WEBVTT

1
00:00:01.010 --> 00:00:02.022
888

2
00:00:09.013 --> 00:00:12.017
Stel je voor: Het is oorlog en je zit in een duikboot.

3
00:00:12.017 --> 00:00:14.017
De kans op overleven is nihil.

4
00:00:14.017 --> 00:00:19.019
Toch is het het leven op zee wat de grote liefde is van Piet de Jong.

5
00:00:22.022 --> 00:00:29.012
SPANNENDE MUZIEK

6
00:00:29.012 --> 00:00:33.014
Ondertussen is Piet de Jong de oudst nog levende premier van Nederland.

7
00:00:33.014 --> 00:00:37.009
97 jaar. Maar nog lang niet klaar en uitgesproken.

8
00:00:37.009 --> 00:00:39.020
Dat bleek tijdens het CDA-congres.

9
00:00:39.020 --> 00:00:42.004
Hoe zeer het mij ook spijt...

10
00:00:42.004 --> 00:00:46.011
ben ik volstrekt tegen deze overeenkomst.

11
00:00:46.011 --> 00:00:48.005
En zo zal het ook deze wandeling blijken...

12
00:00:48.005 --> 00:00:51.021
als we het hebben over de val van ons kabinet.

13
00:00:51.021 --> 00:00:54.009
OUDERWETSE MUZIEK

14
00:00:54.009 --> 00:01:01.017
Piet de Jong woont met zijn 97 jaar nog steeds zelfstandig in een appartement in Den Haag.

15
00:01:01.017 --> 00:01:06.012
Dank u wel dat wij bij u thuis mogen filmen, meneer De Jong.

16
00:01:06.012 --> 00:01:12.000
Ja, nou ja... En een heel spannende week ook nog, he.

17
00:01:12.000 --> 00:01:15.011
Ja, van alles en nog wat. Ik ben zo druk als een baasje.

18
00:01:15.011 --> 00:01:18.022
U bent zo druk als een baasje? Met 97 jaar nog?

19
00:01:18.022 --> 00:01:21.001
Ja. Dat, eh...

20
00:01:21.010 --> 00:01:26.012
Dat is nu eenmaal zo. Vindt u het fijn, dat u het nog zo druk hebt?

21
00:01:26.012 --> 00:01:30.017
Of mag het minder? Het is een kwestie van gewoon doorgaan met ademen.

22
00:01:30.017 --> 00:01:33.016
En dat is het dan.

23
00:01:33.016 --> 00:01:37.006
Als we het hebben over ademen, hield u even de adem in...

24
00:01:37.006 --> 00:01:39.007
deze week rondom het kabinet.

25
00:01:39.007 --> 00:01:41.024
Want er is nogal wat gebeurd, he?

26
00:01:41.024 --> 00:01:48.019
Nou, ja, u weet, ik ben vanaf het begin, was ik tegen dit kabinet.

27
00:01:48.019 --> 00:01:52.021
En wat voelde u toen u hoorde dat het kabinet ging vallen?

28
00:01:52.021 --> 00:01:57.000
Ik had het gehoopt. Ik was blij dat het gebeurde.

29
00:01:57.000 --> 00:01:59.023
Blij? Blij. Hebt u gejuicht?

30
00:01:59.023 --> 00:02:02.020
Nou, ik nam een extra drankje.

31
00:02:02.020 --> 00:02:05.001
Ja? Ja. Ik vond...

32
00:02:05.015 --> 00:02:11.021
Kijk, ik eh... dat gedoe met dat kreupele kabinet.

33
00:02:11.021 --> 00:02:14.006
Dat ergerde mij mateloos.

34
00:02:14.006 --> 00:02:17.019
Maar dat is nu ten einde, he. Als het goed is. Als het goed is. Ja.

35
00:02:17.019 --> 00:02:21.021
Zou u mij willen vertellen wat uw favoriete plekje is in uw huis?

36
00:02:21.021 --> 00:02:26.001
Of het favoriete uitzicht. Want u woont hier prachtig.

37
00:02:26.001 --> 00:02:29.011
Wilt u mij eens rondleiden in uw huis?

38
00:02:29.011 --> 00:02:34.006
De mooie plekjes van u. Voor ontspanning kijk ik naar mijn ooievaars.

39
00:02:34.006 --> 00:02:37.022
Voor ontspanning kijkt u naar ooievaars. Ik ben benieuwd.

40
00:02:37.022 --> 00:02:41.016
Zal ik even voorgaan? Ja.

41
00:02:45.007 --> 00:02:48.011
Ja, kijkt u maar niet naar de rommel.

42
00:02:48.011 --> 00:02:53.005
Ik wou eigenlijk de ooievaars even bekijken.

43
00:02:55.005 --> 00:03:00.002
Kijk, daar zit er een rechts van die schoorsteen.

44
00:03:00.002 --> 00:03:02.014
Ze verhogen dat nest een beetje.

45
00:03:02.014 --> 00:03:05.023
Net alsof ze schone lakens willen hebben.

46
00:03:05.023 --> 00:03:10.002
Dan leggen ze een randje en dan wordt het hoger en hoger.

47
00:03:10.002 --> 00:03:12.010
Hij zit naast een rokende schoorsteen.

48
00:03:12.010 --> 00:03:18.017
Ze hebben vloerverwarming. En gaan dus niet meer naar het zuiden.

49
00:03:18.017 --> 00:03:23.014
Hoe bedoelt u? Ooievaars trekken in de winter... Deze blijven hier?

50
00:03:23.014 --> 00:03:25.023
Ja. Omdat het zo lekker warm is?

51
00:03:25.023 --> 00:03:29.006
Ja, die zitten bij de verwarming.

52
00:03:29.006 --> 00:03:32.017
Die hebben een huis met vloerverwarming.

53
00:03:32.017 --> 00:03:36.009
Wat geeft dat u, om zo te kijken naar die ooievaars?

54
00:03:36.009 --> 00:03:40.003
Ik vind het een soort menselijk drama. Nu en dan.

55
00:03:40.003 --> 00:03:45.005
Als er een overlijdt... Ik weet niet wat er toen gebeurd is...

56
00:03:45.005 --> 00:03:48.004
Dan is het een zoeken naar een nieuw maatje.

57
00:03:48.004 --> 00:03:51.022
Ik kan nooit zien of het het mannetje of het vrouwtje is.

58
00:03:51.022 --> 00:03:55.006
Dat is te ver. Die kleur zie ik niet meer.

59
00:03:55.006 --> 00:03:58.022
Als oud-marine officier heeft Piet de Jong de hele wereld gezien.

60
00:03:58.022 --> 00:04:00.013
En hij is ontzettend belezen.

61
00:04:00.013 --> 00:04:02.017
Maar doordat zijn gezichtsvermogen vermindert...

62
00:04:02.017 --> 00:04:07.000
heeft hij zijn eigen oplossing gevonden om kennis op te doen.

63
00:04:07.000 --> 00:04:10.016
STEM: Het derde huwelijk. Door Tom Lanoye.

64
00:04:10.016 --> 00:04:13.010
En onzichtbare gebreken.

65
00:04:13.010 --> 00:04:15.006
Dan weet je het wel.

66
00:04:15.006 --> 00:04:18.020
De vastgoedmarkt verschilt in weinig in de huwelijksmarkt.

67
00:04:18.020 --> 00:04:22.001
Het is een luisterboek. Ja. PIEPJES

68
00:04:22.009 --> 00:04:26.022
Nee, dat is een fantastisch instituut.

69
00:04:26.022 --> 00:04:31.014
Die hebben boeken in alle gangbare Europese talen.

70
00:04:31.014 --> 00:04:33.021
En alles wat er is en uitkomt...

71
00:04:33.021 --> 00:04:37.011
Het is werkelijk ongelooflijk.

72
00:04:37.011 --> 00:04:41.013
Het komt in van die kleine envelopjes.

73
00:04:41.013 --> 00:04:46.007
Je kunt een lijst opgeven van boeken die je graag wilt hebben.

74
00:04:46.007 --> 00:04:50.003
Verandert nu met uw leeftijd uw nieuwsgierigheid?

75
00:04:50.003 --> 00:04:52.009
Ik geloof dat ik nog net zo... Zo niet nieuwsgierig ben.

76
00:04:52.009 --> 00:04:54.019
Toen ik jonger was, ging ik er kijken.

77
00:04:54.019 --> 00:04:59.014
En nou ga ik erover lezen.

78
00:05:01.003 --> 00:05:02.022
Wat betekent dat voor de rol van Rutte?

79
00:05:02.022 --> 00:05:04.014
De premier die dan demissionair premier is.

80
00:05:04.014 --> 00:05:09.016
En puur afhankelijk is van wat hij rond kan krijgen met de Kamer.

81
00:05:09.016 --> 00:05:11.016
Hoe moet hij dat doen?

82
00:05:11.016 --> 00:05:15.019
Ja, het is altijd op eieren lopen... OUDERWETSE MUZIEK KOMT OP

83
00:05:19.007 --> 00:05:23.015
Barometer zakt. De barometer zakt. Minder. Gaat omhoog hier.

84
00:05:23.015 --> 00:05:26.004
Is het wel goed weer om te wandelen.

85
00:05:26.004 --> 00:05:28.002
Is het wel goed weer om te wandelen?

86
00:05:28.002 --> 00:05:31.012
Als het niet regent, ga ik wandelen. Ja? Als het regent, dan niet.

87
00:05:31.012 --> 00:05:34.010
Wilt u een arm van mij? Ja, graag.

88
00:05:36.010 --> 00:05:39.003
We hebben een mooie wandeldag, volgens mij.

89
00:05:39.003 --> 00:05:42.007
Ja, het voelt redelijk aan.

90
00:05:44.000 --> 00:05:46.018
En dit doet u elke dag? Ja.

91
00:05:47.023 --> 00:05:50.023
Is dat het geheim dat u nog zo fit bent?

92
00:05:50.023 --> 00:05:54.004
Nou, weet ik niet, maar 't helpt wel.

93
00:05:54.004 --> 00:05:58.018
Want ik doe 's morgens bijna een uur gymnastiek eerst.

94
00:05:58.018 --> 00:06:02.006
Nou nee, half uur. Laat ik niet opscheppen.

95
00:06:02.006 --> 00:06:04.003
Wat hebt u een mooie hoed op!

96
00:06:04.003 --> 00:06:08.011
Ja, die heeft Maria gekocht. Uw dochter? Ja.

97
00:06:08.011 --> 00:06:12.014
Maar als premier stond u bekend als 'man met de bolhoed'.

98
00:06:12.014 --> 00:06:14.013
Jaja. Ja.

99
00:06:14.013 --> 00:06:17.017
Maar die had ik veel gedragen in Engeland.

100
00:06:17.017 --> 00:06:21.019
Ik kwam... Ik heb drie jaar in Zuid-Engeland gewoond.

101
00:06:21.019 --> 00:06:23.019
En ik moest vaak naar Londen.

102
00:06:23.019 --> 00:06:27.010
En daar was een bolhoed gebruikelijk.

103
00:06:27.010 --> 00:06:30.002
U let ook nog goed op het verkeer, zie ik.

104
00:06:30.002 --> 00:06:31.023
Ja, anders word je niet oud.

105
00:06:31.023 --> 00:06:34.000
ZE LACHT

106
00:06:34.022 --> 00:06:38.013
Maar nu moeten we even oppassen. Hier wordt het gevaarlijk, ja.

107
00:06:38.013 --> 00:06:41.018
U moet maar achter me aan gaan...

108
00:06:41.018 --> 00:06:44.010
Nou, ik kan... Ik wil best door de plassen, hoor.

109
00:06:44.010 --> 00:06:45.024
Ginds wordt het beter.

110
00:06:45.024 --> 00:06:48.010
Als u terugkijkt in uw leven...

111
00:06:48.010 --> 00:06:52.019
wat heeft in uw leven de koers bepaald?

112
00:06:52.019 --> 00:06:54.020
De zee, volgens mij.

113
00:06:54.020 --> 00:06:58.009
Ik denk dat ik zes jaar was, zoiets.

114
00:06:58.009 --> 00:07:06.002
En het hele gezin, toen zijn we op vakantie gegaan naar Ameland.

115
00:07:06.002 --> 00:07:10.007
Ik stond op een goed ogenblik alleen op het strand.

116
00:07:10.007 --> 00:07:19.024
Het was zo, als je dan die zee ziet. Ik vond dat zo verbluffend mooi.

117
00:07:19.024 --> 00:07:24.018
Dat ik dacht: Ja, daar wil ik naartoe. Naar zee.

118
00:07:24.018 --> 00:07:29.010
Het enige wat ik wist: Zee, dan moest je admiraal zijn.

119
00:07:29.010 --> 00:07:33.024
Dus ik zei: Ik wil admiraal worden. Dat is naderhand verkeerd uitgelegd.

120
00:07:33.024 --> 00:07:38.020
Maar goed, ik wou admiraal worden. Dat hield ik vol.

121
00:07:38.020 --> 00:07:44.003
Helaas ben ik het niet geworden, maar ik ben wel naar zee gegaan.

122
00:07:44.003 --> 00:07:48.003
Piet de Jong ging naar het Koninklijk Instituut voor de Marine in Den Helder.

123
00:07:48.003 --> 00:07:50.003
Na enkele jaren dienst in Nederlands-Indie...

124
00:07:50.003 --> 00:07:52.017
werd hij bij de onderzeedienst geplaatst.

125
00:07:52.017 --> 00:07:58.009
Als WOII uitbreekt, is hij commandant van onderzeeboot O 24.

126
00:07:58.009 --> 00:08:01.013
Hij levert slag op zee.

127
00:08:02.007 --> 00:08:05.018
Na de oorlog maakt Piet verder carriere bij de marine.

128
00:08:05.018 --> 00:08:10.015
Tot hij tijdens een vlootoefening als commandant van een fregat plotseling van boord wordt gehaald.

129
00:08:10.015 --> 00:08:13.023
Het vaderland roept.

130
00:08:14.004 --> 00:08:20.022
Ik lag met mijn schip in Schotland.

131
00:08:20.022 --> 00:08:25.015
Toen kwam er een verbindingsofficier.

132
00:08:25.015 --> 00:08:29.004
Die zei: Commandant, er is een dringende persoonlijke boodschap.

133
00:08:29.004 --> 00:08:31.010
U moet onmiddellijk naar Den Haag.

134
00:08:31.010 --> 00:08:33.006
Ik zei: o.

135
00:08:33.012 --> 00:08:39.023
En toen kwam de chef-staf van het smaldeel...

136
00:08:39.023 --> 00:08:42.004
de Karel Doorman lag buiten...

137
00:08:42.004 --> 00:08:48.007
die kwam met een grote koffer en zette die neer in mijn kajuit.

138
00:08:48.007 --> 00:08:50.018
Ik zei: Wat kom jij hier doen?

139
00:08:50.018 --> 00:08:53.024
Hij zei: Ik neem het schip van je over.

140
00:08:53.024 --> 00:08:57.019
Had u enig idee wat u boven het hoofd hing?

141
00:08:57.019 --> 00:08:59.000
Nog niet.

142
00:08:59.000 --> 00:09:03.009
Ze wilden Piet als staatssecretaris van Defensie.

143
00:09:03.009 --> 00:09:06.011
Hij gaat op audientie bij Romme, de leider van de KVP...

144
00:09:06.011 --> 00:09:09.004
die later opging in het CDA.

145
00:09:09.004 --> 00:09:14.022
Ik kwam bij de heer Romme en die zei, zo en zo.

146
00:09:14.022 --> 00:09:19.006
Maar ik ben helemaal geen lid van uw partij, zei ik.

147
00:09:19.006 --> 00:09:22.018
Maar u bent katholiek, zei hij. Ja.

148
00:09:22.018 --> 00:09:26.006
Toen dacht hij eens even en zei:

149
00:09:26.006 --> 00:09:30.004
Nou, als u het zou willen doen...

150
00:09:30.004 --> 00:09:34.004
dan beschouwen we u als een van de onzen.

151
00:09:34.004 --> 00:09:38.024
Daarmee beloofde hij steun van de hele fractie.

152
00:09:38.024 --> 00:09:42.018
Ik moet erover denken, zei ik.

153
00:09:42.018 --> 00:09:47.017
Wat heeft u doen besluiten om uit de boot te stappen...

154
00:09:47.017 --> 00:09:49.022
en de politiek in te gaan?

155
00:09:49.022 --> 00:09:52.008
Nou, omdat ik geen argument meer had...

156
00:09:52.008 --> 00:09:57.014
en ze allemaal aandrongen dat ik het toch maar zou doen.

157
00:09:57.014 --> 00:10:01.002
Dat was zo belangrijk, onder de omstandigheden.

158
00:10:01.002 --> 00:10:04.021
U vond dat u niet kon weigeren? Ja, daar kwam het op neer.

159
00:10:04.021 --> 00:10:09.000
En waar komt dat uit voort? Was dat het landsbelang?

160
00:10:09.000 --> 00:10:12.012
Ja, uiteindelijk het landsbelang.

161
00:10:12.012 --> 00:10:15.018
Daar komt het op neer.

162
00:10:15.018 --> 00:10:18.019
Anders kan ik net zo goed gaan knikkeren.

163
00:10:18.019 --> 00:10:22.009
Nee, dat is zonde van uw talent!

164
00:10:25.020 --> 00:10:30.016
Maar als staatssecretaris aan wal mist hij wel zijn grote liefde.

165
00:10:31.008 --> 00:10:35.018
Wat miste u het meeste van de zee toen u in de politiek zat?

166
00:10:35.018 --> 00:10:36.022
De zee.

167
00:10:36.022 --> 00:10:41.004
En ik zeilde in elke vakantie.

168
00:10:41.004 --> 00:10:44.005
Dus elk vrij uurtje dat u kon ging u weer naar de zee.

169
00:10:44.005 --> 00:10:47.016
Ja, ik vind de zee...

170
00:10:47.016 --> 00:10:54.008
U kunt het zich niet voorstellen. Die is zo ongelofelijk mooi.

171
00:10:54.008 --> 00:10:58.015
Hebt u iets van het geluk wat u ervoer op zee...

172
00:10:58.015 --> 00:11:01.018
teruggevonden in de politiek?

173
00:11:01.018 --> 00:11:04.003
Nou, merkwaardigerwijze...

174
00:11:04.003 --> 00:11:06.017
Ik ben met tegenzin eraan begonnen.

175
00:11:06.017 --> 00:11:10.023
Maar aan het einde vond ik het eigenlijk wel leuk.

176
00:11:10.023 --> 00:11:14.015
Interessant, toch ook wel.

177
00:11:14.015 --> 00:11:16.022
Op paleis Huis ten Bosch heeft minister-president De Jong...

178
00:11:16.022 --> 00:11:20.004
aan de koningin de nieuwe ministers van zijn kabinet voorgesteld.

179
00:11:20.004 --> 00:11:25.024
Op de trappen van het bordes poseerden zij voor een groepsfoto.

180
00:11:27.014 --> 00:11:30.022
In de Treveszaal van het ministerie van Verkeer en Waterstaat...

181
00:11:30.022 --> 00:11:34.010
vond later de eerste officiele ministerraad plaats.

182
00:11:34.010 --> 00:11:37.017
De ministers Luns en Den Toom waren niet aanwezig.

183
00:11:37.017 --> 00:11:41.017
Wel waren er: de minister van Financien en vice-premier...

184
00:11:41.017 --> 00:11:48.003
Bij de samenstelling van zijn eigen kabinet hanteerde Piet de Jong zo zijn eigen methoden.

185
00:11:48.003 --> 00:11:51.020
De hamvraag was uiteindelijk na lange gesprekken:

186
00:11:51.020 --> 00:11:58.002
Zou ik deze man in tijd van oorlog aan boord willen hebben?

187
00:11:58.002 --> 00:12:00.023
En als ik tegen mezelf zei, nee...

188
00:12:00.023 --> 00:12:04.021
dan wou ik hem niet in mijn kabinet hebben.

189
00:12:04.021 --> 00:12:07.006
Want vooral in oorlogstijd leer je elkaar kennen?

190
00:12:07.006 --> 00:12:10.015
Ja. Hoe leer je elkaar dan kennen?

191
00:12:10.015 --> 00:12:13.024
Omdat je op elkaar kunt vertrouwen en eerlijk bent.

192
00:12:13.024 --> 00:12:16.001
Als je iets fout doet...

193
00:12:16.001 --> 00:12:18.023
Dat kan iedereen overkomen, maar je moet het meteen zeggen.

194
00:12:18.023 --> 00:12:23.016
Want de levens van anderen hangen daar ook vanaf.

195
00:12:23.016 --> 00:12:25.024
En als je...

196
00:12:26.010 --> 00:12:32.014
Ik ben wel eens onder water gegaan en toen zag ik het voorluik nog openstaan.

197
00:12:32.014 --> 00:12:37.014
Maar ik gaf wel drie claxons omdat er een vliegtuig aankwam.

198
00:12:37.014 --> 00:12:42.001
Ik vertrouwde volledig op de man die met dat luik belast was.

199
00:12:42.001 --> 00:12:46.023
En die kwam en deed het gauw dicht.

200
00:12:46.023 --> 00:12:50.010
Want als er vliegtuigen kwamen, moest je snel duiken.

201
00:12:50.010 --> 00:12:54.001
Ja, die gooiden met allerlei lelijke rommel.

202
00:12:54.001 --> 00:12:57.003
Die waren niet aardig voor ons.

203
00:12:57.013 --> 00:13:01.012
Wat deed u als u weer veilig in uw hut zat?

204
00:13:01.012 --> 00:13:05.006
En u had het overleefd?

205
00:13:06.002 --> 00:13:09.003
Dan bedankte ik Onze Lieve Heer.

206
00:13:09.003 --> 00:13:14.011
Ik heb een heel sterk godsvertrouwen gekregen in de oorlog.

207
00:13:14.011 --> 00:13:19.011
Zo vaak heb ik gedacht: Dit is einde verhaal.

208
00:13:19.011 --> 00:13:25.007
Een woedende menigte in de Zuid-Chinese Zee wilde me vermoorden.

209
00:13:25.007 --> 00:13:30.008
En op het laatste moment werd ik weer gered en zo.

210
00:13:30.008 --> 00:13:32.005
Dank U.

211
00:13:33.017 --> 00:13:38.017
Ik ben vanuit de oorlog vooral....

212
00:13:38.017 --> 00:13:45.009
dankbaar dat ik mijn schip heb thuis mogen brengen met de hele bemanning.

213
00:13:45.009 --> 00:13:53.024
En verder ben ik dankbaar voor een sterker geloof in het katholieke geloof.

214
00:13:55.017 --> 00:13:58.019
In de roerige jaren 60 werd minister-president Piet de Jong...

215
00:13:58.019 --> 00:14:02.016
lang gezien als politicus van de oude stempel.

216
00:14:02.016 --> 00:14:06.012
Er werd geregeld de spot gedreven met zijn lengte.

217
00:14:06.012 --> 00:14:10.014
De regeringsperiode van het kabinet- De Jong is onderwerp...

218
00:14:10.014 --> 00:14:12.005
van een tentoonstelling in Amstelveen.

219
00:14:12.005 --> 00:14:14.010
De premier was zelf bereid die te komen openen.

220
00:14:14.010 --> 00:14:17.003
Hij had zichtbaar plezier in de manier waarop Frits Behrendt...

221
00:14:17.003 --> 00:14:20.012
vier jaar geleden zijn regeringsploeg in beeld bracht.

222
00:14:20.012 --> 00:14:24.009
Achteraf bezien is het kabinet- De Jong vooruitstrevend te noemen.

223
00:14:24.009 --> 00:14:28.015
Er was ruimte voor seksuele bevrijding en godsdienstvrijheid.

224
00:14:28.015 --> 00:14:31.022
De Jong vond het ook belangrijk het volk goed te informeren.

225
00:14:31.022 --> 00:14:37.005
Hij introduceerde daarom de wekelijkse persconferentie van de minister-president.

226
00:14:37.005 --> 00:14:40.021
Wat was uw kwaliteit dat u een coalitie van partijen...

227
00:14:40.021 --> 00:14:47.020
bij elkaar hebt gehouden? Dat is niet makkelijk.

228
00:14:47.020 --> 00:14:51.019
Moet je nagaan, vanaf mijn tijd als adelborst...

229
00:14:51.019 --> 00:14:55.005
ben ik gewend de leiding te nemen.

230
00:14:55.005 --> 00:15:00.012
In de marine keek je rond, en dan nam de oudste de leiding.

231
00:15:00.012 --> 00:15:03.016
Daar werd verder niet over gesproken.

232
00:15:03.016 --> 00:15:12.024
Ik ben dus vanaf m'n 16e jaar gewend geweest om te beslissen.

233
00:15:12.024 --> 00:15:15.024
En het is nu eenmaal zo...

234
00:15:15.024 --> 00:15:24.017
Ik heb vaak functies gehad waarin ik de eindverantwoordelijkheid had.

235
00:15:24.017 --> 00:15:29.005
Dan moest ik het ook beslissen.

236
00:15:29.005 --> 00:15:37.020
Piets belangrijkste steun en toeverlaat is zijn vrouw Anneke.

237
00:15:38.020 --> 00:15:41.017
Hij ontmoette haar bij de marine.

238
00:15:41.017 --> 00:15:44.017
63 jaar delen ze lief en leed.

239
00:15:44.017 --> 00:15:47.011
Twee jaar geleden is ze gestorven.

240
00:15:47.011 --> 00:15:50.001
Het ging al geruime tijd slecht met haar.

241
00:15:50.001 --> 00:15:52.014
Ze had nog EEN grote wens.

242
00:15:52.014 --> 00:15:55.020
Ze wilde op het laatst...

243
00:15:55.020 --> 00:16:01.021
graag 95 worden.

244
00:16:02.001 --> 00:16:07.023
Zowel Maria als ik hebben daar een beetje in gefoezeld.

245
00:16:07.023 --> 00:16:13.022
Want we hadden voor de 95e verjaardag alle kinderen en kleinkinderen uitgenodigd.

246
00:16:13.022 --> 00:16:17.019
En die kwamen, dat was een geweldig feest.

247
00:16:17.019 --> 00:16:22.003
Maar dat was twee dagen voor de echte verjaardag.

248
00:16:22.003 --> 00:16:27.012
Maar dat hebben we haar niet laten weten, lieve kind.

249
00:16:27.012 --> 00:16:31.000
Er is een geweldige 95e verjaardag gevierd.

250
00:16:31.000 --> 00:16:34.014
Daar was ze erg blij mee, ze lachte zo'n beetje.

251
00:16:34.014 --> 00:16:41.014
En toen was het over en uit, die nacht is ze overleden.

252
00:16:42.015 --> 00:16:47.019
Mag ik u vragen hoe het was om alleen verder te gaan?

253
00:16:47.019 --> 00:16:51.019
Zonder uw vrouw? Op zo'n leeftijd?

254
00:16:51.019 --> 00:16:55.017
Je moet meteen alles regelen. En vrienden schrijven.

255
00:16:55.017 --> 00:17:04.021
Er is zo veel te doen, dat je nauwelijks tijd hebt om goed over je verdriet na te denken.

256
00:17:04.021 --> 00:17:07.001
Het tweede jaar is het moeilijkst.

257
00:17:07.001 --> 00:17:11.011
Dan is al dat papieren gedoe achter de rug.

258
00:17:11.011 --> 00:17:15.017
En dan is iedereen rustig.

259
00:17:15.017 --> 00:17:21.017
En dan dringt het eigenlijk pas goed tot je door.

260
00:17:22.010 --> 00:17:30.004
Nog elke dag bezoekt Piet de plek in het park waar zijn vrouw de vogeltjes voerde.

261
00:17:30.004 --> 00:17:34.009
Als ik op zee zat, ging ze daar naar dat vaste plekje.

262
00:17:34.009 --> 00:17:39.014
Dan nam ze zangzaad. En dan ging ze gewoon zo zitten.

263
00:17:39.014 --> 00:17:43.024
En daar vlakbij is een broedplaats voor vogeltjes.

264
00:17:43.024 --> 00:17:50.012
En die vogeltjes aten uit haar hand.

265
00:17:50.012 --> 00:17:54.000
Dat vond ze zo leuk, dan kon ze de vogeltjes goed zien.

266
00:17:54.000 --> 00:17:56.008
En die kwamen heel trouw.

267
00:17:56.008 --> 00:18:01.019
Dat plekje heeft voor mij een speciale, emotionele waarde.

268
00:18:01.019 --> 00:18:05.024
Daar ga ik heen en dan zeg ik haar gewoon goeiedag.

269
00:18:05.024 --> 00:18:07.019
Tegen je vrouw. Ja.

270
00:18:07.019 --> 00:18:13.003
Dan zeg ik: Dag lieve Anneke. En dan praat ik een beetje met haar.

271
00:18:13.003 --> 00:18:15.002
En dan wandel ik verder.

272
00:18:15.002 --> 00:18:17.015
En wij wandelen ook verder.

273
00:18:17.015 --> 00:18:20.010
Het laatste stukje van onze wandeling neemt Piet me mee...

274
00:18:20.010 --> 00:18:24.001
naar zijn zee, zijn tweede grote liefde.

275
00:18:24.001 --> 00:18:26.012
Daar, die twee.

276
00:18:26.012 --> 00:18:32.012
Die zijn ergens mee bezig. Wat ze doen, weet ik niet.

277
00:18:32.012 --> 00:18:34.024
Ze zijn aan het golfsurfen.

278
00:18:34.024 --> 00:18:39.000
Ik bedoel niet die dichtbij, maar die veraf. De boten?

279
00:18:39.000 --> 00:18:41.023
Ja. U kijkt natuurlijk meteen naar de boten.

280
00:18:41.023 --> 00:18:49.023
Ja, allicht. Wat is de laatste keer dat u op zee bent geweest?

281
00:18:49.023 --> 00:18:52.009
Nou, dat is al een hele... Ze willen me niet meer hebben.

282
00:18:52.009 --> 00:18:59.000
Ik mag niet. Ze zeggen: Die ouwe mensen van 80 gaan dood, en dan moeten we ze op zee begraven.

283
00:18:59.000 --> 00:19:00.005
Dat willen we niet.

284
00:19:00.005 --> 00:19:03.017
U mag de zee niet meer op? Nee, ik word te oud.

285
00:19:03.017 --> 00:19:07.012
Welk gevoel krijgt u als u terug bent op de zee?

286
00:19:07.012 --> 00:19:10.009
Heerlijk! Daar voel ik me thuis.

287
00:19:10.009 --> 00:19:15.005
U hebt geen idee hoe mooi de zee is.

288
00:19:15.005 --> 00:19:21.020
Vooral met een onbewolkte lucht, in het donker.

289
00:19:21.020 --> 00:19:30.023
Dat enorme uitspansel. Denkt u al kijkend en turend de verte in weleens over uw eigen einde?

290
00:19:30.023 --> 00:19:36.004
Nee, daar ben ik niet druk mee. Ja, in zoverre:

291
00:19:36.004 --> 00:19:42.000
Dan hoop ik mijn lieve Anneke, mijn echtgenote terug te zien.

292
00:19:42.000 --> 00:19:48.018
Hoe ziet de hemel eruit, denkt u? Ik heb geen idee, eerlijk gezegd.

293
00:19:48.018 --> 00:19:55.003
Heeft u een hoop van hoe het is? Nee, niet met huisjes en gordijnen.

294
00:19:55.003 --> 00:19:58.024
En zo. Het is meer een geestelijk geheel.

295
00:19:58.024 --> 00:20:01.021
Een geestelijk geheel. Ja, denk ik.

296
00:20:01.021 --> 00:20:07.004
Hebt u nog wensen voordat u doodgaat?

297
00:20:07.004 --> 00:20:14.018
Nee, niet bijzonder. Ik ben een heel tevreden mens, een bevoorrecht mens.

298
00:20:14.018 --> 00:20:20.010
Ik heb eigenlijk geen echte lichamelijke kwalen.

299
00:20:20.010 --> 00:20:24.004
Bij mijn weten geen geestelijke kwalen.

300
00:20:24.004 --> 00:20:29.015
Ik heb een lieve dochter en zoons en kleinkinderen.

301
00:20:29.015 --> 00:20:34.010
Alles wat een mens zich kan wensen dat heb ik.

302
00:20:34.010 --> 00:20:38.023
Hebt u dan misschien nog een wens voor het kabinet dat gevormd moet worden?

303
00:20:38.023 --> 00:20:46.024
Nee, zover ga ik niet. Ik zit niet voldoende meer in die politiek.

304
00:20:46.024 --> 00:20:50.020
Ze hebben me ingedeeld bij de mastodonten.

305
00:20:50.020 --> 00:20:56.024
Die weten volgens hen van niks. Volgens mij weet u wel van iets.

306
00:20:56.024 --> 00:21:03.001
Ik denk het ook, maar toch. Maar stel dat uw advies gevraagd wordt.

307
00:21:03.001 --> 00:21:06.016
Wat moet de koers zijn van het nieuwe kabinet?

308
00:21:06.016 --> 00:21:12.021
Niet meer ruziezoeken. Niet meer ruzie, is uw advies aan Rutte.

309
00:21:12.021 --> 00:21:20.003
Geen ruzie meer zoeken. Ja. Ik hoop dat-ie intussen wijzer is.

310
00:21:25.003 --> 00:21:32.009
De marine... heeft het... goed gedaan... Wilhelmina.

311
00:21:33.003 --> 00:21:36.014
Heeft de marine het goed gedaan? Ik geloof het wel, ja.

312
00:21:36.014 --> 00:21:46.012
We hebben hard gevochten. En ik ben continu bezig geweest, 6 jaar lang.

313
00:21:46.012 --> 00:21:52.001
Doet dat u iets, dat de marine bedankt wordt met zo'n monument?

314
00:21:52.001 --> 00:21:56.013
Ik vind het leuk dat het gebeurd is, en juist dat het gebeurd is.

315
00:21:56.013 --> 00:22:01.010
Maar eerlijk gezegd is het de eerste keer dat ik ernaar kijk.

316
00:22:01.010 --> 00:22:05.019
Ja? Ja. Want u gaat nog altijd naar de herdenking.

317
00:22:05.019 --> 00:22:12.010
Ik ga naar Den Helder, daar staan de namen van mensen waar ik mee gevaren heb.

318
00:22:12.010 --> 00:22:20.003
En die naderhand overgeplaatst zijn of waar ik zelf niet meer bij ben.

319
00:22:20.003 --> 00:22:27.022
Die zijn allemaal gesneuveld en ja, dat is toch emotioneel hoor.

320
00:22:27.022 --> 00:22:36.004
Is dat weleens lastig, dat er steeds minder mensen om u heen zijn met wie u dat verleden kunt delen?

321
00:22:36.004 --> 00:22:40.007
Het gekke is dat ik daar geen last van heb, maar...

322
00:22:40.007 --> 00:22:50.023
Het kan me ook niets schelen, maar die ouwe vent hummelt maar voort...

323
00:22:50.023 --> 00:22:55.022
En nou ja, zo is het dan. Het maakt u niet uit.

324
00:22:55.022 --> 00:22:58.011
Ik ga weer door. Ik ga u naar de taxi brengen.

325
00:22:58.011 --> 00:23:02.019
Ja. Hij staat voor u klaar. Gaat u mee? Ja. Graag.

326
00:23:02.019 --> 00:23:05.020
Het is mooi geweest, he? Het is mooi geweest.

327
00:23:07.015 --> 00:23:10.022
Ja, ik vind de zee... U kunt zich dat niet voorstellen.

328
00:23:10.022 --> 00:23:15.009
Die is zo ongelooflijk mooi.

