WEBVTT

1
00:00:49.014 --> 00:00:52.014
888

2
00:00:52.014 --> 00:00:54.013
888

3
00:01:02.006 --> 00:01:03.008
Goedenavond.

4
00:01:03.008 --> 00:01:06.004
Nog drie nachtjes slapen en we mogen weer naar de stembus.

5
00:01:06.004 --> 00:01:11.005
In het heetst van de strijd is dit KRO Brandpunt, bij uitzondering live vanuit Hilversum.

6
00:01:11.005 --> 00:01:14.022
We gaan u vanavond niet lastigvallen met het zoveelste debat.

7
00:01:14.022 --> 00:01:18.014
Dus niet dit soort schermutselingen op de vierkante millimeter.

8
00:01:22.014 --> 00:01:24.014
Uit de Europese Unie, betekent...

9
00:01:24.019 --> 00:01:27.021
ZE PRATEN DOOR ELKAAR

10
00:01:28.010 --> 00:01:31.010
We vallen u ook niet lastig met van die ingestudeerde zinnetjes.

11
00:01:36.000 --> 00:01:39.016
Noorwegen zit op het zwarte goud.

12
00:01:39.016 --> 00:01:44.023
En de Zwitsers zitten op het zwarte geld.

13
00:01:44.023 --> 00:01:47.004
En met uw politiek zit Nederland op het zwarte zaad!

14
00:01:47.011 --> 00:01:54.011
En ook DIT gaan we vanavond niet doen!

15
00:01:54.011 --> 00:01:56.013
Alexander Pechtold.

16
00:01:56.013 --> 00:01:58.021
O, is hij dat!

17
00:01:59.002 --> 00:02:02.006
We willen het in deze uitzending wel met u hebben over de vraag:

18
00:02:02.006 --> 00:02:06.017
Zijn deze dames en heren politici nog in staat om de grote problemen op te lossen?

19
00:02:06.017 --> 00:02:09.006
In een versnipperd politiek landschap zijn we...

20
00:02:09.006 --> 00:02:13.004
Italiaanse toestanden, zou je kunnen zeggen, binnenkort toe aan het zesde kabinet in tien jaar.

21
00:02:13.004 --> 00:02:15.002
Is dit nog wat we willen?

22
00:02:15.002 --> 00:02:17.019
Eenderde de kiezers weet het nog niet.

23
00:02:17.019 --> 00:02:19.010
Ze zweven alle kanten op.

24
00:02:19.010 --> 00:02:22.015
En opnieuw lijkt een stabiele coalitie lastig te vormen.

25
00:02:22.015 --> 00:02:25.015
We stemmen wel, maar we kiezen eigenlijk niet.

26
00:02:25.015 --> 00:02:27.002
Goeiemorgen.

27
00:02:27.002 --> 00:02:28.014
Bent u een zwever?

28
00:02:28.014 --> 00:02:31.004
Ja.

29
00:02:31.004 --> 00:02:34.000
Waar stemt u op?

30
00:02:34.000 --> 00:02:35.020
Een beetje in het midden.

31
00:02:35.020 --> 00:02:44.011
Ik zweef, ja.

32
00:02:44.011 --> 00:02:50.013
Heeft u het idee dat het door de overdaad aan media-aandacht...

33
00:02:50.013 --> 00:02:54.011
steeds lastiger wordt voor de kiezer om zijn stem te bepalen?

34
00:02:54.011 --> 00:02:59.016
Ja, men ziet niet meer wat het plan is.

35
00:02:59.016 --> 00:03:04.010
Ik denk dat de gemiddelde Nederlander geen bal van die cijfers begrijpt.

36
00:03:04.010 --> 00:03:10.007
Je wordt steeds geleid door al die debatten en uitslagen.

37
00:03:10.007 --> 00:03:14.019
Iedereen heeft tegenwoordig 15 spindoctors in dienst.

38
00:03:14.019 --> 00:03:20.005
Het moeten kerels zijn die staan voor hun job.

39
00:03:20.005 --> 00:03:25.019
De kleur van de das, de golving in je haar.

40
00:03:25.019 --> 00:03:29.007
Met kinderen op het toneel, dat Amerikaanse gedoe.

41
00:03:29.007 --> 00:03:31.023
Allemaal zo op de emotionele toer.

42
00:03:31.023 --> 00:03:34.014
De inhoud gaat ten onder...

43
00:03:34.014 --> 00:03:37.007
aan een waarheid die niet de waarheid is.

44
00:03:37.007 --> 00:03:42.001
Ik begrijp waarom mensen zweven.

45
00:03:42.001 --> 00:03:45.011
Je peilt eerst: Wat wil men horen?

46
00:03:45.011 --> 00:03:47.006
Voelt men zich onveilig?

47
00:03:47.006 --> 00:03:51.010
Dan spelen ze daarop in.

48
00:03:51.010 --> 00:03:56.005
En dan krijgen ze deze maatregel.

49
00:03:56.005 --> 00:03:59.024
Of dat goed is, dat doet niet terzake.

50
00:03:59.024 --> 00:04:02.000
Dat was Henk Westbroek.

51
00:04:02.007 --> 00:04:04.018
Vanavond onder meer de ergernis van het bedrijfsleven.

52
00:04:04.018 --> 00:04:07.006
Sjoerd Vollenbregt, de baas van Stork, is hier.

53
00:04:07.006 --> 00:04:10.019
En oud-VVD-leider Ed Nijpels waarschuwt: Nederland wordt verkiezingsmoe.

54
00:04:10.019 --> 00:04:13.013
We moeten toe naar een ander systeem.

55
00:04:13.013 --> 00:04:16.002
Voor deze generatie politici is het nu of nooit.

56
00:04:16.002 --> 00:04:20.001
Drie dagen voor de verkiezingen, staan in de wisselkoersen van het buro Ipsos Synovate...

57
00:04:20.001 --> 00:04:23.008
Ruttes VVD en Samsoms PvdA op beide 35 zetels. Nek aan nek.

58
00:04:23.008 --> 00:04:26.000
De PvdA is vanavond bijeen in Drachten.

59
00:04:26.000 --> 00:04:28.004
Wouter Kurpershoek is erbij.

60
00:04:28.004 --> 00:04:32.013
Wouter, zijn ze de gordijntjes voor het torentje al aan het uitzoeken?

61
00:04:37.017 --> 00:04:41.013
Er wordt hier ongetwijfeld stiekem gedroomd over die gordijntjes.

62
00:04:41.013 --> 00:04:46.002
Maar er geldt een nadrukkelijk spreekverbod...

63
00:04:46.002 --> 00:04:49.005
op alles wat met het Torentje te maken heeft.

64
00:04:49.005 --> 00:04:51.018
Maar men barst hier van het zelfvertrouwen.

65
00:04:51.018 --> 00:04:57.001
Het is ook niet niks.

66
00:04:57.001 --> 00:05:00.010
Twee weken geleden stond men op 18 zetels en nu op 35.

67
00:05:00.010 --> 00:05:07.002
Dan moet er wel iets aan de hand zijn.

68
00:05:07.002 --> 00:05:11.011
Ze schaamden zich vanavond er niet voor om Diederik te laten aankondigen...

69
00:05:11.011 --> 00:05:14.023
als de koning van de peilingen.

70
00:05:14.023 --> 00:05:17.018
De koning van de peilingen: Diederik Samsom!

71
00:05:17.018 --> 00:05:21.011
APPLAUS EN GEJUICH

72
00:05:21.011 --> 00:05:25.011
Goedenavond.

73
00:05:25.011 --> 00:05:31.000
Wij zijn op zoek naar de zwevende kiezers...

74
00:05:31.000 --> 00:05:34.012
die de afgelopen twee weken massaal over te stappen naar de PvdA.

75
00:05:34.012 --> 00:05:36.000
Bent u er een van?

76
00:05:36.000 --> 00:05:37.013
Nee.

77
00:05:37.013 --> 00:05:39.019
U bent altijd al PvdA-stemmer geweest?

78
00:05:39.019 --> 00:05:41.024
Ja.

79
00:05:45.016 --> 00:05:49.021
De linkse partijen moeten elkaar steunen.

80
00:05:49.021 --> 00:05:53.021
Moeten we niet terug naar een middenpartij?

81
00:05:53.021 --> 00:05:57.006
We moeten terug naar drie partijen.

82
00:05:57.006 --> 00:06:04.009
Niet meer al die splinterpartijtjes.

83
00:06:04.009 --> 00:06:07.016
Weet u hoeveel kabinetten we hebben gehad sinds 2000?

84
00:06:07.016 --> 00:06:09.004
Ik denk wel vier.

85
00:06:09.004 --> 00:06:10.016
Vijf.

86
00:06:10.016 --> 00:06:12.004
Meer.

87
00:06:12.004 --> 00:06:15.010
Zes.

88
00:06:15.010 --> 00:06:17.007
Wat zegt dat over Nederland?

89
00:06:17.007 --> 00:06:18.023
Dat moet beter kunnen.

90
00:06:18.023 --> 00:06:22.012
En verder?

91
00:06:22.012 --> 00:06:27.021
Dat we gewoon onbestuurbaar zijn geworden?

92
00:06:27.021 --> 00:06:30.007
Het is nog 72 uur voordat de stembus sluit.

93
00:06:30.007 --> 00:06:33.013
We zijn er nog niet!

94
00:06:33.013 --> 00:06:37.017
Maar ik zeg u: Er hangt verandering in de lucht.

95
00:06:37.017 --> 00:06:40.015
En die kan over 72 uur inderdaad bewaarheid worden.

96
00:06:40.015 --> 00:06:43.011
APPLAUS EN GEJUICH

97
00:06:48.005 --> 00:06:52.013
Een optimistisch sfeertje daar.

98
00:06:52.013 --> 00:06:56.002
Maar hoorde ik mensen pleiten voor de PvdA op termijn?

99
00:06:56.002 --> 00:07:00.023
Je zou die conclusie kunnen trekken.

100
00:07:00.023 --> 00:07:05.009
Je merkt dat er inderdaad frustratie heerst bij veel mensen...

101
00:07:05.009 --> 00:07:10.001
over de onvoorspelbaarheid van de peilingen.

102
00:07:10.001 --> 00:07:14.022
Want twee weken geleden waren het nog maar 18 zetels.

103
00:07:14.022 --> 00:07:20.016
En er is blijkbaar ook binnen die harde kern van de PvdA...

104
00:07:20.016 --> 00:07:25.000
is men bereid om na te denken over de invulling van een ander politiek bestel.

105
00:07:25.000 --> 00:07:26.012
Minder partijen.

106
00:07:26.012 --> 00:07:30.003
Misschien wel de PvdA als een belangrijke partij daarbinnen.

107
00:07:30.003 --> 00:07:32.017
Maar in ieder geval verandering.

108
00:07:32.017 --> 00:07:35.020
Er is te veel keus, waardoor er te weinig daadkracht is.

109
00:07:35.020 --> 00:07:37.011
Hartelijk dank, Wouter.

110
00:07:37.017 --> 00:07:41.009
En zo gaan we op weg naar wat ongetwijfeld een lastige formatie gaat worden.

111
00:07:41.009 --> 00:07:45.008
Op weg naar, zoals we al zeiden, het zesde kabinet in tien jaar.

112
00:07:45.008 --> 00:07:49.011
Tien jaar geleden, Balkenende 1.

113
00:07:49.011 --> 00:07:52.021
Kabinet geteisterd door onervarenheid en geruzie.

114
00:07:52.021 --> 00:07:54.011
LPF-toestanden.

115
00:07:54.011 --> 00:07:58.000
Dit kan zo niet doorgaan.

116
00:07:58.000 --> 00:08:00.012
Na 86 dagen is het gedaan.

117
00:08:00.012 --> 00:08:02.006
Een zegen voor het land.

118
00:08:02.006 --> 00:08:05.008
Op naar Balkenende 2.

119
00:08:05.008 --> 00:08:12.005
CDA, VVD en D66.

120
00:08:12.005 --> 00:08:17.000
Geert Wilders stapt uit de VVD en begint voor zichzelf.

121
00:08:17.000 --> 00:08:19.008
De Ayaan-crisis luidt het einde in.

122
00:08:19.008 --> 00:08:20.021
D66 stapt eruit.

123
00:08:20.021 --> 00:08:23.004
Dus wordt het Balkenende 3.

124
00:08:23.004 --> 00:08:29.022
Een minderheidskabinet van CDA en VVD.

125
00:08:29.022 --> 00:08:36.011
Belangrijkste taak: het uitschrijven van vervroegde verkiezingen.

126
00:08:36.011 --> 00:08:40.018
2007: Balkenende 4.

127
00:08:40.018 --> 00:08:45.023
Het botert maar matig tussen Balkenende en Bos.

128
00:08:45.023 --> 00:08:50.009
Ook dit kabinet sneuvelt voortijdig.

129
00:08:50.009 --> 00:08:52.017
Breekpunt: de missie naar Uruzgan.

130
00:08:52.017 --> 00:08:55.008
Doe eens normaal, man!

131
00:08:55.008 --> 00:09:00.001
Dan het kabinet-Rutte.

132
00:09:00.001 --> 00:09:03.018
Voor het eerst in bijna een eeuw een liberale premier.

133
00:09:03.018 --> 00:09:06.002
Het CDA raakt tot op het bod verdeeld.

134
00:09:06.002 --> 00:09:13.011
U krijgt van mij de rode kaart!

135
00:09:13.011 --> 00:09:18.012
Na anderhalf jaar regeren, als de crisis zich in volle hevigheid aandient...

136
00:09:18.012 --> 00:09:20.014
mislukt het Catshuis-overleg.

137
00:09:20.014 --> 00:09:26.006
Wilders stopt ermee.

138
00:09:26.006 --> 00:09:29.004
Woensdag dus op weg naar het zesde kabinet in tien jaar tijd.

139
00:09:29.011 --> 00:09:33.024
Hier aan tafel: Sjoerd Vollenbregt, bestuursvoorzitter van Stork.

140
00:09:33.024 --> 00:09:37.001
Ook zo genoten van die debatten de laatste tijd?

141
00:09:37.001 --> 00:09:41.019
Je kunt ze bijna voorspellen tegenwoordig.

142
00:09:41.019 --> 00:09:45.023
Je ziet wel een aantal zaken waar men naar elkaar toegaat.

143
00:09:45.023 --> 00:09:50.010
Wat Europa betreft zitten ze meer op 1 lijn dan men uit.

144
00:09:50.010 --> 00:10:00.007
Maar het zijn vaak kreten zonder diepgang.

145
00:10:00.007 --> 00:10:04.022
In het NRC  stond: 70 procent heeft geen vertrouwen meer in de politiek.

146
00:10:04.022 --> 00:10:07.003
Er zitten wel competente mensen.

147
00:10:07.003 --> 00:10:13.000
Maar we hebben zoveel kabinetten gehad in korte tijd.

148
00:10:13.000 --> 00:10:17.005
Ergert u zich als u ziet dat er zes kabinetten in tien jaar tijd...

149
00:10:17.005 --> 00:10:19.013
nodig waren om het land te besturen?

150
00:10:19.013 --> 00:10:23.024
Ik vind het niet heel handig.

151
00:10:23.024 --> 00:10:27.024
Ook aan tafel: Ewout Engelen, hoogleraar sociale geografie.

152
00:10:27.024 --> 00:10:30.013
Staat Nederland stil? Kun je dat zeggen?

153
00:10:31.013 --> 00:10:38.007
Wat wel fascinerend is...

154
00:10:38.007 --> 00:10:43.024
In de tweede helft jaren 90 kwamen allerlei hoge gasten hierheen...

155
00:10:43.024 --> 00:10:50.022
om te zien hoe het poldermodel functioneerde.

156
00:10:50.022 --> 00:10:53.024
En je zag op de macro-economische indicatoren...

157
00:10:53.024 --> 00:10:55.023
dat we daar enorm goed op scoorden.

158
00:10:55.023 --> 00:11:00.006
En dat is weg.

159
00:11:00.006 --> 00:11:03.008
Nederland is nu een land wat met de perifere landen...

160
00:11:03.008 --> 00:11:08.019
een binnenlandse recessie heeft.

161
00:11:08.019 --> 00:11:16.014
De exportsector zorgt nog enigszins voor groei.

162
00:11:16.014 --> 00:11:20.006
De voorsprong die we hadden in de jaren 90 , zijn we kwijtgeraakt.

163
00:11:20.006 --> 00:11:25.011
Dus we staan stil?

164
00:11:25.011 --> 00:11:29.017
Met name door Balkenende 3 is er het nodigde gedaan op een aantal dossiers.

165
00:11:29.017 --> 00:11:33.023
Maar verder is er stilstand.

166
00:11:33.023 --> 00:11:40.008
Wat moet je doen als je een bedrijf zo runt?

167
00:11:40.008 --> 00:11:46.018
Ik zou in ieder geval de CEO wisselen.

168
00:11:46.018 --> 00:11:51.001
Vanuit het buitenland kijkt men nog steeds op naar onze economie.

169
00:11:51.001 --> 00:11:55.003
De 16e economie in het wereld...

170
00:11:55.003 --> 00:11:58.000
dat is bij de beste 10% .

171
00:11:58.000 --> 00:12:02.019
Dat is fenomenaal.

172
00:12:02.019 --> 00:12:08.008
Recent hoorde ik een verhaal van Erben Wennenaars.

173
00:12:08.008 --> 00:12:15.012
Hij was twee keer wereldkampioen geweest.

174
00:12:15.012 --> 00:12:19.015
En bij de Olympische Spelen was hij alleen maar bezig niet te verliezen.

175
00:12:19.015 --> 00:12:26.015
Dat is onze situatie.

176
00:12:26.015 --> 00:12:31.010
Ergert u zich als captain of industry dat er zo weinig continuiteit van beleid is...

177
00:12:31.010 --> 00:12:36.008
en dat de grote problemen niet worden aangepakt?

178
00:12:36.008 --> 00:12:39.011
Ja, innovaties worden wel ingezet onder Balkenende.

179
00:12:39.011 --> 00:12:45.007
Rutte en Verhagen hebben dat voortgezet.

180
00:12:45.007 --> 00:12:51.006
Beter georganiseerd, dat is toch de driver van groei.

181
00:12:51.006 --> 00:12:57.013
Maar het zijn zaken die doorgezet moeten worden met meer verve.

182
00:12:57.013 --> 00:13:01.015
Ewout Engele zegt: Nederland is een beetje tot stilstand gekomen.

183
00:13:01.015 --> 00:13:05.014
Andere economieen hebben ook harde tikken gehad.

184
00:13:05.014 --> 00:13:12.006
Maar als we nu niet snel doorpakken, gaan we achteruit.

185
00:13:12.006 --> 00:13:17.007
Er is net een nieuwe fabriek geopend in New Mexico.

186
00:13:17.007 --> 00:13:20.016
Daar draaien ze 48 uur achter elkaar.

187
00:13:20.016 --> 00:13:25.013
Het zijn mensen die echt hard willen knokken.

188
00:13:25.013 --> 00:13:28.008
Wij openen hier ook fabrieken.

189
00:13:28.008 --> 00:13:33.010
Dat is het goede nieuws.

190
00:13:33.010 --> 00:13:41.000
Maar je moet oppassen dat je wel vechtlust mee brengt.

191
00:13:41.000 --> 00:13:49.014
U heeft meegeschreven aan een rapport over de oplossingen...

192
00:13:49.014 --> 00:13:58.003
die nodig zijn om onze verzorgingsstaat op gang te houden.

193
00:13:58.003 --> 00:14:02.007
Het ging erom hoe je de verzorgingsstaat zodanig kunt transformeren...

194
00:14:02.007 --> 00:14:05.010
dat hij past in de 21e eeuw.

195
00:14:05.010 --> 00:14:10.023
Wat is er met dat rapport gebeurd?

196
00:14:10.023 --> 00:14:18.006
Het is gepresenteerd bij de SER.

197
00:14:18.006 --> 00:14:23.008
Er bleek brede consensus over te bestaan dat dit de richting was.

198
00:14:23.008 --> 00:14:25.018
Dus de oplossing voor het grote probleem.

199
00:14:25.018 --> 00:14:28.023
Onderwijs, zorg.

200
00:14:28.023 --> 00:14:33.001
Maar het is in diepe laden verdwenen.

201
00:14:33.001 --> 00:14:37.023
We opereren nog steeds in de schaduw van Fortuyn.

202
00:14:37.023 --> 00:14:43.012
Een enorm trauma, vooral voor het politieke bestel.

203
00:14:43.012 --> 00:14:48.002
Je ziet vooral bij Balkenende 4 , dat is eerst 100 dagen het land in geschrokken...

204
00:14:48.002 --> 00:14:53.003
om uit te vinden wat het volk wil.

205
00:14:53.003 --> 00:14:55.019
Typisch een respons op Fortuyn.

206
00:14:55.019 --> 00:15:00.017
Het werd al uitgelachen.

207
00:15:00.017 --> 00:15:06.008
De politiek is veel te veel met zichzelf bezig.

208
00:15:06.008 --> 00:15:10.001
En dan heb je te maken met externe gebeurtenissen...

209
00:15:10.001 --> 00:15:15.018
zoals de financiele crisis van 2008.

210
00:15:15.018 --> 00:15:19.003
En uiteindelijk hebben ook de politici maar 24 uur in de dag.

211
00:15:19.003 --> 00:15:21.006
En beperkte energie.

212
00:15:21.006 --> 00:15:23.013
Die gaat zitten in crisisbestrijding.

213
00:15:23.013 --> 00:15:25.022
Het poldermodel.

214
00:15:25.022 --> 00:15:30.003
Vroeger regelden we het gewoon.

215
00:15:30.003 --> 00:15:36.011
Van de vakbeweging hoor je niet veel meer.

216
00:15:36.011 --> 00:15:40.017
Zou het beter zijn als de vakbeweging weer machtiger zou worden?

217
00:15:40.017 --> 00:15:43.010
Ik zou wel een sterke vakbeweging willen zien.

218
00:15:43.010 --> 00:15:49.008
We hebben er goede ervaringen mee.

219
00:15:49.008 --> 00:15:53.017
We hebben altijd overleg kunnen voeren om de cake te kunnen laten groeien...

220
00:15:53.017 --> 00:15:56.016
in plaats van de koek te verdelen in kleine stukken.

221
00:15:56.016 --> 00:16:01.021
Er zijn grote thema's.

222
00:16:01.021 --> 00:16:08.023
In bedrijven zeggen ze: Natuurlijk moeten we langer werken.

223
00:16:08.023 --> 00:16:15.011
Natuurlijk moeten we zorgen dat de volgende generatie niet de rekening moet betalen.

224
00:16:15.011 --> 00:16:21.018
Dus u zegt: Het poldermodel moet weer gaan functioneren.

225
00:16:21.018 --> 00:16:25.002
De werkgevers hebben op dit moment geen gesprekspartner.

226
00:16:25.002 --> 00:16:27.018
De kiezer wil dit blijkbaar.

227
00:16:27.018 --> 00:16:33.003
Want die brengt zijn stem uit.

228
00:16:33.003 --> 00:16:37.024
Wat is uw advies aan de politici bij de formatie?

229
00:16:37.024 --> 00:16:42.014
We moeten compromissen sluiten in dit land.

230
00:16:42.014 --> 00:16:47.000
Dat heeft ons veel opgeleverd.

231
00:16:47.000 --> 00:16:51.019
Er zijn een aantal thema's waar we voortgang willen boeken.

232
00:16:51.019 --> 00:16:55.017
Hoogwaardige werkgelegenheid.

233
00:16:55.017 --> 00:16:59.000
En vechtlust en dynamiek inbakken in onze maatschappij.

234
00:16:59.000 --> 00:17:02.011
Dan komt het vanzelf bij elkaar.

235
00:17:02.011 --> 00:17:08.013
Maar dan moeten de politici het wel eens worden.

236
00:17:08.013 --> 00:17:13.011
Maar kan dat nog wel als je telkens de extremen opzoekt?

237
00:17:13.011 --> 00:17:17.016
Mensen roepen om een nieuw politiek systeem.

238
00:17:17.016 --> 00:17:20.007
Er zijn allerlei grote processen aan de gang.

239
00:17:20.007 --> 00:17:26.007
Zoals de ontzuiling.

240
00:17:26.007 --> 00:17:31.017
De politici worden nu genoodzaakt extremere standpunten in te nemen...

241
00:17:31.017 --> 00:17:35.009
om een zoekend electoraat aan zich te binden.

242
00:17:35.009 --> 00:17:41.012
Maar ik denk ook dat de media een belangrijke rol spelen.

243
00:17:41.012 --> 00:17:46.019
Politici zijn niet meer in staat om zoiets als een algemeen belang te formuleren.

244
00:17:46.019 --> 00:17:50.013
Het is steeds het particulier belang van hun eigen achterban...

245
00:17:50.013 --> 00:17:53.000
in plaats van dat van Nederland of Europa.

246
00:17:53.000 --> 00:17:59.005
Dus ze moeten dat loslaten?

247
00:17:59.005 --> 00:18:03.023
Laat zien dat we te maken hebben met gedeelde problemen.

248
00:18:03.023 --> 00:18:07.008
Zie dat als vraagstukken die je gezamenlijk moet oplossen.

249
00:18:07.008 --> 00:18:11.004
U bent ook de baas van Fokker.

250
00:18:11.004 --> 00:18:16.004
Dat doet mee aan het JSF-project.

251
00:18:16.004 --> 00:18:23.019
Als Diederik Samsom aan de macht komt, ziet dat er niet goed uit.

252
00:18:23.019 --> 00:18:28.016
Dan moet hij besluiten om ruim 1000 banen en 250 mensen die met ontwikkeling bezig zijn...

253
00:18:28.016 --> 00:18:30.003
af te straffen.

254
00:18:30.003 --> 00:18:32.015
We bouwen 40 toestellen dit jaar.

255
00:18:32.015 --> 00:18:37.003
Dat gaat in de komende jaren verdrievoudigen.

256
00:18:37.003 --> 00:18:42.009
Uw boodschap is duidelijk: poldermodel in ere herstellen.

257
00:18:42.009 --> 00:18:45.018
Politici moeten hun ideologie een beetje loslaten...

258
00:18:45.018 --> 00:18:48.008
en over hun eigen schaduw heen stappen.

259
00:18:48.012 --> 00:18:50.013
Heren, ik dank u voor uw komst.

260
00:18:50.019 --> 00:18:54.003
Inmiddels nadert de nieuwste slag om uw stem de finale.

261
00:18:54.003 --> 00:18:57.014
De campagne van 2012 wordt vrijwel uitsluitend gevoerd via de televisie.

262
00:18:57.014 --> 00:19:00.007
Met ver daarachter die onbaatzuchtige stoet...

263
00:19:00.007 --> 00:19:03.020
van de onbekende partijtijgers, folderend in de winkelcentra.

264
00:19:03.020 --> 00:19:06.019
Bericht uit Barneveld, dit weekend.

265
00:19:14.011 --> 00:19:16.017
Meneer, weet u al waar u op gaat stemmen?

266
00:19:16.017 --> 00:19:18.006
O ja, zeker.

267
00:19:18.006 --> 00:19:19.019
Maak ik een kans?

268
00:19:19.019 --> 00:19:21.011
Nee.

269
00:19:21.011 --> 00:19:23.004
Prettig weekend.

270
00:19:27.015 --> 00:19:29.012
Mevrouw, mag ik u deze meegeven?

271
00:19:29.012 --> 00:19:31.007
Nee, dank je.

272
00:19:31.007 --> 00:19:34.017
Doe maar.

273
00:19:34.017 --> 00:19:36.012
D66.

274
00:19:41.014 --> 00:19:45.012
Mag ik u een roze pepermunt aanbieden?

275
00:19:45.012 --> 00:19:48.015
Ja, maar ik ga niet met u in gesprek.

276
00:19:53.011 --> 00:19:55.018
Goedemiddag, mevrouw.

277
00:19:55.018 --> 00:19:57.010
Hebt u al een stem bepaald?

278
00:20:07.018 --> 00:20:10.021
Ja, ja, ja.

279
00:20:10.021 --> 00:20:13.004
Meneer, mag ik u deze meegeven?

280
00:20:13.004 --> 00:20:14.022
Nee?

281
00:20:14.022 --> 00:20:17.022
U schrikt daarvan?

282
00:20:17.022 --> 00:20:19.024
Dat flyeren, werkt dat een beetje?

283
00:20:19.024 --> 00:20:21.015
Nou, je bent zichtbaar.

284
00:20:21.015 --> 00:20:30.004
Daar gaat het om.

285
00:20:30.004 --> 00:20:35.005
Als andere partijen hier stonden en wij niet, dat is niet goed.

286
00:20:35.005 --> 00:20:38.024
Mensen zeggen wel: Als zij ermee bezig zijn, gaan wij wel stemmen.

287
00:20:38.024 --> 00:20:41.000
En dat is het belangrijkste.

288
00:20:46.024 --> 00:20:48.024
Het was nog lang onrustig in Barneveld.

289
00:20:49.005 --> 00:20:51.006
We gaan het hebben over de campagne.

290
00:20:51.006 --> 00:20:55.001
Tom-Jan Meeus was voor NRC Handelsblad zes jaar correspondent in Amerika...

291
00:20:55.001 --> 00:20:57.019
en schreef het boek 'De grote Amerika show'.

292
00:20:57.019 --> 00:21:02.020
Hij is nu politiek verslaggever-commentator-columnist voor die krant.

293
00:21:02.020 --> 00:21:08.001
Welkom terug in de polder, zou ik zeggen.

294
00:21:08.001 --> 00:21:11.021
Wat valt nou op de afgelopen weken in de grote Den Haag-show?

295
00:21:11.021 --> 00:21:14.022
Het valt mij vooral op dat wij als Nederland...

296
00:21:14.022 --> 00:21:22.005
het CDA aan het afstraffen zijn.

297
00:21:22.005 --> 00:21:28.007
Dat we het politieke midden, dat een eeuw lang de stabiliteit van het bestuur heeft gevormd...

298
00:21:28.007 --> 00:21:32.023
dat we dat zonder debat aan de zijlijn plaatsen...

299
00:21:32.023 --> 00:21:40.005
en een politiek stelsel dat wordt gedomineerd door de polariteiten...

300
00:21:40.005 --> 00:21:45.013
accepteren zonder dat we er werkelijk een gesprek over voeren.

301
00:21:45.013 --> 00:21:48.006
Dat is begonnen met de Fortuyn-revolte.

302
00:21:48.006 --> 00:21:51.007
En Wilders stapt daar ook in.

303
00:21:51.007 --> 00:21:52.018
Wilders is knap.

304
00:21:52.018 --> 00:21:54.007
Hij doet het heel slim.

305
00:21:54.007 --> 00:21:58.011
En hij is grof.

306
00:21:58.011 --> 00:22:05.004
Hij is ook heel Amerikaans, in 1 opzicht:

307
00:22:05.004 --> 00:22:09.001
In Amerika voelt een politicus campagne door de opponent...

308
00:22:09.001 --> 00:22:11.013
stelselmatig op het gezicht te slaan.

309
00:22:11.013 --> 00:22:17.004
En Wilders neemt dat over.

310
00:22:17.004 --> 00:22:21.018
Een Nederlands politici in campagne moet normaal rekening houden...

311
00:22:21.018 --> 00:22:24.012
met coalitievorming na de verkiezingen.

312
00:22:24.012 --> 00:22:27.009
Wilders weigert dat te doen.

313
00:22:27.014 --> 00:22:32.000
Kijken we naar een illustratief moment van Wilders.

314
00:22:32.000 --> 00:22:38.024
U verdient het allebei niet om premier te worden.

315
00:22:38.024 --> 00:22:44.019
U bent lakeien van Europa.

316
00:22:44.019 --> 00:22:49.003
Margaret Thatcher had meer ballen dan u drieen bij elkaar.

317
00:22:49.003 --> 00:22:52.004
Hij brengt zo zijn tegenstanders tot zwijgen.

318
00:22:52.004 --> 00:22:57.001
En dat werkt.

319
00:22:57.001 --> 00:22:59.005
Grof, maar wel een voltreffer.

320
00:22:59.013 --> 00:23:01.024
Hij drijft z'n tegenstanders daarmee in de hoek.

321
00:23:01.024 --> 00:23:11.012
Ook z'n gewezen politieke vriend Rutte.

322
00:23:11.012 --> 00:23:15.011
Als Angela Merkel vraagt om nog 1 keer Griekenland te steunen.

323
00:23:15.011 --> 00:23:20.006
Dan moet hij maar naar Rutte gaan.

324
00:23:20.006 --> 00:23:25.011
Er komt geen geld bij, bij de Grieken.

325
00:23:25.011 --> 00:23:28.024
Geen cent erbij voor de Grieken.

326
00:23:28.024 --> 00:23:31.012
Dat zegt hij omdat hij opgejaagd wordt?

327
00:23:31.012 --> 00:23:33.011
Hij moet dit zeggen...

328
00:23:33.011 --> 00:23:36.015
om zich Wilders van het lijf te houden.

329
00:23:36.015 --> 00:23:40.002
De hele campagne van Rutte is dubbelzinnig.

330
00:23:40.002 --> 00:23:44.019
Hij speelt premier en hij speelt populist.

331
00:23:44.019 --> 00:23:49.012
Dat is onnatuurlijk voor een zittende premier.

332
00:23:49.012 --> 00:23:54.012
Elke deskundige zal kunnen vaststellen dat het heel waarschijnlijk is...

333
00:23:54.012 --> 00:23:57.020
dat er opnieuw geld naar de Grieken zal moeten gaan.

334
00:23:57.020 --> 00:24:00.003
Dat weet hij zelf ook.

335
00:24:00.003 --> 00:24:02.022
Hij zegt overigens alleen: Ik ben er tegen.

336
00:24:02.022 --> 00:24:05.006
Strikt genomen is dat correct.

337
00:24:05.006 --> 00:24:12.005
Maar het interessante is dit:

338
00:24:12.005 --> 00:24:17.000
Door Wilders aan de ene kant, en de SP speelt bij de PvdA ook zo'n soort rol...

339
00:24:17.000 --> 00:24:21.005
worden middenpartijen naar de flank gedwongen.

340
00:24:21.005 --> 00:24:27.013
Waardoor de bestuurbaarheid stelselmatig wordt ondermijnd.

341
00:24:27.013 --> 00:24:30.003
Is dat een structureel verschijnsel?

342
00:24:30.003 --> 00:24:37.009
Waarschijnlijk wel.

343
00:24:37.009 --> 00:24:43.015
De flankpartijen hebben zoveel wind mee en kunnen zo sterk opereren...

344
00:24:43.015 --> 00:24:48.019
dankzij het feit dat het midden voor de kiezer een onhelder verhaal is geworden.

345
00:24:48.019 --> 00:24:52.009
Kiezers willen heldere boodschappen, controverses.

346
00:24:52.009 --> 00:24:56.010
Dat zijn de fundamenten voor een systeem dat uiteindelijk...

347
00:24:56.010 --> 00:24:58.018
de twee polariteiten onder steunt.

348
00:24:58.018 --> 00:25:00.008
On-Nederlands.

349
00:25:00.014 --> 00:25:05.015
Wat we ook zien is dat de politici heel erg hun best doen om 'one of us' te zijn.

350
00:25:05.015 --> 00:25:10.004
Rutte die zich laat doorzagen over z'n liefdesleven.

351
00:25:10.004 --> 00:25:12.017
Ik heb nog geen vaste relatie gehad.

352
00:25:12.017 --> 00:25:16.014
Heb je dat nog nooit gehad?

353
00:25:16.014 --> 00:25:18.023
Wel scharrels, geen vaste relatie.

354
00:25:18.023 --> 00:25:20.010
Wat was de langste?

355
00:25:20.010 --> 00:25:21.022
Een paar maanden.

356
00:25:21.022 --> 00:25:23.011
Ben je zo lastig dan?

357
00:25:23.011 --> 00:25:25.016
Het zal wel.

358
00:25:25.016 --> 00:25:27.016
Ik vind zelf van niet.

359
00:25:27.021 --> 00:25:33.007
Diederik Samson als familyman, over zijn gehandicapte kind.

360
00:25:33.007 --> 00:25:36.006
Mijn dochtertje is geboren met een handicap.

361
00:25:36.006 --> 00:25:40.020
Met heel veel oefenen en hulp komt ze er wel.

362
00:25:40.020 --> 00:25:43.006
Mijn kinderen bepalen mede wie ik ben.

363
00:25:43.006 --> 00:25:47.018
En hoe ik politiek bedrijf.

364
00:25:47.018 --> 00:25:51.010
Goede zorg, het beste onderwijs, een duurzame economie.

365
00:25:51.010 --> 00:25:53.022
Voor mijn kinderen, voor de toekomst.

366
00:25:53.022 --> 00:25:54.003
Daar strijd ik voor.

367
00:25:58.022 --> 00:26:03.022
Emile Roemer, die in het kielzog van camera's gaat kamperen met onze volkszanger.

368
00:26:03.022 --> 00:26:05.009
Allemaal anders.

369
00:26:05.009 --> 00:26:06.022
Dat kun je wel zeggen.

370
00:26:06.022 --> 00:26:08.012
Ga jij maar even douchen.

371
00:26:08.012 --> 00:26:09.020
Da's goed.

372
00:26:14.024 --> 00:26:18.012
Emile!

373
00:26:18.012 --> 00:26:22.018
Wat heb jij een borstkas, zeg!

374
00:26:22.018 --> 00:26:27.008
Moet je die van jou kijken!

375
00:26:27.008 --> 00:26:33.022
Dat zien we Obama of Romney niet doen.

376
00:26:33.022 --> 00:26:38.019
Maar Samsom die in zijn spotje spreekt over zijn gehandicapte kind?

377
00:26:38.019 --> 00:26:41.008
Dat is zeer Amerikaans.

378
00:26:41.008 --> 00:26:43.022
Je betrekt je kinderen in de campagne.

379
00:26:43.022 --> 00:26:51.014
Dat heeft allerlei risico's.

380
00:26:51.014 --> 00:26:56.002
Ik vergeet nooit dat ik in 2008 Chelsea Clinton volgde.

381
00:26:56.002 --> 00:27:01.002
Die gaf geregeld toespraken in de campagne van Clinton.

382
00:27:01.002 --> 00:27:04.011
En het viel op dat ze daarna onmiddellijk altijd verdween.

383
00:27:04.011 --> 00:27:09.007
Ik ben haar een keer gevolgd.

384
00:27:09.007 --> 00:27:13.018
En toen merkte ik dat dat een vrouw is die echt bang van het publiek is geworden.

385
00:27:13.018 --> 00:27:15.009
Dat heeft een grote tragiek.

386
00:27:15.009 --> 00:27:17.012
Ik hoop dat Samsom daarover na heeft gedacht.

387
00:27:17.018 --> 00:27:20.015
Dit is ook de campagne van 'fact-checkers':

388
00:27:20.015 --> 00:27:23.013
Al is de leugen nog zo snel...

389
00:27:23.013 --> 00:27:26.010
Wij gaan niet jokken vanavond.

390
00:27:26.010 --> 00:27:28.010
U heeft weer liggen liegen!

391
00:27:28.010 --> 00:27:30.004
Meneer Rutte liegt!

392
00:27:30.004 --> 00:27:34.018
Zware woorden.

393
00:27:34.018 --> 00:27:39.004
U moet het eerlijke verhaal vertellen.

394
00:27:39.004 --> 00:27:45.012
Meneer Rutte, nu doet u het weer.

395
00:27:45.012 --> 00:27:49.017
Als u een campagne wilt voeren op basis van uw eigen programma...

396
00:27:49.017 --> 00:27:52.006
moet u geen leugens verspreiden.

397
00:27:52.006 --> 00:27:55.014
Dat was een beetje een kantelmoment in de campagne.

398
00:27:55.014 --> 00:27:58.001
Ja, dat zal onthouden worden.

399
00:27:58.001 --> 00:28:05.023
Ook uit de Amerikaanse school?

400
00:28:05.023 --> 00:28:09.022
Ja, 'There you go again' zei Reagan ooit tegen Carter.

401
00:28:09.022 --> 00:28:14.000
Het is gefragmenteerd allemaal.

402
00:28:14.000 --> 00:28:17.018
Je kunt ook zeggen: Een feest voor de democratie.

403
00:28:17.018 --> 00:28:21.020
Democratie is een prachtig stelsel.

404
00:28:21.020 --> 00:28:26.008
Maar Amerika laat 1 maar zien.

405
00:28:26.008 --> 00:28:29.024
Amerika heeft vergeleken met ons veel meer democratie.

406
00:28:29.024 --> 00:28:31.023
Het gevolg daarvan is...

407
00:28:31.023 --> 00:28:37.006
dat campagnes extreem lang duren.

408
00:28:37.006 --> 00:28:41.014
En het voornaamste gevolg is, dat omdat er zoveel democratie is...

409
00:28:41.014 --> 00:28:45.008
politici steeds meer naar de flanken worden gedwongen...

410
00:28:45.008 --> 00:28:49.012
waardoor het land totaal onbestuurbaar is geworden.

411
00:28:49.012 --> 00:28:54.009
Dus degene die steeds meer inspraak bepleiten, moeten zich realiseren...

412
00:28:54.009 --> 00:29:00.001
dat dat een zwaar negatief gevolg voor de bestuurbaarheid heeft.

413
00:29:00.001 --> 00:29:04.003
En wij zijn ook bezig onze eigen onbestuurbaarheid te creeren?

414
00:29:04.003 --> 00:29:05.019
Natuurlijk.

415
00:29:06.000 --> 00:29:07.018
Tom-Jan Meeus, dankjewel.

416
00:29:07.018 --> 00:29:11.021
Onbestuurbaarheid en een oproep aan politici om hun verantwoordelijkheid te nemen, in het landsbelang.

417
00:29:11.021 --> 00:29:15.019
Vlak voor deze uitzending sprak ik met Diederik Samsom, lijsttrekker voor de Partij van de Arbeid...

418
00:29:15.019 --> 00:29:19.017
zoals u eerder zag vanavond, bij zijn partij in Drachten.

419
00:29:19.017 --> 00:29:21.005
Goedenavond.

420
00:29:21.005 --> 00:29:26.021
Goedenavond.

421
00:29:26.021 --> 00:29:29.022
U zegt steeds: Het gaat niet om mij of de PvdA...

422
00:29:29.022 --> 00:29:33.023
maar om het landsbelang.

423
00:29:33.023 --> 00:29:36.019
Hoeveel water gaat u straks bij de wijn doen?

424
00:29:36.019 --> 00:29:38.011
Zo min mogelijk.

425
00:29:38.011 --> 00:29:43.012
Het gaat om het programma.

426
00:29:43.012 --> 00:29:47.024
Maar iedereen zegt: We gaan voor de bestuurbaarheid van het land.

427
00:29:47.024 --> 00:29:56.019
De politici moeten over hun eigen schaduw heen springen.

428
00:29:56.019 --> 00:30:07.002
Gaat u straks kiezen voor Europa, de betaalbarheid van de zorg...

429
00:30:07.002 --> 00:30:11.023
In ons programma hebben we die belangen allemaal gediend.

430
00:30:11.023 --> 00:30:16.014
We vragen van het bedrijfsleven een kleine extra bijdrage.

431
00:30:16.014 --> 00:30:21.003
We gaan straks kijken met wie we dat het beste kunnen uitvoeren.

432
00:30:21.003 --> 00:30:26.009
Dat wordt heel lastig, want u gaat nek aan nek met Rutte.

433
00:30:26.009 --> 00:30:30.009
De kans is groot dat u met Rutte aan de onderhandelingstafel komt.

434
00:30:30.009 --> 00:30:31.021
Waar of niet?

435
00:30:31.021 --> 00:30:33.016
Er is een kans.

436
00:30:33.016 --> 00:30:38.011
Maar als je kijkt naar de peilingen, of het mogelijke politieke landschap

437
00:30:38.011 --> 00:30:40.016
is eigenlijk alles nog mogelijk.

438
00:30:40.016 --> 00:30:44.016
Het is raar dat de afgelopen weken partijen elkaar uitsloten.

439
00:30:44.016 --> 00:30:48.004
Dat moet je niet doen.

440
00:30:48.004 --> 00:30:49.016
Sluit u de VVD niet uit?

441
00:30:49.016 --> 00:30:53.021
Nee.

442
00:30:53.021 --> 00:30:58.020
Ik heb wel gezegd dat het lastig wordt regeren met de VVD.

443
00:30:58.020 --> 00:31:02.004
We willen zelf zo groot mogelijk worden.

444
00:31:02.004 --> 00:31:06.011
Dan moet u toch water bij de wijn doen.

445
00:31:06.011 --> 00:31:11.019
Rutte zegt over u: Hij is een gevaar voor het land.

446
00:31:11.019 --> 00:31:17.011
Wat laat u dan varen, als u geen water bij de wijn wilt doen?

447
00:31:17.011 --> 00:31:21.006
Volgens mij moet je campagne voeren met je eigen plannen.

448
00:31:21.006 --> 00:31:24.003
Wat Rutte over ons zegt, is niet zo relevant.

449
00:31:24.003 --> 00:31:28.010
Ik hoop woensdag op een mooie uitslag...

450
00:31:28.010 --> 00:31:32.012
omdat de meeste kiezers ons verhaal aantrekkelijk vinden.

451
00:31:32.012 --> 00:31:35.013
Dat zegt u, want u bent campagne aan het voeren.

452
00:31:35.013 --> 00:31:39.009
Maar na de verkiezingen begint het al.

453
00:31:39.009 --> 00:31:47.000
Als je eerlijk bent, moet je ook zeggen dat je een deel...

454
00:31:47.000 --> 00:31:53.000
van je verkiezingsbeloftes in moet leveren als je gaat regeren.

455
00:31:53.000 --> 00:31:56.015
Dit land moet uit de crisis gehaald worden.

456
00:31:56.015 --> 00:32:02.004
Dat willen we met zoveel mogelijk PvdA daarin doen.

457
00:32:02.004 --> 00:32:07.017
Maar als je samenwerkt, andere partijen zullen ook hun wensen hebben.

458
00:32:07.017 --> 00:32:13.024
Maar bent u van dat eerlijke verhaal en vanuit het landsbelang...

459
00:32:13.024 --> 00:32:18.005
bereid om over uw eigen ideologische schaduw heen te stappen...

460
00:32:18.005 --> 00:32:22.010
en te zorgen dat e straks een stabiel kabinet zit?

461
00:32:22.010 --> 00:32:26.012
Dat is de belangrijkste opgave.

462
00:32:26.012 --> 00:32:30.024
Een stabiele regering die het land uit de crisis kan halen.

463
00:32:30.024 --> 00:32:35.004
Daarvoor moet je een programma hebben dat dit land verder helpt.

464
00:32:35.004 --> 00:32:41.004
Als dat kan, doen wij graag mee.

465
00:32:41.004 --> 00:32:46.008
U hebt gezegd: Als ik niet de grootste word, blijf ik in de Kamer.

466
00:32:46.008 --> 00:32:49.022
Wie wordt straks bij Rutte de vice-premier?

467
00:32:49.022 --> 00:32:55.009
Laten we het daar straks maar over hebben.

468
00:32:55.009 --> 00:33:02.010
Ik blijf in ieder geval partijvoorzitter in de Tweede Kamer.

469
00:33:02.010 --> 00:33:09.010
Dat zei Wouter Bos vroeger ook, en opeens werd hij minister van Financien!

470
00:33:09.010 --> 00:33:14.004
Alleen als we de grootste worden, verlaat ik mijn plek in de Tweede Kamer.

471
00:33:14.004 --> 00:33:16.002
Dank u wel.

472
00:33:16.008 --> 00:33:18.024
Ed Nijpels, oud-VVD-leider, oud-minister.

473
00:33:18.024 --> 00:33:20.019
Hartelijk welkom.

474
00:33:20.019 --> 00:33:25.003
Ik probeer met u wat puntjes op de I te zetten.

475
00:33:25.003 --> 00:33:28.012
Eerst die enorme stoet kabinetten in tien jaar tijd.

476
00:33:28.012 --> 00:33:30.001
Hoe schadelijk is dat?

477
00:33:30.001 --> 00:33:36.011
Dat is slecht voor het land.

478
00:33:36.011 --> 00:33:41.007
Als er in 11 jaar zes kabinetten zijn, zitten ze er gemiddeld maar twee jaar.

479
00:33:41.007 --> 00:33:45.005
En voor een kabinet op stoom is, ben je al een jaar verder.

480
00:33:45.005 --> 00:33:48.023
Je houdt dus maar vijf jaar regeren over.

481
00:33:48.023 --> 00:33:53.009
En als het kabinet valt, kan het weinig meer doen.

482
00:33:53.009 --> 00:33:56.023
Het is slecht voor het land en slecht voor de economie.

483
00:33:56.023 --> 00:33:59.010
Kiezers doen wat ze willen.

484
00:33:59.010 --> 00:34:02.002
Je kunt het de kiezers niet kwalijk nemen.

485
00:34:02.002 --> 00:34:05.019
Die vragen niet om verkiezingen.

486
00:34:05.019 --> 00:34:10.018
Hoeveel zetels wisselen er van eigenaar?

487
00:34:10.018 --> 00:34:16.018
Bij de laatste verkiezingen waren dat 53 zetels.

488
00:34:16.018 --> 00:34:23.011
Dus eenderde van het electoraat maakt een andere keuze.

489
00:34:23.011 --> 00:34:27.006
Maar je kunt de kiezer niet verwijten dat ze moeten kiezen.

490
00:34:27.006 --> 00:34:30.014
Je vraagt de kiezers om de crisis op te lossen.

491
00:34:30.014 --> 00:34:34.013
Dat moet als een zware verantwoordelijkheid drukken...

492
00:34:34.013 --> 00:34:38.003
op de mannen en vrouwen die campagne aan het voeren zijn.

493
00:34:38.003 --> 00:34:44.002
Dat is ook zwaar.

494
00:34:44.002 --> 00:34:48.017
Je hebt te maken met de kiezers en de politiek e partij en het systeem.

495
00:34:48.017 --> 00:34:51.002
De kiezers kun je niks kwalijk nemen.

496
00:34:51.002 --> 00:34:55.004
Die hebben altijd gelijk.

497
00:34:55.004 --> 00:34:58.019
Als je de partijen vraagt om er iets aan te veranderen...

498
00:34:58.019 --> 00:35:02.015
dat is ook een illusie, want de partijen spelen hun spel.

499
00:35:02.015 --> 00:35:05.015
Dan kom je op de discussie over het systeem.

500
00:35:05.015 --> 00:35:11.016
Wil je minder partijen hebben...

501
00:35:11.016 --> 00:35:15.014
Daar hebben we het eindeloos over gehad, een kiesdrempel...

502
00:35:15.014 --> 00:35:18.022
Dat is zo.

503
00:35:18.022 --> 00:35:23.013
Maar het zou toch buitengewoon goed zijn als de kiezer in Nederland...

504
00:35:23.013 --> 00:35:31.001
weer wat te kiezen krijgt.

505
00:35:31.001 --> 00:35:35.013
In Frankrijk, Engeland en Amerika hebben we een districtenstelsel.

506
00:35:35.013 --> 00:35:38.022
Dat zou deels een goed idee zijn.

507
00:35:38.022 --> 00:35:44.007
Je hoopt dat dat leidt tot minder partijen.

508
00:35:44.007 --> 00:35:49.016
Een van de beste oplossing is uiteindelijk niet het districtenstelsel.

509
00:35:49.016 --> 00:35:59.002
Maar als je de kiezer niet iedere twee jaar naar de stembus wilt roepen...

510
00:35:59.002 --> 00:36:05.003
kun je vastleggen in de grondwet dat een kabinet vier jaar blijft zitten.

511
00:36:05.003 --> 00:36:08.017
Als het kabinet valt, moet uit diezelfde kamer...

512
00:36:08.017 --> 00:36:15.017
weer een nieuwe regering worden gevormd.

513
00:36:15.017 --> 00:36:19.000
In Scandinavie gebeurt dat veel.

514
00:36:19.000 --> 00:36:27.019
Dat zou hier ook kunnen.

515
00:36:27.019 --> 00:36:36.008
Je zorgt ervoor dat de kiezer niet meer het probleem van de regering die valt, moet oplossen.

516
00:36:36.008 --> 00:36:41.023
Dat zorgt er ook voor: Die partijen weten: Als wij een breuk forceren...

517
00:36:41.023 --> 00:36:52.009
moeten we toch verder met dezelfde mensen.

518
00:36:52.009 --> 00:36:57.008
Als een kabinet valt, moet de Kamer het dus oplossen met een nieuwe formatie.

519
00:36:57.008 --> 00:36:59.017
Dat gebeurt ook in de gemeenteraad.

520
00:36:59.017 --> 00:37:02.018
Noorwegen heeft dat systeem.

521
00:37:02.018 --> 00:37:10.003
Het functioneert daar uitstekend.

522
00:37:10.003 --> 00:37:14.017
Een partij bedenkt zich wel drie keer voor ze de stekker eruit trekken.

523
00:37:14.017 --> 00:37:21.020
Maar uiteindelijk verander je niets aan politiek e partijen.

524
00:37:21.020 --> 00:37:26.011
Als die ruzie met elkaar maken en ze maken een einde aan de samenwerking-

525
00:37:26.011 --> 00:37:28.023
daar is geen kruid tegen gewassen.

526
00:37:28.023 --> 00:37:31.016
Het Noorse systeem.

527
00:37:31.016 --> 00:37:37.017
Dat zou veel rust brengen.

528
00:37:37.017 --> 00:37:42.002
Maar waar het echt om gaat: Als je met elkaar een coalitie aangaat...

529
00:37:42.002 --> 00:37:47.024
en je doet dat voor vier jaar...

530
00:37:47.024 --> 00:37:58.004
en we zijn in Nederland bereid om compromissen te sluiten...

531
00:37:58.004 --> 00:38:02.013
Iedereen weet dat een coalitiekabinet straks onvermijdelijk is.

532
00:38:02.013 --> 00:38:04.014
Welk kabinet denkt u dan?

533
00:38:04.014 --> 00:38:06.016
Dat is niet zo interessant.

534
00:38:06.016 --> 00:38:15.023
Het gaat erom wat de kiezer wil.

535
00:38:15.023 --> 00:38:21.003
Als we 50 zetels ervan aftrekken voor PVV en SP, houden we 100 zetels over.

536
00:38:21.003 --> 00:38:24.009
Als de PvdA en de VVD allebei 30 zetels halen...

537
00:38:24.009 --> 00:38:27.017
heb je die partijen toch nodig.

538
00:38:27.017 --> 00:38:32.000
Dan krijg je een vorm van middencoalitie.

539
00:38:32.000 --> 00:38:34.013
U bent voor paars aangevuld met het CDA?

540
00:38:34.013 --> 00:38:40.011
Dat zou zo kunnen.

541
00:38:40.011 --> 00:38:43.003
Dit weekend nog zien we Mark Rutte zeggen:

542
00:38:43.003 --> 00:38:49.020
De PvdA is een gevaar voor het land!

543
00:38:49.020 --> 00:38:52.019
Rutte maakt duidelijk waar de VVD voor staat.

544
00:38:52.019 --> 00:38:57.022
Zoals Samsom dat ook doet.

545
00:38:57.022 --> 00:39:03.013
En Rutte heeft gelijk dat hij niet gaat zeggen: Ik ga straks met die en die samenwerking.

546
00:39:03.013 --> 00:39:05.010
Eerst de kiezer raadplegen.

547
00:39:05.010 --> 00:39:09.016
In dit land kun je alleen een kabinet maken met meerdere partijen.

548
00:39:09.016 --> 00:39:12.001
Dan moet je compromissen sluiten...

549
00:39:12.001 --> 00:39:18.018
en die moet je daarna heel goed uitleggen.

550
00:39:18.018 --> 00:39:22.017
Maar zolang in dit land geen enkele partij 76 zetels heeft...

551
00:39:22.017 --> 00:39:30.006
moet je compromissen sluiten.

552
00:39:30.006 --> 00:39:33.023
Denkt u dat ook maar 1 coalitie het vier jaar kan uithalen?

553
00:39:33.023 --> 00:39:38.000
Dat moet lukken.

554
00:39:38.000 --> 00:39:43.004
De verschillen tussen PvdA en VVD zijn groot.

555
00:39:43.004 --> 00:39:49.002
Maar ze realiseren zich allebei: Het gaat nu om hele grote problemen.

556
00:39:49.002 --> 00:39:54.019
Het zou raar zijn als we weer een formatie krijgen van zeven maanden.

557
00:39:54.019 --> 00:39:59.000
Ik zou het goed vinden als men na woensdag heel snel overgaat...

558
00:39:59.000 --> 00:40:03.010
tot het formeren van een kabinet, dat vier jaar moet blijven zitten.

559
00:40:03.010 --> 00:40:06.000
Het barst van de problemen in dit land.

560
00:40:06.000 --> 00:40:09.014
Mensen vragen om politici die besluiten kunnen nemen.

561
00:40:09.014 --> 00:40:12.015
Laten we dat doen, en geen ruzie meer maken.

562
00:40:12.015 --> 00:40:15.002
U bent daar optimistisch over?

563
00:40:15.002 --> 00:40:19.017
Het kan niet anders.

564
00:40:19.017 --> 00:40:24.013
Ze zullen met elkaar moeten regeren.

565
00:40:24.013 --> 00:40:31.022
Maar het kabinet moet niet gebaseerd zijn op wantrouwen.

566
00:40:31.022 --> 00:40:38.016
De leiders van de partijen moeten met elkaar afspreken: Wij ver trouwen elkaar.

567
00:40:38.016 --> 00:40:43.011
We gaan vier jaar lang problemen oplossen en niet ruzie maken met elkaar...

568
00:40:43.011 --> 00:40:45.011
zoals de afgelopen elf jaar.

569
00:40:45.015 --> 00:40:47.016
Meneer Nijpels, dank voor uw komst.

570
00:40:47.016 --> 00:40:51.013
Eerlijkheid is het sleutelwoord van deze campagne.

571
00:40:51.013 --> 00:40:54.000
Eerlijkheid over de CPB-cijfers.

572
00:40:54.000 --> 00:40:56.018
Heerlijke lectuur. Ook hij nam er kennis van.

573
00:40:56.018 --> 00:41:01.009
Tenslotte: de onvermijdelijke Maarten van Rossem.

574
00:41:05.005 --> 00:41:08.023
De campagne begon pas nadat de diverse programma's...

575
00:41:08.023 --> 00:41:16.009
waren doorgerekend door het CPB.

576
00:41:16.009 --> 00:41:21.000
Dat maakte bekend dat de effecten van de programma's in 2017 zus en zo zouden zijn.

577
00:41:21.000 --> 00:41:24.018
Dat is over vijf jaar.

578
00:41:24.018 --> 00:41:28.017
Nu raad ik de kijker aan om even op zijn computer te kijken...

579
00:41:28.017 --> 00:41:32.023
naar de voorspellingen van het CPB van vijf jaar geleden.

580
00:41:32.023 --> 00:41:39.001
Toen we nog niks wisten van de financiele crisis en alles.

581
00:41:39.001 --> 00:41:43.010
Voorspellingen op een termijn van vijf jaar zijn een totale slag in de lucht.

582
00:41:43.010 --> 00:41:44.022
Het is dit!

583
00:41:45.002 --> 00:41:49.007
Uitvoeriger bespiegeling van Van Rossem op de verkiezingsstrijd vindt u op onze website.

584
00:41:49.007 --> 00:41:52.003
Woensdag. Het kan wel eens een latertje worden.

585
00:41:52.003 --> 00:41:56.012
De definitieve uitslag wordt mogelijk pas in het holst van de nacht duidelijk.

586
00:41:56.012 --> 00:42:00.003
Want we hebben besloten om het weer ouderwets met een potloodje te doen.

587
00:42:00.003 --> 00:42:03.000
Dit was KRO Brandpunt. Goedenavond.

