WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:01.012
888

2
00:00:01.019 --> 00:00:04.024
Ze zijn het favoriete wapen van president Obama:

3
00:00:05.004 --> 00:00:07.019
Onbemande robotvliegtuigen. Drones.

4
00:00:11.014 --> 00:00:16.009
Minister Hillen wil ook drones kopen. Hij denkt na welke toestellen hij wil.

5
00:00:16.014 --> 00:00:20.011
Maar de top van luchtmacht heeft stiekem zijn keuze al gemaakt.

6
00:00:20.016 --> 00:00:23.013
De race is al gelopen. Het is een toneelstukje.

7
00:00:23.018 --> 00:00:28.006
In Reporter international: De opmars van robots op het slagveld.

8
00:00:28.011 --> 00:00:29.023
MUZIEK

9
00:00:41.020 --> 00:00:44.024
We zijn in Alamogordo, in de staat New Mexico.

10
00:00:45.004 --> 00:00:49.000
De media zijn door de Amerikaanse luchtmacht uitgenodigd...

11
00:00:49.005 --> 00:00:51.023
te komen kijken op Holloman Airforce Base.

12
00:00:52.003 --> 00:00:55.017
DE attractie: De Reaper. De onbemand robotvliegtuig.

13
00:01:06.011 --> 00:01:10.006
Eerst maken we kennis met de commandant van het squadron.

14
00:03:27.022 --> 00:03:29.009
GELACH

15
00:03:34.018 --> 00:03:40.001
Voor de Amerikanen bieden de drones veel voordelen in de strijd tegen terrorisme.

16
00:03:40.006 --> 00:03:42.013
Het is veel goedkoper. Makkelijker.

17
00:03:42.018 --> 00:03:46.000
Je kunt af en toe een enorme klap uitdelen met zo'n ding.

18
00:03:46.005 --> 00:03:49.000
Laten we zo proberen Al Qaida te onderdrukken.

19
00:03:52.008 --> 00:03:55.008
Deze Anwar al-Awlaki was volgens de CIA...

20
00:03:55.013 --> 00:03:57.018
de leider van Al Qaida in Jemen.

21
00:03:57.023 --> 00:04:00.020
Een land waarmee Amerika niet in oorlog is.

22
00:04:01.000 --> 00:04:06.010
Toch stuurden de Amerikanen een drone op hem af toen hij met drie anderen in een auto reed.

23
00:04:19.021 --> 00:04:25.016
De ACLU, een New Yorkse burgerrechtenorganisatie voert nu processen tegen de staat...

24
00:04:25.021 --> 00:04:29.023
over wat ze noemen 'standrechtelijke executies' met drones.

25
00:05:12.017 --> 00:05:17.007
De onbemande toestellen worden bestuurd vanuit containers in Amerika.

26
00:05:17.012 --> 00:05:21.003
De piloten gaan dus niet naar het oorlogsgebied zelf toe..

27
00:05:21.008 --> 00:05:27.004
's Ochtend rijden ze naar de basis, schieten soms wat Al Qaida- of talibanstrijders dood...

28
00:05:27.009 --> 00:05:29.015
en rijden dan weer gewoon naar huis.

29
00:05:59.002 --> 00:06:02.003
De vraag is of drones een precisiewapen zijn...

30
00:06:02.008 --> 00:06:05.016
of dat er onnodig veel burgerslachtoffers vallen.

31
00:06:40.001 --> 00:06:42.007
SCHOTEN

32
00:06:46.009 --> 00:06:51.010
Fouten zoals deze waarbij een Amerikaanse helikopter op burgers schiet in Irak...

33
00:06:51.015 --> 00:06:54.004
zouden dus minder vaak moeten voorkomen.

34
00:06:55.024 --> 00:06:58.009
Omdat drones preciezer zouden zijn.

35
00:06:59.024 --> 00:07:03.000
In de praktijk blijkt dat niet helemaal waar.

36
00:07:05.000 --> 00:07:07.019
'Shit happens' zeggen ze altijd 'in war'.

37
00:07:07.024 --> 00:07:10.014
Murphy's law. Er gaan altijd dingen mis.

38
00:07:10.019 --> 00:07:13.019
Zowel bij bemande als onbemande vliegtuigen.

39
00:07:13.024 --> 00:07:20.016
Simpel voorbeeld: Je denkt dat je een Al Qaida-strijder in een hoek hebt gedreven in een boerderij...

40
00:07:20.021 --> 00:07:23.019
dus het is logisch om er een raket op te sturen.

41
00:07:23.024 --> 00:07:27.000
En juist als de raket gaat inslaan...

42
00:07:27.005 --> 00:07:31.006
of nou een bemand of onbemand toestel hem afvuurt...

43
00:07:31.011 --> 00:07:33.015
komt zijn vrouw de deur uit.

44
00:07:33.020 --> 00:07:35.007
Wat doe je dan?

45
00:07:35.012 --> 00:07:39.022
De scenario's waarin die dingen worden afgeschoten blijven gelijk.

46
00:07:40.002 --> 00:07:46.013
Dan kan-ie wel 10 centimeter nauwkeuriger zijn dan van een bemand toestel, de impact is hetzelfde.

47
00:08:31.006 --> 00:08:34.020
Het is eigenlijk een groot computerspel. Je zit erachter.

48
00:08:35.000 --> 00:08:39.022
Grappig is dat die desk-piloten vaak worden uitgerust met een vlieger-overall.

49
00:08:40.002 --> 00:08:42.017
Dat ze er wel nog UITZIEN als echte piloten.

50
00:09:03.003 --> 00:09:08.008
In zekere zin hebben de Amerikanen al een kantelpunt bereikt.

51
00:09:08.013 --> 00:09:14.000
Dat er in 2010 voor het eerst MEER beeldschermpiloten zijn opgeleid...

52
00:09:14.005 --> 00:09:16.024
dan fysieke piloten in een toestel.

53
00:09:17.004 --> 00:09:19.004
Voor het eerst ook dat er...

54
00:09:19.009 --> 00:09:23.011
meer onbemande toestellen zijn aangeschaft in Amerika...

55
00:09:23.016 --> 00:09:25.009
dan bemande toestellen.

56
00:09:25.014 --> 00:09:29.019
De onbemande toestellen zijn nog steeds een stuk goedkoper.

57
00:09:29.024 --> 00:09:35.001
Het is geen science-fiction meer? Dat is de realiteit van vandaag al.

58
00:10:23.005 --> 00:10:24.017
MUZIEK

59
00:12:50.006 --> 00:12:54.023
Veel mensen dachten: Nu komt Obama aan de macht. Dat is een ander soort.

60
00:12:55.003 --> 00:12:58.005
Minder cowboyachtig dan zijn voorganger Bush.

61
00:12:58.010 --> 00:13:01.017
Dus die zal vast minder snel dat soort dingen doen.

62
00:13:01.022 --> 00:13:06.000
Bij Obama zien we dat omdat zo'n onbemand systeem zo clean is...

63
00:13:06.005 --> 00:13:12.012
en grotendeels zich buiten het gezichtsveld afspeelt en individueel op terroristen kan jagen...

64
00:13:12.017 --> 00:13:18.002
dat bijna elke Amerikaan denkt: Joh, doe maar. Zolang we er maar niet te veel van weten.

65
00:13:18.007 --> 00:13:21.016
Zo'n vrij liberale president gebeurt dat eerder.

66
00:13:21.021 --> 00:13:24.020
Omdat hij denkt: Die oorlog is al omstreden.

67
00:13:25.000 --> 00:13:29.013
Laat ik nou mijn piloten en 'special forces' niet wagen om dat te doen.

68
00:13:29.018 --> 00:13:33.024
Welk middel heb ik dan nog? Het onbemande vliegtuig. Zet maar in.

69
00:13:36.002 --> 00:13:39.024
De onbemande toestellen zijn niet alleen bij het leger populair.

70
00:13:40.004 --> 00:13:45.007
Ook politie en veiligheidsdiensten zetten ze steeds vaker boven het eigen gebied in.

71
00:13:45.012 --> 00:13:49.015
Om criminelen op te sporen en illegale immigratie tegen te gaan.

72
00:13:49.020 --> 00:13:52.018
Een privacyorganisatie in San Francisco...

73
00:13:52.023 --> 00:13:55.016
voert er rechtszaken over tegen de staat.

74
00:14:36.016 --> 00:14:39.018
Dat privacyprobleem speelt ook in Nederland.

75
00:14:39.023 --> 00:14:42.015
De drones die de luchtmacht wil gaan kopen...

76
00:14:42.020 --> 00:14:46.001
mogen ook door politie en justitie worden gebruikt.

77
00:14:46.006 --> 00:14:51.023
Vorig jaar werd al een kleine defensiedrone ingezet om te zoeken naar de pyromaan van Vught.

78
00:15:18.021 --> 00:15:21.006
MUZIEK

79
00:16:52.002 --> 00:16:54.003
Deze heb ik zelf ook gevlogen.

80
00:16:54.008 --> 00:16:56.021
Vanaf 1989...

81
00:16:57.001 --> 00:16:58.013
tot vorig jaar.

82
00:16:58.018 --> 00:17:00.019
Toen werd ik ook wegbezuinigd.

83
00:17:00.024 --> 00:17:04.012
Kolonel Van Geel is ex-F-16-piloot, en houdt zich nu bezig...

84
00:17:04.017 --> 00:17:08.021
met onbemande toestellen voor de Nederlandse luchtmacht.

85
00:17:09.001 --> 00:17:14.006
Kun je met onbemande toestellen dezelfde dingen doen als met een F-16?

86
00:17:14.011 --> 00:17:19.012
Deels wel, maar onbemande toestellen geven nog meer ruimte dan een F-16.

87
00:17:19.017 --> 00:17:25.005
Bij een F-16 kijk je gericht naar een bepaald doel of bepaalde lijn.

88
00:17:25.010 --> 00:17:30.018
Een onbemand toestel kan een groter gebied langere tijd onderzoeken.

89
00:17:33.001 --> 00:17:35.011
De behoeftestelling is afgerond.

90
00:17:35.016 --> 00:17:39.021
We hebben eerst in kaart gebracht wat voor toestel we willen.

91
00:17:40.001 --> 00:17:45.006
Heel belangrijk is dat het zich in de praktijk al bewezen heeft.

92
00:17:45.011 --> 00:17:48.017
Dus heeft laten zien dat het goed is.

93
00:17:48.022 --> 00:17:51.004
Wat ook veelzijdig inzetbaar is.

94
00:17:51.009 --> 00:17:55.006
Zowel overdag als 's nachts, en voor verschillende taken.

95
00:17:55.011 --> 00:17:59.008
En ook dat hij goed samen kan werken met andere systemen.

96
00:17:59.013 --> 00:18:04.008
Zodat de gegevensuitwisseling goed plaatsvindt.

97
00:18:05.016 --> 00:18:11.023
De bedoeling is om vier onbemande toestellen en twee grondstations aan te schaffen voor die verkenning.

98
00:18:12.003 --> 00:18:15.019
De Tweede Kamer heeft besloten tot een open aanbesteding...

99
00:18:15.024 --> 00:18:18.024
waarbij meerdere fabrikanten kunnen meedingen.

100
00:18:19.004 --> 00:18:26.008
Minister Hillen schreef in een brief aan de Kamer dat er 100 tot 250 miljoen euro mee is gemoeid.

101
00:18:26.013 --> 00:18:32.014
Geinteresseerde bedrijven kunnen zich tot 1 april, dit weekend, melden bij Defensie.

102
00:18:32.019 --> 00:18:36.012
Waar gaat Nederland deze toestellen voor gebruiken?

103
00:18:36.017 --> 00:18:40.024
Het gaat in eerste instantie vooral om informatievergaring.

104
00:18:41.004 --> 00:18:46.006
De drones hebben de camera's aan boord, sensoren...

105
00:18:46.011 --> 00:18:50.014
waarmee men over een groot gebied informatie kan vergaren.

106
00:18:50.019 --> 00:18:53.014
Ze worden dus niet uitgerust met wapens?

107
00:18:53.019 --> 00:18:56.022
Nee, maar er staat een zinnetje in de brief...

108
00:18:57.002 --> 00:19:01.011
dat ze niet in eerste instantie voor wapens worden gebruikt...

109
00:19:01.016 --> 00:19:03.013
maar dat die optie er wel moet zijn.

110
00:19:03.018 --> 00:19:09.023
Dus later zou de regering ervoor kunnen kiezen om ze wel te bewapenen.

111
00:19:11.013 --> 00:19:15.008
Er zijn diverse kandidaten voor de Nederlandse order.

112
00:19:15.013 --> 00:19:19.008
Allereerst de Reaper, waarmee de Amerikanen vliegen.

113
00:19:19.013 --> 00:19:22.019
Dan de Heron TP van Israel Aerospace Industries.

114
00:19:22.024 --> 00:19:27.022
En daarnaast zijn er nog Europese en Chinese fabrikanten.

115
00:19:28.002 --> 00:19:31.017
Hebben alle bedrijven die meedingen gelijke kans...

116
00:19:31.022 --> 00:19:34.021
of is er voorkeur voor een bepaald toestel?

117
00:19:35.001 --> 00:19:37.023
In principe is het een open aanbesteding.

118
00:19:38.003 --> 00:19:41.004
Dus alle bedrijven hebben een gelijke kans.

119
00:19:41.009 --> 00:19:45.018
Natuurlijk bekijkt Defensie welk bedrijf het best voldoet...

120
00:19:45.023 --> 00:19:50.013
aan eigenschappen die we willen hebben bij zo'n onbemand toestel.

121
00:19:50.018 --> 00:19:56.002
Maar het ziet ernaar uit dat er in praktijk geen sprake is van open competitie.

122
00:19:56.007 --> 00:20:00.014
Anonieme bronnen betrokken bij het aanbestedingsproces...

123
00:20:00.019 --> 00:20:05.009
bevestigen dat de Luchtmacht het liefst Amerikaanse Reapers wil.

124
00:20:05.014 --> 00:20:09.000
En dat andere bedrijven geen serieuze kans maken.

125
00:20:09.005 --> 00:20:15.022
VERVORMDE STEM:

126
00:20:35.000 --> 00:20:38.001
U denkt dat Defensie de keuze al heeft gemaakt?

127
00:20:57.008 --> 00:21:03.005
Als je kijkt naar het aantal militairen dat bij het toestel bedacht wordt, nu al...

128
00:21:03.010 --> 00:21:08.015
dan zie je dat dat aansluit bij een eenheid die met Reapers vliegt.

129
00:21:08.020 --> 00:21:13.002
En je moet zeker niet uitschakelen het gevoel bij de Luchtmacht...

130
00:21:13.007 --> 00:21:16.017
dat het toch het beste is om Amerikaans te kopen.

131
00:21:16.022 --> 00:21:19.007
Dat zou een zeer slechte zaak zijn.

132
00:21:19.012 --> 00:21:24.000
Want dan overtreedt men aanbestedingsregels.

133
00:21:24.005 --> 00:21:28.015
Dat ten eerste. En dan komt het neer op een toneelstukje.

134
00:21:28.020 --> 00:21:32.009
De top van de krijgsmacht heeft al zijn eigen voorkeur.

135
00:21:32.014 --> 00:21:36.002
En er is beslist geen sprake van eerlijke aanbesteding.

136
00:21:36.007 --> 00:21:39.012
Het is al een gelopen race. Het wordt de Reaper.

137
00:21:39.017 --> 00:21:43.009
Ook als je kijkt naar hoe de behoeftestelling geschreven is.

138
00:21:43.014 --> 00:21:46.022
Hoe kan een race al gelopen zijn voor het startschot?

139
00:21:47.002 --> 00:21:53.015
Dat kan alleen als de luchtmacht al een voorkeur heeft.

140
00:21:53.020 --> 00:21:55.023
En dat niet hardop uitspreekt.

141
00:21:56.003 --> 00:22:00.014
Maar we dus eigenlijk als parlement bedonderd worden.

142
00:22:00.019 --> 00:22:02.012
Evenals de samenleving.

143
00:22:02.017 --> 00:22:05.012
Dus er is alle reden om dit aan de orde te stellen.

144
00:22:05.017 --> 00:22:08.012
Er is een eerlijke en open aanbesteding.

145
00:22:08.017 --> 00:22:12.016
En ik weet niet of iedereen in de luchtmacht de Reaper wil.

146
00:22:12.021 --> 00:22:18.022
Iedereen mag zijn voorkeur hebben, maar nog steeds is de aanbesteding open en eerlijk.

147
00:22:19.002 --> 00:22:23.017
Zolang een fabrikant voldoet aan de eisen, dingt hij helemaal mee.

148
00:22:23.022 --> 00:22:28.019
Ook bij de aanbesteding van de JSF waren er op papier mededingers.

149
00:22:28.024 --> 00:22:31.004
Zoals deze Saab Grippen.

150
00:22:33.016 --> 00:22:37.013
Saab bood 85 toestellen aan voor 5 miljard euro.

151
00:22:37.018 --> 00:22:42.012
Deze week lekte uit dat ontwikkeling van de JSF bijna dubbel zo duur wordt...

152
00:22:42.017 --> 00:22:46.016
waardoor Nederland veel meer kwijt zal zijn dan geraamd.

153
00:22:46.021 --> 00:22:52.020
En dat allemaal, zeggen critici, omdat de luchtmacht vanaf dag 1 de JSF wilde.

154
00:22:53.000 --> 00:22:57.018
Volgende week komt de Rekenkamer met een rapport over het omstreden project.

155
00:23:37.000 --> 00:23:41.001
Wat hier  heel sterk speelt is die pro-Amerikaanse reflex.

156
00:23:41.006 --> 00:23:44.021
De luchtmacht vindt dat ze grotendeels Amerikaans moet kopen.

157
00:23:45.001 --> 00:23:49.012
Het kiest niet voor niks voor de JSF en waarschijnlijk de Reaper.

158
00:23:49.017 --> 00:23:55.011
Van de vier krijgsmachtdelen, marine, luchtmacht, landmacht en marechaussee...

159
00:23:55.016 --> 00:23:58.022
is de luchtmacht het meest pro-Amerikaans georienteerd.

160
00:23:59.002 --> 00:24:02.010
Dat is de limiet waarop je moet mikken. Dat zie je hier weer.

161
00:24:02.015 --> 00:24:08.016
Amerikaanse systemen zijn vaak een halve generatie verder...

162
00:24:08.021 --> 00:24:11.024
en dus ook beter dan Europese alternatieven.

163
00:24:12.004 --> 00:24:15.007
Waarom dan dat circus van open aanbesteding?

164
00:24:15.012 --> 00:24:20.009
Om de onderhandelingspositie jegens de Amerikanen sterker te maken.

165
00:24:20.014 --> 00:24:24.009
Door te doen alsof er nog andere paarden in de race zijn.

166
00:24:50.009 --> 00:24:53.004
Robots maken hun opmars op het slagveld.

167
00:24:53.009 --> 00:24:58.016
Ook bij marine en landmacht worden ze steeds vaker ingezet.

168
00:24:58.021 --> 00:25:04.011
Dit is een klein spionagevoertuig met vier camera's en nachtkijker.

169
00:25:09.005 --> 00:25:15.002
En dit is een soort pakezel voorzien van communicatieapparatuur.

170
00:25:32.020 --> 00:25:37.023
Chris Anderson is hoofdredacteur van technologietijdschrift Wired...

171
00:25:38.003 --> 00:25:42.020
dat veel aandacht besteed aan de opmars van robots, ook in het leger.

172
00:26:23.015 --> 00:26:27.001
Do-it-yourself Drones, heet Andersons bedrijf.

173
00:26:27.006 --> 00:26:33.019
Het maakt kleine helikopters, die handmatig of automatisch vliegen en beelden kunnen maken.

174
00:27:04.014 --> 00:27:10.002
De Technische Universiteit ZÈurich werkt men aan de nieuwste vliegende robots.

175
00:27:10.007 --> 00:27:14.010
Die kunnen complexe opdrachten uitvoeren zonder een mens.

176
00:27:14.015 --> 00:27:18.020
Zo bouwen deze drones geheel zelfstandig een toren.

177
00:27:56.018 --> 00:28:00.009
In Zwitserland leren drones ook te dansen op muziek.

178
00:28:04.024 --> 00:28:08.002
Een partijtje tennis tegen elkaar te spelen.

179
00:28:13.001 --> 00:28:16.015
Met zijn drieen te werken aan EEN taak.

180
00:28:23.014 --> 00:28:27.002
Maar ook te gehoorzamen aan de baas.

181
00:29:37.022 --> 00:29:41.017
Japanse militairen ontwikkelden deze vliegende bal.

182
00:29:47.003 --> 00:29:51.006
En de Amerikanen werken aan drones die in zwermen opereren.

183
00:30:39.015 --> 00:30:42.010
De wapenwedloop is in feite al begonnen.

184
00:30:42.015 --> 00:30:46.016
China en Turkije hebben al hun eigen onbemande vliegtuig.

185
00:30:46.021 --> 00:30:50.021
En onlangs presenteerde president Ahmadinejad van Iran de eerste drone.

186
00:30:56.022 --> 00:31:00.023
Hij lijkt uit een aflevering van Thunderbirds te komen...

187
00:31:01.003 --> 00:31:05.006
maar kan doelen bereiken op duizenden kilometers afstand.

188
00:31:05.011 --> 00:31:10.014
En onlangs kregen de Iraniers deze Amerikaanse spionagedrone in handen.

189
00:31:10.019 --> 00:31:14.010
Er is onlangs zo'n ding neergestort of neergehaald.

190
00:31:14.015 --> 00:31:19.024
Sommigen zeggen zelfs 'gehackt', waardoor het een zachte landing kon maken.

191
00:31:20.004 --> 00:31:22.021
Die Iraniers zijn erg geinteresseerd.

192
00:31:23.001 --> 00:31:27.001
En ze zijn zeker in staat bepaalde dingen daaruit te kopieren.

193
00:31:44.015 --> 00:31:48.010
Staan we aan de vooravond van een nieuwe wapenwedloop?

194
00:31:48.015 --> 00:31:50.004
Ja, ook in dit opzicht.

195
00:31:50.009 --> 00:31:54.012
In de toekomst zullen drones zelfstandig doelen zoeken...

196
00:31:54.017 --> 00:31:57.020
en zelf beslissen of die worden aangevallen.

197
00:31:58.000 --> 00:32:01.001
In Amerika wordt de software al ontwikkeld.

198
00:32:56.017 --> 00:32:59.016
De militair moet altijd weten wat hij doet.

199
00:32:59.021 --> 00:33:03.021
Als je die verantwoordelijkheid voor 90% overlaat aan een robot...

200
00:33:04.001 --> 00:33:09.002
dan heb je een probleem, en heb je op zijn minst nieuwe regelgeving nodig.

201
00:33:09.007 --> 00:33:13.020
Ik vind het ethisch en militair operationeel een slechte ontwikkeling.

202
00:33:14.000 --> 00:33:16.022
Omdat je oorlog zo afstandelijk maakt...

203
00:33:17.002 --> 00:33:20.005
zo maakt tot een elektronisch schouwspel...

204
00:33:20.010 --> 00:33:26.009
dat juist dat ene ding wat oorlog kan beperken...

205
00:33:26.014 --> 00:33:31.014
het logisch verstand van de mens, diens morele verstand, dat je dat overschrijdt.

206
00:33:31.019 --> 00:33:36.002
Dat het steeds makkelijker wordt om het doden over te laten aan techniek.

207
00:33:36.007 --> 00:33:38.015
Dat lijkt me geen goede ontwikkeling.

208
00:34:04.011 --> 00:34:08.001
Programma afgelopen? Kro.nl gaat verder.

