WEBVTT

1
00:00:04.012 --> 00:00:06.011
888

2
00:00:07.022 --> 00:00:09.020
TUNE

3
00:00:18.004 --> 00:00:21.007
Vanavond in KRO Brandpunt: Binnenkort gaat het kabinet...

4
00:00:21.007 --> 00:00:26.010
iedereen die onterecht gebruikt maakt van de spoedeisende hulp beboeten met 50 euro.

5
00:00:26.010 --> 00:00:31.011
In het Hagaziekenhuis zeggen ze: In plaats van straffen, moeten we ze helpen.

6
00:00:31.011 --> 00:00:33.016
En voetballers in binnen- en buitenland...

7
00:00:33.016 --> 00:00:38.003
die vandaag letterlijk stil stonden bij de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen.

8
00:00:38.003 --> 00:00:42.000
We praten met Hans van Breukelen, de oud-keeper die in zijn tijd...

9
00:00:42.000 --> 00:00:46.013
de confrontatie met grens- en scheidsrechter niet schuwde.

10
00:00:46.013 --> 00:00:50.002
De mensen die het aan het spelen zijn, die maken er een zooitje van.

11
00:00:50.002 --> 00:00:52.000
Dat is net als in de maatschappij, hoor!

12
00:00:52.000 --> 00:00:55.001
Een gesprek over agressie en gebrek aan respect.

13
00:00:55.001 --> 00:00:59.007
Over problemen die groter zijn dan het voetballen alleen.

14
00:00:59.007 --> 00:01:03.012
En in Brandpunt: In de aarde van Sobibor het nazi-vernietigingskamp in Polen

15
00:01:03.012 --> 00:01:06.005
vinden archeologen een metalen naamplaatje.

16
00:01:06.005 --> 00:01:09.001
Lea Judith de la Pena, staat erop.

17
00:01:09.001 --> 00:01:11.024
Geboren in Amsterdam in 1937.

18
00:01:11.024 --> 00:01:15.004
Het meisje was dus amper 6 toen ze werd vergast.

19
00:01:15.004 --> 00:01:18.002
Wie was Lea Judith de la Pena?

20
00:01:18.002 --> 00:01:21.008
In een uitvoerige reportage gaan we op zoek naar de sporen...

21
00:01:21.008 --> 00:01:23.021
van een leven dat eigenlijk nog moest beginnen.

22
00:01:31.022 --> 00:01:34.019
SIRENE

23
00:01:37.015 --> 00:01:40.015
Met een snee in je vinger moet je naar de huisarts, maar we doen het niet.

24
00:01:40.015 --> 00:01:44.014
Meer dan de helft die hier binnen komt op de spoedeisende hulp...

25
00:01:44.014 --> 00:01:47.008
had eigenlijk eerst bij de eigen dokter langs moeten gaan.

26
00:01:49.021 --> 00:01:51.022
Dan moet je eerst naar de huisarts.

27
00:01:51.022 --> 00:01:53.021
Dan verwijst ze je door naar de EHBO.

28
00:01:53.021 --> 00:01:57.021
Daar hou ik niet zo van, duurt alleen maar langer.

29
00:01:57.021 --> 00:02:01.019
Maar de eerste hulp is duur, vijf keer duurder dan de huisarts.

30
00:02:01.019 --> 00:02:04.022
Daarom gaat het nieuwe kabinet iedereen met 50 euro beboeten...

31
00:02:04.022 --> 00:02:08.011
die zonder verwijzing naar de spoedeisende hulp gaat.

32
00:02:08.011 --> 00:02:13.004
Totaal onzinnige regeling vind ik het zelf.

33
00:02:13.004 --> 00:02:17.015
Je ziet dat het niet goed is, dat het heel dik wordt.

34
00:02:17.015 --> 00:02:21.018
't Is voor een professional al lastig...

35
00:02:21.018 --> 00:02:25.012
om de goede verwijzer te vinden. Laat staan voor een patient.

36
00:02:25.012 --> 00:02:27.011
Mensen die hulp vragen straffen.

37
00:02:27.011 --> 00:02:31.003
De omgekeerde wereld, zeggen ziekenhuizen, artsen, en verzekeraars.

38
00:02:31.003 --> 00:02:34.005
Hoe dan wel vertellen ze in Brandpunt.

39
00:02:37.024 --> 00:02:40.004
De spoedeisende hulp is heel onvoorspelbaar.

40
00:02:40.004 --> 00:02:43.001
Het kan heel druk zijn, ook heel rustig.

41
00:02:43.001 --> 00:02:48.011
Als het heel druk is zou je jezelf het liefst klonen...

42
00:02:48.011 --> 00:02:50.006
bij wijze van spreken.

43
00:02:50.006 --> 00:02:54.021
Mensen die een hartaanval krijgen, met een bloedvergiftiging.

44
00:02:54.021 --> 00:03:00.004
Tot aan forse ongevallen, en mensen die gereanimeerd moeten worden.

45
00:03:00.004 --> 00:03:02.016
De spoedeisende hulp is er voor acute zorg.

46
00:03:02.016 --> 00:03:05.024
Ongelukken, hartaanvallen, levensbedreigende situaties.

47
00:03:05.024 --> 00:03:10.023
Maar eerste hulparts Maro Sandel ziet ook veel patienten met kleine verwondingen.

48
00:03:10.023 --> 00:03:15.002
Mensen die hun enkel verstuiken, een snijwondje oplopen.

49
00:03:15.002 --> 00:03:19.002
In de categorie patienten met wat kleiner leed...

50
00:03:19.002 --> 00:03:25.016
daar is een deel van de patienten beter op de plek bij de huisarts.

51
00:03:25.016 --> 00:03:29.002
Vertel, wat is er aan de hand?

52
00:03:29.002 --> 00:03:33.013
Gisteren met basketbal kwam een bal keihard op m'n vinger.

53
00:03:33.013 --> 00:03:36.024
Hij is helemaal blauw en rood en opgezwollen. Laat eens kijken.

54
00:03:36.024 --> 00:03:40.011
Mensen die prima door hun eigen huisarts behandeld kunnen worden.

55
00:03:40.011 --> 00:03:45.023
Ook traumachirurg Hub van der Meulen ziet ze regelmatig op zijn spoedeisende hulp voorbij komen.

56
00:03:45.023 --> 00:03:48.016
We zijn echt een grote stads-ziekenhuis.

57
00:03:48.016 --> 00:03:52.015
Daar kregen we altijd veel mensen die zelf kwamen...

58
00:03:52.015 --> 00:03:55.007
zogenaamde 'zelfverwijzers'.

59
00:03:55.007 --> 00:03:59.019
Als die vindt dat hij zorg nodig heeft, vindt hij dat ook.

60
00:03:59.019 --> 00:04:03.004
Friso Ramakers is verpleegkundige op de spoedeisende hulp.

61
00:04:03.004 --> 00:04:06.007
Hij ziet de zelfverwijzers als eerste.

62
00:04:06.007 --> 00:04:08.015
Vertel, wat is er aan de hand?

63
00:04:08.015 --> 00:04:12.021
Ik heb vanochtend een spijker, nou... bijna door m'n voet gehad.

64
00:04:12.021 --> 00:04:14.014
Laat eens zien?

65
00:04:14.014 --> 00:04:17.021
In dit ziekenhuis is tussen de 50 en 60 procent van de gevallen...

66
00:04:17.021 --> 00:04:22.003
komen ze direct aankloppen op het spoedplein.

67
00:04:22.003 --> 00:04:25.011
Ze zijn niet bij de huisarts gekomen, komen op eigen initiatief.

68
00:04:30.003 --> 00:04:36.017
Wij zijn ook een grote verzekeraar in het noorden van het land.

69
00:04:36.017 --> 00:04:38.015
Of in het oosten.

70
00:04:38.015 --> 00:04:40.016
Daar gaan mensen veel minder snel zelf naar het ziekenhuis.

71
00:04:40.016 --> 00:04:43.005
Daar bellen ze altijd nog eerst de huisarts.

72
00:04:43.005 --> 00:04:45.017
Maar iedereen die een klacht heeft moet eerst naar de huisarts.

73
00:04:45.017 --> 00:04:47.011
Niet meteen naar het ziekenhuis.

74
00:04:47.011 --> 00:04:51.014
Je moet altijd je huisarts bellen.

75
00:04:51.014 --> 00:04:54.005
Of als het 's avonds is, of in het weekend, de huisartsenpost.

76
00:04:54.005 --> 00:04:59.000
Alleen als het levensbedreigend is, je vindt iemand op straat...

77
00:04:59.000 --> 00:05:03.004
of je hebt een verkeersongeluk, dan moet je 112 bellen.

78
00:05:03.004 --> 00:05:08.015
Want er zit nogal een verschil in de behandeling van een zere vinger bij de huisarts en in het ziekenhuis.

79
00:05:08.015 --> 00:05:11.018
Zo weten ze bij zorgverzekeraar Menzis.

80
00:05:11.018 --> 00:05:17.003
Als je naar het ziekenhuis gaat, kost dat misschien 180 euro.

81
00:05:17.003 --> 00:05:22.015
Gemiddeld, het kan soms meer zijn, maar soms ook iets minder.

82
00:05:22.015 --> 00:05:26.016
Terwijl als je overdag naar de huisarts gaat...

83
00:05:26.016 --> 00:05:28.007
dan betalen we daar 9 euro voor.

84
00:05:28.007 --> 00:05:31.009
In Den Haag komen jaarlijks 170.000 mensen naar de spoedeisende hulp.

85
00:05:31.009 --> 00:05:35.004
Meer dan de helft van die patiÈenten is niet eerst bij de huisarts geweest.

86
00:05:35.004 --> 00:05:38.010
We hebben dat voor Den Haag uitgerekend.

87
00:05:38.010 --> 00:05:42.003
Dan praat je toch over 3, 4, 5, miljoen euro per jaar...

88
00:05:42.003 --> 00:05:45.002
wat we daarmee onnodig uitgeven aan zorg.

89
00:05:45.002 --> 00:05:47.018
Ik ben te hoog opgeleid, om het zo maar te zeggen...

90
00:05:47.018 --> 00:05:50.010
om naar iedere verstuikte vinger te kijken.

91
00:05:50.010 --> 00:05:54.003
Daar ben ik te duur voor. Dat prijskaartje is te hoog.

92
00:05:56.020 --> 00:06:08.001
Die was al weg toen we gingen bellen.

93
00:06:08.001 --> 00:06:10.024
Nee, die heb ik niet gebeld. Waarom niet?

94
00:06:10.024 --> 00:06:14.011
Ja, ik hou niet zo van de huisarts.

95
00:06:14.011 --> 00:06:16.023
Meestal word je dan doorverbonden naar het ziekenhuis.

96
00:06:16.023 --> 00:06:20.011
Waarom komt iemand met een verstuikte vinger naar de eerste hulp?

97
00:06:20.011 --> 00:06:25.002
Omdat-ie zich zorgen maakt, omdat-ie denkt dat het gebroken is.

98
00:06:25.002 --> 00:06:28.007
En hij wil dat gekeken wordt of het gebroken is.

99
00:06:28.007 --> 00:06:30.021
En hij denkt dat dat beter kan in het ziekenhuis.

100
00:06:30.021 --> 00:06:34.017
De zelfverwijzer kost het ziekenhuis veel tijd en de zorg veel geld.

101
00:06:34.017 --> 00:06:39.015
Maar wegsturen heeft geen zin, zo hebben ze gemerkt in het Hagaziekenhuis.

102
00:06:39.015 --> 00:06:42.016
We hebben lang geprobeerd mensen dan naar de huisarts te sturen.

103
00:06:42.016 --> 00:06:46.005
Dat deed iemand bij de balie, die daar niet voor opgeleid was.

104
00:06:46.005 --> 00:06:48.021
Maar die had er door jaren ervaring wel een goede kijk op.

105
00:06:48.021 --> 00:06:50.015
Dat bleek niet te werken.

106
00:06:50.015 --> 00:06:54.020
We moesten onze eerste hulppost bewaken...

107
00:06:54.020 --> 00:06:57.010
met bewakers, en kogelvrij glas.

108
00:06:57.010 --> 00:07:00.020
Dus daarvan weten we dat het agressie opwekt.

109
00:07:00.020 --> 00:07:05.001
Je kunt mensen die hulp nodig hebben niet wegsturen uit het ziekenhuis.

110
00:07:05.001 --> 00:07:09.000
Dus moet je ze op een andere manier stimuleren om naar de huisarts te gaan. Vindt de politiek.

111
00:07:09.000 --> 00:07:14.007
Een eigen bijdrage van 50 euro voor iedereen die niet eerst naar de huisarts gaat.

112
00:07:14.007 --> 00:07:18.017
Omdat mensen dan even zelf nagaan: Moet ik echt naar het ziekenhuis?

113
00:07:18.017 --> 00:07:24.000
Of ga ik liever naar de huisarts? Want daar betaal je niets voor...

114
00:07:24.000 --> 00:07:26.012
want dat valt niet onder het eigen risico.

115
00:07:26.012 --> 00:07:29.021
Als u die 50 euro zou moeten betalen, was u dan ook gekomen?

116
00:07:29.021 --> 00:07:34.002
Ikke wel. Gewoon, voor de zekerheid.

117
00:07:34.002 --> 00:07:38.009
Als ik last heb doe ik dat liever dan eerst naar de huisarts gaan.

118
00:07:38.009 --> 00:07:40.013
Dat heb ik er dan wel voor over.

119
00:07:40.013 --> 00:07:44.012
Lijkt me logisch, voor de mensen die het echt nodig hebben.

120
00:07:44.012 --> 00:07:49.012
Ik moet nog zien of dat echt gebeurt als mensen 50 euro moeten betalen.

121
00:07:49.012 --> 00:07:52.022
Of ze dan nog met die pijnlijke vinger naar het ziekenhuis gaan.

122
00:07:52.022 --> 00:07:54.021
50 euro is best veel geld.

123
00:07:54.021 --> 00:07:57.023
Maar verzekeraars en artsen denken daar heel anders over.

124
00:07:57.023 --> 00:08:00.005
Mensen kunnen de inschatting namelijk vaak zelf niet maken...

125
00:08:00.005 --> 00:08:03.016
of ze naar de spoedeisende hulp kunnen, of eerst de huisarts moeten bellen.

126
00:08:03.016 --> 00:08:06.021
Ik zou niet weten op basis van wat een leek...

127
00:08:06.021 --> 00:08:12.005
die niet medisch-inhoudelijk geschoold is...

128
00:08:12.005 --> 00:08:16.019
het verschil kan maken tussen of een vinger...

129
00:08:16.019 --> 00:08:20.005
die tussen de deur is gekomen, of die gebroken is...

130
00:08:20.005 --> 00:08:23.003
en een foto nodig is, of dat er geen foto nodig is.

131
00:08:23.003 --> 00:08:25.018
Bovendien zal dan een patient die hier terecht komt...

132
00:08:25.018 --> 00:08:29.002
dat niet hoeven betalen, en iemand anders wel.

133
00:08:29.002 --> 00:08:32.015
Dan krijg je weer een potentiele bron van agressie.

134
00:08:32.015 --> 00:08:34.021
Want dan nemen we de klacht niet serieus genoeg...

135
00:08:34.021 --> 00:08:38.006
en daarom moet er 50 euro betaald worden.

136
00:08:38.006 --> 00:08:41.005
Nou, tel je knopen maar. Dat gaat mislopen.

137
00:08:41.005 --> 00:08:47.003
Mensen laten betalen als ze hulp nodig hebben willen ze in het Hagaziekenhuis niet.

138
00:08:47.003 --> 00:08:51.011
Daarom bedachten ze samen met huisartsen en verzekeraar Menzis hun eigen oplossing.

139
00:08:51.011 --> 00:08:55.024
De gedachte is dat iedereen duidelijk is in het ziekenhuis.

140
00:08:55.024 --> 00:09:00.024
En dat onder de vleugels van het Hagaziekenhuis...

141
00:09:00.024 --> 00:09:05.004
de huisarts samenwerkt met de eerste hulp. En dat 7 keer 24 uur doet.

142
00:09:05.004 --> 00:09:08.022
En nu worden de mensen serieus genomen.

143
00:09:08.022 --> 00:09:12.003
Die worden beoordeeld op welke zorg ze nodig hebben.

144
00:09:12.003 --> 00:09:13.021
En gaan dan naar de zorgverlener die ze nodig hebben...

145
00:09:13.021 --> 00:09:15.010
hetzij de huisarts, hetzij de eerste hulp.

146
00:09:15.010 --> 00:09:17.011
Die beoordeling gebeurt door Friso Ramakers.

147
00:09:17.011 --> 00:09:21.000
Hij zit bij de ingang, en iedere patiÈent die binnenkomt gaat eerst bij hem langs.

148
00:09:21.000 --> 00:09:24.017
Vertel, wat is er aan de hand?

149
00:09:24.017 --> 00:09:27.018
Ik heb m'n vingers tussen de deur van de auto gekregen.

150
00:09:27.018 --> 00:09:32.019
Oke. Het doet geen pijn, maar het werd net enorm dik.

151
00:09:32.019 --> 00:09:35.010
Valt deze mevrouw onder spoedeisende hulp, of niet?

152
00:09:35.010 --> 00:09:38.007
Nee, zij gaat eerst naar de huisarts.

153
00:09:38.007 --> 00:09:40.021
Die beoordeelt of een foto nodig is.

154
00:09:40.021 --> 00:09:44.010
Friso Ramakers bekijkt hoe ernstig de patient er aan toe is...

155
00:09:44.010 --> 00:09:49.018
en stuurt deze vervolgens door naar of de spoedeisende hulp, of in dit geval, de huisarts.

156
00:09:49.018 --> 00:09:54.006
Dokter Baas, hallo.

157
00:09:54.006 --> 00:09:57.020
Mensen denken altijd dat als ze iets mankeren...

158
00:09:57.020 --> 00:10:00.003
ze het best naar de eerste hulp kunnen.

159
00:10:00.003 --> 00:10:03.001
Maar wij proberen als huisarts uit te leggen...

160
00:10:03.001 --> 00:10:05.010
dat ze ook bij ons terecht kunnen.

161
00:10:05.010 --> 00:10:08.017
Want dat er heel veel ziektes en aandoeningen zijn...

162
00:10:08.017 --> 00:10:10.023
die wij heel goed zelf kunnen behandelen.

163
00:10:10.023 --> 00:10:12.016
Kamer 3 gaan we naartoe.

164
00:10:12.016 --> 00:10:16.018
Met het systeem zoals hier in Den Haag...

165
00:10:16.018 --> 00:10:20.023
komt elke patiÈent hoe dan ook bij de juiste behandelaar terecht.

166
00:10:20.023 --> 00:10:22.019
Even kijken. Het ziet eruit of-ie flink gekneusd is.

167
00:10:22.019 --> 00:10:24.024
Als mensen binnenkomen op een spoedeisende hulp...

168
00:10:24.024 --> 00:10:26.015
dan hebben ze een klacht.

169
00:10:26.015 --> 00:10:29.020
Als je niet snel advies kan geven, dat die angst wegneemt...

170
00:10:29.020 --> 00:10:39.018
dan voelen mensen zich geholpen al op dat moment.

171
00:10:39.018 --> 00:10:44.006
En ook voor de artsen op de spoedeisende hulp is dit veel prettiger werken.

172
00:10:44.006 --> 00:10:47.006
Op het moment dat ik niet meer lastig gevallen wordt...

173
00:10:47.006 --> 00:10:50.006
door mensen die mijn zorg niet nodig hebben...

174
00:10:50.006 --> 00:10:52.003
kan ik mijn tijd besteden aan mensen die dat wel nodig hebben.

175
00:10:52.003 --> 00:10:54.004
Waardoor ik efficienter kan werken.

176
00:10:54.004 --> 00:10:58.000
Maar als iedereen hier zo blij mee is, waarom gebeurt het dan niet overal?

177
00:10:58.000 --> 00:11:01.011
Omdat je de eerste hulp moet zien als de ingang van je ziekenhuis.

178
00:11:01.011 --> 00:11:08.017
En dat eerste hulppatienten zorgen voor een aanwas aan patienten voor het ziekenhuis.

179
00:11:08.017 --> 00:11:13.019
Als je dus je eerste hulp beperkt krijg je minder aanwas.

180
00:11:13.019 --> 00:11:17.017
En krijg je omzetverlies voor je instelling.

181
00:11:17.017 --> 00:11:21.005
De ziekenhuizen waren bang dat ze inkomsten zouden missen.

182
00:11:21.005 --> 00:11:24.014
Dat is ook zo. Het Hagaziekenhuis mist inkomsten...

183
00:11:24.014 --> 00:11:28.007
omdat patienten niet meer in het ziekenhuis komen.

184
00:11:28.007 --> 00:11:33.009
Dus ik vind het te waarderen dat ziekenhuizen die stap zetten.

185
00:11:33.009 --> 00:11:37.013
En ik ben ervan overtuigd dat we dit op andere plekken gaan zien.

186
00:11:37.013 --> 00:11:43.013
Ook de politiek is enthousiast over de huisarts naast de spoedeisende hulp.

187
00:11:43.013 --> 00:11:46.016
Maar die 50 euro voor de zelfverwijzer, die blijft.

188
00:11:46.016 --> 00:11:49.020
Het helpt als elk ziekenhuis voor de ingang...

189
00:11:49.020 --> 00:11:52.024
een huisartsenpost zou neerzetten. Waar je hoe dan ook langs moet.

190
00:11:52.024 --> 00:11:56.014
Dan ga je zeker langs de huisarts, die je al dan niet doorverwijst.

191
00:11:56.014 --> 00:12:00.023
Maar zover is het nog niet, het kost lang voordat die posten er zijn.

192
00:12:00.023 --> 00:12:02.014
Tot die tijd zul je wat moeten doen.

193
00:12:02.014 --> 00:12:06.000
Want je kan niet oneindig onnodige zorg blijven verrichten.

194
00:12:06.000 --> 00:12:09.023
Wilt u weten hoe en waar u nog meer in het ziekenhuis terecht kunt...

195
00:12:09.023 --> 00:12:12.012
zonder 50 euro boete te hoeven betalen?

196
00:12:12.012 --> 00:12:15.020
Kijk dan op onze website, kro.nl/brandpunt.

197
00:12:33.010 --> 00:12:35.016
Het was vandaag stil op de voetbalvelden.

198
00:12:35.016 --> 00:12:38.016
Niet alleen bij ons, maar ook in veel andere landen...

199
00:12:38.016 --> 00:12:43.003
werd de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen...

200
00:12:43.003 --> 00:12:44.024
door honderdduizenden voetballers herdacht.

201
00:12:44.024 --> 00:12:47.009
Je hoopt dat mensen denken:

202
00:12:47.009 --> 00:12:50.001
Daar moeten we eens een einde aan zien te maken.

203
00:12:50.001 --> 00:12:52.024
En dit mag nooit meer.

204
00:12:52.024 --> 00:12:57.018
Maar het is eigenlijk een optelsom van een heleboel ellende...

205
00:12:57.018 --> 00:12:59.011
die eigenlijk tientallen jaren geleden begonnen is.

206
00:12:59.011 --> 00:13:03.024
We praten met Hans van Breukelen, misschien wel de beste keeper die Nederland ooit heeft gehad.

207
00:13:03.024 --> 00:13:07.022
COMMENTAAR: Kijken hoe hij hier tegenover staat, Hans van Breukelen.

208
00:13:07.022 --> 00:13:11.019
Ja, hij pakt 'm weer! Hij kende 'm dus inderdaad!

209
00:13:11.019 --> 00:13:16.003
Ruim 1 miljoen amateurvoetballers die dit weekende de voetbalschoenen thuis lieten.

210
00:13:16.003 --> 00:13:19.019
Ongekend in Nederland, waar Koning Voetbal alomtegenwoordig is.

211
00:13:19.019 --> 00:13:24.024
Voetbal is het leukste spel, vind ik nog steeds, wat je kunt spelen.

212
00:13:24.024 --> 00:13:29.012
Alleen, de mensen die het spelen maken er een zooitje van.

213
00:13:29.012 --> 00:13:31.012
Dat is net als in de maatschappij, hoor.

214
00:13:31.012 --> 00:13:33.012
Laten we EEN ding onthouden.

215
00:13:33.012 --> 00:13:37.002
In Nederland heeft zinloos geweld NOOIT het laatste woord.

216
00:13:37.002 --> 00:13:41.008
Je kunt je afvragen: Is wat er rond de voetbalvelden gebeurt...

217
00:13:41.008 --> 00:13:46.012
een afspiegeling van wat in de rest van de maatschappij al jaren doodnormaal is?

218
00:13:46.012 --> 00:13:53.006
Als ik op m'n sodemieter kreeg op school, of op het voetbal...

219
00:13:53.006 --> 00:13:55.015
dan vertelde ik dat thuis niet.

220
00:13:55.015 --> 00:13:58.001
Want dan kreeg ik nog een keer op m'n sodemieter.

221
00:13:58.001 --> 00:14:02.008
Tegenwoordig weet ik dat ouders op basis van EEN verhaal van een kind..

222
00:14:02.008 --> 00:14:05.017
op hoge poten naar school of de trainer gaan om verhaal te halen.

223
00:14:05.017 --> 00:14:09.019
Ik denk dat we ons bewust moeten zijn dat je zowel als school...

224
00:14:09.019 --> 00:14:14.015
met een ouder samen verantwoordelijk bent voor een kind.

225
00:14:14.015 --> 00:14:17.024
En bij een sportclub precies hetzelfde.

226
00:14:17.024 --> 00:14:23.018
Ik vind het krankzinnig dat ouders hun kind 's ochtends afzetten...

227
00:14:23.018 --> 00:14:28.021
met 10 euro in de zak, ze om 4, 5 uur komen ophalen...

228
00:14:28.021 --> 00:14:37.002
en dan ook nog een grote bek hebben tegen EEN avn de vrijwilligers.

229
00:14:37.002 --> 00:14:40.023
Dat zijn gewoon dingen die gebeuren in Nederland!

230
00:14:41.023 --> 00:14:47.000
MUZIEK VAN THE PRODIGY: 'FIRESTARTER'

231
00:14:47.000 --> 00:14:52.010
De fout bij amateurclubs is dat ze altijd het over winnen hebben.

232
00:14:52.010 --> 00:14:55.016
Als jij gewoon met een groep vrijwilligers, leiders...

233
00:14:55.016 --> 00:15:00.009
trainers, ouders... Waarom hebben wij een clubje?

234
00:15:00.009 --> 00:15:05.003
Ze zeggen allemaal: plezier. Het is gezond. SAMEN dingen doen.

235
00:15:05.003 --> 00:15:08.009
Het is karaktervormend, want je leert winnen en verliezen.

236
00:15:08.009 --> 00:15:11.021
En je moet samen spelen. Maar plezier staat bovenaan.

237
00:15:11.021 --> 00:15:15.009
En iedereen roept alleen maar: Je mot winnen!

238
00:15:15.009 --> 00:15:17.021
Iedere vraag na een wedstrijd in een kantine is:

239
00:15:17.021 --> 00:15:20.020
Wat hebben jullie gemaakt? Wat heb je gedaan?

240
00:15:20.020 --> 00:15:26.000
Heb je gewonnen? Terwijl plezier toch voorop moet staan?

241
00:15:26.000 --> 00:15:31.008
Maar ik heb het idee dat scheids- en grensrechters van de club...

242
00:15:31.008 --> 00:15:35.011
maar met name ook ouders, trainers en leiders...

243
00:15:35.011 --> 00:15:39.003
die voelen het als persoonlijke nederlaag als het team verliest.

244
00:15:39.003 --> 00:15:43.002
Ik heb bij teams staan kijken, D'tjes, C'tjes...

245
00:15:43.002 --> 00:15:48.021
daar stond een leider te schreeuwen en te doen.

246
00:15:48.021 --> 00:15:52.010
En die jongetjes wonnen, en hij liep zo weg.

247
00:15:52.010 --> 00:15:55.016
En die kinderen liepen zo van het veld af.

248
00:15:55.016 --> 00:15:59.009
We ontmoeten Hans van Breukelen op het veld waar zijn carriere ooit begon.

249
00:15:59.009 --> 00:16:02.009
Daar achter die flat... heb ik van mijn 6e tot 21e gwoond.

250
00:16:02.009 --> 00:16:05.021
Dan liepen wij hier, EN in die wijk, en op wat grasvelden, te voetballen.

251
00:16:05.021 --> 00:16:13.012
Van Breukelen is van oorsprong onderwijzer.

252
00:16:13.012 --> 00:16:17.002
Tegenwoordig geeft hij lezingen door heel Nederland.

253
00:16:17.002 --> 00:16:20.018
Maar we kennen hem natuurlijk vooral als keeper.

254
00:16:20.018 --> 00:16:23.000
COMMENTAAR: En wat maakt Van Breukelen zich kwaad!

255
00:16:23.000 --> 00:16:25.009
Die krijgt de gele kaart van Igna.

256
00:16:25.009 --> 00:16:29.009
Hij was ook binnen het veld niet op zijn mondje gevallen.

257
00:16:29.009 --> 00:16:34.012
Wat is het ergste dat jij ooit hebt gezegd tegen een grensrechter of scheidsrechter?

258
00:16:34.012 --> 00:16:36.017
Iets waar je misschien een beetje spijt van hebt?

259
00:16:36.017 --> 00:16:39.014
Als ik terugkijk heb ik over 't algemeen wel spijt...

260
00:16:39.014 --> 00:16:43.011
van wat ik deed in het veld. Laat daar geen misverstand over bestaan.

261
00:16:43.011 --> 00:16:50.012
Het ergste was ooit naar, ik denk John Blankenstein.

262
00:16:50.012 --> 00:16:53.019
Toen scoorde Feyenoord in blessuretijd, Dean Gorre.

263
00:16:53.019 --> 00:16:56.021
En toen rende ik naar hem toe, midden op het veld.

264
00:16:56.021 --> 00:16:59.023
En toen stond ik bij die aftrap...

265
00:16:59.023 --> 00:17:03.020
COMMENTAAR: Van Breukelen reageert zich af op Blankenstein.

266
00:17:03.020 --> 00:17:08.016
En toen zei ik: Sinds je verkering uit is, fluit je als een KUT!

267
00:17:08.016 --> 00:17:11.021
En toen had ik nog een gele kaart verwacht...

268
00:17:11.021 --> 00:17:15.017
maar dat zijn dingen, dan denk je achteraf: Wat ben je aan het doen?

269
00:17:15.017 --> 00:17:18.018
COMMENTAAR: O nee, hij legt hem op de stip!

270
00:17:18.018 --> 00:17:22.017
En hij doet het.

271
00:17:22.017 --> 00:17:26.013
Realiseer je je dat er jongens van 15 op de tribune zitten dan?

272
00:17:26.013 --> 00:17:30.005
Natuurlijk niet. Maar MOET je je dat niet realiseren?

273
00:17:30.005 --> 00:17:33.022
Ik vind het niet helemaal correct als men zegt:

274
00:17:33.022 --> 00:17:39.021
Het voorbeeldgedrag van voetballers heeft geresulteerd in dit.

275
00:17:39.021 --> 00:17:41.023
Dat gaat me te ver.

276
00:17:41.023 --> 00:17:46.017
Dan neem je de voetballerij als maatstaf voor de hele maatschappij.

277
00:17:46.017 --> 00:17:49.006
COMMENTAAR: Ietsje te krap.

278
00:17:49.006 --> 00:17:52.016
Dan is het toch niet raar dat die sfeer van boosheid en opgefoktheid..

279
00:17:52.016 --> 00:17:56.009
zich vertaalt naar de amateurvelden?

280
00:17:56.009 --> 00:17:59.009
Ze zien dat dat blijkbaar hoort bij voetbal.

281
00:17:59.009 --> 00:18:02.006
Als je dat zo neerzet, zeg ik: ja.

282
00:18:02.006 --> 00:18:05.000
Maar er is een essentieel verschil:

283
00:18:05.000 --> 00:18:08.002
Amateurvoetballen doe je puur voor je plezier.

284
00:18:08.002 --> 00:18:11.000
Volgens Van Breukelen moet het daar dit weekend in al die kantines in Nederland vooral om gaan.

285
00:18:11.000 --> 00:18:15.007
Hoe halen we weer plezier uit het spelletje?

286
00:18:15.007 --> 00:18:18.020
Want nu gaat het vaak al voor de wedstrijd mis.

287
00:18:18.020 --> 00:18:22.001
Dat heeft al te maken met voordat ze het veld op komen.

288
00:18:22.001 --> 00:18:24.001
Hoe worden ze zelf opgefokt?

289
00:18:24.001 --> 00:18:27.012
Dan zie je al leiders vanaf de eerste minuut: erop!!!

290
00:18:27.012 --> 00:18:30.008
Pak ze! Laat niet over je heen lopen!

291
00:18:30.008 --> 00:18:33.021
Dat soort dingen gebeurt gewoon.

292
00:18:33.021 --> 00:18:37.013
Vind je het dan gek, zeker als ze 15, 16 jaar zijn...

293
00:18:37.013 --> 00:18:40.020
dat ze dan helemaal de weg kwijtraken?

294
00:18:40.020 --> 00:18:45.007
vanaf het begin terug: Waarvoor zijn we hier?

295
00:18:45.007 --> 00:18:47.015
Gaan we lekker voetballen? Wat hebben we daar dan voor nodig?

296
00:18:47.015 --> 00:18:55.008
Wij hebben twee zoons, en die eerste is vrij fanatiek.

297
00:18:55.008 --> 00:18:59.004
En die tweede helemaal niet. En die speelde bij de F'jes.

298
00:18:59.004 --> 00:19:03.021
Toen zei ik: Kjeld, als jij de 2e helft 10 ballen raakt...

299
00:19:03.021 --> 00:19:06.011
dan krijg jij van mij een flesje limonade.

300
00:19:06.011 --> 00:19:11.000
Want hij vond het wel leuk, maar hij stond echt zo in het veld..

301
00:19:11.000 --> 00:19:14.009
en een bloemetje, en een vliegtuig... Prachtig.

302
00:19:14.009 --> 00:19:22.003
En dan was hij zo slim, dan was er een ingooi, dan riep-ie: Ik neem 'm!

303
00:19:22.003 --> 00:19:24.004
Dan riep-ie: EEN! En bij een vrije trap: twee!

304
00:19:24.004 --> 00:19:27.021
Dat is... Moet ik een zoon, die het leuk vindt om op zijn manier...

305
00:19:27.021 --> 00:19:34.015
deel te nemen, gaan lopen opfokken? Wie ben ik dan?

306
00:19:34.015 --> 00:19:37.024
Dus dan wil ik winnen. Wil, dat ventje winnen?

307
00:19:37.024 --> 00:19:42.014
Nee, die wil plezier hebben, op zijn manier. Gun ze dat nou!

308
00:19:42.014 --> 00:19:45.009
RUMOER

309
00:19:45.009 --> 00:19:47.006
Fatsoen moet je doen, respect.

310
00:19:47.006 --> 00:19:49.014
Het lijken zo langzamerhand loze leuzen.

311
00:19:49.014 --> 00:19:52.015
Als ze tegen de hulpverlener zeggen: Als hij dood gaat...

312
00:19:52.015 --> 00:19:55.017
maak ik jou ook dood, ben ik er klaar mee!

313
00:19:55.017 --> 00:20:00.021
Het probleem is veel breder dan de voetballerij alleen, zegt Hans van Breukelen.

314
00:20:00.021 --> 00:20:03.024
We praten niet over scheidsrechters, ook over hulpverleners...

315
00:20:03.024 --> 00:20:08.001
onderwijzers, stadstoezichthouders, over politie.

316
00:20:08.001 --> 00:20:12.022
Is het alleen op het voetbalveld, of is het een algemeen beeld...

317
00:20:12.022 --> 00:20:13.009
van totale maatschappelijke verruwing.

318
00:20:13.009 --> 00:20:19.020
En dit is Amsterdam-Noord gisteravond, na een ongeluk op de A10.

319
00:20:19.020 --> 00:20:23.008
Je ziet dat mensen zich steeds sneller aan elkaar irriteren.

320
00:20:23.008 --> 00:20:30.003
Ook in het verkeer, als we tegen elkaar botsen in de stad.

321
00:20:30.003 --> 00:20:36.000
Je ziet dat mensen veel geagiteerder reageren dan vroeger.

322
00:20:36.000 --> 00:20:38.007
Dat is een gegeven.

323
00:20:38.007 --> 00:20:41.024
Waarom gebeurt het niet met hockey, volleybal, handbal, zwemmen?

324
00:20:41.024 --> 00:20:45.016
Omdat dat geen volkssporten zijn. Hockey is geen echte volkssport.

325
00:20:45.016 --> 00:20:48.006
Tennis is geen volkssport.

326
00:20:48.006 --> 00:20:53.011
En daarom zie je de excessen van de maatschappij juist...

327
00:20:53.011 --> 00:20:57.006
als een soort snelkookpan terug binnen het voetbal.

328
00:20:57.006 --> 00:21:00.013
Met alle gevolgen van dien. Met alle gevolgen van dien.

329
00:21:00.013 --> 00:21:04.013
En daarom moeten we roepen om strengere straffen.

330
00:21:04.013 --> 00:21:08.012
Natuurlijk, gasten die zich misdragen, voor het leven schorsen.

331
00:21:08.012 --> 00:21:14.004
Maar laten we dan ook kijken wat we in de basis kunnen verbeteren.

332
00:21:15.003 --> 00:21:20.006
MUZIEK VAN THE PRODIGY: 'FIRESTARTER'

333
00:21:20.006 --> 00:21:22.023
Er moet een keer een duidelijke grens getrokken worden.

334
00:21:22.023 --> 00:21:26.018
En die grens wordt helaas niet duidelijk getrokken.

335
00:21:26.018 --> 00:21:32.018
Noch bij spelertjes zelf, noch bij ouders, trainers, bestuursleden...

336
00:21:32.018 --> 00:21:35.005
spelers, tot en met de KNVB toe.

337
00:21:35.005 --> 00:21:38.024
Volgens Van Breukelen hoeft het allemaal niet zo moeilijk te zijn.

338
00:21:38.024 --> 00:21:41.021
Stel als bestuur duidelijke regels op.

339
00:21:41.021 --> 00:21:46.010
En nog belangrijker: Hou ouders, begeleiders, trainers en voetballers aan die regels.

340
00:21:46.010 --> 00:21:50.014
En wanneer iemand de afspraak niet nakomt, spreken we 'm dan aan...

341
00:21:50.014 --> 00:21:53.019
of zijn we weer bang om zelf een klap te krijgen?

342
00:21:53.019 --> 00:21:55.021
En dat zijn voor mij lijnen...

343
00:21:55.021 --> 00:21:59.010
die moet je trachten duidelijk te maken binnen een club.

344
00:21:59.010 --> 00:22:02.022
Dan heb je een aantal mensen nodig die ook achter elkaar blijven staan

345
00:22:02.022 --> 00:22:06.023
als iemand zich misdragen heeft. Royeren, weg ermee.

346
00:22:06.023 --> 00:22:11.013
Klinkt keihard, maar dat is de enige manier om mensen bewust te maken...

347
00:22:11.013 --> 00:22:15.005
van: Waarom zijn we eigenlijk aan het voetballen met elkaar?

348
00:22:15.005 --> 00:22:18.010
Laatste vraag: Moet ik mijn zoontje van 5 van voetbal halen...

349
00:22:18.010 --> 00:22:21.010
en hem op hockey doen? Haha!

350
00:22:21.010 --> 00:22:24.023
Je moet vooral kijken naar bij welke club hij zit.

351
00:22:24.023 --> 00:22:27.021
Als ouder kun je daar een hele belangrijke rol in spelen.

352
00:22:27.021 --> 00:22:29.018
Maar gewoon op voetbal houden, dus.

353
00:22:29.018 --> 00:22:31.021
Voetbal is toch het leukste dat er is, man?

354
00:22:38.019 --> 00:22:45.023
Ooit zal 't een gewoon dorpje zijn geweest, een gewone plaatsnaam.

355
00:22:45.023 --> 00:22:50.002
Tot de Duitsers hier hun moordfabriek installeerden.

356
00:22:50.002 --> 00:22:52.002
Op de grens van Polen en Oekraine.

357
00:22:52.002 --> 00:22:54.001
Niets voelt hier nog normaal.

358
00:22:54.001 --> 00:22:57.001
Een bus met bestemming Sobibor.

359
00:22:57.019 --> 00:23:00.004
We zijn op weg naar waar ooit die hel was.

360
00:23:00.004 --> 00:23:03.007
Waar naar schatting meer dan 200.000 joden industrieel werden vernietigd.

361
00:23:03.007 --> 00:23:06.013
Onder wie ruim 34.000 Nederlanders.

362
00:23:06.013 --> 00:23:10.012
Wat we weten is dat de nazi's alle sporen hebben uitgewist.

363
00:23:10.012 --> 00:23:13.013
Niets hier nog mocht herinneren aan de massamoord.

364
00:23:13.013 --> 00:23:17.002
En dus is Sobibor vandaag niet meer dan dit schuldig landschap.

365
00:23:17.002 --> 00:23:20.023
Hier was 't dus. Niks te zien, een verlaten bos.

366
00:23:20.023 --> 00:23:23.016
En Yoram Haimi, Israelisch archeoloog.

367
00:23:23.016 --> 00:23:28.024
Hij graaft in de aarde van Sobibor, op zoek naar tastbaar bewijs van de moordmachinerie.

368
00:23:28.024 --> 00:23:33.014
Sobibor had maar EEN doel: Joden vergassen, zo snel mogelijk na aankomst.

369
00:23:33.014 --> 00:23:41.009
Een paar maanden geleden vindt Yoram hier een metalen naamplaatje.

370
00:23:41.009 --> 00:23:44.006
De adem stokt in zijn keel.

371
00:23:49.024 --> 00:23:53.009
Inmiddels verpakt in een plastic zakje.

372
00:23:53.009 --> 00:23:58.020
We lezen: Lea Judith de La Penha, geboren 11 mei 1937, in Amsterdam.

373
00:23:58.020 --> 00:24:03.000
Ze was maar 6 jaar oud toen ze hier werd vergast.

374
00:24:04.007 --> 00:24:06.011
Wie was dat meisje van amper 6?

375
00:24:06.011 --> 00:24:08.003
Lea Judith de La Penha.

376
00:24:08.003 --> 00:24:10.009
Waar groeide ze op? Uit wat voor gezin kwam ze?

377
00:24:10.009 --> 00:24:16.014
Bestaan er nog foto's van haar? Hoe zag haar wereld eruit?

378
00:24:16.014 --> 00:24:20.012
Zijn er mensen die haar hebben gekend of hebben gezien?

379
00:24:20.012 --> 00:24:23.003
Zijn er nog familieleden?

380
00:24:23.003 --> 00:24:28.004
70 jaar nadat ze werd vermoord in Sobibor vinden archeologen het bewijs van haar korte bestaan.

381
00:24:28.004 --> 00:24:33.001
We gaan op zoek naar het gestolen leven van Lea Judith de La Penha.

382
00:24:35.001 --> 00:24:37.004
We leggen contact met Guus Luijters.

383
00:24:37.004 --> 00:24:42.003
1,5 jaar geleden staat hij aan de basis van een boek onder de titel: In Memoriam.

384
00:24:42.003 --> 00:24:45.014
Ik kan er nooit met droge ogen naar kijken.

385
00:24:45.014 --> 00:24:50.020
Hij verzamelde foto's van bij de Holocaust vermoorde jongens en meisjes.

386
00:24:50.020 --> 00:24:55.006
Poging om gezicht te geven aan al die uitgewiste jonge levens.

387
00:24:55.006 --> 00:24:59.020
Ze weg te halen uit de anonimiteit van het grote getal.

388
00:24:59.020 --> 00:25:03.021
Over duizenden van die kinderen is niets bekend.

389
00:25:03.021 --> 00:25:07.004
Geen enkele herinnering? Nee.

390
00:25:07.004 --> 00:25:11.004
Omdat iedereen die zich die kinderen zou kunnen herinneren ook is vermoord.

391
00:25:11.004 --> 00:25:22.005
Dus alles wat je nu doet, is gestalte geven aan iemand die er wel degelijk geweest is.

392
00:25:22.005 --> 00:25:28.003
Al lijkt het haast of-ie er niet geweest is.

393
00:25:28.003 --> 00:25:30.020
Wie was Lea?

394
00:25:30.020 --> 00:25:35.019
Ze is opgegroeid in Amsterdam, Mokum, de Hebreeuwse bijnaam van de hoofdstad...

395
00:25:35.019 --> 00:25:38.011
waar eeuwenlang joods leven was.

396
00:25:38.011 --> 00:25:41.000
Waar woonde ze, waar werd ze weggevoerd?

397
00:25:41.000 --> 00:25:44.021
En De la Penha, wat een bijzondere naam. Waar komt die dan vandaan?

398
00:25:46.002 --> 00:25:49.010
We zijn op zoek naar de familie De La Penha in Amsterdam.

399
00:25:49.010 --> 00:25:52.014
In het gemeente-archief licht Harmen Snel het dossier van het gezin.

400
00:25:52.014 --> 00:25:55.020
We zien hier David, geboren in 1909.

401
00:25:55.020 --> 00:25:58.015
En zijn vrouw, Judith Rodrigues Pereira.

402
00:25:58.015 --> 00:26:01.004
Vader, die behanger en verzekeringsagent was.

403
00:26:01.004 --> 00:26:03.013
Moeder werkte als kleermaakster.

404
00:26:03.013 --> 00:26:08.022
In 1940 zijn ze nog verhuisd naar de Graaf Florisstraat nummer 5.

405
00:26:08.022 --> 00:26:11.013
Dat moet hun laatste adres zijn geweest? Ja.

406
00:26:11.013 --> 00:26:17.011
Een middenstandswijk, dicht tegen het hart van de joodse Transvaalbuurt.

407
00:26:17.011 --> 00:26:19.016
Hier groeide Lea op.

408
00:26:19.016 --> 00:26:25.001
In die Graaf Florisstraat, en ook in de straten eromheen, woonden heel veel joden.

409
00:26:25.001 --> 00:26:29.011
Die zijn allemaal weggehaald? Ja. Er was ook geen ontsnappen aan.

410
00:26:29.011 --> 00:26:32.019
Als daar een razzia was, kon je er niet uit.

411
00:26:32.019 --> 00:26:36.006
Graaf Florisstraat nummer 5, 1 hoog.

412
00:26:36.006 --> 00:26:39.001
BEL

413
00:26:40.012 --> 00:26:42.005
Het huis is er nog.

414
00:26:42.005 --> 00:26:45.001
We worden er vriendelijk ontvangen door de huidige bewoner.

415
00:26:45.001 --> 00:26:46.018
Komt u binnen.

416
00:26:49.005 --> 00:26:55.004
Weinig is hier nog in originele staat, het uitzicht misschien.

417
00:26:57.010 --> 00:27:00.023
Dan is ze er ineens in dat fotobestand van Guus Luijters.

418
00:27:00.023 --> 00:27:02.014
Lea Judith.

419
00:27:02.014 --> 00:27:06.013
Krullend haar, vol gezichtje, ze zal hier een jaar of 2, 3 zijn.

420
00:27:06.013 --> 00:27:08.012
Ze zit bij een wat ouder meisje op schoot.

421
00:27:08.012 --> 00:27:12.002
Het blijkt dat dat meisje Luijters aan die foto heeft geholpen.

422
00:27:14.015 --> 00:27:17.008
Dat meisje is nu 80 jaar. Lies Dijkstra.

423
00:27:17.008 --> 00:27:19.003
Ze woont in Muiderberg.

424
00:27:19.003 --> 00:27:22.020
Ze weet zich het moment nog te herinneren dat die foto werd genomen.

425
00:27:22.020 --> 00:27:27.013
Deze foto is bij ons thuis gemaakt. Ik weet nog dat hij gemaakt is.

426
00:27:27.013 --> 00:27:33.014
Toen mijn vader het fototoestel liet klikken, liet ik het kind los.

427
00:27:33.014 --> 00:27:38.009
Het viel op de grond. Vandaar dat ik het nog weet.

428
00:27:38.009 --> 00:27:42.008
We noemden haar alleen maar Lea. Niet Judith er achteraan.

429
00:27:42.008 --> 00:27:47.016
Wat voor meisje was het? Ja, een schatje, dat zie je zo wel.

430
00:27:47.016 --> 00:27:52.010
Ja, zoals alle kleine kindjes zijn. Het was gewoon een schatje.

431
00:27:52.010 --> 00:27:55.023
Wat weet ze van Lea? We praten lang met haar.

432
00:27:55.023 --> 00:27:59.013
Ze heeft vage herinneringen aan het meisje met wie ze soms speelde.

433
00:27:59.013 --> 00:28:03.006
De ouders van Lies waren bevriend met de ouders van Lea.

434
00:28:03.006 --> 00:28:05.017
Ze kwamen altijd bij elkaar over de vloer.

435
00:28:05.017 --> 00:28:11.022
En mijn vader was ook nog getuige bij hun huwelijk.

436
00:28:11.022 --> 00:28:16.007
Ze heeft nog een poezie-album, waarin de ouders van Lea een versje hebben geschreven.

437
00:28:16.007 --> 00:28:18.019
En er blijkt nog een foto te zijn:

438
00:28:19.009 --> 00:28:22.019
Kerstmis bij Lies thuis, in vermoedelijk het eerste oorlogsjaar.

439
00:28:22.019 --> 00:28:27.014
Dit is Lea natuurlijk. Ja.

440
00:28:27.014 --> 00:28:29.009
Dit is dan Judith. Haar moeder. Ja.

441
00:28:29.009 --> 00:28:31.004
Dat is David. Haar vader. Ja.

442
00:28:31.004 --> 00:28:33.000
Dit bent u? Ja, met mijn moeder.

443
00:28:33.000 --> 00:28:37.005
David, Judith en Lea.

444
00:28:37.005 --> 00:28:44.001
Ze blijken alle drie op dezelfde dag in Sobibor te zijn vergast: op 9 juli 1943.

445
00:28:49.018 --> 00:28:52.017
Dat transport waar de familie De la Penha in zat...

446
00:28:52.017 --> 00:28:59.014
Daar is niemand van teruggekomen. Die zijn allemaal vermoord.

447
00:28:59.014 --> 00:29:05.018
We ontdekken in de archieven bij Harmen Snel dat Lea ook nog een ouder broertje of zusje heeft gehad.

448
00:29:05.018 --> 00:29:11.004
Bevallen van een kind dat als levenloos is aangegeven.

449
00:29:11.004 --> 00:29:13.011
Er staan alleen kind. Of het een broertje of zusje is...

450
00:29:13.011 --> 00:29:18.008
Is dat kind ook begraven? Ja, in Ouderkerk.

451
00:29:18.008 --> 00:29:22.007
Op de Portugees/joodse begraafplaats.

452
00:29:22.007 --> 00:29:28.008
Dat is de plek waar Lea Judith ook begraven had moeten worden.

453
00:29:33.000 --> 00:29:34.005
Sobibor.

454
00:29:34.005 --> 00:29:36.007
Yoram Haimi en zijn collega's proberen voor het eerst...

455
00:29:36.007 --> 00:29:38.024
gedetailleerd in kaart te brengen hoe het hier moet zijn geweest.

456
00:29:38.024 --> 00:29:41.015
Die door de nazi's uitgewiste schandvlek.

457
00:29:41.015 --> 00:29:45.022
Elk nieuw detail brengt de hel dichterbij.

458
00:30:50.017 --> 00:30:53.004
Een naamplaatje in Sobibor.

459
00:30:53.004 --> 00:30:57.004
Hoe kreeg het noodlot Lea in de greep?

460
00:30:57.004 --> 00:30:59.011
Hoe was de doodlopende weg waartoe zij werd veroordeeld?

461
00:30:59.011 --> 00:31:02.010
Wat is er met Lea gebeurd?

462
00:31:02.010 --> 00:31:07.003
Uit deze kopie van de Joodse Raad- kaart kun je opmaken...

463
00:31:07.003 --> 00:31:14.023
dat ze op 20 juni 1943 in Westerbork is aangekomen, met haar vader en moeder.

464
00:31:14.023 --> 00:31:20.014
Dat betekent dat ze slachtoffer is geworden van de grote van de 20 juni-razzia.

465
00:31:20.014 --> 00:31:23.002
Dat was de laatste grote razzia in Amsterdam.

466
00:31:23.002 --> 00:31:25.010
Daarna waren er eigenlijk geen joden meer.

467
00:31:29.019 --> 00:31:33.007
Lies Dijkstra komt met een andere lezing, maar niet minder dramatisch.

468
00:31:33.007 --> 00:31:36.022
Haar vader zou het joodse gezin naar de Hollandse schouwburg hebben begeleid.

469
00:31:36.022 --> 00:31:40.014
De verzamelplaats waar joden zich voor vertrek moesten melden.

470
00:31:40.014 --> 00:31:44.018
Hij heeft alleen verteld dat hij Lea nog op zijn schouders heeft gehad.

471
00:31:44.018 --> 00:31:49.001
Hij had Lea op zijn schouders? Op weg naar de Hollandse schouwburg?

472
00:31:49.001 --> 00:31:51.000
Ja, ze werd misschien een beetje moe van het lopen, dat kan.

473
00:31:56.017 --> 00:31:59.024
In de archieven zien we dat Lea voortkomt uit een oud-joods geslacht.

474
00:31:59.024 --> 00:32:05.005
Eind 16e eeuw komen veel Sefardische joden uit Spanje en Portugal naar Amsterdam...

475
00:32:05.005 --> 00:32:08.009
op de vlucht voor antisemitisme en de inquisitie.

476
00:32:08.009 --> 00:32:15.023
Kijk, dit is de stamvader van de familie van Lea Judith de la Penha.

477
00:32:15.023 --> 00:32:20.015
De eerste die naar Amsterdam is gekomen en hier is getrouwd.

478
00:32:20.015 --> 00:32:24.007
Wanneer is dat geweest? Op 3 januari 1716.

479
00:32:24.007 --> 00:32:29.002
Dat komt de eerste betovergrootvader van Lea naar Amsterdam? Precies.

480
00:32:29.002 --> 00:32:33.017
Waar komt hij vandaan? Santa Maria, op de Azoren.

481
00:32:33.017 --> 00:32:36.005
Hij is dan 27 jaar.

482
00:32:36.005 --> 00:32:41.007
Dus die familie van Lea woont al eeuwen in Amsterdam. Ja.

483
00:32:41.007 --> 00:32:44.018
Het zijn Portugese joden, De la Penha.

484
00:32:44.018 --> 00:32:47.018
Maar 't zijn natuurlijk al eeuwenlang Amsterdammers. Ja.

485
00:32:47.018 --> 00:32:49.013
Het zijn hartstikke Amsterdammers.

486
00:32:49.013 --> 00:32:54.009
Het bijzondere aan deze mensen is dat ze ook in Amsterdam zijn blijven wonen.

487
00:32:54.009 --> 00:33:01.005
De meest echte Amsterdammers zijn in de meeste gevallen joodse Amsterdammers.

488
00:33:01.005 --> 00:33:04.018
Echte Amsterdammers.

489
00:33:04.018 --> 00:33:09.018
De ouders van Lea trouwden hier in de Portugees-joodse synagoge aan het Jonas Daniel Meijerplein.

490
00:33:09.018 --> 00:33:13.005
Een gemeenschap die in de Tweede Wereldoorlog werd gedecimeerd.

491
00:33:13.005 --> 00:33:17.013
Nog altijd klinken er Hebreeuwse gebeden.

492
00:33:17.013 --> 00:33:21.000
Ouderkerk aan de Amstel.

493
00:33:21.000 --> 00:33:25.008
Dennis Bueno de Mesquita beheert de Portugees-joodse begraafplaats.

494
00:33:25.008 --> 00:33:28.002
Hij wijst ons op graven van De la Penha's...

495
00:33:28.002 --> 00:33:32.009
die dichterbij of heel ver weg familie moeten zijn van Lea.

496
00:33:32.009 --> 00:33:35.014
Wie rust hier? Daniel de la Penha.

497
00:33:35.014 --> 00:33:37.011
Consul van de Spaanse kroon.

498
00:33:37.011 --> 00:33:42.018
Dit graf dateert rond 1690/1710. Daniel de la Penha.

499
00:33:42.018 --> 00:33:47.008
Ik zie hier David Daniel de la Penha. Dat is de zoon.

500
00:33:47.008 --> 00:33:50.001
Een graf uit 1750. Een zoon.

501
00:33:50.001 --> 00:33:53.005
En ook het heraldiek van de familie. Gravenkronen.

502
00:33:53.005 --> 00:33:57.023
We lopen hier over een geschiedenis van honderden jaren.

503
00:33:57.023 --> 00:34:02.017
Hier is ook het in 1936 doodgeboren kindje van De la Penha begraven.

504
00:34:02.017 --> 00:34:05.001
Het broertje van Lea dus.

505
00:34:05.001 --> 00:34:12.012
Dat jongetje is de enige in dat gezin die op een normale manier is begraven. Dat klopt.

506
00:34:12.012 --> 00:34:17.002
Van die 5000 Portugese joden zijn er maar een halfvol teruggekomen.

507
00:34:17.002 --> 00:34:24.012
Hadden de De La Penha's enig vermoeden van wat ze te wachten stond?

508
00:34:24.012 --> 00:34:28.002
Tientallen jaren heeft Lies Dijkstra het als een relikwie bewaard:

509
00:34:28.002 --> 00:34:33.008
Een boekje dat de ouders van Lea aan haar ouders gaven toen de dreiging dichterbij kwam.

510
00:34:33.008 --> 00:34:36.022
Aan onze vrienden Bets, Willem en Liesje Neehus.

511
00:34:36.022 --> 00:34:43.013
Ter herinnering aan onze prettige en jarenlange vriendschap.

512
00:34:43.013 --> 00:34:45.011
Bij onze exodus naar Duitsland.

513
00:34:45.011 --> 00:34:47.015
Judith, Lea en David de la Penha.

514
00:34:47.015 --> 00:34:50.003
Dat was op 27 juli 1942.

515
00:34:50.003 --> 00:34:52.006
Dus toen dachten ze dat ze weg moesten.

516
00:34:52.006 --> 00:34:56.011
En dat duurde nog een jaar. Naar Duitsland? Ja, dat wel.

517
00:34:56.011 --> 00:35:01.020
De De La Penha's denken dus al in 1942 te zullen worden weggevoerd.

518
00:35:01.020 --> 00:35:06.018
Maar ze krijgen een jaar uitstel omdat ze tot de Portugees-joodse gemeenschap behoren.

519
00:35:06.018 --> 00:35:11.004
Hadden ze enig idee welk gruwelijk lot ze te wachten stond daar?

520
00:35:11.004 --> 00:35:12.024
Dat moeten ze wel hebben gevoeld.

521
00:35:12.024 --> 00:35:17.022
Ik heb ook gevraagd of het niet mogelijk was dat we Lea bij ons zouden kunnen houden.

522
00:35:17.022 --> 00:35:23.000
Dat heeft u aan uw ouders gevraagd? Ja, daar kwam geen duidelijk antwoord op.

523
00:35:23.000 --> 00:35:28.016
Maar mijn vader vertelde wel dat David gezegd heeft:

524
00:35:28.016 --> 00:35:32.015
Ach, misschien krijgen we het daar nog wel beter dan we hier hebben.

525
00:35:32.015 --> 00:35:41.008
Lies heeft het boekje en de foto's van Lea geschonken aan het Joods Historisch Museum.

526
00:35:41.008 --> 00:35:43.017
Als we bij haar zijn blijkt er nog een foto te zijn van Lea en Lies.

527
00:35:43.017 --> 00:35:46.003
Knap meisje? Ja, een scheetje.

528
00:35:46.003 --> 00:35:49.007
Confronterend bij wat we nu van haar weten.

529
00:35:49.007 --> 00:35:52.001
Lea zal hier een jaar of 6 zijn, kort voor de deportatie.

530
00:36:12.007 --> 00:36:16.010
Ook de Nederlandse overheid draagt financieel bij aan de opgravingen in Sobibor.

531
00:36:16.010 --> 00:36:19.012
Yoram heeft een persoonlijk motief.

532
00:36:19.012 --> 00:36:21.023
Twee broers van zijn moeder werden hier vergast.

533
00:36:51.006 --> 00:36:55.003
In de zomer van 1943 is Amsterdam een ontjoodste stad.

534
00:36:55.003 --> 00:36:58.017
Op 6 juli wordt 't gezin De la Penha gedeporteerd.

535
00:36:58.017 --> 00:37:04.011
Dan begint voor Lea en haar ouders de lange reis naar het oosten.

536
00:37:04.011 --> 00:37:09.003
De helse tocht naar die onbekende bestemming die Sobibor blijkt te heten.

537
00:37:09.003 --> 00:37:13.003
Hoe was die treinreis? Vrijwel niemand kan dat navertellen.

538
00:37:13.003 --> 00:37:17.012
Van de 34.313 Nederlandse joden die naar Sobibor werden afgevoerd, keerden er maar 18 terug.

539
00:37:17.012 --> 00:37:24.009
Hoe was het in zo'n wagon, ook voor een meisje van 6?

540
00:37:24.009 --> 00:37:26.015
Jules Schelvis, overlevende.

541
00:37:31.021 --> 00:37:34.017
We kregen EEN brood mee. Dat was alles.

542
00:37:34.017 --> 00:37:36.012
En een tonnetje water.

543
00:37:36.012 --> 00:37:41.015
Binnen de kortste tijd was die wagon bezwangerd met allerlei afval.

544
00:37:41.015 --> 00:37:44.012
Met poep en met pies.

545
00:37:44.012 --> 00:37:48.010
Je kon je niet aan de stank onttrekken.

546
00:37:49.001 --> 00:37:54.008
Er heerste een soort van moedeloosheid.

547
00:37:54.008 --> 00:37:57.023
Maar die kinderen trokken zich er niets van aan.

548
00:37:57.023 --> 00:38:00.023
Die speelden met elkaar.

549
00:38:00.023 --> 00:38:07.006
Zo zijn we 72 uur gereden. Toen stopte de trein in Sobibor.

550
00:38:12.005 --> 00:38:16.021
Lea en haar ouders komen op 9 juli aan en worden dezelfde dag vergast.

551
00:38:16.021 --> 00:38:21.004
Op weg naar de dood, niet ver van de trein, verliest Lea dat naamplaatje.

552
00:38:50.019 --> 00:38:51.006
70 jaar na Sobibor is de wereld verbonden via het internet.

553
00:39:26.010 --> 00:39:29.015
70 jaar na Sobibor is de wereld verbonden via het internet.

554
00:39:29.015 --> 00:39:33.009
De vondst van het naamplaatje heeft geleid tot een digitale hereniging.

555
00:39:33.009 --> 00:39:36.013
Verre verwanten van Lea zoeken contact met elkaar.

556
00:39:36.013 --> 00:39:42.011
Monique Costima uit Rotterdam, achternicht van Lea, zit dagelijks op de website digitaal monument.

557
00:39:42.011 --> 00:39:45.014
Ik heb zelf verhalen over mijn familie erop gezet.

558
00:39:45.014 --> 00:39:50.000
Daar krijg je weer reacties op. Zo blijft het lopen.

559
00:39:50.000 --> 00:39:53.021
Izabel Bloem uit Almere, achterkleindochter van een tante van Lea...

560
00:39:53.021 --> 00:39:56.013
verzamelt al jaren informatie over haar familie.

561
00:39:56.013 --> 00:40:01.005
Kippenvel en gerechtigheid.

562
00:40:01.005 --> 00:40:05.007
Zo van: Er is weer een boven water.

563
00:40:05.019 --> 00:40:08.023
En dan is er, geen familie, maar heel dichtbij Lies uit Muiderberg...

564
00:40:08.023 --> 00:40:11.013
bij wie Lea als kind op schoot zat.

565
00:40:11.013 --> 00:40:15.010
Ze kwam via Facebook in contact met Noor de la Penha uit Hoorn.

566
00:40:15.010 --> 00:40:19.010
Haar overgrootvader was een broer van Lea's opa.

567
00:40:19.010 --> 00:40:22.005
Ze hebben het geprobeerd, om ze uit te roeien.

568
00:40:22.005 --> 00:40:25.016
Maar he, ik besta, ik ben er!

569
00:40:26.011 --> 00:40:28.019
Het gestolen leven van Lea.

570
00:40:28.019 --> 00:40:30.021
We hebben u deze reportage gebracht omdat ze symbool is...

571
00:40:30.021 --> 00:40:34.019
voor al die duizenden Holocaust-kinderen aan wie geen herinnering meer bestaat.

572
00:40:34.019 --> 00:40:39.012
Er zijn in Sobibor meer sporen van verdwenen leven gevonden.

573
00:40:39.012 --> 00:40:42.008
Daarvoor verwijs ik u graag naar onze website.

574
00:40:42.008 --> 00:40:47.024
Daar vindt u ook uitvoerig het verhaal van de man die Sobibor overleefde, Jules Schelvis.

575
00:40:47.024 --> 00:40:51.003
Dit was KRO Brandpunt. Goedenavond.

576
00:40:59.003 --> 00:41:01.010
Volgende week is Brandpunt in Syrie.

577
00:41:01.010 --> 00:41:04.019
Gebombadeerd en beschoten, wanneer eindigt het drama voor de bevolking?

578
00:41:04.019 --> 00:41:09.009
Volg Aart Zeeman op zijn reis door Syrie via Twitter en Facebook.

579
00:41:09.009 --> 00:41:10.024
Why did you lie to us?

580
00:41:10.024 --> 00:41:12.016
Palmen is onmiddellijk dood.

581
00:41:12.016 --> 00:41:15.012
Het gezicht rechts wordt afgeblokt.

582
00:41:15.012 --> 00:41:18.006
Salam aleikum.

