WEBVTT

1
00:00:00.001 --> 00:00:01.004
888

2
00:00:01.009 --> 00:00:02.023
Martinus is eh...

3
00:00:03.003 --> 00:00:05.016
Mott Street heet 't hier. Dat zegt me niks.

4
00:00:05.021 --> 00:00:08.016
Zijn er bewijzen dat Bruno hier geweest is?

5
00:00:08.021 --> 00:00:10.008
Ga jij maar kijken.

6
00:00:15.002 --> 00:00:19.021
Een schat van ongekende waarde. Zo omschrijven wetenschappers de vondst...

7
00:00:20.001 --> 00:00:24.008
van 40.000 ongeopende Nederlandse brieven in een Engels archief.

8
00:00:24.013 --> 00:00:29.006
Ze zijn afkomstig van gekaapte schepen uit de 17e en 18e eeuw.

9
00:00:29.011 --> 00:00:33.022
Via stamboomonderzoek proberen we de nakomelingen te achterhalen...

10
00:00:34.002 --> 00:00:39.003
om de brieven 200 tot soms 300 jaar later alsnog te bezorgen.

11
00:00:39.008 --> 00:00:44.019
Op zoek naar het verhaal van hun voorvader, gaan we met hen terug de geschiedenis in.

12
00:00:44.024 --> 00:00:46.021
Dit is Brieven Boven Water.

13
00:00:53.002 --> 00:00:55.015
Ik denk dat we nog verder moeten. Door, he?

14
00:00:55.020 --> 00:00:58.017
Dit is deel twee van Marietje Sassen-Doyer...

15
00:00:58.022 --> 00:01:02.013
op zoek naar de geschiedenis van Hendrik Doyer in New York.

16
00:01:02.018 --> 00:01:06.009
Het begon met mijn bezoek aan Marietje in Drenthe...

17
00:01:06.014 --> 00:01:10.005
waar ze de brief van Hendrik Doyer uit 1795 ontvangt.

18
00:01:10.012 --> 00:01:13.021
Hallo. Meneer Bolt. Mag ik Derk zeggen? Ja, natuurlijk.

19
00:01:14.001 --> 00:01:16.011
Ik ben Marietje. Ik heb post. Post?

20
00:01:16.016 --> 00:01:19.020
Ben je nieuwsgierig naar wat er in staat? Ja, ja.

21
00:01:20.000 --> 00:01:25.011
Wie is Hendrik in je familiegeschiedenis? Hij was de broer van Thomas Doyer...

22
00:01:25.018 --> 00:01:29.011
en Thomas Doyer is mijn over-overgrootvader. Juist.

23
00:01:29.016 --> 00:01:31.003
Oh, wat prachtig.

24
00:01:33.004 --> 00:01:38.009
Ah, wat een mooi handschrift. Ja, dat is echt oude stijl.

25
00:01:38.014 --> 00:01:41.006
Ik kan 'm niet in EEN keer helemaal lezen...

26
00:01:41.011 --> 00:01:44.006
maar ik vind het wel heel erg leuk.

27
00:01:44.011 --> 00:01:49.008
Marietje weet veel van haar familiegeschiedenis, maar niet van Hendrik Doyer.

28
00:01:49.013 --> 00:01:52.018
Dit is 'm, Hendrik Doyer, maar wie was hij?

29
00:01:52.023 --> 00:01:56.001
Hendrik is erg begaan met de politie in ons land.

30
00:01:56.006 --> 00:02:00.021
Hij gelooft in gelijkheid voor iedereen en vecht samen met de Patriotten...

31
00:02:01.001 --> 00:02:07.005
tegen de gevestigde orde, de Orangisten, de aanhangers van het huis van Oranje.

32
00:02:07.010 --> 00:02:12.011
In september 1787 maken de Orangisten korte metten met deze Patriotten.

33
00:02:12.016 --> 00:02:15.017
Duizenden van hen vluchten naar Frankrijk.

34
00:02:15.022 --> 00:02:19.008
Hendrik gaat met zijn vrouw Antonia naar New York.

35
00:02:19.015 --> 00:02:23.010
Een van zijn broers schrijft een loflied voor Hendrik.

36
00:02:23.015 --> 00:02:26.007
Die zijn burgertrots durfde te tonen.

37
00:02:26.012 --> 00:02:30.017
Die door het woede der dwingelandij gedwongen werd te vertrekken...

38
00:02:30.022 --> 00:02:32.013
naar het vrije Amerika.

39
00:02:33.020 --> 00:02:37.002
Zo treedt Marietje in de voetsporen van Hendrik Doyer.

40
00:02:37.007 --> 00:02:41.019
Onvoorstelbaar dat ik hier nou zomaar loop in New York.

41
00:02:41.024 --> 00:02:44.019
Enorm, he? O, o, o.

42
00:02:44.024 --> 00:02:49.008
Je wordt er helemaal klein van als je al die grote gebouwen ziet.

43
00:02:49.013 --> 00:02:54.014
Dat hebben we bij ons in het dorp of in ons land niet.

44
00:02:54.019 --> 00:02:58.020
Nooit gedacht dat ik dit ooit nog zou zien op mijn 77e.

45
00:03:24.007 --> 00:03:27.003
Aha! Daar staat het. Doyer Street.

46
00:03:27.008 --> 00:03:31.003
Oh. Zou hij hier dan gewoond hebben, in deze straat?

47
00:03:31.008 --> 00:03:33.011
Ze ontmoet tour guide Stan.

48
00:03:39.001 --> 00:03:43.000
Hij vertelt haar over de brouwerij die Hendrik hier bestierde...

49
00:03:43.005 --> 00:03:45.019
en wijst haar de plek waar hij woonde.

50
00:03:54.016 --> 00:03:59.006
Hendrik blijkt een creatieve en ambitieuze man die veel bereikt in z'n leven.

51
00:03:59.011 --> 00:04:02.016
Daarentegen kent z'n familie veel tragedies.

52
00:04:04.002 --> 00:04:07.024
Van de 11 kinderen sterven er 8 al op heel jonge leeftijd.

53
00:04:09.005 --> 00:04:14.004
Drie van de kinderen worden weliswaar volwassen, maar halen de 30 niet.

54
00:04:15.022 --> 00:04:21.015
Aan de hand van gevonden documenten krijgt Marietje nog meer inzicht in Hendriks leven.

55
00:04:21.020 --> 00:04:27.007
Uit z'n testament blijkt dat hij een enorm kapitaal heeft opgebouwd.

56
00:04:27.012 --> 00:04:32.021
In een krantenartikel wordt-ie bij z'n overlijden zelfs ereburger van New York genoemd.

57
00:04:33.001 --> 00:04:36.012
Het meest bijzondere is dat het graf van Hendrik Doyer...

58
00:04:36.017 --> 00:04:39.008
na twee eeuwen nog altijd is te vinden.

59
00:05:20.022 --> 00:05:24.005
Ja, mooi. Thank you.

60
00:05:24.010 --> 00:05:28.009
Marietje denkt dat het verhaal hier eindigt en weet nog niet...

61
00:05:28.014 --> 00:05:33.019
dat ze een Amerikaanse nakomeling van Hendrik gaat ontmoeten, Bud Oddson.

62
00:05:35.009 --> 00:05:37.004
Bud? Yeah. Hi, Bud. Hi.

63
00:05:37.009 --> 00:05:39.009
Nice to meet you. I'm Derk.

64
00:05:39.014 --> 00:05:44.000
En diezelfde middag komt tour guide Stan met verrassende informatie.

65
00:05:44.005 --> 00:05:45.017
Hi, Marietje.

66
00:06:23.012 --> 00:06:27.004
Staan laat een artikel zien uit de New York Times van 1926.

67
00:07:22.000 --> 00:07:25.023
Met al het nieuws van vandaag gaat Marietje terug naar haar hotel.

68
00:07:26.003 --> 00:07:28.000
Even alles laten bezinken.

69
00:07:30.024 --> 00:07:34.009
De volgende morgen ontmoet ik haar en praten we even bij.

70
00:07:34.014 --> 00:07:36.018
Hallo Marietje. Hee.

71
00:07:36.023 --> 00:07:39.016
Hoe is het met je? Goed hoor. Ja, prima.

72
00:07:39.021 --> 00:07:43.006
Ga zitten. Heb je je vermaakt? Ja, prima, prima.

73
00:07:43.011 --> 00:07:47.008
Heel gezellig. Heel mooi. Ja? Ja. In het verre New York.

74
00:07:47.013 --> 00:07:50.020
Ik ben alsmaar op stap geweest, heb een boel gezien.

75
00:07:51.000 --> 00:07:53.011
Ik heb Doyer Street gezien uiteraard.

76
00:07:53.016 --> 00:07:57.009
Heb je wat van de Doyer-geschiedenis kunnen proeven?

77
00:07:57.014 --> 00:08:01.022
Ja. Ja. Ik dacht dat Doyer Street genaamd was naar Doyer...

78
00:08:02.002 --> 00:08:07.016
omdat-ie iets bijzonders gedaan had, maar hij had gewoon die hele straat in z'n bezit.

79
00:08:07.021 --> 00:08:13.015
Wat vond je van Doyer Street? Het is een klein straatje en helemaal in China Town, dus...

80
00:08:13.020 --> 00:08:15.021
Maar we hadden ook een gids...

81
00:08:16.001 --> 00:08:20.008
Marietje vertelt over gisteren en over het gangenstelsel...

82
00:08:20.013 --> 00:08:22.018
en de schat onder Doyer Street 3.

83
00:08:22.023 --> 00:08:24.022
Ben je gaan kijken? Nee.

84
00:08:25.002 --> 00:08:28.000
Waarom niet? Omdat het niet open was.

85
00:08:28.005 --> 00:08:33.003
O? Maar ik dacht... Hoeveel was het? 35 miljoen? Volgens mij wel, ja.

86
00:08:33.008 --> 00:08:37.004
Toch wel de moeite waard om te gaan kijken, niet? Ja, nou ja.

87
00:08:37.009 --> 00:08:41.014
Ik wil best kijken als het niet een heel griezelige kelder is.

88
00:08:46.018 --> 00:08:49.021
Goed, weet jij nog wel waar het is? Dat hoop ik.

89
00:08:52.005 --> 00:08:55.023
Mott Street heet het hier. O, dat zegt me niks.

90
00:08:56.003 --> 00:08:59.003
Ik denk dat we nog verder moeten. Door, he? Ja.

91
00:08:59.008 --> 00:09:03.009
Ja, deze zaak zijn we in geweest. Hier ben je geweest? Hee.

92
00:09:03.014 --> 00:09:07.015
Een oude bekende? Jaja. Daar hebben we de weg aan gevraagd.

93
00:09:09.009 --> 00:09:13.003
Even kijken. Nog niet, volgens mij. Marietje twijfelt.

94
00:09:13.008 --> 00:09:15.012
O ja. Kijk, hier kun je het zien.

95
00:09:15.017 --> 00:09:19.006
Die zou je er eigenlijk vanaf moeten jatten, toch? Jajaja.

96
00:09:19.011 --> 00:09:21.016
Dus dit is het? Dit is die straat.

97
00:09:21.021 --> 00:09:25.009
Deze straat was dus inderdaad helemaal van hem.

98
00:09:25.014 --> 00:09:28.021
15 en 17 verkocht-ie en 18 en 16.

99
00:09:29.001 --> 00:09:31.023
Ben je nou trots als je door zo'n straat loopt?

100
00:09:32.003 --> 00:09:34.004
Nee, ik heb het niet gedaan.

101
00:09:34.009 --> 00:09:38.023
Je kunt toch trots zijn op je naam? Bij jezelf zeggen: Hee, da's leuk.

102
00:09:39.003 --> 00:09:43.010
Ik vind het leuk om m'n naam te zien, maar ik ben er niet trots op.

103
00:09:43.015 --> 00:09:48.024
Je kunt trots zijn dat je uit een geslacht komt van doorzetters en ontdekkers...

104
00:09:49.004 --> 00:09:52.022
en zakenmensen en zelfstandigen. Ja, dat is wat anders. Ja.

105
00:09:53.002 --> 00:09:55.022
Kijk, hier is het. Oke, 3 Doyer Street.

106
00:09:56.002 --> 00:09:57.024
En dit was z'n woonhuis? Ja.

107
00:09:58.004 --> 00:10:01.005
En hieronder moet de schat zich bevinden?

108
00:10:01.010 --> 00:10:05.013
Ja, hier moet de schat zich bevinden, maar als-ie dicht is...

109
00:10:05.018 --> 00:10:09.019
We moeten ergens naar beneden kunnen. We gaan even kijken.

110
00:10:13.022 --> 00:10:15.021
Hier kun je naar beneden toe.

111
00:10:20.000 --> 00:10:24.005
Zal er nog iets over zijn van het gangenstelsel onder Doyer Street?

112
00:10:24.010 --> 00:10:30.003
Inmiddels weet ik dat dit stelsel door Hendrik zelf gegraven is als opslagplek voor z'n alcohol.

113
00:10:30.008 --> 00:10:34.020
Later zijn deze ruimtes gebruikt door Chinezen voor illegale opslag.

114
00:10:35.000 --> 00:10:38.005
We moeten hier naartoe, naar beneden.

115
00:10:38.010 --> 00:10:40.007
Dit is wel heel verrassend.

116
00:10:48.011 --> 00:10:52.011
Dat zou je helemaal niet verwachten. Er is nog een hele stad onder!

117
00:10:52.016 --> 00:10:56.016
Dit hoort bij 't gangenstelsel, denk je niet? Hoe is het mogelijk.

118
00:10:56.021 --> 00:11:00.002
Ik denk dat ze hier met die drank van jouw voorvader...

119
00:11:00.007 --> 00:11:03.023
door die gangetjes stiekem cafes bevoorraadden...

120
00:11:04.003 --> 00:11:05.021
belasting ontdoken....

121
00:11:06.001 --> 00:11:08.004
Denk je niet? Nee, dat denk ik niet.

122
00:11:08.009 --> 00:11:10.019
Er kan een deur open. Een deur open?

123
00:11:10.024 --> 00:11:12.011
Ga jij maar kijken.

124
00:11:13.015 --> 00:11:15.002
Hello there.

125
00:11:21.014 --> 00:11:24.000
We gaan er weer uit. Even kijken. Hier.

126
00:11:24.005 --> 00:11:27.005
Een bordje 'exit'. Ja, het is ongelooflijk.

127
00:11:27.010 --> 00:11:29.016
Dit is heel verrassend.

128
00:11:29.021 --> 00:11:34.022
Het gangenstelsel van Hendrik Doyer wordt dus nog steeds gebruikt.

129
00:11:35.002 --> 00:11:38.015
Ook voor onduidelijke gelegenheden. Dag!

130
00:11:38.020 --> 00:11:43.010
De Amerikaanse nakomeling van Hendrik Doyer, Bud Oddson, is in de buurt.

131
00:11:43.015 --> 00:11:45.014
Bud? Yeah. Hi Bud. Hi.

132
00:11:45.019 --> 00:11:47.006
I'm Derk, hi.

133
00:12:07.010 --> 00:12:09.001
Dit is Cecilia Doyer...

134
00:12:09.006 --> 00:12:12.005
de achterkleindochter van Hendrik Doyer.

135
00:12:44.011 --> 00:12:47.016
Hij is bang dat het misschien een scam kan zijn.

136
00:12:47.021 --> 00:12:51.018
O? Hij vertrouw het niet? Nee, alsof we de boel willen belazeren.

137
00:12:51.023 --> 00:12:58.000
Hij denkt dat we de Amerikaanse Bananasplit zijn of zo? Erger nog, dat we 'm geld willen aftroggelen.

138
00:13:17.013 --> 00:13:20.012
Moet je nog betalen? Ja, ik moet nog even betalen.

139
00:13:20.017 --> 00:13:22.024
Ik heb alleen potje thee gehaald.

140
00:13:23.004 --> 00:13:26.013
Daar op de hoek van de straat staat een meneer. Ja.

141
00:13:26.018 --> 00:13:28.023
En die meneer is familie van jou.

142
00:13:29.003 --> 00:13:31.014
Is-ie Amerikaan? Ja. Grutjes.

143
00:13:31.019 --> 00:13:35.019
En hij is speciaal voor ons hier naartoe gekomen. Ah!

144
00:13:35.024 --> 00:13:39.010
His name is Bud. This is Marietje. Nice to meet you.

145
00:14:07.004 --> 00:14:08.016
Dank je wel. Hai.

146
00:14:09.023 --> 00:14:11.021
Veel plezier nog. Dank je wel.

147
00:14:18.012 --> 00:14:21.012
De volgende brief vertelt een bijzonder verhaal.

148
00:14:21.017 --> 00:14:26.004
Het is een brief van Hieronymus Sweerts aan Martinus Bruno uit 1672.

149
00:14:26.009 --> 00:14:29.020
We vinden twee nazaten. Hun namen: Hieronymus en Martin.

150
00:14:30.000 --> 00:14:32.006
Net als hun beide verre voorvaderen.

151
00:14:32.011 --> 00:14:38.020
We volgen zo nauwkeurig mogelijk de reis zoals beschreven in die brief van 340 jaar geleden.

152
00:14:39.000 --> 00:14:42.018
Dit is Martin Groenland, nakomeling van Martinus Bruno.

153
00:14:42.023 --> 00:14:48.006
Hij is met pensioen en besteedt z'n tijd aan treintjes, z'n hengel en z'n kleinkinderen.

154
00:14:48.011 --> 00:14:52.004
Hij gaat met ons het spoor volgen van z'n verre voorvader.

155
00:14:52.009 --> 00:14:57.011
Amper 19 jaar oud begon Martinus Bruno noodgedwongen aan een onzeker avontuur.

156
00:14:57.016 --> 00:15:01.022
Hij ging per schip naar Batavia, de hoofdstad van Nederlands-Indie.

157
00:15:02.002 --> 00:15:04.022
Martin volgt z'n spoor 340 jaar later...

158
00:15:05.002 --> 00:15:09.022
en duikt in een zoektocht vol verrassingen met een onverwacht einde.

159
00:15:12.017 --> 00:15:16.003
In 1672 vertrok de 19-jarige Martinus Bruno...

160
00:15:16.008 --> 00:15:20.008
op het fluitschip Het Wapen van Hoorn naar Batavia...

161
00:15:20.013 --> 00:15:23.005
in de hoop op een betere toekomst in de Oost.

162
00:15:23.010 --> 00:15:29.005
Het verhaal begint bij de briefschrijver, Hieronymus Sweerts, een beroemde 17e eeuwse auteur.

163
00:15:29.010 --> 00:15:32.022
Ook van hem vinden we een nakomeling, Jeroen Zweerts.

164
00:15:33.002 --> 00:15:36.021
We nodigen hem uit in Amsterdam, waar we eerst controleren...

165
00:15:37.001 --> 00:15:40.004
of Hieronymus en Jeroen wel op elkaar lijken.

166
00:15:52.002 --> 00:15:56.019
Ik weet naar wie ik vernoemd werd. Dat plaatje hing thuis in de gang.

167
00:15:56.024 --> 00:16:02.007
Hieronymus Sweerts woonde op de Dam toen hij de brief aan Martinus Bruno schreef.

168
00:16:02.012 --> 00:16:06.003
Om precies te zijn hier. Da's nu Madame Tussauds.

169
00:16:06.008 --> 00:16:08.011
Allerbeste vriend Martinus Bruno.

170
00:16:08.016 --> 00:16:13.012
Ik begrijp dat je binnen enkele dagen verwacht met de reis naar Indie te beginnen.

171
00:16:13.017 --> 00:16:18.005
Je kunt een man der mannen en een vreugd voor je vader en je vrienden worden.

172
00:16:18.010 --> 00:16:22.015
340 jaar later bezorgt Jeroen Zweerts de brief van z'n voorvader...

173
00:16:22.020 --> 00:16:26.023
alsnog aan Martin Groenland, de nazaat van Martinus Bruno.

174
00:16:27.003 --> 00:16:29.002
Goedemorgen. Goedemorgen.

175
00:16:30.007 --> 00:16:32.002
Zweerts. Martin Groenland.

176
00:16:32.007 --> 00:16:38.004
Twee mannen die geen idee hadden van elkaars bestaan zijn verbonden door een gebeurtenis uit 1672.

177
00:16:38.009 --> 00:16:41.010
De brief is geschreven door Hieronymus, rechts...

178
00:16:41.015 --> 00:16:45.007
aan Martinus, links, vlak voor deze vertrok naar Batavia.

179
00:16:45.012 --> 00:16:47.012
Nou. Ja.

180
00:16:47.017 --> 00:16:52.009
Die ontvang je tegenwoordig niet meer, een gelakte brief. Nee, nee.

181
00:16:55.019 --> 00:16:57.010
Het is kriebel krabbel.

182
00:16:57.015 --> 00:17:00.021
Maar prachtig. Zo spreek je elkaar niet meer toe.

183
00:17:01.001 --> 00:17:04.016
Toegenegen vrient met een T, he. Jaja, oud-Hollands.

184
00:17:04.021 --> 00:17:06.008
Martinus Bruno.

185
00:17:09.016 --> 00:17:11.003
Dat is...

186
00:17:11.008 --> 00:17:14.018
Rijs, met een lange IJ. Ja.

187
00:17:14.023 --> 00:17:17.022
Die reis, die Martinus Bruno toen ging maken...

188
00:17:18.002 --> 00:17:23.011
gaan wij vandaag ook beginnen, maar dan met z'n nakomeling Martin Groenland.

189
00:17:23.016 --> 00:17:26.021
Ik lever me eigen over aan wat er gaat gebeuren.

190
00:17:27.001 --> 00:17:29.000
Ik vind het gewoon spannend.

191
00:17:29.005 --> 00:17:32.023
Hij vindt het zeker spannend want hij gaat zelden ver van huis.

192
00:17:33.003 --> 00:17:36.000
En wij gaan richting... Hoek van Holland.

193
00:17:36.005 --> 00:17:39.010
Dan zouden we met de veerboot over kunnen gaan.

194
00:17:39.015 --> 00:17:45.002
Dat heeft Martin goed, want hier gaan we pas echt in de voetsporen van Martinus Bruno.

195
00:17:45.007 --> 00:17:46.019
Namelijk: de zee op.

196
00:17:46.024 --> 00:17:51.001
Met een fiets worden we begeleid naar binnen toe.

197
00:17:52.010 --> 00:17:57.000
De familie van Martin is altijd erg benieuwd geweest naar het verleden.

198
00:17:57.005 --> 00:18:01.002
We hebben dus wel een aantal voorvaderen opgespoord...

199
00:18:01.007 --> 00:18:02.023
in de loop van de tijd...

200
00:18:03.003 --> 00:18:06.010
maar misschien dat we nu een stapje verder komen.

201
00:18:06.015 --> 00:18:10.000
Martinus Bruno had als bijverdienste post bezorgen.

202
00:18:10.005 --> 00:18:12.021
Post was officieel gereguleerd door de VOC.

203
00:18:13.001 --> 00:18:18.002
Alles werd nagelezen om te kijken of er niets in stond wat van strategisch belang was.

204
00:18:18.007 --> 00:18:21.019
We waren in die periode regelmatig in oorlog met Engeland.

205
00:18:21.024 --> 00:18:24.011
Wat Martinus deed was dus illegaal.

206
00:18:26.002 --> 00:18:31.006
38, 39, 40, 41, 42...

207
00:18:31.011 --> 00:18:36.000
Het schip van Martins voorvader was 150 voet, ongeveer 50 meter lang.

208
00:18:36.005 --> 00:18:38.000
119... Ho.

209
00:18:38.005 --> 00:18:42.021
120. Dit is geen goede oefening met zwaar weer.

210
00:18:43.001 --> 00:18:45.006
Deze ferry is 240 meter.

211
00:18:45.011 --> 00:18:49.004
Viermaal groter dus dan het schip van Martinus Bruno.

212
00:18:49.009 --> 00:18:52.002
De deining maakt het niet makkelijker.

213
00:18:52.007 --> 00:18:53.023
Jij hebt er ook last van.

214
00:18:54.003 --> 00:18:59.003
Op het schip van Martinus moesten 280 mensen leven, werken en slapen.

215
00:18:59.008 --> 00:19:01.021
Het was loodzwaar. Velen overleefden het niet.

216
00:19:02.001 --> 00:19:06.023
Een leven op zee, het lijkt romantisch, maar dat was het niet.

217
00:19:07.003 --> 00:19:11.003
*I was drifting, crying

218
00:19:12.014 --> 00:19:18.001
*I was looking for an island

219
00:19:18.006 --> 00:19:23.019
*I was slipping under*

220
00:19:23.024 --> 00:19:26.002
Martin geniet van de sfeer aan boord.

221
00:19:26.007 --> 00:19:28.014
Net als zijn voorouder Martinus Bruno.

222
00:19:28.019 --> 00:19:31.011
Die zo'n mooie toekomst in Batavia voor zich had.

223
00:19:31.016 --> 00:19:36.005
Het kon niet meer stuk. Een goede opleiding, aanbevelingen op zak...

224
00:19:36.010 --> 00:19:39.015
en een prachtige brief van Hieronymus Sweerts.

225
00:19:43.014 --> 00:19:45.018
Maar het liep anders.

226
00:19:45.023 --> 00:19:49.018
Al na een paar uur varen sloeg destijds het noodlot toe.

227
00:19:51.013 --> 00:19:55.014
Het schip liep vast op een zandbank voor de kust van Engeland.

228
00:19:55.019 --> 00:19:59.003
En dat bleef niet onopgemerkt door de vijand: de Engelsen.

229
00:19:59.008 --> 00:20:02.004
Ze kaapten het hulpeloze schip zonder moeite.

230
00:20:02.009 --> 00:20:04.021
En namen alle opvarenden gevangen.

231
00:20:06.007 --> 00:20:07.019
Dus Martinus is...

232
00:20:09.016 --> 00:20:11.022
Nee, Martinus werd niet vermoord.

233
00:20:12.002 --> 00:20:15.018
Maar hij werd wel door de Engelsen gevangengenomen.

234
00:20:29.001 --> 00:20:34.004
In London, in The Royal Courts of Justice, wordt maritiemrecht gesproken.

235
00:20:34.009 --> 00:20:38.020
Hier is Martinus Bruno destijds dus ook verhoord door de Engelsen.

236
00:20:40.012 --> 00:20:41.024
Goeiemorgen.

237
00:20:42.004 --> 00:20:45.023
Ik ben Anne Goldgar. Ik ben historica van Nederland.

238
00:20:46.003 --> 00:20:48.006
En ook een beetje van Engeland.

239
00:20:48.011 --> 00:20:52.022
Ik ben hier om met jou te praten over je voorouder.

240
00:21:40.008 --> 00:21:45.016
Anne Goldgar is historica aan het prestigieuze Kings College in Londen en is gespecialiseerd...

241
00:21:45.021 --> 00:21:49.001
in de Engelse en Nederlandse geschiedenis in de 17e eeuw.

242
00:21:50.021 --> 00:21:55.004
In haar kantoor heeft ze meer documenten over Martinus Bruno.

243
00:21:55.009 --> 00:21:59.002
It looks a little bit like my room.

244
00:22:00.017 --> 00:22:03.006
Sorry dat ik niet Nederlands spreek.

245
00:22:03.011 --> 00:22:07.005
Maar ik wil met mijn werk heel accuraat zijn.

246
00:22:07.010 --> 00:22:09.011
Daarom wil ik Engels spreken.

247
00:23:48.011 --> 00:23:50.004
Was-ie dan een verrader?

248
00:24:07.020 --> 00:24:11.012
Maar goed, is het wel bekend of-ie het heeft overleefd?

249
00:24:18.022 --> 00:24:22.020
Op aanraden van Anne gaat Martin kijken in de Nederlandse hervormde kerk.

250
00:24:23.000 --> 00:24:25.011
Martinus Bruno was zoon van een dominee...

251
00:24:25.016 --> 00:24:28.015
en had het plan om in Batavia ook dominee te worden.

252
00:24:28.020 --> 00:24:31.019
Dus wellicht kunnen we hier sporen vinden...

253
00:24:31.024 --> 00:24:35.010
in deze geheel Nederlandse kerk in hartje Londen.

254
00:24:39.012 --> 00:24:42.005
Na de dienst spreekt Martin met de dominee.

255
00:24:42.010 --> 00:24:44.017
Uiteraard is die ook Nederlands.

256
00:24:44.022 --> 00:24:46.018
En hij is maar wat trots op zijn kerk.

257
00:24:46.023 --> 00:24:49.004
Die is verwoest in de Tweede Wereldoorlog.

258
00:24:49.009 --> 00:24:54.005
Zoals zo veel gebouwen hier in de binnenstad van Londen.

259
00:24:54.010 --> 00:24:57.019
Deze kerk is op precies dezelfde plaats herbouwd.

260
00:24:57.024 --> 00:25:00.000
Maar dat is niet waar Martin voor komt.

261
00:25:00.005 --> 00:25:04.023
Hij wil weten of er hier sporen zijn van zijn voorvader Martinus Bruno.

262
00:25:05.003 --> 00:25:08.019
De dominee en Martin dalen af naar de kelder van de kerk.

263
00:25:13.003 --> 00:25:17.015
In de kelder is een bibliotheek waar alle oude stukken bewaard liggen.

264
00:25:20.010 --> 00:25:26.001
Deze bibliotheek is voor ons een belangrijke bibliotheek...

265
00:25:26.006 --> 00:25:32.016
omdat vanaf de stichting in 1550 als vluchtelingengemeente vanuit Nederland...

266
00:25:32.021 --> 00:25:35.001
door koning Edward toegelaten...

267
00:25:35.006 --> 00:25:39.011
hier is alles gedocumenteerd en gevormd...

268
00:25:39.016 --> 00:25:42.023
voor alle protestante gemeentes in Nederland.

269
00:25:43.003 --> 00:25:47.018
Het kerkrecht, het kerkelijk leven is hier geordend.

270
00:25:47.023 --> 00:25:51.005
Van hieruit is het kerkelijk leven overgedragen aan...

271
00:25:51.010 --> 00:25:55.001
de toen nieuw te vormen protestante gemeentes in Nederland.

272
00:25:55.006 --> 00:25:57.017
Dit is een soort van moedergemeente...

273
00:25:57.022 --> 00:26:00.008
van de protestante kerk in Nederland.

274
00:26:00.013 --> 00:26:05.006
Of hier iets is te vinden over Martinus Bruno moet nog blijken.

275
00:26:05.011 --> 00:26:07.018
Het kost tijd om dat uit te zoeken.

276
00:26:07.023 --> 00:26:11.007
De dominee vraagt Martin om over een paar dagen terug te komen...

277
00:26:11.012 --> 00:26:15.000
zodat zijn mensen rustig de archieven kunnen bekijken.

278
00:26:15.005 --> 00:26:17.022
op zoek naar die ene naam: Martinus Bruno.

279
00:26:20.020 --> 00:26:26.012
Dover. In de tijd van Martinus Bruno berucht vanwege dit gebouw:

280
00:26:26.017 --> 00:26:28.019
de burcht van Dover.

281
00:26:30.002 --> 00:26:31.014
Een groot fort.

282
00:26:35.005 --> 00:26:37.015
Het oudste deel dateert uit de 12e eeuw.

283
00:26:37.020 --> 00:26:42.017
De Engelsen bouwden dit fort om mogelijke aanvallen van de Fransen af te slaan.

284
00:26:42.022 --> 00:26:48.016
Het kasteel bestaat uit een verzameling gebouwen op een klip met bovenop de eigenlijke burcht.

285
00:27:06.014 --> 00:27:11.019
Alles was gebouwd ter bescherming van de Engelse koning, als-ie toevallig hier was.

286
00:27:11.024 --> 00:27:15.010
Binnen is alles gereconstrueerd, precies zoals vroeger.

287
00:27:58.001 --> 00:28:02.017
Nederlandse zeelui die gevangengenomen waren werden in dit kasteel opgesloten.

288
00:28:02.022 --> 00:28:05.013
Vele gevangenen kerfden hun naam in de muur.

289
00:28:08.007 --> 00:28:12.008
Maar zou hier ook een spoor van Martinus Bruno te vinden zijn?

290
00:28:18.015 --> 00:28:21.015
Helaas, nog steeds niets gevonden.

291
00:28:21.020 --> 00:28:24.007
We moeten het ergens anders zoeken.

292
00:28:36.001 --> 00:28:37.013
SPANNENDE MUZIEK

293
00:28:40.018 --> 00:28:44.004
Martinus Bruno was tweede schrijver op het schip.

294
00:28:44.009 --> 00:28:46.010
En had dan ook een hogere rang.

295
00:28:46.015 --> 00:28:50.018
Het is aannemelijk dat hij apart van de andere gevangen opgesloten zat...

296
00:28:50.023 --> 00:28:53.024
in een deel van het fort dat nu is afgesloten.

297
00:29:33.000 --> 00:29:36.005
Zijn er nog bewijzen dat Bruno hier geweest is?

298
00:29:51.020 --> 00:29:53.007
Terug naar Londen.

299
00:29:53.012 --> 00:29:56.021
Naar de Nederlandse hervormde kerk van dominee Uytenbogaardt.

300
00:29:57.001 --> 00:29:59.002
Hoe is zijn zoektocht gegaan?

301
00:29:59.007 --> 00:30:02.015
Uw voorvader hebben we gevonden in twee boeken.

302
00:30:02.020 --> 00:30:06.017
In het doopboek en in het attestatieboek.

303
00:30:06.022 --> 00:30:11.017
Het eerste wat we tegenkomen: 'Martinus Bruno, a young man.'

304
00:30:11.022 --> 00:30:14.018
Dat zal hem dan zijn. Ja.

305
00:30:14.023 --> 00:30:21.008
En dat is op zaterdag 15 december 1674.

306
00:30:21.013 --> 00:30:24.023
Dat is de eerste vermelding van deze Martinus Bruno.

307
00:30:25.003 --> 00:30:28.006
En dan gaan we naar het volgende boek. Wat lezen we hier:

308
00:30:28.011 --> 00:30:34.016
'Gedoopt op... 11 maart 1677, Martinus Johannes Bruno.'

309
00:30:34.021 --> 00:30:41.003
Het lijkt er dus op dat-ie een paar jaar later op 11 maart 1677...

310
00:30:41.008 --> 00:30:43.022
een zoon Johannes heeft laten dopen.

311
00:30:44.002 --> 00:30:45.024
Met andere woorden:

312
00:30:46.004 --> 00:30:52.017
In plaats van in Batavia heeft-ie 'n nieuw bestaan in Londen opgebouwd.

313
00:30:52.022 --> 00:30:56.019
Een vrouw ontmoet, kind gebaard.

314
00:30:56.024 --> 00:31:03.011
En dat is wat wij van deze Martinus terug kunnen vinden.

315
00:31:04.024 --> 00:31:07.004
Het spitten in de geschiedenis.

316
00:31:09.022 --> 00:31:13.005
De enige link die nog moet komen is van de achternaam.

317
00:31:13.010 --> 00:31:16.003
Van Bruno naar Groenland.

318
00:31:16.008 --> 00:31:19.009
En hoe dat zit gaan we Martin uitleggen.

319
00:31:19.014 --> 00:31:23.005
De stamboom van Martinus Bruno begint bij zijn vader...

320
00:31:23.010 --> 00:31:25.006
predikant Johannes Bruno.

321
00:31:25.011 --> 00:31:29.008
Johannes krijgt zeven kinderen: vier dochters en drie zonen...

322
00:31:29.013 --> 00:31:33.000
waaronder Martinus naar wie we in Engeland op zoek zijn geweest.

323
00:31:33.005 --> 00:31:37.006
Martinus krijgt een zoon die hij naar zijn vader vernoemd.

324
00:31:37.011 --> 00:31:39.014
Maar dat spoort loopt dus dood.

325
00:31:39.019 --> 00:31:43.020
Uit het huwelijk van zijn zus Elisabeth wordt ook 'n zoon geboren:

326
00:31:44.000 --> 00:31:45.012
Jacobus Harp.

327
00:31:45.017 --> 00:31:49.018
De naam Bruno veranderde via Harp naar wisselende namen...

328
00:31:49.023 --> 00:31:54.001
omdat er door de jaren heen vooral meisjes werden geboren.

329
00:31:54.006 --> 00:31:57.017
En dan komt de naam Groenland voor het eerst in de stamboom.

330
00:31:57.022 --> 00:32:03.016
Guurtje Hoek trouwt met de grootvader van Martin: Franciscus Johannes Groenland.

331
00:32:03.021 --> 00:32:09.006
Daarna komen we via Joseph, de vader van Martin, terecht bij Martinus Groenland nu.

332
00:32:09.011 --> 00:32:13.010
Naamgenoot van Martinus Bruno die 360 jaar geleden geboren werd.

333
00:32:13.015 --> 00:32:17.003
Martinus Groenland is de eerste Martinus in die drie eeuwen.

334
00:32:17.008 --> 00:32:19.015
En dat is toch wel heel bijzonder.

335
00:32:19.020 --> 00:32:22.002
Ik vind het erg... Ja.

336
00:32:22.007 --> 00:32:24.012
Ja, daar word ik emotioneel van.

337
00:32:24.017 --> 00:32:26.004
Ja.

338
00:32:27.018 --> 00:32:30.009
In 1672 vertrokken vanuit Nederland.

339
00:32:30.014 --> 00:32:32.017
Gestrand voor de Engelse kust.

340
00:32:32.022 --> 00:32:36.008
Verhoord door de vijand. Maandenlang opgesloten.

341
00:32:36.013 --> 00:32:38.021
Martinus Bruno kwam nooit aan in Batavia.

342
00:32:39.001 --> 00:32:43.004
Hij vond zijn geluk in Londen en stichtte daar een gezin.

343
00:32:43.009 --> 00:32:47.024
Martin belt de nakomeling van de briefschrijver: Jeroen Zweerts.

344
00:32:48.004 --> 00:32:53.016
Hee, Martin. Waar zit jij? Ik zit op de boot richting Nederland.

345
00:32:53.021 --> 00:32:58.019
Het is dus Engeland geworden? Ja.

346
00:33:00.010 --> 00:33:04.004
We zijn erachter gekomen dat-ie...

347
00:33:04.009 --> 00:33:07.024
ondervraagd is door de Admiraliteit.

348
00:33:08.004 --> 00:33:10.014
Daar hebben we stukken van gezien.

349
00:33:14.022 --> 00:33:16.009
Volgende week:

350
00:33:17.024 --> 00:33:22.014
Ze schrijft in de brief: Ik had kunnen trouwen als ik had gewild.

351
00:33:22.019 --> 00:33:25.016
Wie was Jetje en wat is er met haar gebeurd?

352
00:33:28.015 --> 00:33:30.008
Wat ik wel heel leuk vind...

353
00:33:30.013 --> 00:33:33.015
is dat het een stoere, dappere zeeman is geweest.

354
00:33:33.020 --> 00:33:36.021
Hier hoop jij een kind te treffen van onze Jetje. Ja.

355
00:33:37.001 --> 00:33:39.018
Deze verhalen volgende week in Brieven boven water.

