WEBVTT

1
00:00:01.007 --> 00:00:02.020
888

2
00:00:05.012 --> 00:00:09.003
Dit toestel vervoert atoombommen, ook boven Nederland.

3
00:00:09.008 --> 00:00:11.011
Met alle risico's van dien.

4
00:00:12.015 --> 00:00:15.020
MUZIEK

5
00:00:19.010 --> 00:00:24.003
Reporter onderzoekt waar beleid faalt en de macht ontspoort.

6
00:00:24.008 --> 00:00:26.024
Goedenavond. Het zou niet voor 't eerst zijn...

7
00:00:27.004 --> 00:00:30.011
dat 'n Amerikaans vliegtuig neerstort met kernwapens aan boord.

8
00:00:30.016 --> 00:00:33.007
Wat zijn de gevolgen als dat in Nederland gebeurt?

9
00:00:42.006 --> 00:00:44.024
Wie ruimt dan alle nucleaire rommel op?

10
00:00:45.004 --> 00:00:48.024
En wie betaalt de immense kosten van zo'n schoonmaakoperatie?

11
00:00:49.004 --> 00:00:54.023
Daarover blijkt een hoog oplopend conflict te zijn ontstaan tussen Nederland en de VS.

12
00:00:55.003 --> 00:00:59.002
Alleen al het financiele argument is voor de VS reden om te zeggen:

13
00:00:59.007 --> 00:01:03.016
'We willen best met jullie samenwerken en overleggen over het opruimen van de rommel.'

14
00:01:03.021 --> 00:01:06.019
'Maar verwacht niet dat wij dat gaan betalen.'

15
00:01:06.024 --> 00:01:10.002
Intussen blijven we wel trouwe bondgenoten.

16
00:01:10.007 --> 00:01:11.019
En daar gaan we ver in:

17
00:01:11.024 --> 00:01:15.011
Ambtenaren praten in 't geheim met de VS over modernisering...

18
00:01:15.016 --> 00:01:18.013
van de nu 40 jaar oude atoombommen op Volkel.

19
00:01:25.003 --> 00:01:29.019
Bij het 'oppimpen' van massavernietigingswapens spreekt Nederland dus een woordje mee.

20
00:01:29.024 --> 00:01:32.021
Jos Slats en Jacco Versluis zijn de reporters.

21
00:01:33.001 --> 00:01:34.013
MUZIEK

22
00:01:35.014 --> 00:01:37.009
Dit is vliegbasis Volkel.

23
00:01:38.016 --> 00:01:42.009
Een vrachtvliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht.

24
00:01:43.013 --> 00:01:47.018
Om precies te zijn, van de 62e Airlift Wing-divisie.

25
00:01:47.023 --> 00:01:53.009
Het enige luchtmachtonderdeel dat in vredestijd mag vliegen met kernwapens.

26
00:01:53.014 --> 00:01:56.019
De Amerikanen doen er niet geheimzinnig over.

27
00:01:56.024 --> 00:02:00.015
Het staat gewoon op hun website, met de foto's erbij.

28
00:02:02.001 --> 00:02:06.001
SPANNENDE MUZIEK

29
00:02:13.006 --> 00:02:17.019
De vrachttoestellen van de Amerikaanse luchtmacht komen regelmatig op Volkel.

30
00:02:17.024 --> 00:02:23.008
Dat blijkt uit de lijstjes van vliegtuigspotters met alle vliegbewegingen.

31
00:02:24.002 --> 00:02:31.015
Alleen al in juli 2013 doet drie keer een toestel van de 62e Airlift Wing de basis aan.

32
00:02:31.020 --> 00:02:34.010
En daar zitten waarschijnlijk atoombommen in...

33
00:02:34.015 --> 00:02:39.001
zegt Hans Kristensen van de American Federation of Scientists.

34
00:02:39.006 --> 00:02:41.011
We ontmoeten hem in Washington.

35
00:02:41.016 --> 00:02:45.000
Kristensen is een expert op het gebied van kernwapens.

36
00:03:06.009 --> 00:03:08.015
RADIOVERKEER

37
00:03:08.020 --> 00:03:13.017
En dat vervoer van kernwapens door de lucht is niet zonder gevaar.

38
00:03:38.015 --> 00:03:42.010
Dit is het meest radioactief besmette stukje Europa.

39
00:03:43.020 --> 00:03:50.002
We zijn op weg naar Palomares, een vissersdorp aan de zuidoostkust van Spanje.

40
00:03:50.007 --> 00:03:54.008
Niet ver van toeristenoorden als Almeria en Alicante.

41
00:03:55.011 --> 00:04:00.000
De zon schijnt, de zee is blauw, maar badgasten zie je hier niet.

42
00:04:00.005 --> 00:04:02.015
Het strand is verlaten.

43
00:04:02.020 --> 00:04:08.002
Het vakantiegevoel van de Spaanse costa's is aan Palomares voorbijgegaan.

44
00:04:08.007 --> 00:04:11.021
MUZIEK

45
00:05:00.017 --> 00:05:05.008
Op een januariochtend in 1966 wordt hoog boven Palomares...

46
00:05:05.013 --> 00:05:09.014
een Amerikaanse B52-bommenwerper bijgetankt.

47
00:05:09.019 --> 00:05:11.006
Dan gaat het mis.

48
00:05:13.020 --> 00:05:17.018
Het tanktoestel met tienduizenden liters brandstof explodeert.

49
00:05:17.023 --> 00:05:20.021
In de vuurbal wordt ook de bommenwerper meegenomen.

50
00:05:21.001 --> 00:05:27.011
De B52 met aan boord vier atoombommen breekt in stukken en stort neer bij Palomares.

51
00:05:27.016 --> 00:05:31.006
EEN van de atoombommen komt in zee terecht, drie anderen op het land.

52
00:05:31.011 --> 00:05:33.021
Er volgt geen nucleaire explosie.

53
00:05:34.001 --> 00:05:37.001
Maar er komt wel radioactief materiaal vrij.

54
00:05:37.006 --> 00:05:40.011
In totaal een kleine 10 kilo plutonium.

55
00:06:16.002 --> 00:06:19.010
Amerikaanse militairen overspoelen het rampgebied.

56
00:06:19.015 --> 00:06:24.004
Hun eerste zorg is het veiligstellen van de atoombom die in zee is terechtgekomen.

57
00:06:24.009 --> 00:06:28.001
Gevreesd wordt dat het kernwapen in handen valt van de Russen.

58
00:06:28.006 --> 00:06:32.001
Bij de zoekactie wordt een kleine duikboot ingezet...

59
00:06:32.006 --> 00:06:34.020
die tot op grote diepte kan opereren.

60
00:06:35.000 --> 00:06:38.000
Pas na 82 dagen zal de bom worden gevonden...

61
00:06:38.005 --> 00:06:40.014
op aanwijzen van een lokale visser.

62
00:06:40.019 --> 00:06:43.015
MUZIEK

63
00:06:43.020 --> 00:06:47.006
Intussen graven de Amerikanen de bovenlaag af...

64
00:06:47.011 --> 00:06:52.003
van de landbouwgronden rond het dorp, die met plutonium zijn besmet.

65
00:06:52.008 --> 00:06:57.004
MUZIEK

66
00:07:10.013 --> 00:07:12.019
MUZIEK

67
00:07:12.024 --> 00:07:16.015
Ook boven Nederland wordt gevlogen met kernwapens.

68
00:07:16.020 --> 00:07:21.023
En de regering houdt er serieus rekening mee dat het een keer misgaat.

69
00:07:22.003 --> 00:07:24.024
Vorig jaar november wordt daarom op Volkel...

70
00:07:25.004 --> 00:07:28.021
een geheime Nederlands-Amerikaanse oefening gehouden...

71
00:07:29.001 --> 00:07:34.003
waarbij 'n crash wordt gesimuleerd van een vliegtuig met atoombommen aan boord.

72
00:07:34.008 --> 00:07:39.007
Militair historicus Christ Klep begrijpt die Nederlandse bezorgdheid wel.

73
00:07:40.006 --> 00:07:43.011
Vooral omdat Nederland, misschien nog wel het meest...

74
00:07:43.016 --> 00:07:46.024
van alle NAVO-bondgenoten, een heel dichtbevolkt land is...

75
00:07:47.004 --> 00:07:50.017
met een zeer kapitaalintensieve infrastructuur.

76
00:07:50.022 --> 00:07:57.006
Wat zou er gebeuren als de haven van Rotterdam een half jaar buiten bedrijf is?

77
00:07:58.000 --> 00:08:01.009
Om dit soort rampscenario's voor te bereiden...

78
00:08:01.014 --> 00:08:05.011
hebben Nederland en de VS een speciale werkgroep, de NUSOG.

79
00:08:06.012 --> 00:08:10.004
Brandpunt Reporter ontdekt dat er binnen deze geheime groep...

80
00:08:10.009 --> 00:08:13.020
een ernstig conflict is ontstaan tussen Nederland en Amerika.

81
00:08:14.000 --> 00:08:19.003
De ruzie wordt beschreven in deze ambtsberichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag.

82
00:08:19.008 --> 00:08:25.017
Nederland, zo lezen we, wil afspraken maken over wie de rekening betaalt van een nucleair ongeluk.

83
00:08:25.022 --> 00:08:27.009
Amerika weigert.

84
00:08:27.014 --> 00:08:31.017
Alleen al het financiele argument is voor de Amerikanen een reden om te zeggen:

85
00:08:31.022 --> 00:08:36.024
'We willen best met jullie samenwerken en overleggen over het opruimen van de rommel.'

86
00:08:37.004 --> 00:08:40.006
'Maar verwacht niet dat wij dat gaan betalen.'

87
00:08:41.012 --> 00:08:44.021
Het staat duidelijk in deze geheime stukken.

88
00:08:45.001 --> 00:08:48.018
De Amerikanen weigeren over geldzaken te praten.

89
00:08:48.023 --> 00:08:52.024
Financiele aansprakelijkheid staat niet ter discussie.

90
00:09:15.024 --> 00:09:20.006
Stel dat de Amerikanen nu al zouden zeggen: Waar moeten we tekenen?

91
00:09:20.011 --> 00:09:23.019
'Wij staan garant voor dat bedrag.' Nee, natuurlijk niet.

92
00:09:23.024 --> 00:09:26.002
Bovendien, als Nederland het krijgt...

93
00:09:26.007 --> 00:09:29.018
dan hebben andere landen ook nog wel wat claims bij de Amerikanen.

94
00:09:31.024 --> 00:09:38.000
Na het ongeluk met de B52 blijft het stil op de stranden van Palomares.

95
00:09:38.005 --> 00:09:42.020
De Amerikanen ruimen hun bommen op, maar de toeristen blijven weg.

96
00:09:43.000 --> 00:09:49.009
Dus komt de Spaanse minister van Toerisme die zomer naar Palomares met de Amerikaanse ambassadeur.

97
00:09:49.014 --> 00:09:54.002
Voor fotografen en tv-ploegen nemen ze een duik in de branding...

98
00:09:54.007 --> 00:09:59.018
om duidelijk te maken dat toeristen hier geen radioactieve besmetting hoeven te vrezen.

99
00:10:10.001 --> 00:10:14.024
Daar denken ze in Palomares, 47 jaar na de ramp, heel anders over.

100
00:10:16.002 --> 00:10:20.001
Na de schoonmaakactie gaan de dorpelingen over tot de orde van de dag.

101
00:10:21.014 --> 00:10:26.006
Ze planten weer tomaten en laten de geiten vrij grazen in de heuvels.

102
00:10:27.016 --> 00:10:33.005
Tot in 2009 de Spaanse regering nieuwe meting laat uitvoeren in het gebied.

103
00:10:33.010 --> 00:10:36.016
Pas dan wordt duidelijk dat zo'n 40 hectare rond het dorp...

104
00:10:36.021 --> 00:10:42.005
ernstig radioactief zijn besmet met het plutonium uit de Amerikaanse atoombommen.

105
00:10:42.010 --> 00:10:44.005
MUZIEK

106
00:10:44.010 --> 00:10:49.012
We zijn uitgenodigd op het gemeentehuis voor 'n gesprek...

107
00:10:49.017 --> 00:10:53.023
met de burgemeesters van Palomares, Juan Jose Perez Celdran.

108
00:11:49.004 --> 00:11:52.003
EEN van die besmette zones ligt pal naast een bekken...

109
00:11:52.008 --> 00:11:55.014
dat landbouwbedrijven rond Palomares van water voorziet.

110
00:11:55.019 --> 00:11:59.015
Maar een oplossing voor het probleem is nog lang niet in zicht.

111
00:11:59.020 --> 00:12:04.004
De schoonmaakkosten zullen in de tientallen miljoen euro's lopen.

112
00:12:04.009 --> 00:12:08.003
Spanje vindt dat de Amerikanen daarvoor moeten opdraaien.

113
00:12:08.008 --> 00:12:11.008
Er wordt al jaren onderhandeld met Washington.

114
00:12:11.013 --> 00:12:15.002
Tot nu toe zonder resultaat. De VS weigeren te betalen.

115
00:12:47.015 --> 00:12:50.022
ONVERSTAANBAAR

116
00:12:51.002 --> 00:12:54.017
Ook Nederland wil financiele garanties van Amerika.

117
00:12:54.022 --> 00:12:57.024
Voor als het onverhoopt mis mocht gaan...

118
00:12:58.004 --> 00:13:01.006
met een nucleair transport boven Volkel.

119
00:13:01.011 --> 00:13:04.011
Maar Washington weigert hierover te praten.

120
00:13:04.016 --> 00:13:08.002
Nederland houdt voet bij stuk en speelt hoog spel.

121
00:13:08.007 --> 00:13:11.000
Ons land dreigt zelfs met intrekking...

122
00:13:11.005 --> 00:13:14.024
van de militaire overvliegrechten van de Amerikanen.

123
00:14:08.021 --> 00:14:13.020
Of het dreigement heeft gewerkt en er nu goede afspraken zijn gemaakt..

124
00:14:14.000 --> 00:14:16.004
met de Amerikanen weten we niet.

125
00:14:16.009 --> 00:14:20.000
Brandpunt Reporter belt alle betrokken ministeries...

126
00:14:20.005 --> 00:14:22.012
maar niemand wil er iets over kwijt.

127
00:14:23.018 --> 00:14:27.000
Spanje onderhandelt nu al jaren met Washington...

128
00:14:27.005 --> 00:14:31.000
over de financiele afwikkeling van het drama bij Palomares...

129
00:14:31.005 --> 00:14:33.009
en is nog geen stap vooruit gekomen.

130
00:14:54.016 --> 00:14:57.002
Het scheelde maar weinig of deze man...

131
00:14:57.007 --> 00:15:01.012
een Nederlandse gevechtspiloot, gooide werkelijk een atoombom.

132
00:15:01.017 --> 00:15:04.016
Steve Netto is op Volkel gestationeerd...

133
00:15:04.021 --> 00:15:08.001
als in oktober 1962 de Cuba-crisis uitbreekt.

134
00:15:11.010 --> 00:15:15.007
De crisis om Cuba begon nadat Amerikaanse vliegtuigen...

135
00:15:15.012 --> 00:15:19.009
op plaatsen boven het eiland luchtfoto's hadden gemaakt...

136
00:15:19.014 --> 00:15:24.008
waaruit bleek dat hier, op 150 kilometer van de kust der Verenigde Staten...

137
00:15:24.013 --> 00:15:29.016
in snel tempo raketbases werden gebouwd die Amerika als bedreiging beschouwde.

138
00:15:29.021 --> 00:15:33.000
De Sovjet-Unie wil kernwapens plaatsen op Cuba.

139
00:15:33.005 --> 00:15:37.000
De spanningen de Verenigde Staten lopen hierdoor hoog op.

140
00:15:37.005 --> 00:15:43.007
Nederland, NAVO-bondgenoot van Amerika, brengt Volkel in hoogste staat van paraatheid.

141
00:15:43.012 --> 00:15:47.003
Twaalf vliegtuigen met de atoombommen onder de vleugels...

142
00:15:47.008 --> 00:15:49.016
staan klaar om doelen te bombarderen.

143
00:15:49.021 --> 00:15:56.004
Als die oorlog toch uit zou breken dan is het wel het beste om je maximale slagkracht te gebruiken.

144
00:15:56.009 --> 00:15:57.021
Hoe erg het ook is.

145
00:15:58.001 --> 00:15:59.019
Dat beseften wij ook wel.

146
00:15:59.024 --> 00:16:01.011
Hoe oud was u toen?

147
00:16:01.016 --> 00:16:03.003
23.

148
00:16:04.024 --> 00:16:09.005
Het doelwit van Netto is 'n militair vliegveld in Oost-Duitsland.

149
00:16:09.010 --> 00:16:11.022
Het is een levensgevaarlijke missie.

150
00:16:12.002 --> 00:16:15.020
Door de kracht van de atoombom loopt ook Netto zelf gevaar.

151
00:16:16.000 --> 00:16:20.001
Vanaf het moment van release had je 52 seconden...

152
00:16:20.006 --> 00:16:25.002
om voor die exploderende bom uit te blijven met je vliegtuig...

153
00:16:25.007 --> 00:16:30.011
om te kunnen ontsnappen net buiten die uitdijende wolk van die bom.

154
00:16:30.016 --> 00:16:32.007
En die enorme drukgolf.

155
00:16:34.019 --> 00:16:39.010
Om de klap te overleven oefenen Netto en andere Volkel-piloten...

156
00:16:39.015 --> 00:16:41.005
op een speciale manier.

157
00:16:41.010 --> 00:16:45.021
Op het moment dat we over het doel heen kwamen...

158
00:16:46.001 --> 00:16:51.004
zetten we een 'looping' in, dus zo'n boog naar boven toe...

159
00:16:51.009 --> 00:16:55.011
en als we dan op DIT punt waren gekomen, 121 graden...

160
00:16:55.016 --> 00:17:01.009
dan werd die bom automatisch door een sensor 'releaset'...

161
00:17:01.014 --> 00:17:04.012
en die ging dan tot 20.000 voet.

162
00:17:04.017 --> 00:17:07.017
Ergens tegen de 7 kilometer aan hoogte.

163
00:17:07.022 --> 00:17:10.000
En wij trokken dan door...

164
00:17:10.005 --> 00:17:15.002
totdat we met de neus van het vliegtuig onder de horizon waren...

165
00:17:15.007 --> 00:17:17.007
en dan rolden we weer terug.

166
00:17:17.012 --> 00:17:20.013
En dan met vol vermogen naar beneden.

167
00:17:20.018 --> 00:17:26.016
Om te proberen natuurlijk die bom die 52 seconden nodig had...

168
00:17:26.021 --> 00:17:32.007
vanaf het moment dat-ie losgelaten werd tot de explosie...

169
00:17:32.012 --> 00:17:36.024
om voor die uitdijende atoomwolk uit te vliegen.

170
00:17:37.004 --> 00:17:40.021
Zodat we geen last zouden hebben van die enorme drukgolf.

171
00:17:41.001 --> 00:17:44.009
Want dat kun je niet overleven op die korte afstand.

172
00:17:45.019 --> 00:17:49.014
Netto schreef een boek over zijn tijd als gevechtsvlieger.

173
00:17:49.019 --> 00:17:54.017
Daarin onthult hij dat onze piloten alleen een atoombom zouden gebruiken...

174
00:17:54.022 --> 00:17:58.011
bij doelen met een beperkt aantal burgerslachtoffers.

175
00:17:58.016 --> 00:18:03.004
De Amerikanen hadden een criterium dat er niet meer dan...

176
00:18:03.009 --> 00:18:08.002
een X-aantal slachtoffer mochten vallen... Vult u X eens in.

177
00:18:08.007 --> 00:18:11.000
Eh... Dat ben ik vergeten.

178
00:18:11.005 --> 00:18:15.010
In uw boek schrijft u tussen de 5 slachtoffers...

179
00:18:15.015 --> 00:18:20.005
en de 10.000 slachtoffers. Ja. In die orde van grootte.

180
00:18:20.010 --> 00:18:24.003
Dat is nogal een orde van grootte. Ja, precies.

181
00:18:24.008 --> 00:18:28.001
En hoe dat precies... Hoe kunt u dat nou zijn vergeten?

182
00:18:28.006 --> 00:18:31.014
Ja... Eh... Ik kan het niet helpen.

183
00:18:31.019 --> 00:18:36.023
Dat is een... Of heeft u dat weggestopt?

184
00:18:37.003 --> 00:18:39.010
Ik denk dat ik het weggestopt heb.

185
00:18:39.015 --> 00:18:44.002
Omdat dat een getal was waarvan ik denk dat men ook heden ten dage...

186
00:18:44.007 --> 00:18:47.023
niet graag daar een discussie over zou willen hebben.

187
00:18:51.021 --> 00:18:54.017
Er zijn wel eens collega's geweest...

188
00:18:54.022 --> 00:18:57.018
die zich niet langer konden verenigen...

189
00:18:57.023 --> 00:19:00.002
met het afgooien van een a-bom.

190
00:19:00.007 --> 00:19:03.018
Of daar op een andere manier problemen mee hadden.

191
00:19:03.023 --> 00:19:08.004
En die meldden dat en dan werden ze gewoon overgeplaatst...

192
00:19:08.009 --> 00:19:10.019
naar een conventionele eenheid.

193
00:19:10.024 --> 00:19:15.009
Dan vlogen ze daar verder. Daar was begrip voor? Ja. Dat kon.

194
00:19:16.014 --> 00:19:19.017
De beslissing om de atoombom te gebruiken...

195
00:19:19.022 --> 00:19:23.013
ligt uiteindelijk bij politici als Bram Stemerdink.

196
00:19:23.018 --> 00:19:27.000
Hij was jaren bewindsman op Defensie en daarmee...

197
00:19:27.005 --> 00:19:30.017
politiek verantwoordelijk voor de bommen op Volkel.

198
00:19:30.022 --> 00:19:32.013
GELUID VAN VLIEGTUIGEN

199
00:19:35.017 --> 00:19:39.021
Het blijft een prachtig stuk techniek, zo'n vliegtuig.

200
00:19:40.001 --> 00:19:44.013
De oud-minister heeft weinig op met de geheimzinnigheid rond Volkel.

201
00:19:44.018 --> 00:19:48.004
Hij praat openlijk over de kernwapens op de basis.

202
00:19:48.009 --> 00:19:51.023
Stemerdink heeft die bommen er zelf gezien, zegt-ie.

203
00:19:52.003 --> 00:19:54.013
Sterker: Hij heeft ze aangeraakt.

204
00:19:54.018 --> 00:19:59.006
Begin jaren 80. Als hij samen met Hans van Mierlo de basis bezoekt.

205
00:19:59.011 --> 00:20:02.000
Van Mierlo is dan minister van defensie.

206
00:20:02.005 --> 00:20:04.015
Stemerdink zijn staatssecretaris.

207
00:20:04.020 --> 00:20:08.016
Van Mierlo was ook zeer geinteresseerd in kernbewapening.

208
00:20:08.021 --> 00:20:12.014
Hij wilde ook eigenlijk wel zien waar-ie het over had.

209
00:20:12.019 --> 00:20:16.020
Ze zijn we dus toen naar Volkel gegaan.

210
00:20:17.000 --> 00:20:18.023
Om te kijken.

211
00:20:19.003 --> 00:20:22.016
Het is wel belangrijk, in dit soort gevallen...

212
00:20:22.021 --> 00:20:26.006
als het om dit soort belangrijke dingen gaat...

213
00:20:26.011 --> 00:20:29.000
om je zelf op de hoogte te stellen van:

214
00:20:29.005 --> 00:20:31.019
Zijn ze er nou wel of zijn ze er niet?

215
00:20:31.024 --> 00:20:35.009
We hebben toen ook de nucleaire bewapening gezien.

216
00:20:35.014 --> 00:20:38.009
Je kon er als het ware je handen op leggen.

217
00:20:38.014 --> 00:20:40.003
Heeft u dat ook gedaan?

218
00:20:40.008 --> 00:20:43.003
Dat heb ik gedaan. Van Mierlo ook.

219
00:20:43.008 --> 00:20:46.015
Het gekke is dat je daar bij staat...

220
00:20:46.020 --> 00:20:49.021
en eigenlijk niets bijzonders ziet.

221
00:20:50.001 --> 00:20:53.011
Ik heb in mijn leven veel vliegtuigbommen gezien.

222
00:20:53.016 --> 00:20:55.023
Om een lang verhaal kort te maken:

223
00:20:56.003 --> 00:21:00.023
Ze zien er gewoon hetzelfde uit als gewone bom, op het eerste gezicht.

224
00:21:01.003 --> 00:21:04.022
Na afloop zeiden ze we wel tegen elkaar:

225
00:21:05.002 --> 00:21:08.017
Op zo'n klein gebiedje staat toch wel...

226
00:21:08.022 --> 00:21:12.005
5, 10, 20 keer Hiroshima en Nagasaki.

227
00:21:12.010 --> 00:21:13.022
Dat ligt daar.

228
00:21:14.002 --> 00:21:16.014
Dat realiseer je je natuurlijk wel.

229
00:21:16.019 --> 00:21:18.012
MUZIEK

230
00:21:32.015 --> 00:21:35.017
De bom waar Bram Stemerdink zijn hand op legt...

231
00:21:35.022 --> 00:21:38.015
is in de jaren 60 door Amerika ontwikkeld.

232
00:21:38.020 --> 00:21:43.010
Op Volkel liggen geschat tussen de 10 en 20 van dit type kernwapens.

233
00:21:43.015 --> 00:21:46.000
Ze zijn inmiddels stokoud.

234
00:21:49.003 --> 00:21:53.015
Dat ding komt aan het eind van zijn levensduur. Het wordt gevaarlijk.

235
00:22:16.011 --> 00:22:20.006
Dus wil Amerika alle oude B61-atoombommen vervangen.

236
00:22:20.011 --> 00:22:22.017
Ook die op Volkel.

237
00:22:22.022 --> 00:22:25.015
De kernwapens worden gemoderniseerd.

238
00:22:25.020 --> 00:22:28.023
Zodat ze weer tientallen jaren meekunnen.

239
00:22:40.009 --> 00:22:43.016
John Pendleton werkt bij de algemene rekenkamer.

240
00:22:43.021 --> 00:22:47.016
Hij volgt het project dat miljarden dollars kost op de voet.

241
00:22:47.021 --> 00:22:51.013
Hij schreef een kritisch rapport over de modernisering.

242
00:23:42.015 --> 00:23:46.020
Wat je nu ziet is dat niet de hoogstnoodzakelijke dingen...

243
00:23:47.000 --> 00:23:51.017
worden gedaan om die bom nog een tijdje in bedrijf te kunnen houden..

244
00:23:51.022 --> 00:23:56.023
maar er wordt eigenlijk een compleet nieuw wapensysteem ontwikkeld...

245
00:23:57.003 --> 00:24:01.016
met aansturing en vinnen en nieuwe lading en wat allemaal...

246
00:24:01.021 --> 00:24:07.000
ten koste van heel veel geld, zonder dat er een strategie is...

247
00:24:07.005 --> 00:24:11.018
in het kader waarvan de inzet van die bomen is gepland.

248
00:24:13.004 --> 00:24:17.003
Het is dus veel meer dan alleen een opknapbeurt.

249
00:24:17.008 --> 00:24:20.015
De vernieuwde B61 is in feite een nieuw wapen.

250
00:24:20.020 --> 00:24:24.013
Veel preciezer dan de bommen die nu op Volkel liggen.

251
00:25:13.021 --> 00:25:16.019
Omdat het nieuwe kernwapen zo precies is...

252
00:25:16.024 --> 00:25:20.019
kan het een doelwit met een kleinere lading uitschakelen.

253
00:25:20.024 --> 00:25:25.005
Dat maakt de verleiding om de bom daadwerkelijk te gebruiken...

254
00:25:25.010 --> 00:25:28.005
alleen maar groter, vreest Kristensen.

255
00:26:14.006 --> 00:26:16.009
Two, one. Fire.

256
00:26:16.014 --> 00:26:18.001
EXPLOSIE

257
00:26:18.006 --> 00:26:21.021
MUZIEK

258
00:26:47.007 --> 00:26:51.012
Volkel kan zich dus gaan opmaken voor de vernieuwde atoombom.

259
00:26:51.017 --> 00:26:55.024
Als hij ooit moet worden afgeworpen levert de Brabantse basis...

260
00:26:56.004 --> 00:26:58.015
de vliegers en de jachtvliegtuigen.

261
00:26:58.020 --> 00:27:02.006
Maar de rol van Nederland in het nieuwe kernwapen...

262
00:27:02.011 --> 00:27:04.022
lijkt groter dan we tot nu toe wisten.

263
00:27:06.007 --> 00:27:10.000
In het rapport van de Amerikaanse rekenkamer lezen we...

264
00:27:10.005 --> 00:27:14.021
dat Amerika in 2010 overleg voert met 'bepaalde bondgenoten'.

265
00:27:15.001 --> 00:27:18.002
Over hoe die nieuwe bom eruit moet gaan zien.

266
00:28:02.014 --> 00:28:06.004
De Amerikanen en hun bondgenoten sluiten een akkoord.

267
00:28:06.009 --> 00:28:08.003
Over de nieuwe atoombom.

268
00:28:08.008 --> 00:28:11.007
Ze worden het eens in april 2010.

269
00:28:11.012 --> 00:28:16.008
Over de kracht van de explosie en over hoe precies de bom moet zijn.

270
00:28:16.013 --> 00:28:19.024
De vraag is of Nederland EEN van de bondgenoten is...

271
00:28:20.004 --> 00:28:22.024
die akkoord gaat met het nieuwe kernwapen.

272
00:28:24.004 --> 00:28:28.023
In 2010 wordt Nederland geregeerd door het vierde kabinet-Balkenende.

273
00:28:29.003 --> 00:28:32.015
Een coalitie van CDA, PvdA, en ChristenUnie.

274
00:28:32.020 --> 00:28:36.014
Minister van Buitenlandse Zaken is Maxime Verhagen.

275
00:28:36.019 --> 00:28:39.020
Op Defensie regeert Eimert van Middelkoop.

276
00:28:41.018 --> 00:28:46.006
Volgens de Amerikaanse rekenkamer sluit Washington het akkoord...

277
00:28:46.011 --> 00:28:51.001
met 'bepaalde bondgenoten'. De vraag is dus of Nederland daarbij zit.

278
00:29:53.008 --> 00:29:56.019
Daar praat Nederland over mee, en dat is ook logisch.

279
00:29:56.024 --> 00:30:01.004
Want dat is de afspraak tussen de Amerikanen en die bondgenoten.

280
00:30:01.009 --> 00:30:05.015
Wij leveren de wapens, maar we doen alles in overleg met jullie.

281
00:30:05.020 --> 00:30:08.006
Want ze staan op jullie grondgebied.

282
00:30:08.011 --> 00:30:11.002
Het zou politiek onverkoopbaar zijn...

283
00:30:11.007 --> 00:30:14.004
als de Amerikanen konden doen wat ze willen.

284
00:30:14.009 --> 00:30:17.006
Het ligt gevoelig, dus er is overleg over.

285
00:30:17.011 --> 00:30:21.004
We nemen contact op met de verantwoordelijke ministers.

286
00:30:21.009 --> 00:30:24.004
Eimert van Middelkoop en Maxime Verhagen.

287
00:30:24.009 --> 00:30:26.023
Ze willen niet voor de camera reageren.

288
00:30:27.003 --> 00:30:31.012
Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken geeft geen commentaar:

289
00:30:41.003 --> 00:30:45.009
Maar deze oud-minister van Defensie kent geen twijfel.

290
00:30:45.014 --> 00:30:47.001
Ze voeren overleg.

291
00:30:47.006 --> 00:30:50.011
Want als je die bommen moderniseert...

292
00:30:50.016 --> 00:30:53.013
en je wil je ze een brede opstelling geven...

293
00:30:53.018 --> 00:30:57.017
dan heb je andere landen nodig om die bommen onder te brengen.

294
00:30:57.022 --> 00:31:02.014
EEN van die landen is Nederland, want we beschikken over die bommen.

295
00:31:02.019 --> 00:31:06.017
Dus met Nederland wordt er overleg gevoerd. Dat is zeker.

296
00:31:09.000 --> 00:31:12.015
Alles wijst erop dat Nederland akkoord is gegaan...

297
00:31:12.020 --> 00:31:15.008
met een nieuwe atoombom voor Volkel.

298
00:31:15.013 --> 00:31:19.002
Het is een beslissing met verstrekkende gevolgen.

299
00:31:19.007 --> 00:31:22.016
De aanwezigheid van de Amerikaanse kernwapens...

300
00:31:22.021 --> 00:31:25.020
kan nu met tientallen jaren worden verlengd.

301
00:31:26.000 --> 00:31:28.024
En dat is precies wat de Tweede Kamer niet wil.

302
00:31:29.004 --> 00:31:32.009
Het parlement heeft al meermalen laten weten...

303
00:31:32.014 --> 00:31:34.023
dat ze af wil van de bommen op Volkel.

304
00:31:37.020 --> 00:31:41.011
De regering legt de wens van de Kamer naast zich neer. Ja.

305
00:31:41.016 --> 00:31:44.011
De facto, want er is al overeenstemming...

306
00:31:44.016 --> 00:31:47.005
met de Amerikanen over modernisering.

307
00:31:47.010 --> 00:31:52.023
Dat betekent dat die kernwapens gemoderniseerd in Nederland aanwezig blijven.

308
00:31:53.003 --> 00:31:57.006
Daar zit absoluut spanning op. En misschien wel 180 graden.

309
00:31:57.011 --> 00:32:01.006
Wat was de positie van de Nederlandse regering in die tijd?

310
00:32:01.011 --> 00:32:03.016
En waarom is dat toen niet gemeld?

311
00:32:03.021 --> 00:32:07.000
Twee maanden geleden nog geeft Raymond Knops...

312
00:32:07.005 --> 00:32:10.003
een open brief aan het Amerikaanse parlement.

313
00:32:10.008 --> 00:32:15.004
Namens een meerderheid van de Tweede Kamer vraagt Knops de Amerikanen...

314
00:32:15.009 --> 00:32:19.008
geen geld meer te steken in de modernisering van de atoombom.

315
00:32:19.013 --> 00:32:24.000
Nu blijkt dat de Nederlandse regering allang akkoord is gegaan.

316
00:32:24.005 --> 00:32:28.007
Ik vind dat de Kamer in dit soort zaken wel geinformeerd moet worden.

317
00:32:28.012 --> 00:32:33.005
Het is een moeilijk dossier omdat er niet publiekelijk over gesproken mag worden.

318
00:32:33.010 --> 00:32:36.021
Maar er zijn ook andere wegen om de Kamer te informeren.

319
00:32:37.001 --> 00:32:38.013
Dat had hier gekund.

320
00:32:38.018 --> 00:32:43.017
Het is essentiele informatie over een onderwerp dat steeds meer leeft.

321
00:32:43.022 --> 00:32:47.008
Onder de Nederlandse bevolking, in de Tweede Kamer.

322
00:32:47.013 --> 00:32:50.020
En de regering deed alsof er niets aan de hand was.

323
00:32:51.000 --> 00:32:53.021
Alsof de discussie open kon worden gevoerd.

324
00:32:54.001 --> 00:32:57.005
Maar Nederland heeft zich al tot zaken verplicht.

325
00:32:57.010 --> 00:33:01.011
De Nederlandse regering moet daar alsnog uitspraken over doen.

326
00:33:01.016 --> 00:33:04.007
De Tweede Kamer wil af van de atoombom.

327
00:33:04.012 --> 00:33:08.003
De regering, zo lijkt het, bereikt juist het tegendeel.

328
00:33:08.008 --> 00:33:11.008
Maar de Tweede Kamer krijgt een herkansing.

329
00:33:11.013 --> 00:33:14.000
Dit kabinet kiest zo goed als zeker...

330
00:33:14.005 --> 00:33:17.018
voor de Joint Strike Fighter als opvolger van de F-16.

331
00:33:17.023 --> 00:33:22.001
Onzichtbaar voor radar, maar straks gewoon te zien op Volkel.

332
00:33:22.006 --> 00:33:26.001
Daar oefenen nu nog F-16's op de inzet van kernwapens.

333
00:33:26.006 --> 00:33:32.010
De vraag is of de Joint Strike Fighter, de F-35, dat ook gaat doen.

334
00:33:32.015 --> 00:33:36.003
Ik denk dat de Amerikanen ervan uitgaan dat de F-35...

335
00:33:36.008 --> 00:33:39.006
de volgende generatie vliegtuigen wordt...

336
00:33:39.011 --> 00:33:41.016
die atoombommen gaan vervoeren.

337
00:33:58.012 --> 00:34:06.001
JSF is in Amerikaanse ogen DE drager van de gemoderniseerde B-61.

338
00:34:06.006 --> 00:34:11.004
Als dat zo is, moet Nederland, als het tot aanschaf overgaat...

339
00:34:11.009 --> 00:34:13.023
de beslissing nemen op dit moment...

340
00:34:14.003 --> 00:34:17.014
dus op het moment van al of niet JSF aanschaffen...

341
00:34:17.019 --> 00:34:20.022
of die JSF een nucleaire taak krijgt of niet.

342
00:34:22.017 --> 00:34:26.018
Over een paar jaar zal Volkel waarschijnlijk onderdak bieden...

343
00:34:26.023 --> 00:34:30.019
aan de nieuwste generatie Amerikaanse kernwapens. En de JSF.

344
00:35:06.019 --> 00:35:10.008
Nederland is als het om nucleaire stootkracht gaat...

345
00:35:10.013 --> 00:35:12.016
straks weer helemaal bij de tijd.

346
00:35:12.021 --> 00:35:16.009
Als het aan de regering ligt krijgt ons land een upgrade.

347
00:35:16.014 --> 00:35:19.023
Maar de Tweede Kamer wil juist van die kernwapens af.

348
00:35:20.003 --> 00:35:22.013
Gezien de afspraak van de Kamer...

349
00:35:22.018 --> 00:35:25.011
gezien ook de opstelling van de PvdA...

350
00:35:25.016 --> 00:35:28.001
overigens ook andere partijen...

351
00:35:28.006 --> 00:35:33.002
zou het zo moeten zijn dat als je dan al overgaat...

352
00:35:33.007 --> 00:35:36.007
tot aanschaffing van de JSF...

353
00:35:36.012 --> 00:35:38.022
dat men het onontkoombaar acht...

354
00:35:39.002 --> 00:35:42.011
en het hele gedoe dat zich al afgespeeld heeft...

355
00:35:42.016 --> 00:35:45.013
dan moet in ieder geval de conclusie zijn...

356
00:35:45.018 --> 00:35:48.003
dat hij geen nucleaire taak krijgt.

357
00:35:48.008 --> 00:35:50.017
Dat lijkt me eigenlijk heel helder.

358
00:35:50.022 --> 00:35:54.023
Vindt u dat de JSF die we straks kopen ze moet kunnen vervoeren?

359
00:35:55.003 --> 00:35:57.005
Dat is voor ons geen voorwaarde.

360
00:35:57.010 --> 00:35:59.023
Dat is niet echt een antwoord op de vraag.

361
00:36:00.003 --> 00:36:04.004
Vindt u dat de JSF ze moet kunnen vervoeren? Wat ons betreft niet.

362
00:36:04.009 --> 00:36:06.024
Ik hoop dat het kabinet zo snel mogelijk valt...

363
00:36:07.004 --> 00:36:09.019
zodat dit besluit kan worden doorgeschoven.

364
00:36:09.024 --> 00:36:14.004
Anders worden we geconfronteerd met het besluit de JSF te kopen.

365
00:36:14.009 --> 00:36:17.012
Dan wordt er niet gesproken over kernwapens...

366
00:36:17.017 --> 00:36:19.024
maar die discussie speelt wel mee.

367
00:36:20.004 --> 00:36:23.017
We vroegen ook de regeringspartijen in de Kamer...

368
00:36:23.022 --> 00:36:27.004
of ze tegen een JSF zijn die kernwapens kan dragen.

369
00:36:27.009 --> 00:36:30.004
De VVD wacht op een besluit van het kabinet.

370
00:36:30.009 --> 00:36:35.006
De PvdA liet, ook na herhaaldelijk aandringen, niks van zich horen.

371
00:36:35.011 --> 00:36:38.016
MUZIEK

372
00:36:54.001 --> 00:36:57.007
Nederland wil af van de Amerikaanse kernwapens...

373
00:36:57.012 --> 00:37:02.011
maar werkt, zo lijkt het, tegelijkertijd mee aan de modernisering daarvan.

374
00:37:05.003 --> 00:37:10.008
Belangrijke beslissingen worden genomen buiten het zicht van de Tweede Kamer.

375
00:37:10.013 --> 00:37:15.005
Die zal rond de aanschaf van de JSF opnieuw kritische vragen stellen...

376
00:37:15.010 --> 00:37:17.012
over de Nederlandse kerntaak.

377
00:37:17.017 --> 00:37:21.021
Veel verschil zal het niet maken, zegt de militair historicus.

378
00:37:22.001 --> 00:37:26.018
Want als het om atoombommen gaat zal de geschiedenis zich herhalen.

379
00:37:27.022 --> 00:37:31.020
De Kamer heeft een paar keer gezegd: We willen geen nucleaire wapens.

380
00:37:32.000 --> 00:37:34.007
De ontwikkeling gaat gewoon door.

381
00:37:34.012 --> 00:37:38.017
Als de Kamer nu zegt: We willen die bom niet onder de JSF hebben...

382
00:37:38.022 --> 00:37:42.013
ik zou geen garantie kunnen geven dat het niet doorgaat.

383
00:37:42.018 --> 00:37:45.021
Ik denk dat als de Amerikanen dat echt willen...

384
00:37:46.001 --> 00:37:49.002
dat Nederland zich daarbij zal aansluiten.

385
00:37:49.007 --> 00:37:53.002
Als een loyale bondgenoot. Als een loyale bondgenoot.

