WEBVTT

1
00:00:00.013 --> 00:00:02.000
888

2
00:00:02.005 --> 00:00:06.017
Ze werden gepresenteerd als duurzame goudmijn: biogasinstallaties.

3
00:00:06.022 --> 00:00:10.012
Met miljoenen subsidies verschenen er 150 in Nederland.

4
00:00:10.017 --> 00:00:13.002
Ik vind het volstrekt onverantwoord.

5
00:00:13.007 --> 00:00:15.013
Gaslekkages, branden en overlast.

6
00:00:15.018 --> 00:00:19.009
De zorgen over de veiligheid van biovergisters nemen toe.

7
00:00:19.014 --> 00:00:21.001
Iedere dag stank.

8
00:00:21.006 --> 00:00:23.013
Als de wind deze kant op stond: stank.

9
00:00:23.018 --> 00:00:26.004
Wij gingen op zoek naar de producten...

10
00:00:26.009 --> 00:00:28.020
die worden gebruikt in biovergisters.

11
00:00:29.000 --> 00:00:30.021
Het gaat om gevaarlijk afval.

12
00:00:31.001 --> 00:00:35.009
De politie waarschuwt voor grote bodemverontreiniging in ons land.

13
00:00:35.014 --> 00:00:38.012
Dit is een erge vorm van milieucriminaliteit.

14
00:00:38.017 --> 00:00:42.001
Reporter over het nieuwe gevaar door biovergisters.

15
00:00:53.010 --> 00:00:57.015
Ga jij nu eten, Tim? Het is kwart over 12, je moet zo naar school.

16
00:00:57.020 --> 00:00:59.007
He?

17
00:01:00.014 --> 00:01:03.006
Dan ga jij die kant op, dan pak ik het zo over.

18
00:01:03.011 --> 00:01:06.008
Jan Dirk Ubbels is boer in het Friese Jelsum.

19
00:01:06.013 --> 00:01:09.013
Hij is de trotse eigenaar van deze koeien.

20
00:01:10.020 --> 00:01:13.023
Maar Ubbels is ook leverancier van groene stroom.

21
00:01:14.003 --> 00:01:18.009
Hij begon daarmee na een bijeenkomst in 2005.

22
00:01:18.014 --> 00:01:22.004
We waren een keer op een vergadering met allemaal boeren.

23
00:01:22.009 --> 00:01:26.021
Toen zochten we van: Wat kunnen we bij de melkveehouderij verzinnen...

24
00:01:27.001 --> 00:01:28.024
om extra inkomen te genereren?

25
00:01:29.004 --> 00:01:31.023
Toen kwam mestvergisting bij mij op het pad.

26
00:01:32.003 --> 00:01:35.019
Toen heb ik me erin verdiept en het leek me een uitdaging...

27
00:01:35.024 --> 00:01:38.008
om het groene stroom bezig te zijn.

28
00:01:38.013 --> 00:01:42.001
Als je geld kunt verdienen met een beter milieu maken...

29
00:01:42.006 --> 00:01:44.019
dan moet je dat altijd doen, volgens mij.

30
00:01:44.024 --> 00:01:47.007
Ubbels schaft deze installatie aan.

31
00:01:47.012 --> 00:01:48.024
Een biovergister.

32
00:01:49.004 --> 00:01:51.014
In deze silo's wordt mest vermengd...

33
00:01:51.019 --> 00:01:54.024
met landbouwproducten en plantaardig restafval.

34
00:01:55.004 --> 00:01:57.019
Dat mengsel wordt bij een temperatuur...

35
00:01:57.024 --> 00:02:00.022
van 40 graden rondgedraaid en gaat vergisten.

36
00:02:01.002 --> 00:02:02.014
Zo ontstaat biogas.

37
00:02:02.019 --> 00:02:06.009
Met biogas kan groene stroom worden opgewekt.

38
00:02:06.014 --> 00:02:10.003
Het was een goudmijn, daar kwam het op neer.

39
00:02:10.008 --> 00:02:12.007
Het zou flink geld opleveren.

40
00:02:12.012 --> 00:02:16.021
En, eh, er waren weinig negatieve aspecten aan.

41
00:02:17.001 --> 00:02:19.018
Weinig arbeid en weinig storingen. Ja.

42
00:02:19.023 --> 00:02:23.010
En het onderhoud was niet veel.

43
00:02:23.015 --> 00:02:25.002
En het kostte niet veel.

44
00:02:25.007 --> 00:02:27.017
Ik dacht: Dat kan haast niet waar zijn.

45
00:02:29.020 --> 00:02:31.007
Zo.

46
00:02:31.012 --> 00:02:35.005
Ubbels komt voor tien jaar vast te zitten aan afbetaling...

47
00:02:35.010 --> 00:02:37.005
van z'n biogasinstallatie.

48
00:02:37.010 --> 00:02:40.019
Hij laat zich adviseren door dit bedrijf: Ekwadraat.

49
00:02:40.024 --> 00:02:43.018
Dat tientallen boeren begeleidt in biogas.

50
00:02:43.023 --> 00:02:46.011
Het groen goud werd het wel eens genoemd.

51
00:02:46.016 --> 00:02:50.000
Het past in het totale plaatje dat je de keten sluit...

52
00:02:50.005 --> 00:02:54.004
de kringlopen sluit en er ook nog duurzame energie mee maakt...

53
00:02:54.009 --> 00:02:57.012
voor een acceptabele prijs. Dat was fantastisch.

54
00:02:57.017 --> 00:02:59.006
Duurzaam, een goudmijn.

55
00:02:59.011 --> 00:03:02.012
De opmars van biovergisting begon in Duitsland.

56
00:03:02.017 --> 00:03:06.008
We bezoeken er een vakbeurs voor deze nieuwe bedrijfstak.

57
00:03:06.013 --> 00:03:09.005
In Duitsland staan al 7500 biovergisters.

58
00:03:09.010 --> 00:03:11.022
Goed voor zo'n 50.000 banen.

59
00:03:31.024 --> 00:03:34.018
Duitsland schakelt over op groene energie.

60
00:03:34.023 --> 00:03:38.013
Het streven is in 2050 alle energie duurzaam op te wekken.

61
00:03:38.018 --> 00:03:42.021
Dat gebeurt door windmolens, zonne-energie en biogas.

62
00:03:44.012 --> 00:03:48.022
Michael Kottner is directeur van een Duitse vakvereniging voor biogas.

63
00:03:49.002 --> 00:03:51.019
Hij promoot het Duitse succes wereldwijd.

64
00:04:22.016 --> 00:04:25.002
Biovergisting, het mengen van mest...

65
00:04:25.007 --> 00:04:28.001
met allerlei natuurlijk restproducten...

66
00:04:28.006 --> 00:04:31.015
wordt gezien als DE oplossing voor het mestprobleem.

67
00:04:31.020 --> 00:04:35.004
Maar de energie-opbrengst van biovergisters is laag.

68
00:04:35.009 --> 00:04:38.003
Zo waarschuwen sommige wetenschappers...

69
00:04:38.008 --> 00:04:41.008
zoals hoogleraar milieukunde Lucas Reijnders.

70
00:04:41.013 --> 00:04:45.004
Als je precies gaat kijken naar hoe dat energetisch zit...

71
00:04:45.009 --> 00:04:48.020
dan zie je dat als je runder- of varkensmest vergist...

72
00:04:49.000 --> 00:04:52.024
Daar is het eigenlijk mee begonnen, die hele biovergisting...

73
00:04:53.004 --> 00:04:56.015
Dan moet je ongeveer evenveel energie erin stoppen...

74
00:04:56.020 --> 00:05:00.013
als je eruit krijgt en energetisch is dat volstrekte onzin.

75
00:05:00.018 --> 00:05:04.019
Als je kijkt naar het gebruik van afval dan wordt het wat beter...

76
00:05:04.024 --> 00:05:07.001
maar nooit echt behoorlijk goed.

77
00:05:07.006 --> 00:05:10.019
Het is geen energiebron om op grote schaal te gebruiken.

78
00:05:10.024 --> 00:05:13.012
Heel anders dan wind, als je wind hebt...

79
00:05:13.017 --> 00:05:17.008
dan krijg je er 20 maal zoveel energie uit dan je erin stopt.

80
00:05:17.013 --> 00:05:19.009
Hier is dat maximaal 2,5 keer.

81
00:05:19.014 --> 00:05:22.023
En het is dus energetisch niet zinvol om het te doen...

82
00:05:23.003 --> 00:05:25.009
en het is ook niet de manier om, eh...

83
00:05:25.014 --> 00:05:29.000
duurzame energie echt uit de startblokken te krijgen.

84
00:05:31.003 --> 00:05:32.023
Een lage energieopbrengst.

85
00:05:33.003 --> 00:05:36.021
In Duitsland wordt dat probleem opgelost door de overheid.

86
00:05:37.001 --> 00:05:40.004
Biogasboeren krijgen een hoge startsubsidie...

87
00:05:40.009 --> 00:05:42.020
en een extra bijdrage op groene stroom.

88
00:05:43.000 --> 00:05:46.016
Hoge subsidies die Nederlandse boeren niet krijgen.

89
00:05:46.021 --> 00:05:52.019
Vanaf 2003 is het subsidiebeleid in Nederland met EEN woord...

90
00:05:52.024 --> 00:05:56.019
dramatisch geweest voor de ontwikkeling van deze sector.

91
00:05:56.024 --> 00:05:59.014
Elke twee, drie jaar is er iets veranderd.

92
00:05:59.019 --> 00:06:03.022
Dat houdt in dat bedrijven die met ontwikkelingen bezig waren...

93
00:06:04.002 --> 00:06:07.003
allemaal verdwenen zijn naar het buitenland...

94
00:06:07.008 --> 00:06:10.015
en de partijen die geinvesteerd hebben in biogas...

95
00:06:10.020 --> 00:06:12.020
ook problemen hebben gekregen.

96
00:06:15.006 --> 00:06:19.007
Michael Kottner waarschuwde voor deze problemen in Nederland.

97
00:06:19.012 --> 00:06:22.019
Biovergisting kan in ons land geen succes worden...

98
00:06:22.024 --> 00:06:25.001
zonder hoge subsidie aan boeren.

99
00:06:58.011 --> 00:07:00.013
Kottner stelde een rapport op...

100
00:07:00.018 --> 00:07:03.021
voor het Nederlandse ministerie van Landbouw...

101
00:07:04.001 --> 00:07:06.012
met het advies de subsidie te verhogen.

102
00:07:06.017 --> 00:07:09.012
Maar het stuk verdween in de onderste la.

103
00:07:32.001 --> 00:07:33.024
Die gevolgen blijven niet uit.

104
00:07:34.004 --> 00:07:37.016
In ons land verschijnen overal biovergisters.

105
00:07:37.021 --> 00:07:40.023
Zoals deze in Coevorden.

106
00:07:42.007 --> 00:07:44.019
De installatie staat er sinds 2006.

107
00:07:46.003 --> 00:07:49.024
De biovergister staat vlak naast deze woonwijk.

108
00:07:50.004 --> 00:07:52.021
En dat merken de bewoners bijna dagelijks.

109
00:07:55.015 --> 00:07:57.011
Iedere dag stank.

110
00:07:57.016 --> 00:08:00.010
Als de wind deze kant op stond: stank.

111
00:08:00.015 --> 00:08:05.000
En, ehm, de stank was wisselend.

112
00:08:05.005 --> 00:08:07.024
Iedereen ervaart natuurlijk stank anders.

113
00:08:08.004 --> 00:08:13.000
Maar wat ik heb geroken is een gierlucht...

114
00:08:13.005 --> 00:08:19.007
mestlucht... Dat is weer net iets anders dan mest, kuilvoerlucht.

115
00:08:19.012 --> 00:08:22.006
Eh... bij tijd en wijle ook een lijkenlucht.

116
00:08:22.011 --> 00:08:24.022
Dat is ook al enkele keren voorgekomen.

117
00:08:25.002 --> 00:08:27.019
Ehm, later... Een lijkenlucht zegt u?

118
00:08:27.024 --> 00:08:30.012
Een lijkenlucht, ja. Lijkenlucht. Ja.

119
00:08:30.017 --> 00:08:33.015
Een weeige lucht? Dat is een, eh...

120
00:08:33.020 --> 00:08:37.017
Dat is een afschuwelijke weeige, zoetige lucht...

121
00:08:37.022 --> 00:08:39.009
heel penetrant.

122
00:08:39.014 --> 00:08:42.015
Dat blijft jaren in je herinnering hangen.

123
00:08:42.020 --> 00:08:45.023
En het is eigenlijk met geen pen te beschrijven...

124
00:08:46.003 --> 00:08:50.004
maar iedereen die het heeft geroken weet precies wat je bedoelt.

125
00:08:50.009 --> 00:08:51.023
Het stinkt in Coevorden.

126
00:08:52.003 --> 00:08:53.015
Morgen.

127
00:08:53.020 --> 00:08:57.010
De bewoners melden dat aan de gemeente en de provincie...

128
00:08:57.015 --> 00:09:01.010
maar die ondernemen geen stappen om de overlast te beperken.

129
00:09:01.015 --> 00:09:03.004
En de klachten nemen toe.

130
00:09:03.009 --> 00:09:07.019
Als je ademhaalt, net of het niet... Ja, of je minder lucht kan krijgen.

131
00:09:07.024 --> 00:09:10.018
En daar heb ik nog steeds last van. En de ogen.

132
00:09:10.023 --> 00:09:14.014
U bent in het begin ook misselijk geworden van de lucht. Ja.

133
00:09:14.019 --> 00:09:18.010
Door de vergistingsinstallatie. Misselijk, hoofdpijn.

134
00:09:18.015 --> 00:09:23.002
Je had dan, eh, eigenlijk soms twee, drie, vier dagen hoofdpijn...

135
00:09:23.007 --> 00:09:26.001
en later hoor je dat er wat gebeurd is bij hem.

136
00:09:26.006 --> 00:09:28.012
Het duurt een tijd voor je door hebt:

137
00:09:28.017 --> 00:09:31.018
Hee, nu ben ik eigenlijk voortdurend verkouden.

138
00:09:31.023 --> 00:09:35.013
Nu lopen mijn... Nu heb ik voortdurend last van mijn ogen.

139
00:09:35.018 --> 00:09:39.011
Nu krijg ik hier ontzettende pijn en dat gaat maar niet over.

140
00:09:39.016 --> 00:09:42.006
De bewoners willen vooral EEN ding weten.

141
00:09:42.011 --> 00:09:46.012
Welke producten verwerkt de boer eigenlijk in z'n installatie?

142
00:09:46.017 --> 00:09:49.000
Het is toch een proces wat er bezig is.

143
00:09:49.005 --> 00:09:53.007
Als je iets bij elkaar gooit, dan gebeurt daar iets mee.

144
00:09:53.012 --> 00:09:57.015
En, ja, eh... Als je niet weet wat er gebeurt...

145
00:09:57.020 --> 00:10:01.022
en je gooit alles maar bij elkaar, dan krijg je rare situaties.

146
00:10:04.015 --> 00:10:08.020
We gaan naar de boer om te vragen wat-ie in z'n installatie vergist.

147
00:10:09.000 --> 00:10:12.009
Maar hij wil geen vragen voor de camera beantwoorden.

148
00:10:12.014 --> 00:10:15.012
Ik wil graag weten wat voor soort producten...

149
00:10:15.017 --> 00:10:19.023
er in de afgelopen tijd in de vergister zijn gedaan?

150
00:10:20.003 --> 00:10:22.007
Nee, ik kan geen informatie geven.

151
00:10:22.012 --> 00:10:25.010
Dat heeft te maken met de onderhandelingen...

152
00:10:25.015 --> 00:10:27.013
en de shitzooi waar ik nu in zit.

153
00:10:27.018 --> 00:10:30.006
De shitzooi waar u in zit? En de bewoners?

154
00:10:30.011 --> 00:10:33.001
Al die dingen moeten allemaal voorbij...

155
00:10:33.006 --> 00:10:37.003
en die moeten allemaal klaar en die moeten allemaal gedaan...

156
00:10:37.008 --> 00:10:39.014
en dan kan ik wel naar buiten treden.

157
00:10:39.019 --> 00:10:42.004
Maar nu niet. Succes met uw programma.

158
00:10:42.009 --> 00:10:44.005
Kunt u even naar buiten komen?

159
00:10:45.021 --> 00:10:47.010
DE BOER HEEFT OPGEHANGEN

160
00:10:50.010 --> 00:10:52.023
De biogasboeren mogen aanvankelijk...

161
00:10:53.003 --> 00:10:56.019
zo'n 20 natuurlijk producten gebruiken voor vergisting.

162
00:10:58.016 --> 00:11:00.003
Rij maar door.

163
00:11:00.008 --> 00:11:03.023
Het is een beperkt aantal plantaardige grondstoffen...

164
00:11:04.003 --> 00:11:07.004
dat bepaald is door het ministerie van Landbouw.

165
00:11:07.009 --> 00:11:11.000
Dit wordt in die groene bak gegooid. Die voeren we elke dag.

166
00:11:11.005 --> 00:11:12.017
Die bak.

167
00:11:12.022 --> 00:11:15.008
En daar gaat een 14 ton per dag in.

168
00:11:15.013 --> 00:11:19.014
En die bak doet automatisch het doseren in de silo.

169
00:11:19.019 --> 00:11:22.001
Daar doet-ie 24 uur over.

170
00:11:23.002 --> 00:11:27.007
Het is belangrijk voor de bacterien dat die continu gevoed worden.

171
00:11:27.012 --> 00:11:31.009
Maar de grondstoffen voor vergisting die zijn toegestaan...

172
00:11:31.014 --> 00:11:34.006
worden binnen enkele jaren flink duurder.

173
00:11:34.011 --> 00:11:36.017
Het meest vergiste product is mais.

174
00:11:36.022 --> 00:11:39.003
De prijs van mais verdubbelt zelfs.

175
00:11:39.008 --> 00:11:40.020
Heb jij de bon?

176
00:11:41.000 --> 00:11:44.016
De boeren gaan daarom goedkopere producten vergisten...

177
00:11:44.021 --> 00:11:47.006
die niet op de wettelijke lijst staan.

178
00:11:49.011 --> 00:11:51.011
Wat heeft-ie precies geleverd?

179
00:11:51.016 --> 00:11:53.003
Dit is een co-product.

180
00:11:53.008 --> 00:11:56.004
Dit komt ook bij de graanverwerking vandaan.

181
00:11:56.009 --> 00:11:58.013
Er zitten gewoon graankorrels in.

182
00:11:58.018 --> 00:12:00.011
Vermengd en een beetje vet.

183
00:12:00.016 --> 00:12:03.005
Controleert u dit soort vrachten?

184
00:12:03.010 --> 00:12:06.006
Ja, je kijkt altijd wel of de bon klopt...

185
00:12:06.011 --> 00:12:09.021
en of, eh, het product er fysiek gewoon goed uitziet.

186
00:12:10.001 --> 00:12:14.009
We hebben al redelijk wat ervaring met producten die we hier krijgen.

187
00:12:14.014 --> 00:12:17.023
En bij nieuwe producten gaan we er wat dieper op in.

188
00:12:18.003 --> 00:12:20.014
Hoe ziet het eruit? Dit ziet er goed uit.

189
00:12:20.019 --> 00:12:23.004
Je ziet genoeg graankorreltjes.

190
00:12:23.009 --> 00:12:27.016
En gewoon wat stof en hier zie je nog wat raapzaadjes.

191
00:12:27.021 --> 00:12:30.015
Dit is echt een natuurlijk product.

192
00:12:35.001 --> 00:12:38.023
Welke bedrijven leveren deze producten voor biovergisters?

193
00:12:39.003 --> 00:12:42.016
We doen een beroep op de wet Openbaarheid van bestuur...

194
00:12:42.021 --> 00:12:46.009
om de gegevens van een controle uit 2010 te achterhalen.

195
00:12:46.014 --> 00:12:49.015
Toen bezochten inspecteurs acht leveranciers.

196
00:12:52.015 --> 00:12:57.004
In het inspectierapport lezen we dat 't vooral om handelaren in vet gaat.

197
00:12:57.009 --> 00:13:00.001
Die bedrijven vermengen afvalproducten.

198
00:13:00.006 --> 00:13:04.003
De leveranciers houden niet bij wat er precies wordt gemengd.

199
00:13:04.008 --> 00:13:06.021
Dat constateert hoogleraar Reijnders.

200
00:13:07.001 --> 00:13:10.019
Het is bezwaarlijk dat die meng-administratie ontbreekt.

201
00:13:10.024 --> 00:13:13.014
Je kunt dus niet nagaan wat erin gegaan is.

202
00:13:13.019 --> 00:13:17.018
Er zijn verschillende mixen. Voedingsmix, supermarktmix...

203
00:13:17.023 --> 00:13:21.013
En je weet niet precies wat er dan in terecht gekomen is...

204
00:13:21.018 --> 00:13:23.022
als die administratie niet deugt.

205
00:13:24.002 --> 00:13:25.014
Hoe kan dat?

206
00:13:25.019 --> 00:13:29.018
Ja, dat is kennelijk iets wat die bedrijven uit slordigheid...

207
00:13:29.023 --> 00:13:32.017
maar misschien ook wel met opzet, niet doen.

208
00:13:32.022 --> 00:13:36.004
En, eh, het maakt het ontzettend veel moeilijker...

209
00:13:36.009 --> 00:13:39.012
om na te gaan, als je dan zo'n lading hebt...

210
00:13:39.017 --> 00:13:41.006
waar je naar moet kijken.

211
00:13:41.011 --> 00:13:44.011
Er zijn chemische aspecten die van belang zijn.

212
00:13:44.016 --> 00:13:47.023
Er zijn aspecten die te maken hebben met infectie...

213
00:13:48.003 --> 00:13:49.017
die van belangrijk zijn.

214
00:13:49.022 --> 00:13:53.010
Dat kun je goed doen als je een goede administratie hebt.

215
00:13:53.015 --> 00:13:56.001
Weten wat je dan precies moet bekijken.

216
00:13:56.006 --> 00:13:59.021
Maar als je het niet weet, dan ben je als het ware iemand...

217
00:14:00.001 --> 00:14:02.024
die een speld in een hooiberg aan het zoeken is.

218
00:14:03.004 --> 00:14:07.012
De Nederlandse politie controleert regelmatig afvaltransporten.

219
00:14:07.017 --> 00:14:10.015
Die transporten gaan over de weg, of per schip.

220
00:14:10.020 --> 00:14:15.003
De agenten zien een nieuwe stroom van afval richting biovergisters.

221
00:14:15.008 --> 00:14:18.002
Wij zijn gewoon heel erg geinteresseerd...

222
00:14:18.007 --> 00:14:21.020
Gaat datgene wat we hebben afgesproken in Nederland...

223
00:14:22.000 --> 00:14:24.021
ook wel in die biovergistingsinstallaties.

224
00:14:25.001 --> 00:14:28.001
Wat brengen wij daar naartoe? Welk soort afval.

225
00:14:31.022 --> 00:14:35.019
Hier inspecteren agenten een lading gebruikt frituurvet...

226
00:14:35.024 --> 00:14:38.009
die naar Duitsland wordt verscheept.

227
00:14:38.014 --> 00:14:41.019
In dat vet kunnen allerlei stoffen gemengd zitten.

228
00:14:41.024 --> 00:14:46.009
Wij kijken naar crimineel gedrag. Of mensen strafbare feiten plegen.

229
00:14:46.014 --> 00:14:50.015
We zien dat de handel in materialen die in biovergisters gaat...

230
00:14:50.020 --> 00:14:52.010
dat die lucratief is.

231
00:14:52.015 --> 00:14:56.023
Er wordt verdiend met het ophalen van afval.

232
00:14:57.003 --> 00:15:00.008
En er wordt verdiend met de verkoop van het afval...

233
00:15:00.013 --> 00:15:02.019
als product voor een biovergister.

234
00:15:02.024 --> 00:15:05.018
Om wat voor soort afval gaat het precies?

235
00:15:05.023 --> 00:15:07.010
Het gaat om van alles.

236
00:15:07.015 --> 00:15:10.001
Alles wat maar feitelijk wil gisten...

237
00:15:10.006 --> 00:15:13.017
en wat vloeistofmaterialen, dierlijke vetten...

238
00:15:13.022 --> 00:15:16.003
eh, plantaardige vetten.

239
00:15:16.008 --> 00:15:19.017
Er is een mooie lijst met allerlei fantasie-namen...

240
00:15:19.022 --> 00:15:22.022
en die worden verkocht als zijnde materiaal...

241
00:15:23.002 --> 00:15:26.002
wat bij een biovergister gevoegd kan worden...

242
00:15:26.007 --> 00:15:28.017
om het gistingsproces te laten lopen.

243
00:15:28.022 --> 00:15:31.022
Allerlei producten worden bij elkaar gemengd.

244
00:15:32.002 --> 00:15:35.015
Het zijn vooral vethandelaren die afval verzamelen...

245
00:15:35.020 --> 00:15:37.018
en verder verkopen aan boeren.

246
00:15:37.023 --> 00:15:42.006
Diverse mixen worden als grondstof voor biovergisters verkocht...

247
00:15:42.011 --> 00:15:44.019
zonder dat duidelijk is wat erin zit.

248
00:15:44.024 --> 00:15:47.018
En boer Ubbels krijgt dagelijks te maken...

249
00:15:47.023 --> 00:15:50.000
met storingen in de installatie.

250
00:15:51.021 --> 00:15:54.017
Het ligt ook aan de producten die je erin doet.

251
00:15:54.022 --> 00:15:58.002
En de ene keer reageert het niet en de andere keer...

252
00:15:58.007 --> 00:16:01.001
krijg je een soort cola als je de fles schudt.

253
00:16:01.006 --> 00:16:05.016
Dan bruist 't aan alle kanten eruit. Dat lijkt me niet fijn. Zeker niet.

254
00:16:05.021 --> 00:16:07.008
Dan is het spannend.

255
00:16:07.013 --> 00:16:10.009
En als je mazzel hebt dan is de na-vergister...

256
00:16:10.014 --> 00:16:13.015
de silo erna, leeg, dan loopt het over in die silo.

257
00:16:13.020 --> 00:16:16.005
Maar als allebei de silo's vol zijn...

258
00:16:16.010 --> 00:16:19.000
dan heb je wel eens wat schuim over het erf.

259
00:16:19.005 --> 00:16:20.019
En het grote risico is...

260
00:16:20.024 --> 00:16:23.010
Dat schuim drijft die hele silo omhoog.

261
00:16:23.015 --> 00:16:26.024
Het mestniveau kan wel anderhalve meter hoger komen.

262
00:16:27.004 --> 00:16:30.024
Er zijn gevallen bekend waar de vergister stuk werd gedrukt.

263
00:16:33.013 --> 00:16:37.012
In Duitsland ontstonden vele ongelukken met de installaties.

264
00:16:37.017 --> 00:16:41.016
Gaslekkages, branden, weglopende mest uit de biovergisters.

265
00:16:41.021 --> 00:16:44.006
De Duitse overheid besluit daarom...

266
00:16:44.011 --> 00:16:47.011
strikte veiligheidsmaatregelen in te voeren.

267
00:17:25.015 --> 00:17:28.018
Het is een controle die in Nederland niet bestaat.

268
00:17:28.023 --> 00:17:32.020
Een vakopleiding voor biogasboeren is er in ons land ook niet.

269
00:17:33.000 --> 00:17:37.001
Door dit soort hiaten ontstaan nieuwe risico's op de boerderij.

270
00:17:37.006 --> 00:17:39.017
Zo zegt hoogleraar veiligheid Ben Ale.

271
00:17:39.022 --> 00:17:41.018
Wij hebben onderzoek gedaan.

272
00:17:41.023 --> 00:17:45.003
Wat je ziet gebeuren, is dat wat oorspronkelijk...

273
00:17:45.008 --> 00:17:48.015
een hobby en milieuvriendelijke activiteit was...

274
00:17:48.020 --> 00:17:51.016
is het een industriele activiteit geworden.

275
00:17:51.021 --> 00:17:55.024
En boeren worden plotseling eigenaren van chemische fabrieken.

276
00:17:56.004 --> 00:17:59.015
En eigenlijk weten die boeren niet precies wat ze doen.

277
00:18:02.010 --> 00:18:03.022
Het is 19 januari 2012.

278
00:18:04.002 --> 00:18:08.019
In Coevorden moeten de bewoners midden in de nacht hun huis uit.

279
00:18:08.024 --> 00:18:12.008
De biovergister naast de woonwijk heeft een storing.

280
00:18:12.013 --> 00:18:15.015
Er komt zwavelwaterstof vrij.

281
00:18:15.020 --> 00:18:17.007
Wat is er gebeurd?

282
00:18:17.012 --> 00:18:20.017
Er hangt de hele dag al een enorme stank over de wijk.

283
00:18:20.022 --> 00:18:24.017
En vanavond wilden we naar bed, ik zeg: Het stinkt ook in huis.

284
00:18:24.022 --> 00:18:28.004
We hebben inmiddels ook een hele vieze lucht in huis.

285
00:18:28.009 --> 00:18:32.000
En ik kreeg hoofdpijn. Ik werd gebeld door buurtbewoners.

286
00:18:32.005 --> 00:18:35.001
Toen ben ik achter de computer gaan zitten...

287
00:18:35.006 --> 00:18:38.019
en ik heb een klacht ingediend bij de provincie Drenthe.

288
00:18:38.024 --> 00:18:42.012
Dit is niet de eerste klacht. We klagen al een lange tijd.

289
00:18:42.017 --> 00:18:46.005
En het wordt afgedaan met: Oke, het heeft onze aandacht.

290
00:18:46.010 --> 00:18:49.017
De bewoners worden opgevangen in een sportcentrum.

291
00:18:49.022 --> 00:18:53.021
De oorzaak van de storing is schuimvorming in de biovergister.

292
00:18:55.005 --> 00:18:57.009
Het enige wat wij weten is dat...

293
00:18:57.014 --> 00:19:00.000
De berichten die ons hebben bereikt...

294
00:19:00.005 --> 00:19:02.013
is dat er te veel in de vergisters zat.

295
00:19:02.018 --> 00:19:08.012
Dat het spul wat erin zat boven het, eh... kijkglas zat.

296
00:19:08.017 --> 00:19:10.017
En dat is dus te veel.

297
00:19:10.022 --> 00:19:14.015
Wat de oorzaak verder is van die schuimvorming weet ik niet.

298
00:19:14.020 --> 00:19:17.007
Wat hier gebeurt, dat kan niet.

299
00:19:17.012 --> 00:19:20.008
En zeker niet als je er geen verstand van hebt.

300
00:19:20.013 --> 00:19:23.007
En dat is eigenlijk... Ze gooien er alles in.

301
00:19:23.012 --> 00:19:26.012
En de ondernemer weet niet waar-ie mee bezig is.

302
00:19:27.012 --> 00:19:31.009
Terug naar het inspectierapport van de leveranciers in 2010.

303
00:19:31.014 --> 00:19:34.017
EEN bedrijf blijkt putvet en restaurantafval...

304
00:19:34.022 --> 00:19:38.013
van IKEA, Van der Valk en zorginstellingen te mengen.

305
00:19:41.012 --> 00:19:43.019
Die mix wordt 'swill' genoemd.

306
00:19:45.021 --> 00:19:50.001
En swill heeft in Nederland, traditioneel, een hele slechte naam.

307
00:19:50.006 --> 00:19:54.004
Dat komt omdat in 1986 met grote zekerheid...

308
00:19:54.009 --> 00:19:59.023
eh, een uitbraak van varkenspest is teruggevoerd op swill.

309
00:20:00.003 --> 00:20:04.008
En dat betekent dat je met swill heel voorzichtig moet omspringen.

310
00:20:04.013 --> 00:20:07.009
Het moet eigenlijk gepasteuriseerd worden.

311
00:20:07.014 --> 00:20:10.004
Dus ontsmet worden, zou je kunnen zeggen.

312
00:20:10.009 --> 00:20:12.009
Dat die ziektekiemen doodgaan.

313
00:20:12.014 --> 00:20:15.008
En wat wel duidelijk is uit dit onderzoek...

314
00:20:15.013 --> 00:20:18.009
is dat er zogenaamde omkatting plaatsvindt.

315
00:20:18.014 --> 00:20:22.000
En dat wil zeggen dat afval van dierlijke oorsprong...

316
00:20:22.005 --> 00:20:25.008
dat je dus moet pasteuriseren, zeker bij swill...

317
00:20:25.013 --> 00:20:29.010
dat ze dat omkatten, zoals dat heet, tot plantaardig afval...

318
00:20:29.015 --> 00:20:31.020
wat je niet hoeft te ontsmetten.

319
00:20:36.009 --> 00:20:39.014
Een andere leverancier blijkt zuiveringsslib...

320
00:20:39.019 --> 00:20:42.022
etensresten en keukenafval bij elkaar te mengen.

321
00:20:43.002 --> 00:20:45.006
Dat wordt supermarktmix genoemd.

322
00:20:48.004 --> 00:20:51.004
Die supermarktmix gaat naar biovergisters...

323
00:20:51.009 --> 00:20:54.016
en het is niet alleen spul wat uit de supermarkt komt.

324
00:20:54.021 --> 00:20:58.016
Dus supermarktmix is eigenlijk een misleidende naamgeving.

325
00:20:58.021 --> 00:21:01.024
En bovendien zitten er dierlijke producten in...

326
00:21:02.004 --> 00:21:05.002
die hadden moeten worden gepasteuriseerd...

327
00:21:05.007 --> 00:21:07.022
maar in feite niet zijn gepasteuriseerd.

328
00:21:08.002 --> 00:21:11.017
En dat vergroot de kans op de verspreiding van infecties.

329
00:21:11.022 --> 00:21:16.005
De leverancier verkoopt het mengsel als plantaardige grondstof...

330
00:21:16.010 --> 00:21:19.004
aan biovergisters, terwijl het dat niet is.

331
00:21:19.009 --> 00:21:22.001
Die overtreding wordt vaker vastgesteld.

332
00:21:22.006 --> 00:21:25.007
Bij zes van de acht geinspecteerde bedrijven...

333
00:21:25.012 --> 00:21:29.009
klopt de administratie niet, zo staat in het rapport uit 2010.

334
00:21:29.014 --> 00:21:32.012
Het wordt duidelijk gerommeld in deze sector.

335
00:21:32.017 --> 00:21:35.015
Dat maakt ook het toezicht veel moeilijker...

336
00:21:35.020 --> 00:21:38.014
en ook de zekerheid aan het eind van de rit...

337
00:21:38.019 --> 00:21:41.007
dat wat je in zo'n installatie krijgt...

338
00:21:41.012 --> 00:21:44.017
dat het is, waarvan je denkt dat je het krijgt.

339
00:21:44.022 --> 00:21:48.011
Ladingen onbekend afval in biovergisters.

340
00:21:48.016 --> 00:21:53.010
In Duitsland blijkt al in 2005 hoe gevaarlijk dat kan zijn.

341
00:21:53.015 --> 00:21:55.008
Heinrich Keusen is arts...

342
00:21:55.013 --> 00:21:59.010
en werkt als specialist gevaarlijke stoffen bij de brandweer.

343
00:22:33.014 --> 00:22:37.005
Er vielen vier doden door een levering van slachtafval...

344
00:22:37.010 --> 00:22:40.008
dat zou worden verwerkt in deze biovergister.

345
00:22:40.013 --> 00:22:42.021
Het slachtafval kwam uit Nederland.

346
00:23:30.004 --> 00:23:32.002
Keusen was niet op de hoogte...

347
00:23:32.007 --> 00:23:35.014
van deze gevaarlijke producten in de biovergister.

348
00:23:35.019 --> 00:23:39.003
De documenten voor levering kloppen vaak ook niet...

349
00:23:39.008 --> 00:23:42.008
merkt hij als specialist gevaarlijke stoffen.

350
00:24:22.016 --> 00:24:26.013
Biovergisters worden zo een gevaar voor de directe omgeving.

351
00:24:26.018 --> 00:24:29.016
En er is nog een groter risico.

352
00:24:29.021 --> 00:24:33.005
Bij biovergisting ontstaat altijd een restproduct.

353
00:24:33.010 --> 00:24:36.015
Het gaat om een vloeibare stof die als kunstmest...

354
00:24:36.020 --> 00:24:39.010
op het land wordt uitgereden door boeren.

355
00:24:39.015 --> 00:24:42.016
Dat leidde in Duitsland tot bizarre incidenten.

356
00:25:15.012 --> 00:25:17.012
In Duitsland bestaat onrust...

357
00:25:17.017 --> 00:25:21.001
over het uitrijden van kunstmest uit biovergisters.

358
00:25:21.006 --> 00:25:24.002
We bezoeken veearts Ernst-Gunther Hellwig...

359
00:25:24.007 --> 00:25:26.000
op de agrarische academie.

360
00:25:26.005 --> 00:25:29.021
Hij bestudeert sinds twee jaar intensief biovergisters.

361
00:26:25.010 --> 00:26:26.024
Clostridium botulinum.

362
00:26:27.004 --> 00:26:30.004
Het is een bacterie die botulisme veroorzaakt.

363
00:26:30.009 --> 00:26:34.000
In het noorden van Duitsland werden de afgelopen jaren...

364
00:26:34.005 --> 00:26:36.016
op honderden boerderijen koeien ziek.

365
00:26:36.021 --> 00:26:40.001
Die koeien kregen verlammingsverschijnselen...

366
00:26:40.006 --> 00:26:42.002
en de bedrijven zijn geruimd.

367
00:26:42.007 --> 00:26:45.001
De nieuwe ziekte heet chronisch botulisme.

368
00:27:19.011 --> 00:27:24.001
Hellwig deed in 2010 samen met 500 Duitse veeartsen...

369
00:27:24.006 --> 00:27:27.000
een oproep aan het ministerie van Landbouw.

370
00:27:27.005 --> 00:27:29.022
Ze eisen een onderzoek naar het verband...

371
00:27:30.002 --> 00:27:33.002
tussen chronisch botulisme en biovergisting.

372
00:27:33.007 --> 00:27:36.003
Dat onderzoek is er tot op heden niet gekomen.

373
00:28:06.006 --> 00:28:08.024
Welke risico's lopen we in Nederland?

374
00:28:09.004 --> 00:28:12.005
De politie probeert verdachte afvalstromen...

375
00:28:12.010 --> 00:28:16.018
zo veel mogelijk op te sporen, maar haar mogelijkheden zijn beperkt.

376
00:28:16.023 --> 00:28:21.006
We kregen een intern politiedocument over biovergisters in handen.

377
00:28:21.011 --> 00:28:24.018
Daarin staat letterlijk de volgende waarschuwing:

378
00:28:24.023 --> 00:28:27.023
'Indien het toezicht niet wordt verscherpt...

379
00:28:28.003 --> 00:28:31.023
kan er grote verontreiniging van landbouwgronden optreden.'

380
00:28:32.003 --> 00:28:34.011
Als de keten niet wordt versterkt...

381
00:28:34.016 --> 00:28:38.000
Dus vanaf het moment van regelgeving, vergunning...

382
00:28:38.005 --> 00:28:40.024
toezichthouden, handhaven en opsporen...

383
00:28:41.004 --> 00:28:44.009
maar ook nog eens het vervolgen en sanctioneren...

384
00:28:44.014 --> 00:28:48.000
van mensen die criminele activiteiten verrichten...

385
00:28:48.005 --> 00:28:52.008
als die keten niet wordt versterkt, dan is het risico aanwezig...

386
00:28:52.013 --> 00:28:55.022
dat we dadelijk hele rare dingen op het land vinden...

387
00:28:56.002 --> 00:28:59.009
of ontdekken dat er mensen ziek worden of doodgaan...

388
00:28:59.014 --> 00:29:01.016
als gevolg van crimineel gedrag.

389
00:29:01.021 --> 00:29:05.018
In het interne politiedocument staat dat de leveranciers...

390
00:29:05.023 --> 00:29:09.024
aan biovergisters mogelijk een criminele organisatie vormen.

391
00:29:10.004 --> 00:29:14.012
De politie zegt biovergisters daarom hoog op de prioriteitenlijst.

392
00:29:14.017 --> 00:29:17.003
De zogenoemde 'intelligence agenda'.

393
00:29:17.008 --> 00:29:20.015
Wij moeten zicht krijgen op criminele elementen...

394
00:29:20.020 --> 00:29:24.004
in de maatschappij, die deze problemen veroorzaken.

395
00:29:24.009 --> 00:29:27.010
Daartoe maken wij een agenda met onderwerpen...

396
00:29:27.015 --> 00:29:30.022
waarvan wij denken dat criminelen daar actief zijn.

397
00:29:31.002 --> 00:29:34.013
In het specifiek de handelaren, staat op die agenda...

398
00:29:34.018 --> 00:29:36.011
om nader bekeken te worden.

399
00:29:36.016 --> 00:29:40.013
Dat is dus EEN van de speerpunten geworden, de biovergisters?

400
00:29:40.018 --> 00:29:43.016
In het kader van inwinning van informatie wel.

401
00:29:44.021 --> 00:29:48.007
Biovergisting, een nieuwe vorm van duurzame energie.

402
00:29:48.012 --> 00:29:52.013
Het kostte in totaal 345 miljoen euro aan subsidies...

403
00:29:52.018 --> 00:29:55.001
en nu het prioriteit van de politie.

404
00:29:55.006 --> 00:29:59.005
Ook in het inspectierapport uit 2010 wordt al gewaarschuwd...

405
00:29:59.010 --> 00:30:02.023
voor de nieuwe risico's van het afval in biovergisters.

406
00:30:03.003 --> 00:30:07.002
Inspecteur hebben gevraagd om de wetgeving aan te scherpen...

407
00:30:07.007 --> 00:30:09.018
gezien de moeilijkheden die ze hebben.

408
00:30:09.023 --> 00:30:13.000
En je kunt nu constateren dat er niets is gebeurd.

409
00:30:13.005 --> 00:30:16.016
Je zou kunnen zeggen, het tegendeel is eerder gebeurd.

410
00:30:16.021 --> 00:30:20.005
Het aantal afvallen wat erin mag is nog toegenomen...

411
00:30:20.010 --> 00:30:24.011
en dat maakt het nog lastiger om uit te vinden wat er aan de hand is.

412
00:30:26.003 --> 00:30:30.016
Mei 2011 is de inspectie-actie besproken in de Tweede Kamer.

413
00:30:30.021 --> 00:30:34.018
Staatssecretaris Bleker besloot toen tot een verruiming...

414
00:30:34.023 --> 00:30:37.015
van het aantal producten voor vergisting.

415
00:30:37.020 --> 00:30:39.022
Er kwam geen nieuwe wetgeving...

416
00:30:40.002 --> 00:30:42.021
om frauderende leveranciers aan te pakken.

417
00:30:43.001 --> 00:30:47.000
Met heeft in feite z'n achterwerk afgeveegd met wat hier staat.

418
00:30:47.005 --> 00:30:50.023
Is het zo ernstig? Ja, ik vind dit wel buitengewoon ernstig.

419
00:30:51.003 --> 00:30:54.021
Wat je ziet, is dat het helemaal niet deugt wat daar gebeurt.

420
00:30:55.001 --> 00:30:59.013
Administraties zijn niet op orde, mensen doen valsheid in geschrifte.

421
00:30:59.018 --> 00:31:03.021
En vervolgens maak je niet een stap om het makkelijker te maken...

422
00:31:04.001 --> 00:31:08.006
om de zaak op orde te krijgen. Ik vind het volstrekt onverantwoord.

423
00:31:08.011 --> 00:31:11.022
Boer Ubbels heeft weinig gemerkt van de verruiming...

424
00:31:12.002 --> 00:31:15.003
van het aantal producten dat mag worden vergist.

425
00:31:15.008 --> 00:31:18.019
In de praktijk werden die producten al jaren gebruikt.

426
00:31:18.024 --> 00:31:22.021
Op dit moment is de productenprijs alleen maar omhoog gegaan.

427
00:31:23.001 --> 00:31:26.002
Sinds die verruiming. Dus het is niet verbeterd.

428
00:31:26.007 --> 00:31:28.013
Wilt u stoppen met de biovergister?

429
00:31:28.018 --> 00:31:30.022
Nou, in feite is dat niet mogelijk.

430
00:31:31.002 --> 00:31:34.008
Dan raak je financieel nog verder achteruit.

431
00:31:34.013 --> 00:31:39.017
Het is nu gewoon uitzingen, totdat je tien jaar gehad hebt.

432
00:31:39.022 --> 00:31:43.005
En dan, eh, is het einde verhaal, wat mij betreft.

433
00:31:43.010 --> 00:31:46.019
Want het gaat ook ten koste van je gezinsleven.

434
00:31:46.024 --> 00:31:50.004
Het is een heel hoop werk en het levert niets op.

435
00:31:50.009 --> 00:31:52.007
Loop er hier maar uit, kom maar.

436
00:31:52.012 --> 00:31:54.005
Dan pak ik het wel weer over.

