WEBVTT

1
00:00:00.010 --> 00:00:01.004
888

2
00:00:01.009 --> 00:00:07.003
De kans dat iemand met hersenletsel zich de laatste drie weken kan herinneren, is klein.

3
00:00:07.008 --> 00:00:09.019
Ik dacht, afkicken is echt een eitje.

4
00:00:09.024 --> 00:00:11.011
Maar toen begon het.

5
00:00:11.016 --> 00:00:14.015
Ik dacht toen voor het eerst: nu gaan we te ver.

6
00:00:14.020 --> 00:00:17.021
Dat ik hier nu loop en nog leef, en is een wonder.

7
00:00:18.001 --> 00:00:21.011
Ik heb nooit gehuild om mijn handicap.

8
00:00:21.016 --> 00:00:24.013
We zijn nu hot. Zet je schouders eronder.

9
00:00:24.018 --> 00:00:26.017
Beetje voedsel voor de ziel.

10
00:00:30.018 --> 00:00:32.018
Drie weken smoorverliefd...

11
00:00:32.023 --> 00:00:36.023
en dan raakt je nieuwe partner bij een ongeluk half verlamd.

12
00:00:37.003 --> 00:00:41.023
Het verhaal van Nederlands bekendste natuurbeschermer Jaap Dirkmaat.

13
00:00:42.003 --> 00:00:46.008
Als voorzitter van stichting Das en Boom voert Jaap Dirkmaat...

14
00:00:46.013 --> 00:00:49.014
al jaren actie voor het behoud van onze natuur.

15
00:00:49.019 --> 00:00:53.018
Opkomen voor alles wat kwetsbaar is, zal er al vroeg in.

16
00:00:53.023 --> 00:00:57.005
Dat zich het wrede lot van kikkers enorm aantrok.

17
00:00:57.010 --> 00:01:01.006
Ik hoorde wat er gebeurde, maar ik had het nog nooit gezien.

18
00:01:01.011 --> 00:01:04.024
Ik kwam van school, wij gingen altijd met de stadsbus.

19
00:01:05.004 --> 00:01:09.010
Ik stapte uit en zag twee jongens bezig. Hun brommers stonden er.

20
00:01:09.015 --> 00:01:12.000
Dus die waren 16, en ik was, pfff...

21
00:01:12.005 --> 00:01:13.017
10, 11?

22
00:01:13.022 --> 00:01:16.023
Ik zag ze daar bezig met iets. En een knuppel.

23
00:01:17.003 --> 00:01:19.013
Ze sloegen een kikker aan flarden.

24
00:01:19.018 --> 00:01:23.023
Over dat water. Er lagen veel opgeblazen kikkers op het water.

25
00:01:24.003 --> 00:01:26.010
Hij had nog een hele emmer te gaan.

26
00:01:26.015 --> 00:01:28.020
Dat overzie je in EEN oogopslag.

27
00:01:29.000 --> 00:01:34.007
Ik gaf ze eerst zelf een duw, schopte die emmer om en toen de brommers. Echt waar?!

28
00:01:34.012 --> 00:01:37.023
Zo klein als ik was. Eerst handelen en dan denken. Ja.

29
00:01:38.003 --> 00:01:40.019
Vooral handelen als er onrecht is. Ja.

30
00:01:40.024 --> 00:01:45.020
Ook nu wordt Jaap gedreven door onrecht in zijn zelfverklaarde oorlog...

31
00:01:46.000 --> 00:01:50.013
tegen het huidige natuurbeleid van staatssecretaris Henk Bleker.

32
00:01:50.018 --> 00:01:56.007
Als hij hier zijn zin krijgt, kunnen we die fruitbomen niet meer onderhouden.

33
00:01:56.012 --> 00:01:59.006
Worden deze percelen niet meer gemaaid.

34
00:01:59.011 --> 00:02:02.000
De boeren willen het dan niet hebben.

35
00:02:02.005 --> 00:02:06.003
Hij zegt: agrarisch landschap is ook natuur. Dat is onzin.

36
00:02:06.008 --> 00:02:09.009
Dat was misschien vroeger heel natuurrijk...

37
00:02:09.014 --> 00:02:12.023
maar geen natuur. De boer bepaalt wat er gebeurt.

38
00:02:13.003 --> 00:02:16.020
Dit weiland staat vol met 300 plantensoorten op 1 meter.

39
00:02:17.000 --> 00:02:19.010
Natuur is dat je NIET met gif werkt.

40
00:02:19.015 --> 00:02:24.000
Maar als je als boer alles doodspuit, ben je tegen de aarde bezig.

41
00:02:24.005 --> 00:02:27.005
Jij zegt: tegen de aarde? Tegen de aarde, ja.

42
00:02:27.010 --> 00:02:31.019
Nederland heeft het grootste deel van het grondwater vergiftigd.

43
00:02:31.024 --> 00:02:34.013
Dat is doodzonde naar je nageslacht.

44
00:02:34.018 --> 00:02:38.019
Jij wordt helemaal wild nu, he? Hoe heeft dat kunnen gebeuren?

45
00:02:38.024 --> 00:02:41.017
Hoe kun je ooit de zeeen leeg vissen?

46
00:02:41.022 --> 00:02:45.010
Jaren geleden redde Jaap al de korenwolf.

47
00:02:45.015 --> 00:02:50.003
Een hamstersoort die met uitsterven werd bedreigd.

48
00:02:50.008 --> 00:02:53.001
Hoeveel hamsters zijn er in totaal nog?

49
00:02:53.006 --> 00:02:56.005
Met een gewonde hamster meegerekend, vier.

50
00:02:56.010 --> 00:02:59.021
Maar in heel Nederland? Wij weten niet meer als vier.

51
00:03:00.001 --> 00:03:03.006
Het gaat redelijk met de korenwolf in EEN gebied.

52
00:03:03.011 --> 00:03:07.002
Bij Sittard. In andere reservaten gaat het kwakkelend.

53
00:03:07.007 --> 00:03:11.016
Maar als Bleker zijn zin krijgt, sterft-ie opnieuw uit.

54
00:03:11.021 --> 00:03:14.024
Binnen tien jaar twee keer. Ga je dat voorkomen?

55
00:03:15.004 --> 00:03:16.016
Dat denk ik wel, ja.

56
00:03:16.021 --> 00:03:21.014
Vanaf 1981 maak je je ook keihard voor de das. Hoe gaat het daar mee?

57
00:03:21.019 --> 00:03:23.020
Voorbeeldig goed.

58
00:03:24.000 --> 00:03:29.000
Dankzij Das en Boom is opvang van de das nu nog amper nodig.

59
00:03:29.005 --> 00:03:33.016
Dit was vroeger het opvangcentrum, dat vol zat met dassen. En nu...

60
00:03:34.019 --> 00:03:36.006
zit er EEN kleine das.

61
00:03:36.011 --> 00:03:39.007
Aaah. Is dit klein? Dit is een jonkie.

62
00:03:39.012 --> 00:03:40.024
En hij heet Bulletje.

63
00:03:41.004 --> 00:03:46.003
Nadat zijn moeder was doodgereden, werd Bulletje gevonden in een stal.

64
00:03:46.008 --> 00:03:48.007
Hij ging bij de koeien liggen.

65
00:03:48.012 --> 00:03:52.003
En tussen de poten van een stier. Die liet het gewoon toe.

66
00:03:52.008 --> 00:03:55.021
Wat vind je het mooiste aan een das? Met name die kop.

67
00:03:56.001 --> 00:04:02.014
Hoe verzin je dat een dier 's nachts niet moet opvallen, dan maak je 'm wit met zwart met witte oortjes.

68
00:04:02.019 --> 00:04:04.006
Dat verzin je niet!

69
00:04:04.011 --> 00:04:07.014
En aan het eind van het haar overal witte puntjes

70
00:04:07.019 --> 00:04:11.003
Prachtige pootjes, die er als handjes uit zien.

71
00:04:13.007 --> 00:04:14.019
Hallo.

72
00:04:14.024 --> 00:04:20.006
Dit is toch geen dierenmishandeling? Hij is nu contact aan het leggen.

73
00:04:20.011 --> 00:04:21.023
Met mijn huid.

74
00:04:22.003 --> 00:04:26.008
Af en toe bijt-ie in je lippen, omdat-ie denkt dat het je tepel is.

75
00:04:26.013 --> 00:04:28.004
Mag ik hem ook aanraken?

76
00:04:28.009 --> 00:04:30.015
Kom maar. Dit is wel mijn kans.

77
00:04:33.024 --> 00:04:35.011
Woo! GEGIECHEL

78
00:04:35.016 --> 00:04:38.013
Wat is de grootste bedreiging voor de das?

79
00:04:38.018 --> 00:04:41.017
De auto. 1 op de 6 dassen wordt doodgereden.

80
00:04:41.022 --> 00:04:46.015
Ja. Elk jaar. Ze worden niet ouder dan zes, gemiddeld.

81
00:04:46.020 --> 00:04:49.014
Dit is zo'n prachtig mooi beestje. Ja.

82
00:04:49.019 --> 00:04:53.014
Mensen die daar geen moeite voor doen, wat denk jij dan?

83
00:04:53.019 --> 00:04:58.004
Ik ken veel mensen die de meest wrede dingen met dassen doen.

84
00:04:58.009 --> 00:05:01.022
Hebben ze nooit eens in stilte naar dat beest gekeken?

85
00:05:02.002 --> 00:05:03.020
En de schoonheid gezien?

86
00:05:04.000 --> 00:05:06.024
Maar een hoop mensen zeggen: wat een onzin.

87
00:05:07.004 --> 00:05:08.016
Dan rij je ze toch plat.

88
00:05:08.021 --> 00:05:12.016
De paden die dassen bewandelen, zijn ouder dan onze wegen.

89
00:05:12.021 --> 00:05:15.010
Wij leggen rucksichtlos asfalt aan.

90
00:05:15.015 --> 00:05:20.013
En nemen geen verantwoordelijkheid voor dieren die aan de weg wonen.

91
00:05:20.018 --> 00:05:23.005
Op natuur wordt het meest bezuinigd.

92
00:05:23.010 --> 00:05:26.007
Wat wij in dit land aan natuur uitgeven...

93
00:05:26.012 --> 00:05:31.008
is wat dit land aan kauwgom per jaar uitgeeft. Niet meer. 600 miljoen.

94
00:05:31.013 --> 00:05:35.007
Ik heb gekozen om dat soort dieren te redden, conform...

95
00:05:35.012 --> 00:05:39.004
wat er in de wetten en internationale verdragen staat.

96
00:05:39.009 --> 00:05:43.016
En dan komt er een staatssecretaris voorbij die dat niet vindt.

97
00:05:43.021 --> 00:05:46.014
Dan heeft hij een lastige tegenspeler.

98
00:05:46.019 --> 00:05:49.024
Waar is die rol begonnen voor jou, die jij speelt?

99
00:05:50.004 --> 00:05:53.012
Als natuurbeschermer, en dierbeschermer?

100
00:05:54.012 --> 00:05:56.007
Toen mijn moeder ziek was.

101
00:05:56.012 --> 00:05:58.008
Mijn eerste moeder.

102
00:05:58.013 --> 00:06:01.014
Er was veel aanleiding om niet thuis te zijn.

103
00:06:01.019 --> 00:06:03.024
Wat had je moeder? Borstkanker.

104
00:06:04.004 --> 00:06:07.002
Maar dat je dus op dat moment...

105
00:06:07.007 --> 00:06:08.023
de eenzaamheid opzoekt.

106
00:06:09.003 --> 00:06:13.002
Er is dan maar een ding wat je kan troosten, dingen die je ziet.

107
00:06:13.007 --> 00:06:17.020
Vogels, wuivend graan, in mijn jeugd. Met klaprozen. Korenbloemen.

108
00:06:18.000 --> 00:06:20.014
Wat gebeurde er dan, als jij hier was?

109
00:06:20.019 --> 00:06:22.006
Dat troostte me.

110
00:06:22.011 --> 00:06:25.008
Dat had iets autonooms wat gewoon doorging.

111
00:06:25.013 --> 00:06:29.003
Kon je er met je moeder over spreken, dat zij kanker had?

112
00:06:29.008 --> 00:06:30.020
Ja, maar ja...

113
00:06:31.000 --> 00:06:34.017
dat wist we. Maar ons was verteld dat ze beter zou worden.

114
00:06:34.022 --> 00:06:37.002
Als wij maar genoeg deden bidden.

115
00:06:37.007 --> 00:06:39.010
Dus we hebben ons wat afgebeden.

116
00:06:39.015 --> 00:06:42.006
Pas op de nacht dat ze gestorven was...

117
00:06:42.011 --> 00:06:44.016
viel mijn hele wereld in duigen.

118
00:06:44.021 --> 00:06:47.006
Ik had wel een angstig voorgevoel.

119
00:06:47.011 --> 00:06:51.008
Maar het drong niet tot me door dat het echt ging gebeuren.

120
00:06:51.013 --> 00:06:56.002
Hoe werd het je verteld? Niet. Ik hoorde mijn vader de gang op komen.

121
00:06:56.007 --> 00:06:58.002
Ik werd wakker van de deur.

122
00:06:58.007 --> 00:07:02.013
Ik sliep op zolder, maar ik hoorde dwars door de verdieping:

123
00:07:02.018 --> 00:07:04.020
'Aukje is om 10 uur overleden.'

124
00:07:05.000 --> 00:07:07.010
Tegen mijn tante, die op ons paste.

125
00:07:08.019 --> 00:07:12.002
En 10 uur... ik sliep al, kan niet anders. Ik was 12.

126
00:07:13.009 --> 00:07:15.017
Ik ben die trap af gelazerd.

127
00:07:15.022 --> 00:07:19.002
En op mijn knieen tegen mijn vader op gaan zitten.

128
00:07:19.007 --> 00:07:22.006
Ik herinner me dat ik in zijn bed heb geslapen.

129
00:07:23.014 --> 00:07:25.021
En dat-ie mijn handen vast hield.

130
00:07:27.003 --> 00:07:28.015
Hij troostte jou? Ja.

131
00:07:35.010 --> 00:07:37.022
Hoe belangrijk was je moeder voor jou?

132
00:07:38.002 --> 00:07:40.001
Zij was voor mij het geweten.

133
00:07:40.006 --> 00:07:43.001
Als ik niet wist hoe ik iets moest doen...

134
00:07:43.006 --> 00:07:46.007
ik wilde ook altijd afwassen, dat vond ik fijn.

135
00:07:46.012 --> 00:07:51.018
Ik praatte over van alles met haar. Ik had geen geheimen, nergens over.

136
00:07:51.023 --> 00:07:53.022
Dat was een heel open contact.

137
00:07:54.002 --> 00:07:57.005
En daarna, tegen wie moest ik het nog vertellen?

138
00:07:57.010 --> 00:07:59.015
Aan wie kon ik mijn verhaal kwijt?

139
00:07:59.020 --> 00:08:03.011
Dat was onduidelijk. Waar had je het bij de afwas over?

140
00:08:03.016 --> 00:08:07.011
Alles, mijn eerste seksuele ervaringen, voor mijn 12e.

141
00:08:07.016 --> 00:08:11.009
En wat er op school gebeurde. Een jongetje werd geplaagd.

142
00:08:11.014 --> 00:08:16.023
Die hadden een vlooienwinkel. Als hij bij kinderen in de buurt kwam, deden ze zo:

143
00:08:17.003 --> 00:08:20.008
Hij werd getreiterd, soms geschopt en geslagen.

144
00:08:20.013 --> 00:08:23.002
Mijn moeder zei: waarom doe je dan niks?

145
00:08:23.007 --> 00:08:26.007
'Ja, maar hij stinkt wel een beetje.'

146
00:08:26.012 --> 00:08:29.003
Misschien hebben ze ander wasmiddel.

147
00:08:29.008 --> 00:08:31.017
Maar het is toch een aardige jongen?

148
00:08:31.022 --> 00:08:36.018
Ik zag hem laatst. Kwam hij naar me toe en zei: ik was vroeger zo blij met jou.

149
00:08:36.023 --> 00:08:40.002
Je nam het voor me op. Je koos altijd mijn zijde.

150
00:08:40.007 --> 00:08:43.002
Maar dat moest ik. Van mijn moeder!

151
00:08:43.007 --> 00:08:46.021
Op jonge leeftijd wist Jaap dat hij homoseksueel was.

152
00:08:47.001 --> 00:08:50.017
Wat hij OOK aan zijn moeder vertelde.

153
00:08:50.022 --> 00:08:53.000
Ehm... ze riep mijn vader erbij.

154
00:08:54.012 --> 00:08:57.013
Mijn vader reageerde heel nors.

155
00:08:58.013 --> 00:09:02.012
Afwijzend. Ik sliep niet meer met mijn broer op een kamer.

156
00:09:02.017 --> 00:09:06.014
Toen mijn moeder dood was, bracht-ie al heel snel een boek.

157
00:09:06.019 --> 00:09:08.010
Op de achterflap stond:

158
00:09:08.015 --> 00:09:13.011
hoe een homoseksuele dominee toch getrouwd was en kinderen had gekregen.

159
00:09:13.016 --> 00:09:17.009
Toen dacht ik: hij heeft het door en onthouden.

160
00:09:17.014 --> 00:09:20.009
Maar ook de boodschap: word normaal. Ja.

161
00:09:20.014 --> 00:09:22.001
Het is een keuze.

162
00:09:22.006 --> 00:09:25.014
Hoe veranderde de sfeer in jullie gezin?

163
00:09:25.019 --> 00:09:29.001
Die werd heel dictatoriaal en heel autoritair.

164
00:09:29.006 --> 00:09:30.022
Heel angstig.

165
00:09:31.002 --> 00:09:34.021
Mijn vader moest naast zijn werk het gezin gaan draaien.

166
00:09:35.001 --> 00:09:36.019
Samen met die oude tante.

167
00:09:36.024 --> 00:09:38.021
Dat ging niet goed, nee. Nee?

168
00:09:39.001 --> 00:09:42.007
Hoe uitte hij dat naar jullie toe, als kinderen?

169
00:09:42.012 --> 00:09:45.001
Wreed. Soms gewelddadig ook.

170
00:09:45.006 --> 00:09:49.001
Ik herinner me wel blauwe plekken op mijn armen. Schoppen.

171
00:09:49.006 --> 00:09:51.015
Naar je oor ergens naar toe trekken.

172
00:09:51.020 --> 00:09:54.021
En dan wist je bij god niet wat je had mis gedaan.

173
00:09:55.001 --> 00:09:59.002
En dan haalde-ie een teiltje uit de kast, en zei: Wat is dit?!

174
00:09:59.007 --> 00:10:01.019
Er liepen dan drie druppels water uit.

175
00:10:01.024 --> 00:10:04.019
Waar gaat het over? We deden al bijna alles.

176
00:10:04.024 --> 00:10:07.000
Jouw moeder was net overleden.

177
00:10:07.005 --> 00:10:12.017
En dan ontpopt jouw vader zich als dictator. Mijn moeder had hem heel lang in toom...

178
00:10:13.019 --> 00:10:19.004
gehouden. Tot welke leeftijd hield je het vol om bij je vader te wonen?

179
00:10:19.009 --> 00:10:21.008
Ik ben heel vaak weg gelopen.

180
00:10:21.013 --> 00:10:24.001
Zelfs naar de Kinderbescherming.

181
00:10:24.006 --> 00:10:29.003
Maar toen ik resoluut weg liep, was dat ik geweld beantwoordde met geweld.

182
00:10:29.008 --> 00:10:31.003
Je sloeg je vader terug? Ja.

183
00:10:31.008 --> 00:10:34.017
Ja? Hoe oud was je toen? Het zat me tot hier. Ik was 18.

184
00:10:34.022 --> 00:10:38.023
Ik ging weg, en ben in het bos gaan slapen. Mensen vonden mij...

185
00:10:39.003 --> 00:10:41.003
omdat ze mijn fiets nog zagen.

186
00:10:41.008 --> 00:10:45.011
Die is wel heel lang bij de dassen. Ben je daar naar toe gevlucht?

187
00:10:45.016 --> 00:10:49.001
Ja. Alsof je in een burcht zou kunnen kruipen. Ja.

188
00:10:49.006 --> 00:10:54.000
Sinds dat moment zijn Jaap en de das onlosmakelijk met elkaar verbonden.

189
00:10:54.005 --> 00:10:59.021
Ook op het terrein van Nederlands Cultuurlandschap, waarvan Jaap de directeur is...

190
00:11:00.001 --> 00:11:05.018
leeft een dassenfamilie. We zijn bij de kunstburcht, waar het publiek dassen kan zien.

191
00:11:05.023 --> 00:11:07.010
Daar komt er een aan.

192
00:11:08.012 --> 00:11:11.001
O ja, da's wel een stukje groter weer.

193
00:11:11.006 --> 00:11:14.022
Wat zijn de overeenkomsten tussen dassen en mensen?

194
00:11:15.002 --> 00:11:18.022
Een van de dingen is dat ze enorm traditiegetrouw zijn.

195
00:11:19.002 --> 00:11:22.001
Ze hebben vaste wegen om van A naar B te gaan.

196
00:11:22.006 --> 00:11:25.015
Ze hebben een vast ritme, een goed tijdgevoel...

197
00:11:25.020 --> 00:11:29.011
en het zijn alleseters. Ze eten veel wat wij ook eten.

198
00:11:29.016 --> 00:11:33.002
En ze hebben een stad, een burcht, waar ze in wonen.

199
00:11:33.007 --> 00:11:36.001
Dat is uniek, want die wordt enorm oud.

200
00:11:36.006 --> 00:11:40.007
En daar leven ze generatie op generatie, duizenden jaren.

201
00:11:40.012 --> 00:11:45.009
Daarom moeten dassen ook verhuisd worden als er ergens gebouwd wordt.

202
00:11:45.014 --> 00:11:50.002
Allerlei dieren vluchten, maar dassen verlaten hun burcht niet.

203
00:11:50.007 --> 00:11:53.011
Als Jaap zijn ouderlijke burcht verlaat...

204
00:11:53.016 --> 00:11:57.019
gaat hij op zoek naar een nieuwe familie, een vaste relatie.

205
00:11:57.024 --> 00:12:00.023
Ik had eigenlijk gewoon vanaf het begin...

206
00:12:01.003 --> 00:12:05.014
een relatie willen hebben met EEN iemand. En daarmee oud worden.

207
00:12:05.019 --> 00:12:08.021
Net zoals de role models voor je dat ook hadden.

208
00:12:09.001 --> 00:12:10.013
Lukte dat?

209
00:12:10.018 --> 00:12:12.008
Nee. Waarom niet?

210
00:12:12.013 --> 00:12:16.006
Toen ik in die homowereld terechtkwam zag ik wel dat..

211
00:12:16.011 --> 00:12:21.003
daar de attitude was dat je zoveel mogelijk moest hoeren en snoeren.

212
00:12:21.008 --> 00:12:23.020
Een paar keer ben ik wel benaderd...

213
00:12:24.000 --> 00:12:26.016
waarbij ik dan echt het gevoel had van:

214
00:12:26.021 --> 00:12:29.006
Laat ze maar een week erop broeden.

215
00:12:29.011 --> 00:12:32.012
En dan kwamen ze binnen met hun privedomein.

216
00:12:32.017 --> 00:12:36.024
En dan was alleen de seks belangrijk en dan was de spanning weg.

217
00:12:37.004 --> 00:12:41.001
Heeft-ie een week lang geprobeerd mij in bed te krijgen!

218
00:12:41.006 --> 00:12:44.001
Je wordt er heel erg teleurgesteld door.

219
00:12:44.006 --> 00:12:49.011
Op welke leeftijd had jij de liefde van je leven, waar je helemaal voor ging?

220
00:12:49.016 --> 00:12:54.006
Dat heb ik voor het eerst meegemaakt toen ik al de 50 gepasseerd was.

221
00:12:54.011 --> 00:12:57.018
Toen pas? In m'n 50e levensjaar. Wat gebeurde er?

222
00:12:57.023 --> 00:13:03.010
Een jongen, die had ik via een datingsite voor serieuze relaties...

223
00:13:03.015 --> 00:13:07.016
alsmaar naar achter geschoven. Ik deed de andere dates eerst.

224
00:13:07.021 --> 00:13:11.024
Toen stond ik uiteindelijk voor die deur en ik zie hem als...

225
00:13:12.004 --> 00:13:15.007
een jonge, stoere knaap naar boven rollen...

226
00:13:15.012 --> 00:13:18.007
en het was gewoon eigenlijk gelijk chemie.

227
00:13:18.012 --> 00:13:22.003
Hij had 't meteen over trouwen, ik grapte er ook over.

228
00:13:22.008 --> 00:13:25.024
Terwijl ik het onzin vond als homo's gingen trouwen.

229
00:13:26.004 --> 00:13:27.016
Vond ik onzin.

230
00:13:27.021 --> 00:13:31.009
Maar bij hem had ik: Met zo'n vent durf ik dat wel aan.

231
00:13:31.014 --> 00:13:33.015
Ik kreeg ook zoveel sms'jes.

232
00:13:33.020 --> 00:13:36.013
En dan stond er: Blijf maar in m'n leven.

233
00:13:36.018 --> 00:13:38.009
Blijf maar, weet je wel.

234
00:13:38.014 --> 00:13:40.008
En eh...

235
00:13:40.013 --> 00:13:46.007
Later hoorde ik van z'n collega's dat-ie zwevend door de gangen van het ziekenhuis liep.

236
00:13:46.012 --> 00:13:48.003
Van blijdschap. En jij?

237
00:13:48.008 --> 00:13:53.000
Mijn personeel zei: Hehe, nou heeft-ie eindelijk de vent gevonden.

238
00:13:53.005 --> 00:13:55.006
Krijgen wij ook rust! En toen?

239
00:13:56.017 --> 00:13:58.014
Toen kreeg hij een ongeluk.

240
00:13:58.019 --> 00:14:00.021
Dat kreeg hij na drie weken.

241
00:14:01.001 --> 00:14:04.017
Ik voelde het gebeuren gewoon. Dat is iets heel ergs.

242
00:14:04.022 --> 00:14:07.007
Hij wilde die ochtend weg fietsen.

243
00:14:07.012 --> 00:14:11.013
Ik bonsde op de ruit, want hij was te gehaast omdat ik er was.

244
00:14:11.018 --> 00:14:15.023
Hij wou nog ontbijten en de kat nog even strelen.

245
00:14:16.003 --> 00:14:18.019
Hij was gehaast en ik bonsde op de ruit.

246
00:14:18.024 --> 00:14:23.006
Ik kreeg hartkloppingen. Ik wist niet dat het dubbel glas was.

247
00:14:23.011 --> 00:14:26.022
Ik wou hem nog effe vasthouden. Toen ging ik douchen.

248
00:14:27.002 --> 00:14:30.005
Toen ik me afdroogde hoorde ik een ambulance.

249
00:14:30.010 --> 00:14:33.011
En eh... ik dacht...

250
00:14:33.016 --> 00:14:35.003
Niet aan Erik denken.

251
00:14:35.008 --> 00:14:38.021
Ik verbied je om aan Erik te denken. Dit is Erik niet.

252
00:14:39.001 --> 00:14:40.023
En toen begon ik aan die dag.

253
00:14:41.003 --> 00:14:45.002
Alleen de sms'jes ontbraken. Ik denk: Hij heeft het druk.

254
00:14:45.007 --> 00:14:47.022
Normaal hadden jullie veel contact.

255
00:14:48.002 --> 00:14:50.016
Hij antwoordde normaal op elk sms'je.

256
00:14:50.021 --> 00:14:52.008
Maar er kwam niks.

257
00:14:52.013 --> 00:14:56.004
Ik moest bij een afscheidsreceptie van iemand zijn.

258
00:14:56.009 --> 00:15:00.008
Ik werd op de trein gezet en heb op dat perron staan bellen.

259
00:15:00.013 --> 00:15:05.014
De telefoon ging af in de zak waar zijn opengeknipte kleren vol bloed in lagen.

260
00:15:05.019 --> 00:15:07.024
Die is gevonden door zijn broer.

261
00:15:08.004 --> 00:15:11.011
'De telefoon gaat steeds af.' Dus die belde terug.

262
00:15:11.016 --> 00:15:13.013
Wist niet van mijn bestaan.

263
00:15:13.018 --> 00:15:16.020
En ik zie Erik bellen en denk: Hehe!

264
00:15:17.000 --> 00:15:19.016
En die stem is ook ongeveer hetzelfde.

265
00:15:19.021 --> 00:15:23.016
Totdat ik hoorde: De broer van Erik. En toen wist ik het.

266
00:15:23.021 --> 00:15:26.021
Toen naar het ziekenhuis. Ja.

267
00:15:30.023 --> 00:15:34.014
Hij was op weg naar het werk, het is steil in Arnhem...

268
00:15:34.019 --> 00:15:37.001
met de fiets naar beneden gegaan.

269
00:15:37.006 --> 00:15:39.016
Een brommer gaf hem geen voorrang.

270
00:15:39.021 --> 00:15:44.016
Hij probeerde hem te ontwijken en is gelanceerd.

271
00:15:44.021 --> 00:15:48.009
Recht op z'n schedel geland en die is opengebroken.

272
00:15:48.014 --> 00:15:52.002
Eigenlijk wilden ze hem in het ziekenhuis opgeven.

273
00:15:52.007 --> 00:15:55.000
Maar omdat hij nog twee keer bijkwam...

274
00:15:55.005 --> 00:15:56.017
en om z'n conditie...

275
00:15:56.022 --> 00:16:01.008
is hij naar Nijmegen verplaatst waar ze een operatie hebben gedaan.

276
00:16:01.013 --> 00:16:03.010
En toen je aan z'n bed stond?

277
00:16:03.015 --> 00:16:06.013
Toen lag hij gekoeld, met ijs.

278
00:16:06.018 --> 00:16:10.011
En zoveel infusen, ik ging die draadjes tellen.

279
00:16:10.016 --> 00:16:13.015
Toen zeiden mensen: U moet naar huis, slapen.

280
00:16:13.020 --> 00:16:18.006
Pas als het kritiek wordt, gaat de druk in die hersenen zo oplopen...

281
00:16:18.011 --> 00:16:21.003
dan kunt u er beter zijn.

282
00:16:21.008 --> 00:16:24.023
Maar ik kon niet slapen en ging er weer met een taxi heen.

283
00:16:25.003 --> 00:16:28.018
Ik ging daar buiten zitten tot de zusters kwamen roken.

284
00:16:28.023 --> 00:16:31.018
Toen kreeg ik een bed en heb ik daar gewaakt.

285
00:16:31.023 --> 00:16:34.007
Want ik had zoiets van: Hij vecht nu.

286
00:16:34.012 --> 00:16:35.024
Da's heel naief misschien.

287
00:16:36.004 --> 00:16:39.006
Want de kans dat iemand met zulk hersenletsel...

288
00:16:39.011 --> 00:16:43.009
zich iets kan herinneren van de laatste drie weken is heel klein.

289
00:16:43.014 --> 00:16:46.001
Wist hij dat jij er was? Was er contact?

290
00:16:46.006 --> 00:16:50.005
Toen hij bijkwam na een week, de slaapmedicatie nam af...

291
00:16:50.010 --> 00:16:54.003
streelde hij me zo, maar dat deed hij bij de zuster ook!

292
00:16:54.008 --> 00:16:58.020
Dus dat is gewoon een handeling. Kneden, kleren pakken.

293
00:16:59.000 --> 00:17:00.012
Strelen soms.

294
00:17:00.017 --> 00:17:04.003
Op 'n gegeven moment wist ik dat-ie me niet herkende.

295
00:17:04.008 --> 00:17:06.003
En dus niet wist wie ik was.

296
00:17:06.008 --> 00:17:10.011
Heb je toen even gedacht: Als hij niet meer weet wie ik ben...

297
00:17:10.016 --> 00:17:12.003
wat doe ik hier dan?

298
00:17:12.008 --> 00:17:15.003
Dat heb ik heel vaak gedacht. Ja?

299
00:17:15.008 --> 00:17:18.009
Maar ik dacht ook: Als hij het nog wel weet...

300
00:17:18.014 --> 00:17:22.004
ben ik misschien, als er al heel veel handicaps zijn...

301
00:17:22.009 --> 00:17:24.004
een reden om op te klimmen.

302
00:17:24.009 --> 00:17:27.020
Om het weer te gaan proberen. Zag je iets gebeuren?

303
00:17:28.000 --> 00:17:29.016
Ging hij jou herkennen?

304
00:17:29.021 --> 00:17:32.010
Ja, maar dat duurde lang. Ja.

305
00:17:32.015 --> 00:17:34.002
Dat duurde lang.

306
00:17:34.007 --> 00:17:36.006
Hij had mij echt verdrongen.

307
00:17:36.011 --> 00:17:40.012
Ja? Het stuk van het ongeluk daar wilde hij niet aan denken.

308
00:17:42.000 --> 00:17:46.009
Uiteindelijk door een week weg te gaan en weer terug te komen...

309
00:17:47.013 --> 00:17:50.013
Toen had-ie al z'n bezoek afgezegd.

310
00:17:50.018 --> 00:17:53.001
Ik zei: Waarom heb je mij niet afgebeld?

311
00:17:53.006 --> 00:17:55.024
Omdat 't de bedoeling was dat jij kwam, zei hij.

312
00:17:56.004 --> 00:17:58.015
Hij zei: Ik weet weer wie je bent.

313
00:18:04.002 --> 00:18:05.021
Hoe was dat moment?

314
00:18:06.001 --> 00:18:09.023
Ongelooflijk spannend. Ik kreeg hartkloppingen toen.

315
00:18:10.003 --> 00:18:12.021
En hij werd zienderogen weer verliefd.

316
00:18:13.001 --> 00:18:16.002
Ik kreeg dezelfde soort sms'jes.

317
00:18:16.007 --> 00:18:19.014
Dus mijn hart bonkte op! Zo gaat dat natuurlijk.

318
00:18:19.019 --> 00:18:22.014
Want je bent alleen maar aan het hopen...

319
00:18:22.019 --> 00:18:26.023
aan het trekken aan iemand: Ga weer naar het licht.

320
00:18:27.003 --> 00:18:30.010
En word weer de oude. Dat wil iedereen natuurlijk.

321
00:18:30.015 --> 00:18:35.018
Waren er mensen die zeiden: Je kent elkaar net drie weken, haak af.

322
00:18:35.023 --> 00:18:40.004
Zat. Bijna... Niet bijna iedereen, maar heel veel.

323
00:18:40.009 --> 00:18:41.021
Ja.

324
00:18:42.001 --> 00:18:44.015
En wat zei jij dan? Dat ik dat niet kon.

325
00:18:44.020 --> 00:18:47.002
Ik zou nooit weten hoe het afliep.

326
00:18:47.007 --> 00:18:51.016
Maar ook niet kon tegenover Erik, ook al is het dan drie weken...

327
00:18:51.021 --> 00:18:56.001
waar je een enorme gelukzaligheid bij zag.

328
00:18:56.006 --> 00:19:00.001
Straks ben ik er niet, ben ik weggegaan. Wat een lafbek.

329
00:19:00.006 --> 00:19:06.014
En wat als er dan maar een klein beetje hoop is dat-ie daardoor weer blij opklimt.

330
00:19:06.019 --> 00:19:10.020
En dat bleek ook heel snel, want toen hij me herkend had zei hij:

331
00:19:11.000 --> 00:19:13.003
Ik wil hier weg, ik word hier gek.

332
00:19:13.008 --> 00:19:15.005
Ik was de sleutel dat dat kon.

333
00:19:15.010 --> 00:19:20.016
Want niemand anders kon 24 uur per dag bij hem waken, met een open schedel in huis.

334
00:19:20.021 --> 00:19:25.016
En als je elkaar zo kort kent, wat neem je allemaal niet op je hals?

335
00:19:25.021 --> 00:19:28.022
Ja... Je hebt drie mooie weken gehad.

336
00:19:29.002 --> 00:19:32.004
En ineens heb je een invalide man in huis.

337
00:19:32.009 --> 00:19:35.022
Maar je had wel de hoop dat het allemaal weer goed kwam.

338
00:19:36.002 --> 00:19:39.003
Je wist: Het eerst half jaar komt er veel terug.

339
00:19:39.008 --> 00:19:41.011
Wat mis je het meest als partner?

340
00:19:41.016 --> 00:19:44.015
De gelijkwaardigheid. Dat is heel triest.

341
00:19:44.020 --> 00:19:47.000
In het begin vind je dat niet erg.

342
00:19:47.005 --> 00:19:49.021
Dan ben je alleen bezig iemand te helpen.

343
00:19:50.001 --> 00:19:52.021
En iedere verbetering is een overwinning.

344
00:19:53.001 --> 00:19:55.017
Daar trek je je aan op en dat is vreugde.

345
00:19:55.022 --> 00:19:57.019
Ik laat Erik nooit meer los.

346
00:19:57.024 --> 00:19:59.021
Al is het alleen als vriend.

347
00:20:00.001 --> 00:20:02.011
Ik zal altijd zorg voor hem hebben.

348
00:20:02.016 --> 00:20:06.023
Er is zoveel liefde dat er een brug geslagen wordt iedere keer.

349
00:20:07.003 --> 00:20:09.008
Maar 't is anders als je zegt van:

350
00:20:09.013 --> 00:20:12.024
Is dat de relatie die, hoe zeg je dat...

351
00:20:13.004 --> 00:20:16.004
die je aan het begin van je leven...

352
00:20:16.009 --> 00:20:19.006
voor je had, toen je ontdekte dat je homo was.

353
00:20:19.011 --> 00:20:21.023
En vrouwtje invulde voor mannetje.

354
00:20:22.003 --> 00:20:26.008
En verder gelukkig. Ik kan daar heel weinig meer over zeggen.

355
00:20:26.013 --> 00:20:29.014
Wel veel verdriet erover.

356
00:20:29.019 --> 00:20:33.012
Erik is blijvend gehandicapt door het zware ongeluk.

357
00:20:33.017 --> 00:20:36.022
En Jaap zorgt meerdere dagen per week voor hem.

358
00:20:38.003 --> 00:20:40.023
Is voor jou de natuur anders geworden...

359
00:20:41.003 --> 00:20:43.021
door wat je nu meegemaakt hebt met Erik?

360
00:20:44.001 --> 00:20:45.024
Ja. Hoe?

361
00:20:49.001 --> 00:20:52.012
Dat je vanuit pure goedheid...

362
00:20:52.017 --> 00:20:56.016
zoals hij dat heeft, zonder precies te weten hoe iets heet...

363
00:20:56.021 --> 00:21:00.020
een volstrekte ontroering kan hebben om de kleinste dingen.

364
00:21:01.000 --> 00:21:04.022
Dan staat-ie stil en zegt: Zie je dat? Dan zie-ie een detail.

365
00:21:05.002 --> 00:21:08.003
Ik zeg: Dat is dat of dat. Mooi hoor, zegt-ie.

366
00:21:08.008 --> 00:21:12.006
Of dan ligt er iets, zegt-ie: Oh, een muisje.

367
00:21:12.011 --> 00:21:14.016
En dat is allemaal oprechtheid.

368
00:21:14.021 --> 00:21:19.013
Het meest fraaie voorbeeld: Ik gooide geraniumbakken weg in de herfst.

369
00:21:19.018 --> 00:21:22.000
Daar viel een nest bosmuizen uit.

370
00:21:22.005 --> 00:21:25.012
De moeder vluchtte weg. Ik raapte die dieren op.

371
00:21:25.017 --> 00:21:28.007
Piepend en kaal, oogjes dicht.

372
00:21:28.012 --> 00:21:31.005
Ik denk: Hier ga ik mijn klomp op zetten.

373
00:21:31.010 --> 00:21:34.023
Ik ga dit niet grootbrengen weken lang, weet je wel.

374
00:21:35.003 --> 00:21:38.008
Dus ik sta nog zo, ik had 't nog niet kunnen doen...

375
00:21:38.013 --> 00:21:41.000
en Erik vraagt over de heg iets aan mij.

376
00:21:41.005 --> 00:21:44.014
En dan: Wat heb je in je hand? Dus ik doe die hand open.

377
00:21:44.019 --> 00:21:46.024
En hij houdt ze in z'n eigen hand.

378
00:21:47.004 --> 00:21:51.005
Hij ging even op internet. Even later liep hij naar de drogist.

379
00:21:51.010 --> 00:21:54.005
Heeft-ie pipetjes gehaald en melkpoeder.

380
00:21:54.010 --> 00:21:56.024
Hij zet z'n wekker op z'n telefoon...

381
00:21:57.004 --> 00:22:00.013
en om de twee uur was hij die dingen aan het voeren!

382
00:22:00.018 --> 00:22:02.009
En warme kruikjes erin.

383
00:22:02.014 --> 00:22:04.001
Je wil het niet weten.

384
00:22:04.006 --> 00:22:08.001
Ik keer ernaar vanuit de andere kamer en voelde me zo trots.

385
00:22:08.006 --> 00:22:12.019
Ik dacht: Nou heb je zelf zoveel problemen en je ontfermt je om zoiets.

386
00:22:12.024 --> 00:22:16.000
Dus hij is eigenlijk nog veel sterker als ik.

387
00:22:16.005 --> 00:22:19.012
Daar zit misschien wel gelijkheid. Dat vind ik echt.

388
00:22:27.001 --> 00:22:30.007
Jaap heeft zijn liefde voor het Nederlands landschap...

389
00:22:30.012 --> 00:22:33.007
vormgegeven in een bijzondere miniatuurtuin.

390
00:22:33.012 --> 00:22:38.004
Nieuwsgierig hoe die eruit ziet? Kijk op www.kro.nl/dewandeling.

391
00:22:38.009 --> 00:22:41.014
Hij is nou contact aan het leggen, met m'n huid.

