het weten dit soort nieuwe medicijnen krijgen voorgeschreven...

184
00:13:31.014 --> 00:13:36.017
is de regels veranderen, vindt het Huisartsengenootschap.

185
00:13:36.017 --> 00:13:39.004
Er moeten allereerst strengere eisen worden gesteld...

186
00:13:39.004 --> 00:13:42.008
aan het toelaten van geneesmiddelen op de markt.

187
00:13:42.008 --> 00:13:46.005
Dat betekent dat aangetoond moet zijn dat het meerwaarde heeft...

188
00:13:46.005 --> 00:13:48.022
op gebied van effectiviteit en veiligheid...

189
00:13:48.022 --> 00:13:50.024
ten opzichte van de bestaande middelen.

190
00:13:50.024 --> 00:13:53.019
Die strengere eisen moeten komen van de overheid.

191
00:13:53.019 --> 00:13:57.011
We nemen contact op met het ministerie van Volksgezondheid.

192
00:13:57.011 --> 00:14:01.020
Dat laat ons weten de huidige regelgeving voldoende te vinden.

193
00:14:01.020 --> 00:14:06.004
Er is op dit moment flinke discussie over de vergoeding van dure medicijnen.

194
00:14:06.004 --> 00:14:10.007
Maar daar vallen deze diabetespillen niet onder.

195
00:14:10.007 --> 00:14:14.020
Ja, hoor. Keurig. 145/90. Dat is een goede bloeddruk.

196
00:14:14.020 --> 00:14:17.012
Ook artsen en patienten zouden alerter moeten zijn...

197
00:14:17.012 --> 00:14:22.004
bij het gebruik van nieuwe medicijnen, vindt het Huisartsengenootschap.

198
00:14:22.004 --> 00:14:30.002
Het tweede is dat ik vind dat artsen beter de richtlijnen zouden kunnen volgen...

199
00:14:30.002 --> 00:14:32.018
die er zijn op de aandoeningen.

200
00:14:32.018 --> 00:14:35.010
En het derde is dat ik ook vind dat patienten zich...

201
00:14:35.010 --> 00:14:38.001
iets meer bewust mogen zijn als ze een middel slikken...

202
00:14:38.001 --> 00:14:41.021
wat ze daarmee doen.

203
00:14:41.021 --> 00:14:47.004
Dat is precies wat Adri Stuivenberg voortaan gaat doen.

204
00:14:47.004 --> 00:14:48.002
Als ik nu weer nieuwe medicijnen voorgeschreven krijg...

205
00:14:57.006 --> 00:14:59.003
U vertrouwt nu niet meer zomaar op de arts?

206
00:15:01.002 --> 00:15:03.000
Hij is gestopt met Januvia.

207
00:15:03.000 --> 00:15:06.013
En wat blijkt? Zijn bloedsuiker is prima onder controle.

208
00:15:06.013 --> 00:15:11.008
En de vervelende bijwerking, de diarree, is verdwenen.

209
00:15:21.003 --> 00:15:23.009
Dus u kunt weer naar buiten?

210
00:15:25.010 --> 00:15:27.006
De fabrikant van Januvia, MSD, laat ons weten...

211
00:15:27.006 --> 00:15:31.019
dat Januvia uitgebreid getest is en wel meerwaarde heeft.

212
00:15:31.019 --> 00:15:33.020
Slikt u zelf medicijnen waar u over twijfelt?

213
00:15:33.020 --> 00:15:39.013
Op onze website kro.nl/brandpunt ziet u wat u het beste kunt doen.

214
00:15:39.013 --> 00:15:43.024
Daar staat ook de hele reactie van de fabrikant van Januvia.

215
00:15:44.016 --> 00:15:47.008
MUZIEK

216
00:15:56.001 --> 00:15:58.017
MUZIEK

217
00:15:59.007 --> 00:16:02.005
Zelfs op het platteland hebben ze inmiddels enige zeldzaamheidswaarde.

218
00:16:02.005 --> 00:16:04.010
Jan en Annie.

219
00:16:04.020 --> 00:16:07.016
Waar de CDA'ers zo met de voeten in klei staan...

220
00:16:07.016 --> 00:16:09.019
dat ze nooit ofte nimmer zullen gaan zweven.

221
00:16:09.019 --> 00:16:13.003
Annie, goedemorgen. Goeiemorgen.

222
00:16:13.003 --> 00:16:16.020
Annie Pierik, oud-Kamerlid, boerin in Twente, is er zo EEN.

223
00:16:16.020 --> 00:16:21.004
Hoe gaat het met je? Met mij gaat het goed.

224
00:16:21.004 --> 00:16:24.002
In een week dat het CDA opnieuw een genadeslag kreeg...

225
00:16:24.002 --> 00:16:26.010
een ontmoeting met een onverschrokken vaandeldrager...

226
00:16:26.010 --> 00:16:28.015
van een partij in nood.

227
00:16:30.013 --> 00:16:33.012
Wat een ontvangst, we krijgen onmiddellijk een rondleiding.

228
00:16:33.012 --> 00:16:35.024
Als jullie willen weten wie ik ben...

229
00:16:35.024 --> 00:16:39.001
Dit is de boerderij waar ik ben geboren.

230
00:16:39.001 --> 00:16:41.017
En dit, Annie, ben jij? Ja.

231
00:16:41.017 --> 00:16:43.017
Over haar thuishaven nu.

232
00:16:43.017 --> 00:16:47.009
De keukentafel is het belangrijkste meubel in het hele huis.

233
00:16:47.009 --> 00:16:49.021
Dit is onze woonkamer. Gezellig.

234
00:16:49.021 --> 00:16:52.007
Over de boerenarmoede van vroeger.

235
00:16:52.007 --> 00:16:56.020
Uit die biotoop kom ik voort. Natuurlijk Maria aan de wand.

236
00:16:56.020 --> 00:16:59.007
Over de heilige maagd en een reis naar Lourdes.

237
00:16:59.007 --> 00:17:04.008
Als er iets bijzonders is steken we altijd het kaarsje aan.

238
00:17:04.008 --> 00:17:06.004
Ik zie allemaal geweien.

239
00:17:06.004 --> 00:17:07.015
Over jacht en trofeeen.

240
00:17:07.015 --> 00:17:11.006
Jan is jager, en het mag ook, het staat ook in de Bijbel.

241
00:17:11.006 --> 00:17:13.013
Goeiemorgen, Jan. Goeiemorgen.

242
00:17:13.018 --> 00:17:16.012
En over haar geliefde schilderij.

243
00:17:16.012 --> 00:17:18.021
Omdat daar mijn bruidskoe op staat.

244
00:17:18.021 --> 00:17:20.019
Hier zijn we dus bij de ziel van het CDA.

245
00:17:20.019 --> 00:17:24.006
Ik denk dat je hier wel bij de ziel van het CDA bent.

246
00:17:25.002 --> 00:17:27.006
En dan is er koffie.

247
00:17:27.015 --> 00:17:32.005
Wil je een plakje cake? Ja. Nou... ik probeer aan de lijn te doen.

248
00:17:32.005 --> 00:17:35.012
Dan begin je daar morgen maar mee.

249
00:17:38.010 --> 00:17:41.002
Twente, van oudsher CDA-hartland.

250
00:17:41.002 --> 00:17:44.001
Maar zelfs hier zijn de christen-democraten weggevaagd.

251
00:17:44.001 --> 00:17:45.013
Van alle gemeenten in Nederland is de partij...

252
00:17:45.013 --> 00:17:49.005
alleen nog in Helledoorn en Twenterand nog de grootste.

253
00:17:49.005 --> 00:17:52.001
De regionale krant vergelijkt het zelfs met dat dappere dorpje...

254
00:17:52.001 --> 00:17:55.023
dat in Asterix en Obelix stand houdt tegen de vreemde overheersers.

255
00:17:55.023 --> 00:18:01.024
Dat beeld van die laatste enclave die nog de christen-democratie vertegenwoordigt. Ja.

256
00:18:01.024 --> 00:18:05.009
Dat heeft toch ook wel iets dramatisch.

257
00:18:05.015 --> 00:18:08.023
Dat doet gewoon heel veel pijn.

258
00:18:08.023 --> 00:18:10.021
Waar heeft het aan gelegen? De samenstelling van de lijst.

259
00:18:10.021 --> 00:18:16.016
Er stonden best goede Kamerleden op de lijst, die bekend zijn.

260
00:18:16.016 --> 00:18:20.024
Maar daarnaast ook veel nieuwelingen die niemand kende.

261
00:18:20.024 --> 00:18:23.022
Geen kopstukken uit het bedrijfsleven of wat dan ook.

262
00:18:23.022 --> 00:18:26.016
En vervolgens geen bewindslieden.

263
00:18:26.016 --> 00:18:29.023
Als je die geen plek op de lijst wilt geven...

264
00:18:29.023 --> 00:18:33.014
betekent dat toch dat je je eigen top minacht?

265
00:18:33.014 --> 00:18:37.016
Ze hebben gekozen voor nieuwe gezichten bovenaan.

266
00:18:37.016 --> 00:18:41.015
Maar veel van die nieuwe gezichten kent niemand.

267
00:18:41.015 --> 00:18:45.016
Sommigen gingen eerst... Ik belde een enkeling.

268
00:18:45.016 --> 00:18:52.005
Die waren nieuw, niemand kende hen, en die gingen 14 dagen op vakantie.

269
00:18:52.005 --> 00:18:56.005
Tijdens de campagne? Toen dacht ik bij mezelf, en ik kijk ook naar Jan:

270
00:18:56.005 --> 00:18:59.024
Zijn we met z'n allen gekke Henkie geweest?

271
00:19:01.015 --> 00:19:05.010
Zelf komt ze in 1998 met meer dan 15.000 voorkeursstemmen in de Kamer.

272
00:19:05.010 --> 00:19:09.002
Annie Schreijer Pierik, boerin.

273
00:19:09.002 --> 00:19:13.004
Ze mag gelden als rolmodel van de typische CDA'er.

274
00:19:13.004 --> 00:19:16.005
Al een leven lang is ze in Twente en ver daarbuiten...

275
00:19:16.005 --> 00:19:18.015
actief op het maatschappelijk middenveld.

276
00:19:18.015 --> 00:19:21.013
Grossieren in baantjes en bijbaantjes.

277
00:19:21.013 --> 00:19:23.015
Van land- en tuinbouworganisaties tot FC Twente.

278
00:19:23.015 --> 00:19:26.013
Annie Pierik, ambassadrice van wat ze het Twentegevoel noemt...

279
00:19:26.013 --> 00:19:32.015
een vorm van saamhorigheid die volgens haar bij uitstek des CDA's is.

280
00:19:32.015 --> 00:19:37.002
Nu zijn die CDA'ers hier massaal op de VVD gaan stemmen. Ja.

281
00:19:37.002 --> 00:19:40.020
Hoezo Twentegevoel, hoezo CDA-gevoel?

282
00:19:40.020 --> 00:19:43.008
Omdat veel Twentenaren realistisch zijn.

283
00:19:43.008 --> 00:19:46.023
Ze hadden duidelijk in de gaten dat men ook keuzes moest maken.

284
00:19:46.023 --> 00:19:51.022
Veel Twentenaren wilden niet dat het een links kabinet zou worden.

285
00:19:51.022 --> 00:19:55.001
Ze hebben strategisch gestemd op Mark Rutte. Ja.

286
00:19:55.001 --> 00:19:58.019
Dus zo diep zit dat CDA-gevoel niet hier? Jawel.

287
00:19:58.019 --> 00:20:01.007
Dan loop je toch niet over naar de liberalen? Of vergis ik me nou?

288
00:20:01.007 --> 00:20:03.010
Jij vergist je.

289
00:20:03.010 --> 00:20:05.010
Ik vergis me helemaal niet. Jij vergist je.

290
00:20:05.010 --> 00:20:07.009
Ik vind het lastig te volgen.

291
00:20:07.009 --> 00:20:10.001
In het westen noemen we dat gewoon disloyaliteit.

292
00:20:10.001 --> 00:20:13.022
Je kan het van alles noemen, maar dit is de Twentse nuchterheid.

293
00:20:13.022 --> 00:20:17.015
Dat Annie ook nu nog behoort tot de gestaalde kaders van de partij...

294
00:20:17.015 --> 00:20:20.016
heeft alles te maken met haar persoonlijke geschiedenis.

295
00:20:20.016 --> 00:20:23.000
Kind van een keuterboer dat later als Kamerlid...

296
00:20:23.000 --> 00:20:27.007
als een tijgerin zal vechten voor de belangen van de agrarische sector.

297
00:20:27.007 --> 00:20:29.002
Hoe zag jouw jeugd eruit?

298
00:20:29.002 --> 00:20:32.004
Half zes opstaan, zes uur in de wei, de koeien uit de wei halen...

299
00:20:32.004 --> 00:20:36.010
dan de koeien melken, en dan om acht uur nadat je je gewassen had...

300
00:20:36.010 --> 00:20:39.020
naar Neede, naar de landbouwhuishoudschool.

301
00:20:39.020 --> 00:20:43.008
Als je 's middags terugkwam van school deed je met elkaar de was.

302
00:20:43.008 --> 00:20:48.008
Ik vergeet nooit dat ik soms, en mijn Engels is niet al te best...

303
00:20:48.008 --> 00:20:52.020
's avonds tussen de koeien de Engelse woordjes leerde.

304
00:20:52.020 --> 00:20:55.016
Want dan moest ik mijn Engelse les nog even doen.

305
00:20:55.016 --> 00:20:57.005
Dus wel keihard werken met elkaar.

306
00:20:57.005 --> 00:21:00.001
En in 1998 ben je in de Tweede Kamer gekomen. Ja.

307
00:21:00.001 --> 00:21:02.022
Dat moet een groot moment voor je zijn geweest.

308
00:21:02.022 --> 00:21:06.003
Dat was een heel groot moment voor mij.

309
00:21:06.003 --> 00:21:08.018
Dat Kamerlidmaatschap heb je 12 jaar gedaan. Hoe zwaar is dat?

310
00:21:08.018 --> 00:21:11.011
Heel erg zwaar, echt heel erg zwaar.

311
00:21:11.011 --> 00:21:14.000
Ik kreeg zware hartritmestoornissen.

312
00:21:14.000 --> 00:21:18.022
Ik kreeg het bijna niet tot stilstand.

313
00:21:18.022 --> 00:21:22.007
Ik ben toen twee maanden in huis geweest.

314
00:21:22.007 --> 00:21:25.018
Ik ben in oktober wel weer naar de Kamer gegaan.

315
00:21:25.018 --> 00:21:27.019
Heb je ooit het gevoel gehad dat je er aan onderdoor dreigde te gaan?

316
00:21:27.019 --> 00:21:30.013
Ja, ik had echt het gevoel...

317
00:21:30.013 --> 00:21:35.003
Ik ben er levend vanaf gekomen, maar ik had het heel zwaar.

318
00:21:35.003 --> 00:21:38.006
Ik had het echt heel erg zwaar.

319
00:21:38.006 --> 00:21:45.024
MUZIEK

320
00:21:46.010 --> 00:21:50.016
Als je 's morgens in de stal komt en je zegt goedemorgen...

321
00:21:50.016 --> 00:21:51.016
die herkennen je.

322
00:21:51.016 --> 00:21:54.020
Varkens zijn echt mooie dieren.

323
00:21:54.020 --> 00:22:00.007
MUZIEK

324
00:22:01.016 --> 00:22:04.000
Maar Annie, misschien is dit wel het probleem van het CDA.

325
00:22:04.000 --> 00:22:07.008
Hoe bedoel je? Dat het vooral een partij van het platteland is.

326
00:22:07.008 --> 00:22:09.022
Het platteland heeft burgers nodig en burgers het platteland.

327
00:22:09.022 --> 00:22:14.004
Maar ook een partij. Je moet ook goed herkenbaar zijn in steden.

328
00:22:14.004 --> 00:22:18.000
Maar kijk naar Mona en Sybrand, die komen echt niet van de boerderij.

329
00:22:18.000 --> 00:22:20.013
Liesbeth Spies, Joop Atsma, Maja van Bijsterveldt.

330
00:22:20.013 --> 00:22:26.001
Komt niet van de boerderij. Hans Hillen? Nee, ook niet. Dus.

331
00:22:26.001 --> 00:22:30.004
En Maxime niet te vergeten. Ook geen boer? Nee.

332
00:22:33.004 --> 00:22:35.022
Wonderlijk toeval.

333
00:22:35.022 --> 00:22:39.007
Op de zo pijnlijke verkiezingsdag wordt ze voor de vierde keer oma.

334
00:22:39.007 --> 00:22:43.012
Zoon Arjen en schoondochter Erika wonen een deur verderop.

335
00:22:43.012 --> 00:22:44.016
Gefeliciteerd.

336
00:22:44.016 --> 00:22:46.016
En dus brengt ze vandaag krentewegge...

337
00:22:46.016 --> 00:22:50.004
in dit landsdeel traditie op heuglijke momenten.

338
00:22:50.011 --> 00:22:54.022
Zoals gebruikelijk hebben ze ook Twentse krentewegge gekregen.

339
00:22:54.022 --> 00:22:57.011
Krentewegge? Ja, dat hoort er in Twente altijd bij.

340
00:22:57.011 --> 00:23:00.017
'Voor de zekerheid groot genoeg.'

341
00:23:00.017 --> 00:23:06.003
En als zij 18 is, bestaat het CDA dan nog, denk je?

342
00:23:06.003 --> 00:23:10.014
Ik denk dat zeker de grondbeginselen van het CDA bestaan.

343
00:23:10.014 --> 00:23:14.008
Dat was de vraag niet. Bestaat het CDA nog is zij 18 is?

344
00:23:14.008 --> 00:23:19.013
Eh... of het CDA... Er blijft in ieder geval...

345
00:23:19.013 --> 00:23:23.007
een christelijke partij in Nederland bestaan.

346
00:23:23.014 --> 00:23:26.018
De avond valt en we mogen mee-eten.

347
00:23:27.005 --> 00:23:39.006
ANNIE EN JAN PREVELEN EEN WEESGEGROET

348
00:23:39.006 --> 00:23:41.009
De Vader, de Zoon en de Geest. Amen. Amen.

349
00:23:41.009 --> 00:23:44.003
Eet smakelijk. Eet smakelijk. Insgelijks.

350
00:23:44.003 --> 00:23:47.021
Dan mag ik toch wel het vlees aansnijden?

351
00:23:48.007 --> 00:23:51.002
Zo goed? Waar komt dit zwijn vandaan?

352
00:23:51.002 --> 00:23:54.018
Die komt uit Oost-Duitsland. Maar niet zelf geschoten? Jawel.

353
00:23:54.018 --> 00:23:59.013
Denk niet dat Annie Pierik een volgzame dame is.

354
00:23:59.013 --> 00:24:02.022
Volgens haar is leiderschap al jarenlang HET probleem.

355
00:24:02.022 --> 00:24:05.012
Als in 2010 Balkenende toch weer lijsttrekker wordt...

356
00:24:05.012 --> 00:24:08.004
zoekt ze verontwaardigd de publiciteit.

357
00:24:08.004 --> 00:24:09.016
Beroemd wordt haar uitspraak:

358
00:24:09.016 --> 00:24:12.005
Na acht jaar wil je wel eens een ander zomerjurkje.

359
00:24:12.005 --> 00:24:15.020
Het wordt haar bepaald niet in dank afgenomen.

360
00:24:15.020 --> 00:24:19.008
Jan en mij heeft het meest geraakt de opmerking van Balkenende...

361
00:24:19.008 --> 00:24:22.015
dat hij zei na de vraag van Ferry Mingelen...

362
00:24:22.015 --> 00:24:26.021
'Wat vindt u van de opmerking van mevrouw Schreijer, van het afscheid nemen?'...

363
00:24:26.021 --> 00:24:31.002
dat hij zei: Afscheid nemen doet pijn, met een vertrekkend Kamerlid.

364
00:24:31.002 --> 00:24:35.008
Dus hij zei eigenlijk: Het is maar een vertrekkend Kamerlid? Ja.

365
00:24:35.008 --> 00:24:40.007
We zitten met elkaar op vrijdagavond daar op de bank, Jan en ik.

366
00:24:40.007 --> 00:24:43.017
Ik heb wel een half uur, drie kwartier gehuild.

367
00:24:43.017 --> 00:24:49.012
Je zet je volledig in en dan krijg je zo'n opmerking op zo'n moment.

368
00:24:49.012 --> 00:24:52.006
Het was voor mij onbegrijpelijk.

369
00:24:52.006 --> 00:24:56.019
En niet alleen ik, heel veel mensen hebben die opmerking gehoord...

370
00:24:56.019 --> 00:25:01.004
en hebben dat heel ernstig gevonden.

371
00:25:01.004 --> 00:25:03.013
Maar ze bleef loyaal.

372
00:25:03.013 --> 00:25:05.018
Eenzaam in een stam die alsmaar terrein verliest...

373
00:25:05.018 --> 00:25:08.007
blijft ze CDA-vrouw in hart en nieren.

374
00:25:08.007 --> 00:25:11.001
Ze wil, zo kort na het drama van deze week...

375
00:25:11.001 --> 00:25:14.018
Sybrand Van Haersma Buma niet afvallen.

376
00:25:14.018 --> 00:25:19.007
Misschien ontwikkelt Sybrand zich als een gigantisch goede leider.

377
00:25:19.007 --> 00:25:22.016
Wie zal het zeggen? Zeg nooit nooit.

378
00:25:22.016 --> 00:25:22.021
Maar ergens hoopt ze nog altijd op de Camiel Eurlings...

379
00:25:22.021 --> 00:25:27.022
Maar ergens hoopt ze nog altijd op de Camiel Eurlings...

380
00:25:27.022 --> 00:25:29.024
de gedroomde lijsttrekker die vertrok...

381
00:25:29.024 --> 00:25:32.010
om zijn priveleven een beetje vorm te kunnen geven.

382
00:25:32.010 --> 00:25:35.001
Camiel heeft gezegd dat hij een gezin wilde stichten.

383
00:25:35.001 --> 00:25:37.017
Dat heb je overigens geen jaren voor nodig. Dat kan soms heel snel.

384
00:25:37.017 --> 00:25:39.024
Het kan in een paar minuten! Ja.

385
00:25:39.024 --> 00:25:42.007
Maar goed, hij is weg, maar misschien komt hij terug.

386
00:25:42.007 --> 00:25:44.021
Zeg nooit nooit.

387
00:25:45.003 --> 00:25:46.010
Zeg nooit nooit.

388
00:25:46.010 --> 00:25:49.020
In Twente zal voor de het CDA de wederopstanding beginnen, zegt ze.

389
00:25:49.020 --> 00:25:52.008
Maar dan heeft de partij, behalve herkenbaar leiderschap...

390
00:25:52.008 --> 00:25:56.008
ook het soort energie nodig dat haarzelf bijna volledig opbrandde.

391
00:25:56.008 --> 00:25:58.014
Als je een bedrijf hebt...

392
00:25:58.014 --> 00:26:00.022
want politiek is uiteindelijk ook een soort bedrijf...

393
00:26:00.022 --> 00:26:03.017
en je merkt dat het iets slechter gaat...

394
00:26:03.017 --> 00:26:07.000
dan moet je er echt alles aan doen, dag in dag uit, dag en nacht...

395
00:26:07.000 --> 00:26:10.021
dan moet je op pad gaan om je verhaal te verkopen.

396
00:26:10.021 --> 00:26:13.024
Politiek is een karakterbedervend vak.

397
00:26:13.024 --> 00:26:17.010
En daarom moet je een thuishaven hebben waar je 's avonds terugkomt..

398
00:26:17.010 --> 00:26:20.004
en dan moet je zo'n man hebben als Jan en die zegt:

399
00:26:20.004 --> 00:26:24.019
Neem een glas wijn, en voor de rest hebben we het nergens over.

400
00:26:24.019 --> 00:26:30.001
De knop om. De knop om. Ik denk dat ik dit verstaan heb.

401
00:26:37.014 --> 00:26:46.006
SWINGENDE MUZIEK

402
00:26:46.014 --> 00:26:49.003
Het is een historisch moment voor Kosovo.

403
00:26:49.003 --> 00:26:52.008
De jongste democratie in Europa.

404
00:26:52.008 --> 00:26:56.007
Ik ben blij dat ik daar een bijdrage aan heb kunnen leveren.

405
00:26:56.020 --> 00:26:59.008
Terwijl Nederland deze week in de ban is van de verkiezingen...

406
00:26:59.008 --> 00:27:02.015
wordt hier in Kosovo geschiedenis geschreven.

407
00:27:02.015 --> 00:27:06.018
Het laatste hoofdstuk van de oorlog op de Balkan wordt feestelijk afgesloten.

408
00:27:06.018 --> 00:27:09.013
Met een Nederlander in de hoofdrol.

409
00:27:16.020 --> 00:27:17.024
APPLAUS

410
00:27:20.022 --> 00:27:22.015
Kosovo, u weet het misschien nog.

411
00:27:22.015 --> 00:27:26.014
Het land waar ruim 10 jaar geleden de bevolking door de Serviers wordt verdreven.

412
00:27:26.014 --> 00:27:30.000
EEN troosteloze stoet van met name vrouwen en kinderen...

413
00:27:30.000 --> 00:27:32.015
die na een dagenlange tocht volledig uitgeput...

414
00:27:32.015 --> 00:27:35.010
door de buurlanden worden opgevangen.

415
00:27:35.010 --> 00:27:40.005
Het zijn beelden die niet snel van je netvlies zullen verdwijnen.

416
00:27:42.009 --> 00:27:43.024
Weerzien met Kosovo.

417
00:27:43.024 --> 00:27:47.002
In 1999 stond ik wekenlang aan de grens met Albanie...

418
00:27:47.002 --> 00:27:49.011
toen de Kosovaren werden verjaagd.

419
00:27:49.011 --> 00:27:53.020
En trok een paar maanden later met de NAVO-troepen mee het bevrijde land in.

420
00:27:53.020 --> 00:27:56.001
Sindsdien ben ik regelmatig terug geweest...

421
00:27:56.001 --> 00:27:59.001
om Kosovaren op te zoeken, die ik toen ontmoet heb.

422
00:27:59.001 --> 00:28:04.014
Dat is een tijd geleden! Hoe is het? Goed. Ja?

423
00:28:05.004 --> 00:28:08.006
Gaat het goed? Heel goed.

424
00:28:09.018 --> 00:28:12.002
Jef Balaj, we ontmoetten hem destijds...

425
00:28:12.002 --> 00:28:14.016
als hij bij de grens op zoek is naar z'n ouders.

426
00:28:20.011 --> 00:28:25.004
Jef is onze vaste begeleider geworden tijdens de reportages die we in Kosovo maken.

427
00:28:25.004 --> 00:28:28.016
Het land is iedere keer weer zienderogen veranderd.

428
00:28:28.016 --> 00:28:31.016
Wat ik me herinner van 10, 13 jaar geleden...

429
00:28:31.016 --> 00:28:36.015
Dat waren kruip door, sluip door weggetjes met grote gaten.

430
00:28:36.015 --> 00:28:40.008
Maar als je dit ziet, dan is er aardig wat veranderd.

431
00:28:41.007 --> 00:28:44.016
Je kunt zien dat er toch wel wat vooruitgang is geboekt.

432
00:28:45.021 --> 00:28:49.023
Maar wat niet veranderd is zijn de talloze stille getuigen van het drama in 1999.

433
00:28:49.023 --> 00:28:53.016
Overal staan monumenten voor slachtoffers.

434
00:28:59.010 --> 00:29:04.021
Ik wil je even laten zien wat er hier gebeurd is toen er oorlog was.

435
00:29:04.021 --> 00:29:09.006
Op 26 maart 1999 worden in deze pizzeria in Suva Reka...

436
00:29:09.006 --> 00:29:13.021
48 familieleden bijeen gedreven en door de Serviers vermoord.

437
00:29:13.021 --> 00:29:16.004
Je kunt het je nauwelijks voorstellen...

438
00:29:16.004 --> 00:29:18.014
Die muren zitten vol met kogelgaten.

439
00:29:18.014 --> 00:29:21.017
Ze moeten hier gewoon met mitrailleurs gestaan hebben.

440
00:29:21.017 --> 00:29:24.015
En de hele boel hebben neergemaaid.

441
00:29:24.015 --> 00:29:28.008
Ja, precies, dat klopt. Op die manier is het gegaan.

442
00:29:28.008 --> 00:29:31.017
Zonder pardon, gewoon hoppa, alles doodschieten.

443
00:29:31.017 --> 00:29:34.002
Die mensen moesten dood, punt uit.

444
00:29:34.002 --> 00:29:36.024
Het waren allemaal vrouwen, kinderen...

445
00:29:36.024 --> 00:29:40.004
Kosovo, het is het laatste hoofdstuk van de oorlog op de Balkan.

446
00:29:40.004 --> 00:29:43.011
Als de Serviers eind jaren '90 het land willen zuiveren...

447
00:29:43.011 --> 00:29:47.013
van etnische Albanezen, grijpt de NAVO uiteindelijk in.

448
00:29:47.013 --> 00:29:48.022
EXPLOSIE

449
00:29:49.003 --> 00:29:53.005
Ze bombardeert doelen in Servie om Milosevic op de knieen te dwingen.

450
00:29:53.005 --> 00:29:56.007
In die periode stuiten aan de grens tussen Kosovo en Albanie...

451
00:29:56.007 --> 00:29:59.004
op taferelen die diepe indruk maken.

452
00:29:59.004 --> 00:30:01.006
Dit is het eerste opvangkamp...

453
00:30:01.006 --> 00:30:03.023
vlak achter de grens tussen Kosovo en Albanie.

454
00:30:03.023 --> 00:30:07.013
Hier zijn duizenden vluchtelingen binnen gestroomd.

455
00:30:28.004 --> 00:30:30.012
Daar ontmoeten we Ajmane Duka.

456
00:30:30.012 --> 00:30:32.021
De tractor waarop zij probeerde het land uit te vluchten...

457
00:30:32.021 --> 00:30:36.017
is per ongeluk door de NAVO gebombardeerd.

458
00:30:45.018 --> 00:30:48.000
Op dit voor Kosovo historische moment willen we Ajmane...

459
00:30:48.000 --> 00:30:51.009
opnieuw opzoeken om te zien wat er voor haar veranderd is.

460
00:30:51.009 --> 00:30:54.006
Wat het ingrijpen van het Westen heeft opgeleverd.

461
00:30:54.006 --> 00:30:59.016
We hebben gehoord dat ze ergens hoog in de bergen zou zitten.

462
00:31:15.015 --> 00:31:18.022
De barbier laat nog snel met een professionele blik weten...

463
00:31:18.022 --> 00:31:21.022
dat het gezicht van de verslaggever wel een scheerbeurt kan gebruiken.

464
00:31:21.022 --> 00:31:23.018
Ach, waarom niet?

465
00:31:23.018 --> 00:31:26.015
Wat vindt hij dat er veranderd is in Kosovo?

466
00:31:41.008 --> 00:31:44.011
Kosovo heeft in 2008 de zelfstandigheid uitgeroepen...

467
00:31:44.011 --> 00:31:50.023
maar de Nederlander Peter Feith is hier namens de internationale gemeenschap...

468
00:31:50.023 --> 00:31:53.014
de afgelopen jaren officieel de baas geweest.

469
00:31:53.014 --> 00:31:56.024
Hij gaat op afscheidsbezoek bij de belangrijkste clan in het westen van het land.

470
00:31:56.024 --> 00:31:59.000
We mogen mee.

471
00:31:59.000 --> 00:32:03.001
Er is zwaar gevochten. Er waren veel slachtoffers.

472
00:32:03.001 --> 00:32:07.011
De troepen van Milosevic hebben hier enorm huisgehouden.

473
00:32:08.006 --> 00:32:14.021
Dit is eigenlijk EEN van de meest onbegaanbare gebieden in Kosovo.

474
00:32:14.021 --> 00:32:18.017
Dat helemaal een eigen traditie heeft.

475
00:32:18.017 --> 00:32:20.013
Helemaal gericht op Albanie.

476
00:32:20.013 --> 00:32:23.008
De bloedwraak heerst hier nog.

477
00:32:23.008 --> 00:32:27.002
Dus het is een beetje de wild west in Kosovo.

478
00:32:31.007 --> 00:32:34.001
De Godfather van de Haradinaj-clan, die speelde een belangrijke rol...

479
00:32:34.001 --> 00:32:36.024
in het Kosovaarse bevrijdingsleger UCK.

480
00:32:36.024 --> 00:32:40.024
Hun eenheid van de Zwarte Adelaars heeft dit gebied met hand en tand verdedigd.

481
00:32:40.024 --> 00:32:44.020
Twee zonen van de familie zijn daarbij omgekomen.

482
00:33:12.024 --> 00:33:15.021
Pieter Feith wil juist hier afscheid nemen...

483
00:33:15.021 --> 00:33:20.017
om in dit extreem nationalistische gedeelte van Kosovo de noodzakelijke verzoening te stimuleren.

484
00:33:20.017 --> 00:33:24.011
De clan heeft een eeuwenoude traditionele zitting van stamoudsten met hem belegd.

485
00:33:24.011 --> 00:33:27.012
Met toespraken, schapenkoppen en raki.

486
00:33:27.012 --> 00:33:31.010
Voor het eerst in de geschiedenis is er ook een Servier aanwezig.

487
00:33:31.010 --> 00:33:34.014
En als hier een Servier wordt geaccepteerd als vriend...

488
00:33:34.014 --> 00:33:38.003
dan is dat een enorme symboliek.

489
00:33:38.020 --> 00:33:40.020
In het gezelschap blijkt ook een Kosovaar te zitten...

490
00:33:40.020 --> 00:33:42.022
die een aantal jaar in Nederland gewoond heeft.

491
00:33:42.022 --> 00:33:45.016
Hij wil ons land bedanken voor het ingrijpen destijds.

492
00:33:45.016 --> 00:33:48.018
Maar dat was ook in het belang van Nederland, vindt hij.

493
00:33:50.019 --> 00:33:52.018
Het was zeker in het belang van Kosovo.

494
00:33:52.018 --> 00:33:54.017
Want het gaat om de vrijheid.

495
00:33:54.017 --> 00:33:58.002
In het belang van de regio, want de regio zou nooit stabiel worden.

496
00:33:58.002 --> 00:34:00.010
En Nederland zou minstens tientallen duizenden...

497
00:34:00.010 --> 00:34:03.000
vluchtelingen krijgen in Nederland.

498
00:34:03.000 --> 00:34:07.000
En tussen al die vluchtelingen zouden ook veel criminelen zitten...

499
00:34:07.000 --> 00:34:10.017
van alle landen van de regio.

500
00:34:10.017 --> 00:34:12.001
GEZANG

501
00:34:43.000 --> 00:34:43.011
Ik denk dat we het voor de zekerheid nog eens moeten vragen.

502
00:34:56.002 --> 00:34:58.002
Ik denk dat we het voor de zekerheid nog eens moeten vragen.

503
00:34:58.002 --> 00:35:01.003
Want als we hier verkeerd rijden zijn we de Sjaak.

504
00:35:03.002 --> 00:35:05.005
Ik hoop dat we hier mensen tegenkomen.

505
00:35:08.013 --> 00:35:11.006
Zitten ze boven? Ja, hij kent ze.

506
00:35:11.006 --> 00:35:13.016
Ze zitten boven in de bergen.

507
00:35:20.014 --> 00:35:23.016
Dat is een tijd geleden, he.

508
00:35:31.019 --> 00:35:35.003
Ajmane Duka, de vrouw die destijds per ongeluk door NAVO-bommen is getroffen.

509
00:35:35.003 --> 00:35:38.023
Ze wil graag de beelden van toen aan haar jongste kinderen laten zien.

510
00:36:07.013 --> 00:36:11.004
De man van Ajmane is hoger opgeleid maar kon na de oorlog geen baan vinden.

511
00:36:11.004 --> 00:36:13.005
Daarom moeten ze leven van een paar koeien...

512
00:36:13.005 --> 00:36:17.010
die Ajmane hier met haar twee dochters laat grazen.

513
00:37:00.020 --> 00:37:05.024
Wat heeft het vrije Kosovo Ajmane en haar gezin uiteindelijk opgeleverd?

514
00:37:40.004 --> 00:37:42.010
Kosovo is vanaf nu echt onafhankelijk.

515
00:37:42.010 --> 00:37:45.020
De vrede heeft de inwoners van Kosovo vrijheid gebracht...

516
00:37:45.020 --> 00:37:50.016
maar de economie is nog steeds zwak en de rechtstaat is nauwelijks van de grond gekomen.

517
00:37:50.016 --> 00:37:54.006
Bijna de helft van de bevolking is werkloos...

518
00:37:54.006 --> 00:37:57.010
en criminaliteit en corruptie tieren welig.

519
00:37:57.010 --> 00:38:00.016
Wij hebben ook mensen gesproken die hoog in de bergen in armoede leven.

520
00:38:00.016 --> 00:38:02.022
Ze vinden het fantastisch dat er vrede is.

521
00:38:02.022 --> 00:38:06.022
Maar in vrede kun je niet wonen en van vrede kun je niet eten.

522
00:38:06.022 --> 00:38:09.004
Wat zijn we ermee opgeschoten?

523
00:38:09.004 --> 00:38:12.007
Nee, we zijn nog niet klaar.

524
00:38:12.007 --> 00:38:16.024
Iedere organisatie heeft z'n eigen bijdrage te leveren.

525
00:38:16.024 --> 00:38:20.003
Wat nu moet gebeuren is het opstarten van de economie.

526
00:38:20.003 --> 00:38:22.021
Dat is moeilijk voor Kosovo, omdat ze een slechte...

527
00:38:22.021 --> 00:38:27.024
internationale reputatie hebben vanwege corruptie en criminaliteit.

528
00:38:27.024 --> 00:38:30.013
De sancties die door Serviers zijn opgelegd op Kosovo...

529
00:38:30.013 --> 00:38:35.008
maken het moeilijk voor het land om zich te integreren in de regio.

530
00:38:35.008 --> 00:38:38.006
Maar er moeten investeringen komen, er moeten banen komen...

531
00:38:38.006 --> 00:38:41.011
en de mensen moeten aan de slag kunnen.

532
00:39:00.017 --> 00:39:04.017
Een van de vluchtelingen van toen die wel werk heeft gevonden is Sheftet Berisha.

533
00:39:04.017 --> 00:39:07.013
Hij is taxichauffeur geworden.

534
00:39:42.014 --> 00:39:45.005
De gevolgen van het ingrijpen in Kosovo.

535
00:39:45.005 --> 00:39:47.000
Topdiplomaat Feith is ervan overtuigd...

536
00:39:47.000 --> 00:39:51.008
dat dergelijke vredesoperaties ook in het belang van Nederland zijn en blijven.

537
00:39:51.008 --> 00:39:54.008
Hij waarschuwt een nieuw kabinet vooral niet met de botte bijl te hakken...

538
00:39:54.008 --> 00:39:57.015
in defensie en ontwikkelingssamenwerking.

539
00:39:57.015 --> 00:39:59.023
Het is niet voldoende om achter de dijken...

540
00:39:59.023 --> 00:40:03.016
handenwringend de zaak te aanschouwen.

541
00:40:03.016 --> 00:40:08.009
We moeten het probleem proberen aan de wortel aan te pakken.

542
00:40:08.009 --> 00:40:12.001
Zodat we de mensen in die crisisgebieden aanmoedigen...

543
00:40:12.001 --> 00:40:16.023
om te blijven en niet naar Nederland of naar Europa te komen.

544
00:40:18.016 --> 00:40:20.018
Als wij terugkomen van onze trip uit de bergen...

545
00:40:20.018 --> 00:40:23.010
hebben we nog een toevallige en bijzondere ontmoeting.

546
00:40:23.010 --> 00:40:28.006
Die kunt u vinden op onze site kro.nl/brandpunt.

547
00:40:36.002 --> 00:40:39.002
Kosovo vanaf nu dus verder op eigen benen.

548
00:40:39.002 --> 00:40:41.014
Dat had niemand 13 jaar geleden durven dromen.

549
00:40:41.014 --> 00:40:44.012
En natuurlijk, er moet nog ongelooflijk...

550
00:40:44.012 --> 00:40:46.009
veel werk verzet worden, maar EEN ding is zeker:

551
00:40:46.009 --> 00:40:48.019
Als het Westen toen niet had ingrepen...

552
00:40:48.019 --> 00:40:53.004
was iedereen slechter af geweest, zowel daar als hier.

553
00:40:53.019 --> 00:40:57.021
Dit was KRO Brandpunt, goedenavond.

554
00:41:07.024 --> 00:41:09.015
SCHOT

555
00:41:09.015 --> 00:41:13.002
Het gezicht van het meisje kun je daar zien. Het wordt geblockt.

