WEBVTT

1
00:00:01.020 --> 00:00:03.007
888

2
00:00:08.022 --> 00:00:13.002
Je kunt zien dat het in een redelijk vergevorderd stadium is.

3
00:00:13.007 --> 00:00:14.021
Zie je? Een witte vlek.

4
00:00:50.002 --> 00:00:52.022
RELIGIEUS GEZANG

5
00:01:31.002 --> 00:01:33.002
Thank you.

6
00:01:33.007 --> 00:01:35.002
Ik heb een mooie opdracht.

7
00:01:35.007 --> 00:01:40.002
Dokter Lai Ky van de Leprastichting stuurde me hierheen om een meisje op te halen.

8
00:01:40.007 --> 00:01:43.022
Ze is besmet met lepra en hierbinnen wordt voor haar gebeden.

9
00:01:44.002 --> 00:01:48.003
Straks krijgt ze te horen dat ze zelfs in dit leven wordt geholpen.

10
00:02:22.020 --> 00:02:24.021
Mom is 23 jaar. Ze heeft lepra.

11
00:02:25.001 --> 00:02:30.010
Ze kreeg medicijnen die alle leprabacterieen in haar lichaam hebben gedood.

12
00:02:30.015 --> 00:02:35.003
Haar handen zijn wel misvormd. Daar wordt straks iets aan gedaan.

13
00:02:37.013 --> 00:02:39.018
Mom werd besmet door haar vader.

14
00:02:39.023 --> 00:02:45.009
Die is zo mismaakt door de lepra dat de bewoners van zijn dorp bang voor hem zijn.

15
00:02:45.014 --> 00:02:49.010
Moms ouders werden gedwongen te verhuizen naar een hutje.

16
00:03:49.020 --> 00:03:55.018
Mom heeft geluk gehad dat iemand haar in contact bracht met dokter Lai Ky in Phnom-Penh.

17
00:03:55.023 --> 00:04:01.009
Hier in het noordwesten van Cambodja zijn geen artsen die iets van lepra weten.

18
00:04:01.014 --> 00:04:06.004
Lai Ky is in de provinciehoofdstad om nieuwe leprapatienten op te sporen.

19
00:04:10.003 --> 00:04:15.019
En om Mom te vertellen dat ze na een operatie haar handen weer kan gebruiken.

20
00:06:31.002 --> 00:06:35.013
Mom heeft twee kleine kindjes. Zeven maanden lang slikte ze MDT.

21
00:06:35.018 --> 00:06:39.017
Multidrug-tabletten tegen lepra die ze van Lai Ky kreeg.

22
00:06:39.022 --> 00:06:44.006
Hierdoor kan ze haar zoontje en dochtertje niet meer besmetten.

23
00:06:44.011 --> 00:06:48.010
Na de operatie met financiele steun vanuit Nederland...

24
00:06:48.015 --> 00:06:53.020
kan ze straks een baan vinden zodat ze beter voor haar kleintjes kan zorgen.

25
00:06:54.000 --> 00:06:58.017
Voor Mom is de gevreesde ziekte nu definitief iets uit het verleden.

26
00:07:10.022 --> 00:07:15.019
Ik heb vandaag een lange rit voor de boeg tot in de nachtelijke uurtjes.

27
00:07:15.024 --> 00:07:22.010
Dokter Lai Ky nodigde me uit mee te rijden naar de hoofdstad om zijn leprakliniek te bezoeken:

28
00:07:22.015 --> 00:07:25.014
Het Khien Khleang Rehabilitation Centre.

29
00:07:25.019 --> 00:07:31.003
We reizen via Siem Reap, van de beroemde Angkor Wat-tempel, naar Phnom-Penh.

30
00:07:58.022 --> 00:08:06.010
In de kliniek van Lai Ky gelegen aan de Mekongrivier ontmoet ik de nieuwe ambassadeur van de Leprastichting.

31
00:08:06.015 --> 00:08:10.008
Het is een acteur die we in Nederland allemaal kennen.

32
00:08:19.015 --> 00:08:21.014
He, Huub Stapel? Ja. Sander.

33
00:08:21.019 --> 00:08:24.016
Hoe gaat het, jongen? Goed je te zien, man.

34
00:08:24.021 --> 00:08:27.012
Insgelijks. Weet je nog? Natuurlijk.

35
00:08:27.017 --> 00:08:30.001
Waar was het ook alweer? Oudewater.

36
00:08:30.006 --> 00:08:33.020
Je ziet er goed uit, man. Anders jij wel. Dit is Som Pak.

37
00:08:40.024 --> 00:08:46.010
Wat lepra doet, zie je hier in een laat stadium als je het niet op tijd behandelt.

38
00:08:46.015 --> 00:08:50.023
Het is een bacteriele infectie die de zenuwuiteinden aantast.

39
00:08:51.003 --> 00:08:54.021
Daardoor gaat je gevoel weg. Dan loop je een wondje op.

40
00:08:55.001 --> 00:08:57.021
En dat voel je niet. Het gaat infecteren.

41
00:08:58.001 --> 00:09:02.016
Dan is uiteindelijk dit 't resultaat als je er niet op tijd bij bent.

42
00:09:02.021 --> 00:09:05.017
Dan krijg je dit. Hoe krijg je lepra?

43
00:09:05.022 --> 00:09:07.013
Door de leprabacterie.

44
00:09:07.018 --> 00:09:10.011
Mensen met lage weerstand krijgen het.

45
00:09:10.016 --> 00:09:14.007
Het wordt overgebracht door niezen of door hoesten.

46
00:09:14.012 --> 00:09:16.007
Zo krijgen de meesten het.

47
00:09:16.012 --> 00:09:19.017
Ze leven vaak in compounds heel dicht op elkaar.

48
00:09:19.022 --> 00:09:23.006
Vaak in EEN kamer met vijf, zes, zeven, acht mensen.

49
00:09:23.011 --> 00:09:26.019
Als EEN het heeft, wordt het meteen overgedragen.

50
00:09:26.024 --> 00:09:30.019
Jij zou het ook kunnen krijgen? Ik kan het niet krijgen.

51
00:09:30.024 --> 00:09:34.008
Ik ben resistent vanwege mijn goede gezondheid.

52
00:09:34.013 --> 00:09:37.016
Ik dacht dat lepra een oude mensenziekte was.

53
00:09:37.021 --> 00:09:41.020
Ik was net bij meisje dat jong was. Dat denken veel mensen.

54
00:09:42.000 --> 00:09:46.001
Hiernaast zit een jongen die 22 is. En die heeft het dus ook.

55
00:09:47.010 --> 00:09:48.022
Tja.

56
00:09:49.002 --> 00:09:53.003
Wat je vaak ziet, is dat ze claw-hands krijgen. Klauwhanden.

57
00:09:53.008 --> 00:09:57.007
Die zenuwen geven natuurlijk signalen door aan de spieren.

58
00:09:57.012 --> 00:10:02.006
Omdat dat afsterft, krijg je geen signaal meer en krijg je klauwhanden.

59
00:10:02.011 --> 00:10:05.006
In een andere ruimte worden ze geopereerd.

60
00:10:05.011 --> 00:10:06.022
Hier in de spieren.

61
00:10:07.002 --> 00:10:10.017
Ze halen spieren van ergens anders die het nog doen...

62
00:10:10.022 --> 00:10:13.013
en die zetten ze in een hand, voet of been.

63
00:10:13.018 --> 00:10:19.020
Via fysiotherapie leren ze weer de fijne bewegingsmotoriek. Dat doen ze bij dat meisje ook.

64
00:10:20.000 --> 00:10:23.002
Lepra leek wereldwijd flink teruggedrongen.

65
00:10:23.007 --> 00:10:26.015
In Cambodja is de ziekte weer aan de winnende hand.

66
00:10:26.020 --> 00:10:29.024
Er zijn nauwelijks artsen die lepra herkennen.

67
00:10:30.004 --> 00:10:35.000
In moeilijk bereikbare dorpen zijn veel jonge mensen besmet met lepra.

68
00:10:35.005 --> 00:10:37.020
Zit je met je been in het water? Dat doe ik wel.

69
00:10:38.000 --> 00:10:40.024
Zijn hier geen piranha's? Misschien 'n kleintje.

70
00:10:53.004 --> 00:10:55.022
En ook hier weer alom vriendelijkheid.

71
00:10:56.024 --> 00:10:58.011
Hallo!

72
00:10:59.011 --> 00:11:00.023
Jum-reap Soo.

73
00:11:04.013 --> 00:11:06.012
Jum-reap Soo? Jum-reap Soo.

74
00:11:06.017 --> 00:11:10.020
Jum-reap Soo. Jum-reap Soo. Betekent 'hallo ouwe dibbes'.

75
00:11:11.000 --> 00:11:12.012
Vrij vertaald.

76
00:11:16.010 --> 00:11:19.005
Ik durf het bijna niet te vragen, maar...

77
00:11:24.013 --> 00:11:26.008
Gas geven met het touwtje.

78
00:11:29.010 --> 00:11:32.005
We zijn onderweg naar de 14-jarige Nang.

79
00:11:32.010 --> 00:11:36.019
Dokter Lai Ky heeft medewerkers verspreid door heel Cambodja.

80
00:11:36.024 --> 00:11:41.004
Ze reizen veldposten langs om mensen met lepra op te speuren.

81
00:11:41.009 --> 00:11:46.001
Nang had verdachte huidplekken. Haar vingers zijn licht verkromd.

82
00:11:46.006 --> 00:11:49.007
We halen haar op en nemen haar mee naar Lai Ky.

83
00:11:49.012 --> 00:11:54.002
Hij wacht op ons in het Health Center, de lokale medische veldpost.

84
00:11:54.007 --> 00:11:55.023
Hallo. Hallo.

85
00:11:59.019 --> 00:12:02.003
Dit is moeder Ka en dochter Nang.

86
00:12:02.008 --> 00:12:06.007
Zij heeft al vergevorderde symptomen van lepra. Ja.

87
00:12:06.012 --> 00:12:10.009
Tot nu toe gingen zij altijd naar de traditional healer.

88
00:12:10.014 --> 00:12:14.021
Naar de Klazien uit Zalk, de Berendina uit Jisp of hoe heet ze?

89
00:12:15.001 --> 00:12:16.021
Die woont hier wat verder.

90
00:12:17.001 --> 00:12:21.014
En die doet allerlei dingen met haar waar wij geen weet van hebben.

91
00:12:21.019 --> 00:12:23.014
En het helpt dus geen reet.

92
00:13:02.015 --> 00:13:06.014
Dus nou is zij gevonden door mensen van het Health Center.

93
00:13:06.019 --> 00:13:10.024
Je kunt zien dat het in een redelijk vergevorderd stadium is.

94
00:13:11.004 --> 00:13:13.002
Zie je? Een witte vlek.

95
00:13:13.007 --> 00:13:16.006
En de deformatie van de hand is al begonnen.

96
00:13:16.011 --> 00:13:18.004
En ook een witte vlek. Ja.

97
00:13:18.009 --> 00:13:21.020
Het wordt hoog tijd dat zij naar de kliniek gaat...

98
00:13:22.000 --> 00:13:25.009
om daar met de cocktail te beginnen, met de MBT...

99
00:13:25.014 --> 00:13:27.019
zodat de bacterie gedood wordt.

100
00:13:27.024 --> 00:13:31.017
We nemen haar mee naar een Health Center hier in de buurt.

101
00:13:31.022 --> 00:13:36.005
Daar is dokter Lai Ky die vanuit Phnom-Penh hierheen is gekomen.

102
00:13:36.010 --> 00:13:41.001
Misschien kan de MBT-cocktail meteen beginnen. Op de boot, meisjes.

103
00:13:41.006 --> 00:13:44.023
Stap maar op dan komt het goed. Ze verstaan Nederlands(!)

104
00:13:49.000 --> 00:13:50.019
MUZIEK

105
00:14:22.003 --> 00:14:25.002
In het Health Center, op een verhoging gebouwd...

106
00:14:25.007 --> 00:14:28.018
omdat het water in het regenseizoen vele meters stijgt...

107
00:14:28.023 --> 00:14:31.015
onderzoekt dokter Lai Ky de 10-jarige Heang.

108
00:14:31.020 --> 00:14:35.015
Haar witte huidvlekken zijn gevoelloos. Ze heeft lepra.

109
00:15:25.006 --> 00:15:28.021
Al lijkt de constatering van lepra een vreselijk oordeel...

110
00:15:29.001 --> 00:15:32.001
je kunt het maar beter zo vroeg mogelijk ontdekken.

111
00:15:32.006 --> 00:15:36.015
Dankzij de tijdige interventie zal Heang niets aan de ziekte overhouden.

112
00:15:36.020 --> 00:15:39.003
Bij Nang is de ziekte verder gevorderd.

113
00:15:39.008 --> 00:15:42.006
De tabletten zullen de leprabacterie doden.

114
00:15:42.011 --> 00:15:45.012
Maar haar handen moeten worden geopereerd.

115
00:15:45.017 --> 00:15:48.020
Het speuren naar en tijdig ontdekken van lepra...

116
00:15:49.000 --> 00:15:52.016
om de ziekte in een zo vroeg mogelijk stadium te stuiten...

117
00:15:52.021 --> 00:15:55.019
is waanzinnig belangrijk maar erg kostbaar.

118
00:15:55.024 --> 00:15:58.020
Cambodja is een van de armste landen ter wereld.

119
00:15:59.000 --> 00:16:02.016
Daarom is hulp vanuit het buitenland zo belangrijk.

120
00:16:47.008 --> 00:16:52.003
De toneelgroep die is ingehuurd door de Leprastichting in Cambodja.

121
00:16:52.008 --> 00:16:56.015
Om het land door te trekken en voorlichting te geven over lepra.

122
00:16:56.020 --> 00:16:59.019
De vader van deze twee dochters heeft lepra.

123
00:16:59.024 --> 00:17:03.015
Dat speelt hij heel goed, die dochters ook trouwens.

124
00:17:03.020 --> 00:17:08.010
Wat ze beogen met die voorstelling is op een hele simpele manier...

125
00:17:08.015 --> 00:17:12.024
voorlichting geven over lepra, want er is veel analfabetisme.

126
00:17:13.004 --> 00:17:18.003
Over hoe je het kunt krijgen, hoe je ontdekt dat je het hebt, en dat het te genezen is.

127
00:17:48.017 --> 00:17:52.008
Wat je net zag, dat waren de 'bad guys' uit het dorp...

128
00:17:52.013 --> 00:17:58.008
en die bespotten en beschimpen hun, wat ook in het echt gebeurt.

129
00:17:58.013 --> 00:18:01.016
Mensen met lepra worden gestigmatiseerd...

130
00:18:01.021 --> 00:18:03.018
zijn tweederangsburgers.

131
00:18:03.023 --> 00:18:07.011
Zij heeft verschrikkelijk verdriet om haar vader.

132
00:18:07.016 --> 00:18:10.016
Ze speelt heel overtuigend. Heel overtuigend, ja.

133
00:18:31.011 --> 00:18:36.003
MUZIEK Na afloop van de voorstelling worden folders uitgedeeld...

134
00:18:36.008 --> 00:18:40.001
met informatie en foto's van de witte huidvlekken...

135
00:18:40.006 --> 00:18:44.015
die de aanwezigheid van lepra al in een vroeg stadium verraden.

136
00:18:44.020 --> 00:18:50.005
Daarna wordt er ook gedanst, want lepra is te genezen en stigmatisering is onzin.

137
00:18:50.010 --> 00:18:56.008
Niemand hoeft bang te zijn van een patient die met de multidrugtherapie is behandeld.

138
00:18:56.013 --> 00:18:59.008
Die patient kan niemand meer besmetten.

139
00:19:10.000 --> 00:19:14.003
Terug naar de leprakliniek van dokter Lai Ky in Phnom-Penh.

140
00:19:14.008 --> 00:19:19.022
Omdat lepra een vergeten ziekte dreigt te worden, krijgen studenten hier extra colleges.

141
00:19:20.002 --> 00:19:23.013
Ze leren dat lepra wordt veroorzaakt door een bacterie...

142
00:19:23.018 --> 00:19:28.008
en dat ze alert moeten zijn op de eerste signalen: witte, gevoelloze huidvlekken.

143
00:19:28.013 --> 00:19:31.014
De kennis over lepra mag niet verloren gaan.

144
00:19:31.019 --> 00:19:36.011
In de leprakliniek worden patienten uit heel Cambodja geopereerd.

145
00:19:36.016 --> 00:19:39.001
Op de fysiotherapie-afdeling...

146
00:19:39.006 --> 00:19:43.020
leren ze hun geopereerde voeten en handen opnieuw te gebruiken.

147
00:19:44.000 --> 00:19:47.020
De ambassadeur van de Leprastichting, Huub Stapel...

148
00:19:48.000 --> 00:19:50.020
is trots op het werk dat hier wordt verricht.

149
00:19:51.000 --> 00:19:55.005
Het wordt voor een belangrijk deel vanuit Nederland gefinancierd.

150
00:19:55.010 --> 00:20:01.000
Kinderen van patienten die soms maanden in de kliniek moeten verblijven, krijgen hier onderwijs.

151
00:20:01.005 --> 00:20:06.007
En patienten die analfabeet zijn of door hun ziekte achterstand hebben opgelopen...

152
00:20:06.012 --> 00:20:09.023
leren hier lezen en computeren. Ze krijgen ook 'n buddy...

153
00:20:10.003 --> 00:20:13.001
zoals Sopia, oud-monnik en ex-leprapatient.

154
00:20:56.009 --> 00:20:59.006
Een wortel kreeg hij, van de medicijnman.

155
00:20:59.011 --> 00:21:01.016
En dan zou het opgelost zijn. Ja.

156
00:21:30.015 --> 00:21:35.010
Sopia is verantwoordelijk voor de psychosociale hulp in de kliniek.

157
00:21:35.015 --> 00:21:40.000
Als ervaringsdeskundige weet hij wat leprapatienten doormaken.

158
00:21:40.005 --> 00:21:44.007
Hij begeleidt de patienten ook bij hun terugkeer in de maatschappij.

159
00:21:44.012 --> 00:21:49.004
Een bijzonder verhaal is dat van twee verstoten leprapatienten...

160
00:21:49.009 --> 00:21:54.010
die elkaar in de kliniek van dokter Lai Ky ontmoetten en verliefd werden.

161
00:21:54.015 --> 00:21:58.022
Sopia neemt ons mee naar de woning van het kersverse echtpaar.

162
00:21:59.002 --> 00:22:02.011
Ze kregen van de Leprastichting twee varkens...

163
00:22:02.016 --> 00:22:07.006
om zichzelf een inkomen te verschaffen met het fokken van biggetjes.

164
00:22:21.018 --> 00:22:23.005
Kijk, daar zitten ze.

165
00:22:23.010 --> 00:22:24.023
Ja? Zie je ze?

166
00:22:31.018 --> 00:22:33.006
Twee grote varkens.

167
00:23:24.017 --> 00:23:27.024
Het is prachtig dat ze door hulp van buitenaf...

168
00:23:28.004 --> 00:23:31.007
dat ze niet alleen elkaar hebben gevonden...

169
00:23:31.012 --> 00:23:34.019
maar ook echt een leven hebben kunnen opbouwen. Ja.

170
00:23:34.024 --> 00:23:38.014
Met varkens. Met varkens. Zeg het met varkens.

171
00:23:38.019 --> 00:23:42.024
Terwijl er een lekker Cambodjaans potje thee wordt gezet...

172
00:23:43.004 --> 00:23:47.011
wil ik van Huub weten wat hem zo drijft. Wat heeft hij met lepra?

173
00:23:47.016 --> 00:23:50.015
Waarom zet jij je zo in voor mensen met lepra?

174
00:23:50.020 --> 00:23:55.011
Omdat ik vind dat als het mij goed gaat dat het anderen ook goed moet gaan.

175
00:23:55.016 --> 00:23:59.003
En aangezien het een beetje een onbekende ziekte is...

176
00:23:59.008 --> 00:24:03.015
en ik er heel vroeg in mijn leven al mee werd geconfronteerd...

177
00:24:03.020 --> 00:24:07.004
eigenlijk op het begin van de middelbare school.

178
00:24:07.009 --> 00:24:11.010
Toen las ik een verhaal over de Belgische pater Damiaan...

179
00:24:11.015 --> 00:24:16.012
die zich 't lot van de leprozen ging aantrekken en een kolonie begon...

180
00:24:16.017 --> 00:24:18.012
op een eilandje bij Hawai.

181
00:24:18.017 --> 00:24:23.005
En uiteindelijk heeft hij lepra gekregen en is hij ook gestorven.

182
00:24:23.010 --> 00:24:29.001
Maar hij is vrij oud geworden en heeft zich zijn hele leven ingezet voor de leprozen.

183
00:24:29.006 --> 00:24:32.003
En dat maakte zo'n indruk op me als kind...

184
00:24:32.008 --> 00:24:34.009
dat is me altijd bijgebleven.

185
00:24:34.014 --> 00:24:37.019
Ik werd gevraagd om ambassadeur te worden.

186
00:24:37.024 --> 00:24:41.021
En toen was het eigenlijk heel makkelijk om ja te zeggen.

187
00:24:42.001 --> 00:24:45.019
Ik dacht dat lepra iets was van lang vervlogen tijden.

188
00:24:45.024 --> 00:24:49.001
Dat dachten veel mensen, dat lepra bedwongen was...

189
00:24:49.006 --> 00:24:52.017
dat de bacterie niet meer existent was, maar dat is hij wel.

190
00:24:52.022 --> 00:24:56.018
In Azie, Afrika en Zuid-Amerika komt het steeds meer voor...

191
00:24:56.023 --> 00:25:00.010
want regeringen dachten dat het probleem was opgelost.

192
00:25:00.015 --> 00:25:04.006
Nu is het weer terrein aan het terugwinnen, lepra...

193
00:25:04.011 --> 00:25:06.020
door te weinig aandacht.

194
00:25:07.000 --> 00:25:09.022
Zonder dokter Lai Ky zou de lepra...

195
00:25:10.002 --> 00:25:13.013
bij de 10-jarige Heang nooit op tijd zijn ontdekt.

196
00:25:13.018 --> 00:25:17.017
En zou Mom waarschijnlijk haar zoontje hebben besmet...

197
00:25:17.022 --> 00:25:20.011
zoals haar vader haar ooit besmette.

