WEBVTT

1
00:00:00.019 --> 00:00:03.010
888

2
00:00:03.011 --> 00:00:06.023
De laatste weken loopt de spanning rond Iran steeds verder op.

3
00:00:06.023 --> 00:00:09.001
Het land zou werken aan een atoombom.

4
00:00:09.001 --> 00:00:11.022
Afgelopen woensdag werd een Iraanse atoomgeleerde...

5
00:00:11.022 --> 00:00:13.019
opgeblazen in zijn auto.

6
00:00:13.019 --> 00:00:16.022
Iran krijgt op zijn beurt de olietoevoer naar het Westen te blokkeren.

7
00:00:16.022 --> 00:00:19.014
In dat geval betalen ook wij de prijs.

8
00:00:19.014 --> 00:00:23.007
Maar het bewijs is er dat Iran werkt aan kernwapens?

9
00:00:23.007 --> 00:00:25.012
Een ding is zeker: Wanneer het oorlog wordt...

10
00:00:25.012 --> 00:00:27.015
is Iran er klaar voor.

11
00:01:14.000 --> 00:01:16.023
Dit is dr. Ali Asghar Soltanie.

12
00:01:16.023 --> 00:01:21.001
Hij is de Iraanse ambassadeur bij het Internationaal Atoomagentschap.

13
00:01:21.001 --> 00:01:23.008
Dat is een onderdeel van de Verenigde Naties...

14
00:01:23.008 --> 00:01:26.018
dat landen controleert die werken met kernenergie.

15
00:01:39.020 --> 00:01:42.016
De Verenigde Naties willen dat Iran zijn centrifuges stilzet...

16
00:01:42.016 --> 00:01:45.022
en stopt met het maken van zwaar water.

17
00:01:45.022 --> 00:01:48.020
Ze zijn bang dat Iran werkt aan een atoombom.

18
00:01:58.010 --> 00:02:01.017
Iran ontkent dat het werkt aan een atoombom...

19
00:02:01.017 --> 00:02:05.014
en ga door met zijn nucleaire programma.

20
00:02:06.010 --> 00:02:11.006
Dat is een prestatie want het programma kampt al jaren met tegenslag.

21
00:02:11.006 --> 00:02:14.012
Zo worden Iraanse atoomgeleerden soms op klaarlichte dag...

22
00:02:14.012 --> 00:02:16.008
in hun auto opgeblazen.

23
00:02:23.008 --> 00:02:27.004
De aanslagen worden niet opgeeist.

24
00:02:27.004 --> 00:02:31.008
Maar de Iraanse ambassadeur weet wie zijn wetenschappers vermoord.

25
00:02:31.008 --> 00:02:34.019
Voor het interview begint, moet hij een belangrijk telefoontje plegen.

26
00:02:37.017 --> 00:02:39.014
In de tussentijd lezen wij de kaart...

27
00:02:39.014 --> 00:02:42.012
die ambassadeur met Kerstmis rondstuurde.

28
00:02:42.012 --> 00:02:46.015
Met een speciale boodschap van de hoogste leider zelf.

29
00:02:46.015 --> 00:02:50.002
Die wenst ons een wereld vrij van kernwapens.

30
00:02:50.002 --> 00:02:53.001
Behalve de beste wensen krijgen we ook nog een cadeautje.

31
00:02:56.003 --> 00:02:58.000
Dan is het toch tijd voor de vraag:

32
00:02:58.000 --> 00:03:00.023
Wie vermoordt de Iraanse wetenschappers?

33
00:03:34.023 --> 00:03:37.016
Een kenner van de Israelische geheime dienst is Ronan Bergman.

34
00:03:37.016 --> 00:03:41.001
Hij is een Israelisch onderzoeksjournalist...

35
00:03:41.001 --> 00:03:44.008
hij schreef het boek 'The secret war with Iran'.

36
00:03:44.008 --> 00:03:47.021
We pikken 'm op tijdens een tussenstop op Schiphol.

37
00:03:47.021 --> 00:03:54.016
Bergman zegt niet te weten of Israel achter de aanslagen zit op de atoomgeleerden.

38
00:03:54.016 --> 00:03:58.017
Hij gelooft wel dat de oorlog tegen Iran al lang is begonnen.

39
00:04:53.024 --> 00:04:56.004
Of zijn land daarom ook Iraanse geleerden vermoordt...

40
00:04:56.004 --> 00:04:58.005
laat de Israelische premier in het midden.

41
00:04:58.005 --> 00:05:00.004
Maar de boodschap is duidelijk.

42
00:05:07.016 --> 00:05:15.023
Maar betekent dat ook dat Israel Iran zal aanvallen?

43
00:05:15.023 --> 00:05:18.001
We vliegen naar de westkust van de Verenigde Staten.

44
00:05:18.001 --> 00:05:21.004
Naar Monterey, voor een interview met Avner Cohen.

45
00:05:21.004 --> 00:05:27.023
De professor is expert in Israels militaire strategie.

46
00:05:27.023 --> 00:05:29.023
Volgens Cohen kan Netanyahu's retoriek leiden...

47
00:05:29.023 --> 00:05:32.013
tot een militaire confrontatie.

48
00:06:56.010 --> 00:06:58.013
ZWARE EXPLOSIE

49
00:07:05.006 --> 00:07:10.007
DRAMATISCHE MUZIEK

50
00:07:13.016 --> 00:07:17.013
Israel is ervan overtuigd dat Iran werkt aan een atoombom.

51
00:07:17.013 --> 00:07:20.013
'Onacceptabel', vindt Israel.

52
00:07:20.013 --> 00:07:23.000
Opmerkelijk, want als het aan Israel had gelegen...

53
00:07:23.000 --> 00:07:26.003
had Iran al lang een atoomwapen gehad.

54
00:07:38.009 --> 00:07:41.005
VROLIJKE MUZIEK

55
00:07:44.023 --> 00:07:50.011
Eind jaren 70, Iran wordt geregeerd door Mohammed Reza Pahlewi.

56
00:07:50.011 --> 00:07:54.014
Een door het Westen gesteunde dictator...

57
00:07:54.014 --> 00:07:57.013
die zijn verjaardagen op Noord-Koreaanse wijze viert.

58
00:07:57.013 --> 00:08:00.018
Pahlewi kroont  zichzelf tot 'koning der koningen'.

59
00:08:00.018 --> 00:08:02.023
'Shah an shah'

60
00:08:02.023 --> 00:08:06.022
De shah is pro-westers en investeert fors in Israel.

61
00:08:34.004 --> 00:08:36.014
Maar de shah heeft ook nucleaire ambities.

62
00:08:36.014 --> 00:08:38.017
Israel doet een aanbod.

63
00:09:41.012 --> 00:09:46.012
Maar na 40 jaar dictatuur begint de Iraanse bevolking zich te roeren.

64
00:09:46.012 --> 00:09:49.007
Mislukte landhervormingen leiden tot armoede.

65
00:09:49.007 --> 00:09:54.003
Geestelijke leiders verzetten zich tegen de pro-westerse koers van de shah.

66
00:09:55.007 --> 00:09:59.005
De volksopstand wordt geleid door een balling in Parijs.

67
00:09:59.005 --> 00:10:03.016
De sjiitische schriftgeleerde Ruhollah Khomeini.

68
00:10:03.016 --> 00:10:06.001
Israel is bang dat zijn rakettechnologie...

69
00:10:06.001 --> 00:10:08.000
in verkeerde handen valt.

70
00:10:29.006 --> 00:10:34.000
Op 1 februari 1979 komt ayatollah Khomeini terug in zijn geboorteland.

71
00:10:34.000 --> 00:10:37.002
Hij vestigt de islamitische republiek Iran.

72
00:10:37.002 --> 00:10:42.015
De sjiitische geestelijke heeft uitgesproken opvattingen over kernwapens.

73
00:11:42.005 --> 00:11:46.007
Atoombommen mogen niet van Allah.

74
00:11:46.007 --> 00:11:49.003
Maar volgens een rapport van het Internationaal Atoomagentschap...

75
00:11:49.003 --> 00:11:51.001
heeft Iran in 1987 contact met een illegaal netwerk...

76
00:11:51.001 --> 00:11:57.015
van nucleaire leveranciers.

77
00:11:58.015 --> 00:12:03.010
Volgens het Agentschap een duidelijke aanwijzing...

78
00:12:03.010 --> 00:12:06.014
dat Iran ook onder Khomeini interesse heeft in een atoombom.

79
00:12:41.008 --> 00:12:44.014
Iran zou zaken hebben gedaan met Abdul Qadir Khan.

80
00:12:44.014 --> 00:12:49.003
Opmerkelijk. Het betekent dat Nederland een rol speelde...

81
00:12:49.003 --> 00:12:52.005
bij Iraanse plannen voor een atoombom.

82
00:12:54.018 --> 00:12:57.006
Khan is een Pakistaan, maar studeert in Nederland...

83
00:12:57.006 --> 00:12:59.023
aan de Technische Universiteit Delft.

84
00:12:59.023 --> 00:13:04.000
Later kijkt hij met warme gevoelens terug op die tijd.

85
00:13:15.016 --> 00:13:20.023
In 1972 gaat Khan aan de slag bij Urenco, een bedrijf in Almelo.

86
00:13:20.023 --> 00:13:25.003
Urenco verrijkt uranium door het gebruik van centrifuges.

87
00:13:25.003 --> 00:13:27.018
Een geheime techniek, omdat hij gebruikt kan worden...

88
00:13:27.018 --> 00:13:30.009
voor het maken van een atoombom.

89
00:13:30.009 --> 00:13:35.001
Khan kopieert in het geniep vertrouwelijke bedrijfsinformatie.

90
00:13:35.001 --> 00:13:38.008
En daar blijft het niet bij.

91
00:13:38.008 --> 00:13:42.009
De Pakistaan heeft ook grote belangstelling voor centrifuge-onderdelen...

92
00:13:42.009 --> 00:13:44.014
die net niet aan de strenge eisen voldoen.

93
00:13:44.014 --> 00:13:48.003
Dat vertelt een oud-collega van Khan in 2004 aan Reporter.

94
00:13:48.016 --> 00:13:50.023
Als die toleranties niet werden gehaald...

95
00:13:50.023 --> 00:13:56.000
werden de onderdelen in een grote prullenbak gegooid.

96
00:13:56.000 --> 00:13:59.005
En daar werd niets aan gedaan.

97
00:13:59.005 --> 00:14:04.012
Abdul zag dat liggen en kon dat naar huis nemen.

98
00:14:04.012 --> 00:14:07.016
Dat heeft hij ook gedaan, dat was geen probleem.

99
00:14:07.016 --> 00:14:10.007
Niemand controleerde dat, dat lag daar gewoon.

100
00:14:11.022 --> 00:14:15.012
De Nederlandse overheid is in oktober 1975...

101
00:14:15.012 --> 00:14:19.010
op de hoogte van Khans spionageactiviteiten.

102
00:14:19.010 --> 00:14:22.018
Maar Khan wordt niet aangehouden.

103
00:14:22.018 --> 00:14:25.012
Op verzoek van Economische Zaken wordt hij overgeplaatst...

104
00:14:25.012 --> 00:14:30.009
naar een ander bedrijf. Verder gebeurt er niets.

105
00:14:30.009 --> 00:14:33.009
Maar de Pakistaan ruikt onraad, pakt zijn koffers...

106
00:14:33.009 --> 00:14:37.001
en keert terug naar zijn geboorteland.

107
00:14:37.001 --> 00:14:40.024
Daar wordt Khan chef van het atoomprogramma.

108
00:14:40.024 --> 00:14:43.004
Met succes.

109
00:14:46.003 --> 00:14:49.021
In 1998 test Pakistan zijn eerste atoombom.

110
00:14:49.021 --> 00:14:52.023
Nederland wordt hartelijk bedankt.

111
00:14:52.023 --> 00:14:57.018
Ik hoop dat met Nederland alles heel goed gaat.

112
00:14:57.018 --> 00:15:01.018
Met hartelijke groeten, daaag!

113
00:15:01.018 --> 00:15:06.007
Maar niet alleen Pakistan profiteert van de kennis van Khan.

114
00:15:08.024 --> 00:15:11.023
De oud-werknemer van Urenco ontpopt zich...

115
00:15:11.023 --> 00:15:14.021
tot een illegale grootgrutter van atoomgeheimen.

116
00:15:14.021 --> 00:15:19.010
Wie genoeg geld op tafel legt, kan bij Khan een kernwapen kopen.

117
00:15:19.010 --> 00:15:22.004
Noord-Korea is een tevreden klant.

118
00:15:22.004 --> 00:15:26.004
De vraag is of Khan ook Iran heeft geholpen.

119
00:15:47.002 --> 00:15:50.012
Robert Kelly heeft een jarenlange ervaring met landen...

120
00:15:50.012 --> 00:15:52.003
die stiekem een atoombom willen.

121
00:15:52.003 --> 00:15:54.020
Als VN-inspecteur bezocht hij onder meer Irak.

122
00:15:54.020 --> 00:15:58.015
Tot zijn pensioen in 2005 had Kelly een van de hoogste functies...

123
00:15:58.015 --> 00:16:01.000
bij het Internationaal Atoomagentschap.

124
00:18:10.020 --> 00:18:12.012
Khan mag blijven leven.

125
00:18:12.012 --> 00:18:16.021
En Iran verrijkt jarenlang in het geheim uranium...

126
00:18:16.021 --> 00:18:21.005
door het gebruik van centrifuges.

127
00:18:21.005 --> 00:18:24.007
In 2002 ontdekt het Internationaal Atoomagentschap...

128
00:18:24.007 --> 00:18:28.004
dat Iran een ondergrondse fabriek bouwt bij de stad Natanz.

129
00:19:18.024 --> 00:19:22.007
De ontdekking van Natanz leidt tot internationale ophef.

130
00:19:22.007 --> 00:19:26.002
De kwestie belandt bij de Veiligheidsraad van de VN.

131
00:19:26.002 --> 00:19:30.009
Die eist dat Iran stopt met het verrijken van uranium.

132
00:20:34.005 --> 00:20:39.006
De Iraanse president Ahmadinejad weigert zijn nucleaire programma te staken.

133
00:20:39.006 --> 00:20:42.012
Iran wordt geboycot en dreigt te worden aangevallen...

134
00:20:42.012 --> 00:20:44.019
neemt hij voor lief.

135
00:21:29.011 --> 00:21:33.009
MUZIEK

136
00:21:34.012 --> 00:21:37.013
Iran gaat stug door met het verrijken van uranium...

137
00:21:40.017 --> 00:21:42.016
en het maken van zwaar water.

138
00:21:42.016 --> 00:21:44.018
Niet voor een bom, maar voor goedkope stroom...

139
00:21:44.018 --> 00:21:47.002
en voor de behandeling van kanker.

140
00:21:47.002 --> 00:21:48.024
Israel en Amerika geloven er niks van.

141
00:21:48.024 --> 00:21:51.016
Zij beweren dat Iran bouwt aan DE bom.

142
00:21:51.016 --> 00:21:54.011
De vraag is: Wie heeft er gelijk?

143
00:21:54.011 --> 00:21:57.007
MUZIEK

144
00:22:03.023 --> 00:22:06.023
Het antwoord komt van het Internationaal Atoomagentschap...

145
00:22:06.023 --> 00:22:11.002
dat landen controleert die werken met kernenergie.

146
00:22:13.002 --> 00:22:15.015
Iran heeft gewerkt aan een kernwapen.

147
00:22:16.024 --> 00:22:19.017
Ook zijn er in het geheim proeven gedaan die erop wijzen...

148
00:22:19.017 --> 00:22:21.021
dat Iran bezig is een kernwapen te ontwikkelen.

149
00:22:21.021 --> 00:22:24.008
Dat staat in een voortijdig uitgelekt gedetailleerd rapport...

150
00:22:24.008 --> 00:22:28.017
van het IAEA, het atoomagentschap van de Verenigde Naties.

151
00:22:28.017 --> 00:22:32.000
Maar de informatie van het atoomagentschap deugt niet.

152
00:22:32.000 --> 00:22:34.009
Zegt althans Robert Kelly...

153
00:22:34.009 --> 00:22:38.014
de man die zelf tot 2005 bij het agentschap werkte.

154
00:23:07.001 --> 00:23:10.001
Dit is dat document.

155
00:23:10.001 --> 00:23:14.014
Het telt 2 pagina's en is geschreven in Farsi, de taal van Iran.

156
00:23:14.014 --> 00:23:17.020
Het onderwerp: Een nucleair ontstekingsmechanisme.

157
00:24:46.001 --> 00:24:50.023
Het document komt in 2009 in handen van het Internationaal Atoomagentschap.

158
00:24:50.023 --> 00:24:54.015
Dat wordt dan geleid door de Egyptenaar Mohammed el-Baradei.

159
00:25:53.011 --> 00:25:56.019
Mohammed el-Baradei vertrouwde het document niet.

160
00:25:56.019 --> 00:25:59.024
Maar na zijn vertrek staat het alsnog in het rapport.

161
00:26:32.012 --> 00:26:35.004
We vroegen het Internationaal Atoomagentschap om een reactie.

162
00:26:35.004 --> 00:26:38.000
Het VN-orgaan verwijst naar zijn rapport.

163
00:26:38.000 --> 00:26:39.022
We krijgen geen interview.

164
00:26:48.010 --> 00:26:52.013
Het atoomagentschap stelt dat Iran 'mogelijk' werkt aan een atoombom.

165
00:26:52.013 --> 00:26:54.021
Israel weet dat zeker, het heeft zijn eigen bronnen.

166
00:26:54.021 --> 00:27:00.001
Voor Israel is een Iran met kernwapens onacceptabel.

167
00:27:00.001 --> 00:27:03.014
De vraag is waarom.

168
00:27:03.014 --> 00:27:08.018
Israel heeft nu als enige land in het Midden-Oosten zelf een atoombom.

169
00:27:08.018 --> 00:27:12.011
Dat monopolie, zegt Avner Cohen, wil het graag houden.

170
00:28:06.023 --> 00:28:11.004
Maar Israel is niet alleen bang zijn nucleaire monopolie te verliezen.

171
00:29:15.018 --> 00:29:20.000
Israel wordt bedreigd door een land dat mogelijk werkt aan een atoombom.

172
00:29:20.000 --> 00:29:22.024
En dat is niet de eerste keer.

173
00:29:30.022 --> 00:29:35.011
1981. Israelische F-16's vliegen diep Irak in.

174
00:29:40.017 --> 00:29:45.023
Daar bombarderen ze een kernreactor in aanbouw, Osirak.

175
00:29:45.023 --> 00:29:49.001
Israel is overtuigd dat de Iraakse dictator Saddam Hoessein...

176
00:29:49.001 --> 00:29:52.020
de kernreactor wil gebruiken voor de bouw van een atoombom.

177
00:30:19.013 --> 00:30:26.019
Israel viert de aanval op Osirak als een groot succes.

178
00:30:28.011 --> 00:30:32.003
Maar een bij een defensiedenktank in de Noorse hoofdstad Oslo...

179
00:30:32.003 --> 00:30:34.000
denken ze daar heel anders over.

180
00:30:34.000 --> 00:30:36.002
De Iraakse kernreactor was helemaal niet geschikt...

181
00:30:36.002 --> 00:30:40.007
voor de bouw van een atoombom, zegt historicus Malfrid Braut-Hegghammer.

182
00:31:26.012 --> 00:31:29.006
Om te voorkomen dat Irak nog een keer wordt aangevallen...

183
00:31:29.006 --> 00:31:32.023
geeft Saddam Hoessein alsnog het bevel een atoombom te maken.

184
00:31:45.008 --> 00:31:49.016
Volgens Braut-Hegghammer heeft de Israelische actie...

185
00:31:49.016 --> 00:31:51.006
een volkomen averechts effect.

186
00:32:34.004 --> 00:32:38.023
Israel vreest de sjiitische bom en dreigt met militair ingrijpen.

187
00:32:38.023 --> 00:32:42.007
Iran is vastbesloten door te gaan met een programma...

188
00:32:42.007 --> 00:32:45.010
dat volgens Teheran volkomen vreedzaam is.

189
00:32:45.010 --> 00:32:49.013
Als het oorlog wordt zullen ook wij daar de prijs voor betalen.

190
00:32:49.013 --> 00:32:51.016
Al was het maar aan de pomp.

