WEBVTT

1
00:00:03.001 --> 00:00:04.008
888

2
00:00:16.018 --> 00:00:19.013
Ze filmde en regisseerde kinderverkrachtingen van haar man.

3
00:00:19.013 --> 00:00:22.011
En ze liet in de kelders van haar huis...

4
00:00:22.011 --> 00:00:28.004
de meisjes Julie en Melissa doodhongeren, terwijl ze haar hond wel te eten gaf.

5
00:00:28.004 --> 00:00:32.008
Inmiddels is ze voorwaardelijk vrij. Michelle Martin.

6
00:00:32.008 --> 00:00:36.001
Hoe de ex en medeplichtige van Marc Dutroux zelf de weg plaveide van de gevangenis naar dat klooster.

7
00:00:36.001 --> 00:00:40.007
Verder in Brandpunt: Nout Wellink, oud-president van de Nederlandse bank.

8
00:00:40.007 --> 00:00:43.024
Anderhalve week voor de verkiezingen hekelt hij de campagnes.

9
00:00:43.024 --> 00:00:49.016
De lijsttrekkers vertellen niet het eerlijke en volledige verhaal over Europa en de eurocrisis.

10
00:00:49.016 --> 00:00:55.023
En het ontluisterende verhaal achter het duurste schip van Nederland: de SS Rotterdam.

11
00:00:55.023 --> 00:01:00.012
Hoe een eigenwijze Rotterdamse woningbouwvereniging de weg kwijtraakte...

12
00:01:00.012 --> 00:01:03.024
en letterlijk het schip inging voor een kwart miljard euro.

13
00:01:03.024 --> 00:01:09.010
Ik realiseer mij dat als ik mijn werk als commissaris goed gedaan had dat hij hier nooit gelegen had.

14
00:01:09.010 --> 00:01:13.023
Straks hoofdrolspelers die voor het eerst openlijk vertellen wat er allemaal is misgegaan.

15
00:01:21.024 --> 00:01:25.009
GESCHREEUW

16
00:01:25.009 --> 00:01:27.011
Zij was weldegelijk medeplichtig.

17
00:01:27.011 --> 00:01:32.020
Zij had volledig het heft in handen, ze was de regisseur.

18
00:01:32.020 --> 00:01:36.017
GESCHREEUW

19
00:01:41.010 --> 00:01:44.008
Ze kan overal terecht, maar toch niet in een katholiek klooster?

20
00:01:49.013 --> 00:01:52.016
PAUL MARSHAL: Ik denk alle dagen aan An.

21
00:01:52.016 --> 00:01:57.006
Dezer dagen niet meer dan andere dagen.

22
00:01:57.006 --> 00:01:59.021
Paul Marchal, vader van de vermoorde An.

23
00:01:59.021 --> 00:02:02.023
Hij is weer directeur van een basisschool in Hasselt.

24
00:02:02.023 --> 00:02:04.015
Zijn leven leek weer een beetje in cadans.

25
00:02:04.015 --> 00:02:07.001
Tot afgelopen dinsdag, de dag des Oordeels.

26
00:02:12.005 --> 00:02:14.006
Michelle Martin, medeplichtig aan de praktijken van Dutroux:

27
00:02:14.006 --> 00:02:17.005
Zes ontvoerde kinderen, van wie er vier de dood vonden.

28
00:02:17.005 --> 00:02:19.017
Deze Michelle Martin, veroordeeld tot 30 jaar, komt voorwaardelijk vrij.

29
00:02:19.017 --> 00:02:23.019
En mag naar dit klooster in Malonne, in de buurt van Namen.

30
00:02:23.019 --> 00:02:32.011
Hoe is het mogelijk dat een vrouw veroordeeld wegens het gruwelijkst denkbare daar welkom is?

31
00:02:32.011 --> 00:02:36.005
Achter de brede muren van dat klooster, bij de nonnen van de Arme Klaren, slotzusters.

32
00:02:36.005 --> 00:02:39.004
Bruiden van Christus die zich daar over haar gaan ontfermen.

33
00:02:39.004 --> 00:02:41.011
Is dat genade, is dat vergiffenis?

34
00:02:41.011 --> 00:02:46.007
Is dat de moraal van het katholicisme?

35
00:02:46.007 --> 00:02:49.022
En zo ja: hoe verhoudt zich dat dan met de contouren van een moderne rechtsstaat?

36
00:02:49.022 --> 00:02:54.012
Dit is een reportage over het verschil tussen recht en moraal.

37
00:02:54.012 --> 00:02:59.010
En over een gehate, maar gehaaide vrouw, die dat heel goed heeft begrepen.

38
00:02:59.010 --> 00:03:02.019
In Antwerpen ontmoeten we journalist en documentairemaker Andre Truyman.

39
00:03:02.019 --> 00:03:07.011
Uitgetreden priester die recent het boek 'Schijn van Heiligheid' publiceerde...

40
00:03:07.011 --> 00:03:11.002
over het seksueel misbruik in de katholieke kerk.

41
00:03:11.002 --> 00:03:13.007
Een wereld die hij liefheeft en wantrouwt tegelijk.

42
00:03:13.007 --> 00:03:15.014
In een huis Gods toont hij zijn verontwaardiging over het feit...

43
00:03:15.014 --> 00:03:19.023
dat uitgerekend die door misbruikschandalen besmeurde kerk nu beschutting biedt aan deze vrouw.

44
00:03:19.023 --> 00:03:23.010
De kerk probeert goede sier te maken.

45
00:03:23.010 --> 00:03:25.013
Kijk eens, hoe goed de kerk is.

46
00:03:25.013 --> 00:03:30.016
Iemand die nergens meer terechtkan, kan in een katholieke klooster terecht.

47
00:03:30.016 --> 00:03:34.014
Maar het is niet de hoofdtaak van slotzusters van Arme Klaren...

48
00:03:34.014 --> 00:03:43.017
om een misdadiger van het allooi van deze vrouw gastvrijheid te bieden.

49
00:03:43.017 --> 00:03:49.020
Omdat de kerk zelf besmet is door dezelfde wandaden die deze vrouw gedaan heeft.

50
00:03:49.020 --> 00:03:54.018
Het gerechtsgebouw in Neufchateau. Vandaag is het er muisstil.

51
00:03:54.018 --> 00:03:59.012
Decennialang justitieel filiaal van kleine krabbelaars, stropers en verkeersovertreders.

52
00:03:59.012 --> 00:04:03.008
Tot augustus 1996.

53
00:04:03.008 --> 00:04:05.024
Beeld dat nooit meer van het netvlies verdwijnt.

54
00:04:05.024 --> 00:04:09.003
De arrestatie van Marc Dutroux en zijn echtgenote Michelle Martin.

55
00:04:09.003 --> 00:04:11.013
GESCHREEUW

56
00:04:17.002 --> 00:04:21.000
De boze droom van een echtpaar dat kinderen verkracht, martelt en uithongert...

57
00:04:21.000 --> 00:04:23.015
in een onopvallend huisje. Het staat er nog.

58
00:04:23.015 --> 00:04:28.003
In het onooglijke Marcinelle, buitenwijk van Charleroi.

59
00:04:28.003 --> 00:04:30.019
Deprimerend en armoedig stukje Europa.

60
00:04:30.019 --> 00:04:33.018
Een affaire die BelgiÈe voorgoed zal veranderen.

61
00:04:33.018 --> 00:04:37.012
Het tweede lichaam dat is gevonden is weldegelijk An.

62
00:04:37.012 --> 00:04:40.024
Alleszins EEN vraag voor ons is opgelost.

63
00:04:40.024 --> 00:04:43.020
Dat is dat wij...

64
00:04:43.020 --> 00:04:49.012
wij niet meer hoeven te zoeken.

65
00:04:49.012 --> 00:04:52.000
Het zijn namen die in lengte van jaren het nieuws beheersen:

66
00:04:52.000 --> 00:04:54.010
An en Eefje, vermoedelijke levend begraven.

67
00:04:54.010 --> 00:04:56.014
Julie en Melissa, doodgehongerd in de kerker.

68
00:04:56.014 --> 00:04:59.011
Laetitia en Sabine, die tenslotte aan de hel ontsnappen.

69
00:04:59.011 --> 00:05:04.021
Ook een onvergetelijk beeld: twee angstige kinderen, die uit de klauwen van Dutroux worden gered.

70
00:05:17.005 --> 00:05:19.022
Voor haar aandeel kreeg ze 30 jaar, Michelle Martin.

71
00:05:19.022 --> 00:05:25.000
Halverwege de straf is ze nu dus, voorwaardelijk vrij, uitgeweken naar de nonnen van Malonne.

72
00:05:25.000 --> 00:05:27.022
Het is 17 jaar geleden.

73
00:05:27.022 --> 00:05:32.000
Ik heb een strijd gestreden...

74
00:05:32.000 --> 00:05:35.014
op dit ogenblik, even lang als onze An maar geleefd heeft.

75
00:05:35.014 --> 00:05:39.017
En Martin heeft zelfs zo lang niet vastgezeten.

76
00:05:39.017 --> 00:05:43.018
Jarenlang verwerkte Marchal zijn onmetelijke verdriet...

77
00:05:43.018 --> 00:05:48.003
door activistisch politiek en justitie ter verantwoording te roepen.

78
00:05:48.003 --> 00:05:52.009
En ik ga als u het mij toestaat, voorop...

79
00:05:52.009 --> 00:05:54.005
GEJUICH

80
00:05:54.005 --> 00:05:56.016
Voor hem is dit een nachtmerrie zonder eind.

81
00:05:56.016 --> 00:05:58.016
Dit is erger dan een herleving.

82
00:05:58.016 --> 00:06:02.011
Dit is een herbeleving met weinig respect voor de slachtoffers.

83
00:06:02.011 --> 00:06:05.021
En mijn dochter is slachtoffer.

84
00:06:05.021 --> 00:06:10.008
Mijn dochter heeft geen kansen gehad.

85
00:06:10.008 --> 00:06:12.011
Martin heeft al twee kansen gehad.

86
00:06:12.011 --> 00:06:15.000
Ze krijgt nu haar derde kans.

87
00:06:15.000 --> 00:06:19.013
Mijn dochter heeft door haar geen enkele kans gekregen.

88
00:06:19.013 --> 00:06:22.005
De dag na de vrijlating.

89
00:06:22.005 --> 00:06:26.020
Het klooster is inmiddels een bastion, omgeven door een blijvend cordon van politiemensen.

90
00:06:26.020 --> 00:06:31.001
De heuvels worden, behalve door de politie, vooral gekleurd door journalisten.

91
00:06:31.001 --> 00:06:34.016
Een enkele demonstrant wordt vriendelijk gemaand te vertrekken.

92
00:06:34.016 --> 00:06:37.019
Hermetisch afgesloten, ook voor commentaar.

93
00:06:46.021 --> 00:06:50.018
Wie is Michelle Martin, schooljuffrouw, zelf moeder van drie kinderen.

94
00:06:50.018 --> 00:06:53.008
Wat was haar rol in het horrorverhaal?

95
00:06:53.008 --> 00:06:56.010
De affaire Dutroux heeft zelfs de architectuur in BelgiÈe veranderd.

96
00:06:56.010 --> 00:07:00.000
Het nieuwe paleis van Justitie in Antwerpen is een glazen huis...

97
00:07:00.000 --> 00:07:04.000
toonbeeld van transparantie van het hervormde justitieapparaat.

98
00:07:04.000 --> 00:07:07.024
TV-journalist Leo Stoops was maandenlang getuige van het proces.

99
00:07:07.024 --> 00:07:10.001
Ze was niet zomaar een willoos slachtoffer.

100
00:07:10.001 --> 00:07:12.016
Ze was wel degelijk een medeplichtige.

101
00:07:12.016 --> 00:07:16.003
Hij laat geen spaan heel van het beeld dat Michelle Martin niet meer zou zijn geweest...

102
00:07:16.003 --> 00:07:18.023
dan de slaaf van de psychopaat Dutroux.

103
00:07:18.023 --> 00:07:23.013
Tijdens het proces ging ze continu als zij het woord kreeg, rechtstaan als een brave schooljuf.

104
00:07:23.013 --> 00:07:26.018
Daarna is ze met gebogen hoofd gaan zitten.

105
00:07:26.018 --> 00:07:31.009
De boodschap was duidelijk: Let niet op mij, ik zit hier maar toevallig.

106
00:07:31.009 --> 00:07:34.002
Maar dat is helemaal niet zo.

107
00:07:34.002 --> 00:07:37.015
Tijdens de beraadslagingen over de schuld...

108
00:07:37.015 --> 00:07:39.021
hebben ze een film opgevraagd die Michelle Martin heeft gemaakt.

109
00:07:39.021 --> 00:07:41.014
Wat staat er op die film?

110
00:07:41.014 --> 00:07:45.008
Dutroux die bezig is met de verkrachting van twee Slowaakse meisjes.

111
00:07:45.008 --> 00:07:47.012
Meerderjarige meisjes.

112
00:07:47.012 --> 00:07:51.003
Maar je ziet duidelijk op die film dat Michelle Martin de regie voert.

113
00:07:51.003 --> 00:07:53.009
Zij zegt: Neem die positie in, doe dat.

114
00:07:53.009 --> 00:07:56.017
Die meisjes waren verdoofd, ze konden zelf niet beslissen wat ze deden.

115
00:07:56.017 --> 00:07:59.003
Zij had het heft in handen? Ja. Zij was de regisseur.

116
00:07:59.003 --> 00:08:03.011
Als Mark Dutroux in 1995 wordt gearresteerd wegens vrachtwagendiefstal...

117
00:08:03.011 --> 00:08:05.023
doorzoekt de politie zijn huis.

118
00:08:05.023 --> 00:08:09.020
Ze horen kinderstemmen, maar ontdekken niet dat hij twee meisjes in de kelders verborgen houdt.

119
00:08:09.020 --> 00:08:12.013
Als Dutroux vier maanden in gevangenschap verkeert...

120
00:08:12.013 --> 00:08:16.001
vraagt hij Michelle de kinderen in leven te houden.

121
00:08:16.001 --> 00:08:18.000
Zij heeft dat niet gedaan.

122
00:08:18.000 --> 00:08:21.010
Dutroux zelf was ervan overtuigd dat zij voor die kinderen zorgde.

123
00:08:21.010 --> 00:08:24.011
Het meest gruwelijke is dat ze wel voor haar hond zorgde.

124
00:08:24.011 --> 00:08:29.010
Er zijn proeven gebeurd bij de reconstructie...

125
00:08:29.010 --> 00:08:32.009
om te zien of ze bij machte was om die deur te openen.

126
00:08:32.009 --> 00:08:34.018
Het was een zware deur.

127
00:08:34.018 --> 00:08:36.022
Het was geen enkel probleem, ze kon die openen.

128
00:08:36.022 --> 00:08:38.014
Wat is de enige conclusie?

129
00:08:38.014 --> 00:08:42.003
Ze heeft dat niet gedaan omdat... ja...

130
00:08:42.003 --> 00:08:44.022
Dat kan niemand beantwoorden.

131
00:08:44.022 --> 00:08:47.010
MUZIEK

132
00:08:54.015 --> 00:08:58.023
Hoe lukte het Michelle Martin om in genade te worden aangenomen door de nonnen?

133
00:08:58.023 --> 00:09:01.003
Zelf zwijgen ze.

134
00:09:01.003 --> 00:09:05.006
We zoeken daarom contact met pater Tommy Scholtes, woordvoerder van de Belgische bisschoppen.

135
00:09:05.006 --> 00:09:09.006
Hoe denkt u dat het is om onder een dak te leven met een vrouw...

136
00:09:09.006 --> 00:09:13.005
die kinderen heeft laten verhongeren?

137
00:09:13.005 --> 00:09:20.010
Die filmbeelden heeft gemaakt en actief regisseerde hoe haar man kinderen verkrachtte?

138
00:09:20.010 --> 00:09:25.011
Ik weet niet of alles wat u zegt waar is.

139
00:09:25.011 --> 00:09:28.018
Ik kan dat niet nagaan.

140
00:09:28.018 --> 00:09:31.007
In hoeverre zij actief geweest is.

141
00:09:31.007 --> 00:09:34.008
In hoeverre zij beelden genomen heeft.

142
00:09:34.008 --> 00:09:37.016
Elke jurist zou het kunnen beamen. Oke.

143
00:09:37.016 --> 00:09:40.024
Hoe denkt u dat het is om met zo'n vrouw onder een dak te leven?

144
00:09:40.024 --> 00:09:46.006
Heel moeilijk. Ik denk dat er in het klooster veel spanningen zullen zijn.

145
00:09:46.006 --> 00:09:50.005
Tot onze verbazing vertelt Scholtes dat al onmiddellijk na Martin's arrestatie...

146
00:09:50.005 --> 00:09:54.012
een slotzuster van de Arme Klaren toenadering tot haar zoekt.

147
00:09:54.012 --> 00:09:57.024
Een zuster die met Michele Martin wilde schrijven.

148
00:09:57.024 --> 00:10:00.012
Ze wilde haar dingen zeggen en vragen.

149
00:10:00.012 --> 00:10:03.020
Dat is echt een correspondentie geworden en een bezoek.

150
00:10:03.020 --> 00:10:06.009
Enig idee waarom een zuster dat wil?

151
00:10:06.009 --> 00:10:11.017
Ik denk dat er een band gekomen is, anders hou je dat niet zo lang vol: bijna 16 jaar.

152
00:10:11.017 --> 00:10:13.022
Wat voor band kan dat zijn?

153
00:10:13.022 --> 00:10:20.010
Ik heb die brieven nooit gelezen en ik heb nooit het gesprek gehoord.

154
00:10:20.010 --> 00:10:23.024
Ik denk een vertrouwensband.

155
00:10:23.024 --> 00:10:29.015
Ik denk dat je het zo moet zien: Voor God is nooit iemand definitief verloren.

156
00:10:29.015 --> 00:10:34.002
Dat vind ik een prachtige zaak.

157
00:10:34.002 --> 00:10:38.010
Als je zegt: Wat je ook gedaan hebt, hoe gruwelijk ook, je blijft altijd een mens.

158
00:10:38.010 --> 00:10:40.018
Je bent nooit definitief afgeschreven.

159
00:10:40.018 --> 00:10:43.010
Rik Torfs is mild voor de nonnen.

160
00:10:43.010 --> 00:10:47.021
Sterker nog: hij vindt het van moed getuigen dat ze temidden van alle maatschappelijke opwinding...

161
00:10:47.021 --> 00:10:50.005
aan hun oude adagium vasthouden.

162
00:10:50.005 --> 00:10:53.010
We moeten leren een onderscheid te maken tussen recht en moraal.

163
00:10:53.010 --> 00:10:59.007
Wat mevrouw Martin fout heeft gedaan is misschien moreel voor eens en altijd onvergeeflijk.

164
00:10:59.007 --> 00:11:02.013
Dat hangt ook van de slachtoffers af, hoe zij reageren en zo verder.

165
00:11:02.013 --> 00:11:05.000
Maar de rechtsstaat, dat is wat anders.

166
00:11:05.000 --> 00:11:08.020
Die legt een straf op, die straf wordt uitgevoerd volgens de regels.

167
00:11:08.020 --> 00:11:12.003
Dus vervroegde invrijheidstelling is ook mogelijk.

168
00:11:12.003 --> 00:11:14.011
En daar houdt het op.

169
00:11:14.011 --> 00:11:17.001
Het recht probeert niet alles te vatten...

170
00:11:17.001 --> 00:11:21.004
maar probeert het antwoord van de samenleving op misdrijven naar voren te brengen.

171
00:11:24.006 --> 00:11:30.016
Wat beweegt de nonnen van de Arme Klaren om deze vrouw onderdak te bieden? Clarissen, slotzusters.

172
00:11:30.016 --> 00:11:32.018
GEZANG

173
00:11:33.000 --> 00:11:36.007
Voortgekomen uit het gedachtegoed van de heilige Fransicus van Assisi.

174
00:11:36.007 --> 00:11:42.000
Clara, zijn spirituele wederhelft, die een leven van boete, armoede en soberheid predikte.

175
00:11:42.000 --> 00:11:44.019
Wie berouw toont en de weg langs de aardse justitie heeft afgelegd, is als verstotene altijd welkom.

176
00:11:44.019 --> 00:11:51.016
Want ook de ergste zondaar blijft een mens.

177
00:11:51.016 --> 00:11:55.004
Er is EEN buitenzuster, die heeft contact met de leveranciers en zo.

178
00:11:55.004 --> 00:11:57.016
De anderen blijven achter de tralies, ook in de kerk.

179
00:11:57.016 --> 00:12:00.010
Een 'clotura', een slot.

180
00:12:00.010 --> 00:12:03.012
Ze doen daar niet anders dan bidden voor de buitenwereld.

181
00:12:03.012 --> 00:12:06.020
De mensen daarbuiten moeten werken en hebben geen tijd om te bidden.

182
00:12:06.020 --> 00:12:09.021
Zij doen niet anders dan bidden en werken.

183
00:12:09.021 --> 00:12:14.008
Het is niet omdat ze niet in de wereld stonden, dat ze wereldvreemd waren.

184
00:12:14.008 --> 00:12:19.019
Wat ze nu misschien minder aanvoelen, is hoe diep het allemaal gaat.

185
00:12:19.019 --> 00:12:22.011
Hoe diep de wrok en de haat zitten.

186
00:12:22.011 --> 00:12:24.013
Hoe ver sommige mensen bereid zijn om te gaan.

187
00:12:24.013 --> 00:12:27.017
Maar wereldvreemd zijn ze zeker niet.

188
00:12:27.017 --> 00:12:33.010
In de gesprekken die we voeren ontstaat gaandeweg het beeld van een vrouw...

189
00:12:33.010 --> 00:12:37.022
die het schaakspel naar haar voorwaardelijke vrijlating uitmuntend heeft gespeeld.

190
00:12:37.022 --> 00:12:41.021
Ze is berekenend. Zo zou ik haar omschrijven.

191
00:12:41.021 --> 00:12:45.022
Openingszet: nog VOOR het proces begint laat ze persoonlijke bezittingen...

192
00:12:45.022 --> 00:12:47.022
overbrengen naar het klooster.

193
00:12:47.022 --> 00:12:50.023
En: als bij het overlijden van haar moeder een erfenis vrijkomt...

194
00:12:50.023 --> 00:12:53.018
speelt ze die onmiddellijk door aan haar kinderen.

195
00:12:54.012 --> 00:12:56.014
Om te vermijden dat de slachtoffers die schuldeiser zijn...

196
00:12:56.014 --> 00:12:59.002
daar iets mee zouden kunnen doen.

197
00:12:59.002 --> 00:13:01.013
Wanneer heeft ze dat gedaan? Nog voor het proces begon.

198
00:13:01.013 --> 00:13:05.017
Opvallende zet daarna: Om vast te stellen dat ze een ander mens is geworden...

199
00:13:05.017 --> 00:13:09.024
laat ze, hoogst ongebruikelijk, ZELF een psycholoog naar de gevangenis komen.

200
00:13:09.024 --> 00:13:13.004
Een van de voorwaarden om vrij te komen, is dat je schuldinzicht hebt.

201
00:13:13.004 --> 00:13:15.016
Dat je beseft dat je verkeerd gedaan hebt.

202
00:13:15.016 --> 00:13:20.011
Ze heeft ervoor gezorgd dat ze dat kon bewijzen, omdat ze een psycholoog had.

203
00:13:20.011 --> 00:13:23.023
Ook opvallend: Michelle Martin bekeert zich tot het katholicisme.

204
00:13:23.023 --> 00:13:27.007
Ze weet perfect dat wanneer je religieus wordt...

205
00:13:27.007 --> 00:13:30.005
en je bekeert je tot de een of andere godsdienst...

206
00:13:30.005 --> 00:13:32.015
dat je daar welkom bent.

207
00:13:32.015 --> 00:13:35.007
Wat haar ook helpt, is een wijziging in de wet.

208
00:13:35.007 --> 00:13:39.021
Een wijziging die nota bene rechtstreeks gevolg was van de affaire Dutroux.

209
00:13:39.021 --> 00:13:41.023
In de vorige wetgeving was het zo dat de minister van Justitie...

210
00:13:41.023 --> 00:13:47.006
eigenhandig besliste wie er in aanmerking kwam voor voorwaardelijke vrijlating.

211
00:13:47.006 --> 00:13:51.006
Sinds de wet van 2006, die gebaseerd is op de zaak Dutroux...

212
00:13:51.006 --> 00:13:55.012
beslist de rechtbank of een veroordeelde die zijn straf gedeeltelijk heeft uitgezeten...

213
00:13:55.012 --> 00:13:59.006
al dan niet voorwaardelijk kan vrijkomen.

214
00:13:59.006 --> 00:14:01.016
In dit geval is er geen enkele minister van Justitie...

215
00:14:01.016 --> 00:14:04.005
die Michelle Martin nu voorwaardelijk zou vrijlaten.

216
00:14:04.005 --> 00:14:06.023
Het bizarre is dus inderdaad dat ze nu wel voorwaardelijk vrijkomt...

217
00:14:06.023 --> 00:14:11.016
dankzij een wet die goedgekeurd is omwille van de feiten die zij gepleegd heeft met Marc Dutroux.

218
00:14:11.016 --> 00:14:14.022
Dat zij dat allemaal gedaan heeft en dat ze dit allemaal blijft doen..

219
00:14:14.022 --> 00:14:19.009
bewijst op zijn minst dat ze blijft manipuleren.

220
00:14:19.009 --> 00:14:23.023
Dat is ook op het proces gezegd:

221
00:14:23.023 --> 00:14:27.018
Er is gezegd dat Martin een psychopate is.

222
00:14:27.018 --> 00:14:30.013
En psychopaten manipuleren nu eenmaal.

223
00:14:35.004 --> 00:14:38.008
Het dorpje Malonne heeft er sinds deze week een inwoner bij.

224
00:14:38.008 --> 00:14:40.017
GESCHREEUW

225
00:14:41.000 --> 00:14:44.009
De beveiliging alleen al kost de gemeente Namen 5000 euro per dag.

226
00:14:44.009 --> 00:14:49.014
Gisteren nog liep een demonstratie totaal uit de hand.

227
00:14:49.014 --> 00:14:52.011
Ik denk dat we in een situatie zitten...

228
00:14:52.011 --> 00:14:55.006
dat niet Michelle Martin een gevaar is voor de samenleving...

229
00:14:55.006 --> 00:14:57.011
maar de samenleving voor Michelle Martin.

230
00:14:57.011 --> 00:15:01.004
We bezoeken het dorpscafeetje, waar de herinnering aan Julie en Melissa alom aanwezig is.

231
00:15:11.006 --> 00:15:14.022
Blijft de vraag: Wat doet haar vervroegde vrijlating...

232
00:15:14.022 --> 00:15:20.003
met het rechtsgevoel in een land dat al zo in zijn rechtsgevoel is geschonden?

233
00:15:20.003 --> 00:15:22.021
Martin heeft altijd gezwegen.

234
00:15:22.021 --> 00:15:26.013
Ze heeft altijd geweigerd op vragen te antwoorden.

235
00:15:26.013 --> 00:15:30.020
Als ze stopt te weigeren en laat zien dat zij van goede wil is...

236
00:15:30.020 --> 00:15:36.022
door een aantal vragen waarmee de slachtoffers zitten, te beantwoorden...

237
00:15:36.022 --> 00:15:42.005
dan zou ze enige vorm van spijt kunnen betuigen.

238
00:15:42.005 --> 00:15:43.021
Maar dat doet ze niet, dat blijft ze weigeren.

239
00:15:43.021 --> 00:15:45.017
En dat wordt aanvaard.

240
00:15:45.017 --> 00:15:47.004
Ik vind dat dat niet kan.

241
00:15:47.004 --> 00:15:51.000
Michelle Martin. In beginsel mag ze zich vanaf nu vrij bewegen in Malonne.

242
00:15:51.000 --> 00:15:57.004
Martin mag niet in Limburg, mag niet in Luik komen...

243
00:15:57.004 --> 00:16:01.010
omdat daar slachtoffers wonen of nabestaanden.

244
00:16:01.010 --> 00:16:03.022
Maar in feite kun je dat omkeren:

245
00:16:03.022 --> 00:16:09.010
In feite kun je zeggen: Als ik Martin niet tegen het lijf wil lopen...

246
00:16:09.010 --> 00:16:13.017
moet ik dus in Limburg of Luik blijven.

247
00:16:13.017 --> 00:16:16.007
Zo voelt u dat? Zo voel ik dat aan.

248
00:16:16.007 --> 00:16:19.009
En dat vind ik verschrikkelijk.

249
00:16:19.009 --> 00:16:26.010
En zo slijt ze vanaf deze week dr dagen in dat bastion van afzondering en gebed.

250
00:16:26.010 --> 00:16:31.001
De nabestaanden zullen er mee moeten leren leven dat het Michelle Martin op den duur zelfs is vergund...

251
00:16:31.001 --> 00:16:35.000
om hier, in genade aangenomen vrij rond te lopen.

252
00:16:35.000 --> 00:16:39.008
Ik begin eraan te denken dat ik haar wel kan tegenkomen.

253
00:16:39.008 --> 00:16:43.000
Ja. En wat denkt u dan?

254
00:16:43.000 --> 00:16:47.020
Die gedachten zijn voor mij en die hou ik voor mij.

255
00:17:00.012 --> 00:17:02.010
Coldplay.

256
00:17:02.010 --> 00:17:05.014
MUZIEK VAN COLDPLAY: POLITIK

257
00:17:11.002 --> 00:17:15.001
10 dagen voor de verkiezingen is 'eerlijkheid' HET sleutelwoord geworden.

258
00:17:15.001 --> 00:17:17.009
Ik zeg: Wij gaan niet jokken vanavond.

259
00:17:17.009 --> 00:17:19.013
Het eerlijke verhaal, geen sprookjes.

260
00:17:19.013 --> 00:17:22.012
Dat is het eerlijke verhaal, meneer Wilders!

261
00:17:22.012 --> 00:17:24.015
U zegt: Nee, we geven geen bankensteun.

262
00:17:24.015 --> 00:17:27.012
U komt terug: ja, bankensteun!

263
00:17:27.012 --> 00:17:31.001
Ik vind het oprecht spelen. Mensen zien dat het niet waar is.

264
00:17:31.001 --> 00:17:34.016
Anderhalve week voor de verkiezingen hekelt Noud Wellink...

265
00:17:34.016 --> 00:17:38.001
oud-president van de Nederlandsche Bank, de campagnes.

266
00:17:38.001 --> 00:17:42.006
Ze vertellen niet de hele waarheid.

267
00:17:42.006 --> 00:17:45.016
Hoe eerlijk zijn lijsttrekkers als ze het hebben over gratis water in de kroeg...

268
00:17:45.016 --> 00:17:48.023
over langstudeerders en de zorgpremie...

269
00:17:48.023 --> 00:17:50.023
terwijl buitenlandse kranten nog steeds dagelijks schrijven...

270
00:17:50.023 --> 00:17:53.006
over de eurocrisis en een Europa in vuur en vlam?

271
00:17:53.006 --> 00:17:54.024
Meneer Wellink, goedenavond.

272
00:17:54.024 --> 00:17:58.005
Ik hoor de lijsttrekkers elke dag op televisie, op de radio en in de krant zeggen:

273
00:17:58.005 --> 00:18:02.004
'We moeten het eerlijke verhaal vertellen.' Hoort u dat?

274
00:18:02.004 --> 00:18:04.023
Als het over Europa gaat nog steeds niet.

275
00:18:04.023 --> 00:18:07.020
Wat is het eerlijke verhaal? Het eerlijke verhaal over Europa is

276
00:18:07.020 --> 00:18:10.022
dat het een topprioriteit voor onze nationale politiek.

277
00:18:10.022 --> 00:18:14.019
En dat we moeten accepteren.

278
00:18:14.019 --> 00:18:17.009
Dat is lijn met een oude Nederlandse traditie...

279
00:18:17.009 --> 00:18:21.022
namelijk dat op bepaalde terreinen soevereiniteit moet worden overgedragen...

280
00:18:21.022 --> 00:18:23.018
en dat het allemaal niet voor niets gaat.

281
00:18:23.018 --> 00:18:27.011
Hoe ver moet die soevereiniteit worden overgedragen?

282
00:18:27.011 --> 00:18:29.009
Daar moet je precies over nadenken.

283
00:18:29.009 --> 00:18:31.017
Niet alles over de hele linie moet naar Europa.

284
00:18:31.017 --> 00:18:36.000
Maar, om EEN voorbeeld te geven: Op begrotingsterrein hebben we een stabiliteitspact ontwikkeld.

285
00:18:36.000 --> 00:18:38.014
Dat is overdracht van soevereiniteit aan een mechanisme.

286
00:18:38.014 --> 00:18:42.024
Dat is als een hond die zichzelf aanlijnt.

287
00:18:42.024 --> 00:18:46.003
Dat werkt niet als de baas niet de lijn in handen heeft.

288
00:18:46.003 --> 00:18:48.011
Er is geen baasje. Die moet je creÈeren.

289
00:18:48.011 --> 00:18:52.009
Ik ben het eens met Trichet... De oud-president van de ECB.

290
00:18:52.009 --> 00:18:56.024
Ja, dat je iets moet hebben als een Europese minister van Financien.

291
00:18:56.024 --> 00:18:58.012
Dat is overdracht van soevereiniteit.

292
00:18:58.012 --> 00:19:01.002
Een meerderheid van de Nederlandse bevolking wil er niets van weten...

293
00:19:01.002 --> 00:19:04.022
en veel politieke kopstukken ook niet.

294
00:19:04.022 --> 00:19:08.004
We moeten duidelijk maken dat een open land als Nederland...

295
00:19:08.004 --> 00:19:11.018
zo afhankelijk van ontwikkelingen in de ons omringende landen...

296
00:19:11.018 --> 00:19:19.002
dat Nederland een enorm belang heeft bij het op orde brengen van Europa.

297
00:19:19.002 --> 00:19:22.007
Dat zeggen ze wel, maar tegelijkertijd...

298
00:19:22.007 --> 00:19:26.002
zeggen de meeste lijsttrekkers: niet meer bevoegdheden naar Brussel.

299
00:19:26.002 --> 00:19:33.002
Als ze dat zeggen, is dat dan het eerlijke verhaal?

300
00:19:33.002 --> 00:19:35.015
Nee, dat is dan niet het eerlijke verhaal.

301
00:19:35.015 --> 00:19:38.014
Want het is onontkoombaar als je begonnen bent als monetaire unie...

302
00:19:38.014 --> 00:19:43.023
dan moet je het verhaal afmaken met een tweede pijler.

303
00:19:43.023 --> 00:19:48.003
En dat is meer politiek integratie. De weg terug is er niet eens.

304
00:19:48.003 --> 00:19:53.013
Je kunt dromen over de gulden, en nationale monetaire soevereiniteit..

305
00:19:53.013 --> 00:19:56.005
maar we waren al niet meer soeverein.

306
00:19:56.005 --> 00:20:00.004
We waren gekoppeld aan de D-Mark. Alles is geintegreerd en gekoppeld.

307
00:20:00.004 --> 00:20:07.007
Dus je bent niet soeverein als je terugkeert naar de oude situatie.

308
00:20:07.007 --> 00:20:12.009
Dus als lijsttrekkers zeggen: niet meer Brussel, dan liegen ze?

309
00:20:12.009 --> 00:20:15.013
Ik vind het woord 'liegen' vervelend in de huidige discussie.

310
00:20:15.013 --> 00:20:18.017
Ze vertellen niet de hele waarheid. En in geval...

311
00:20:18.017 --> 00:20:23.023
Meer Brussel is onvermijdelijk. Het vindt overigens ook plaats.

312
00:20:23.023 --> 00:20:28.001
Maar het electoraat wil het niet. Veel Nederlanders willen het niet.

313
00:20:28.001 --> 00:20:30.021
Die denken: We hebben genoeg geld aan de Grieken gegeven!

314
00:20:30.021 --> 00:20:36.012
We hebben voldoende bevoegdheden afgestaan. Genoeg is genoeg!

315
00:20:36.012 --> 00:20:38.015
FRITS WESTER: U bent straks premier, dat wilt u allemaal worden.

316
00:20:38.015 --> 00:20:41.006
Dan wordt u gebeld: Ik heb nog EEN keer iets nodig...

317
00:20:41.006 --> 00:20:44.021
om Griekenland overeind te houden. Wat is dan uw antwoord?

318
00:20:44.021 --> 00:20:48.005
Ga maar naar Rutte in de oppositie, van mij krijg je niks!

319
00:20:48.005 --> 00:20:51.008
RUTTE: Daar ben ik tegen. We hebben twee keer geholpen.

320
00:20:51.008 --> 00:20:54.003
De Grieken moetenten zien dat ze bij de Euro willen blijven.

321
00:20:54.003 --> 00:20:55.020
Er komt geen geld bij.

322
00:20:55.020 --> 00:20:57.016
Dat had de heer Rutte de eerste keer al moeten zeggen.

323
00:20:57.016 --> 00:20:59.008
Toen wisten we al dat het een bodemloze put is...

324
00:20:59.008 --> 00:21:01.010
en dat het antwoord voor Griekenland dan 'nee' is.

325
00:21:01.010 --> 00:21:05.002
Veel zeggen er: Geen euro extra meer naar Griekenland. Kan dat?

326
00:21:05.002 --> 00:21:09.018
Nee. Maar ze zeggen dat ze dat niet gaan doen.

327
00:21:09.018 --> 00:21:12.023
Terwijl ze uit zijn op de stem van de kiezer.

328
00:21:12.023 --> 00:21:15.016
We zullen zien hoe met Griekenland omgegaan wordt.

329
00:21:15.016 --> 00:21:18.019
Als Griekenland op basis van een redelijk programma kan zeggen:

330
00:21:18.019 --> 00:21:24.003
We hebben 1, 2 jaar extra nodig, maar we doen alles wat jullie beloofd hebben...

331
00:21:24.003 --> 00:21:27.021
dan heeft Griekenland meer geld nodig.

332
00:21:27.021 --> 00:21:31.006
Dus is het irreeel deze verwachting te wekken?

333
00:21:31.006 --> 00:21:35.010
Als men Griekenland toestaat langer aan het programma te werken...

334
00:21:35.010 --> 00:21:40.001
dan is het irreeel. En dat gaat niet om een paar miljoen?

335
00:21:40.001 --> 00:21:47.005
Nee. Eerder een paar miljard. En waarom is dat nodig?

336
00:21:47.005 --> 00:21:51.011
Het is niet per se geld dat er definitief naartoe gaat.

337
00:21:51.011 --> 00:21:54.015
Maar we staan garant voor heel veel geld. Ja.

338
00:21:54.015 --> 00:21:58.011
Waarom het nodig is, is omdat in ons eigen belang...

339
00:21:58.011 --> 00:22:03.013
we Europa overeind moeten houden. En u roept iedereen op...

340
00:22:03.013 --> 00:22:07.006
dat onder ogen te zien, en dat verhaal eerlijk te vertellen.

341
00:22:07.006 --> 00:22:10.009
Ik roep iedereen op realistischer over Europa te zijn.

342
00:22:10.009 --> 00:22:13.014
Alles uit Europa is verkeerd, zegt men.

343
00:22:13.014 --> 00:22:16.010
Maar de Europese begroting is piepklein.

344
00:22:16.010 --> 00:22:22.000
Maar 1% van het Europees BBP. Maar 2% van de nationale begroting.

345
00:22:22.000 --> 00:22:24.020
En als je kijkt wat er nationaal misgaat...

346
00:22:24.020 --> 00:22:30.002
en dat vergelijkt met Europa, dan overtrekken we het enorm.

347
00:22:30.002 --> 00:22:35.003
Met andere woorden: meer politieke bevoegdheid naar Brussel.

348
00:22:35.003 --> 00:22:39.008
Meer geld naar Brussel. Het kan niet anders. Het is in ons eigen belang.

349
00:22:39.008 --> 00:22:42.003
Dat zouden de politici eens eerlijk moeten zeggen.

350
00:22:42.003 --> 00:22:44.010
Op welomschreven gebieden.

351
00:22:44.010 --> 00:22:49.018
Want alles overdragen ineens zou onzin zijn.

352
00:22:49.018 --> 00:22:54.006
Nee, op welomschreven gebieden waar je gezamenlijk belang hebt.

353
00:22:54.006 --> 00:22:57.018
En dat zou eerlijk verteld moeten worden? Ja.

354
00:22:57.018 --> 00:23:01.000
WILDERS: Meneer Rutte, u verkwanselt de belangen van Nederland.

355
00:23:01.000 --> 00:23:04.008
Ik snap het chagrijn over Europa goed, als je zo blijft opereren.

356
00:23:04.008 --> 00:23:09.004
RUTTE: Nederland is in Europa de afgelopen 2 jaar zeer effectief geweest.

357
00:23:09.004 --> 00:23:11.016
Ik vertel u, meneer Rutte, de tandenfee bestaat niet.

358
00:23:11.016 --> 00:23:14.009
Wij krijgen dat geld nooit meer terug!

359
00:23:14.009 --> 00:23:18.007
U loopt weg. U loopt weg uit Europa, u loopt weg uit de euro.

360
00:23:18.007 --> 00:23:22.000
We zijn erin gerommeld, we zitten er nu mee, en we moeten met oplossingen komen.

361
00:23:22.000 --> 00:23:24.007
We staan anderhalve week voor de verkiezingen.

362
00:23:24.007 --> 00:23:27.011
Buitenlandse kranten staan vol met problemen met de euro.

363
00:23:27.011 --> 00:23:30.021
Europa dat financieel op instorten zou staan.

364
00:23:30.021 --> 00:23:36.009
Het gaat er bijna niet over in de Nederlandse campagne.

365
00:23:36.009 --> 00:23:38.023
Verbaast u dat? In hoge mate.

366
00:23:38.023 --> 00:23:41.017
Want, nogmaals, Nederland heeft een enorm belang bij Europa.

367
00:23:41.017 --> 00:23:45.010
Nederland zou een voortrekkersrol moeten vervullen.

368
00:23:45.010 --> 00:23:51.002
Maar als het zo simpel is, waarom doen die politici het dan niet?

369
00:23:51.002 --> 00:23:55.000
Omdat overdracht van soevereiniteit, dit speelde de laatste 50 jaar al...

370
00:23:55.000 --> 00:23:59.004
dat is iets waar je je altijd ongemakkelijk van gaat voelen.

371
00:23:59.004 --> 00:24:02.024
Voor mij is het belangrijkste een duidelijke stap...

372
00:24:02.024 --> 00:24:10.001
in de institutionele opzet van Europa...

373
00:24:10.001 --> 00:24:14.012
Er moet centraal leiderschap komen. Ja. In Europa. Ja.

374
00:24:14.012 --> 00:24:18.004
Iedereen zit te smachten op de financiele markten.

375
00:24:18.004 --> 00:24:22.004
Bij maar EEN positief signaal worden ze euforisch.

376
00:24:22.004 --> 00:24:26.002
Dus voor mij is het belangrijkste een heldere conceptie...

377
00:24:26.002 --> 00:24:30.008
ten aanzien van de opzet van Europa. Dan volgt de rest daaruit.

378
00:24:30.008 --> 00:24:35.014
Die andere problemen zullen dan makkelijker op te lossen zijn.

379
00:24:35.014 --> 00:24:38.012
Maar als de lijsttrekker dit verhaal niet vertellen...

380
00:24:38.012 --> 00:24:41.018
Is het niet het volledige verhaal. En dus niet het eerlijke verhaal.

381
00:24:41.018 --> 00:24:45.003
Het is niet het volledige verhaal. Maar ook niet het eerlijke verhaal.

382
00:24:45.003 --> 00:24:49.021
Ik blijf bij mijn eigen formulering! Oneerlijk, liegen...

383
00:24:49.021 --> 00:24:53.021
Het is niet het volledige verhaal. Meer Europa is onvermijdelijk.

384
00:24:53.021 --> 00:24:57.002
Ik dank u wel.

385
00:24:57.002 --> 00:25:01.007
Wilt u weten waarom de geschiedenis ons in de ogen van Nout Wellink dwingt tot een Europese regering...

386
00:25:01.007 --> 00:25:04.015
kijkt u dan naar onze website.

387
00:25:12.018 --> 00:25:15.018
Wie heeft er nu vooral heel veel geld verdiend aan die SS Rotterdam?

388
00:25:15.018 --> 00:25:18.022
De jongens hier ter plekke. Kijk, Turbo Tech.

389
00:25:30.014 --> 00:25:33.009
Het moest opnieuw de parel worden van Rotterdam.

390
00:25:33.009 --> 00:25:36.012
Het legendarische passagiersschip de SS Rotterdam.

391
00:25:36.012 --> 00:25:39.008
De SS Rotterdam is een groot deel van uw leven. Ja.

392
00:25:39.008 --> 00:25:41.021
Ja, 't is een virus, kom je nooit meer van af.

393
00:25:41.021 --> 00:25:46.009
Een Rotterdamse woningbouwvereniging wilde meer dan alleen maar sociale huizen bouwen...

394
00:25:46.009 --> 00:25:49.024
en haalde de SS Rotterdam terug naar z'n thuishaven.

395
00:25:49.024 --> 00:25:51.021
't Had natuurlijk nooit...

396
00:25:51.021 --> 00:25:54.008
met geld uit de sociale huursector betaald mogen worden.

397
00:25:54.008 --> 00:25:55.015
Te dol voor woorden.

398
00:25:55.015 --> 00:25:58.011
Het schip dat begroot was voor 6 miljoen euro...

399
00:25:58.011 --> 00:26:02.002
kostte uiteindelijk meer dan een kwart miljard.

400
00:26:02.002 --> 00:26:05.009
Wij hebben verstand van huizen bouwen en geld ophalen bij huurders.

401
00:26:05.009 --> 00:26:07.014
Maar niet van schepen.

402
00:26:07.014 --> 00:26:09.016
Voor het eerst vertellen hoofdrolspelers...

403
00:26:09.016 --> 00:26:14.002
hoe er met miljoenen euro's gemeenschapsgeld is gegokt en verloren.

404
00:26:14.002 --> 00:26:17.011
We hebben dezelfde fouten als een geitenfokvereniging gemaakt.

405
00:26:17.011 --> 00:26:20.016
Dit is het buikpijnmoment van de Raad van Commissarissen? Klopt.

406
00:26:20.016 --> 00:26:22.018
Hier denken ze: Dit loopt uit de hand? Ja.

407
00:26:22.018 --> 00:26:26.011
Een reconstructie van het ontluisterende machtsspel...

408
00:26:26.011 --> 00:26:29.019
tussen ambitieuze bestuurders en naieve toezichthouders.

409
00:26:29.019 --> 00:26:32.017
Ik weet zeker dat als ik toen opgestapt was...

410
00:26:32.017 --> 00:26:34.020
dat de zak ontploft was.

411
00:26:34.020 --> 00:26:37.008
Hoe kan dit in hemelsnaam in deze omvang gebeuren?

412
00:26:37.008 --> 00:26:41.021
De bottomline is dat 250 miljoen in het schip is geinvesteerd...

413
00:26:41.021 --> 00:26:45.014
wat anders in een wijk geinvesteerd had kunnen worden.

414
00:26:45.014 --> 00:26:54.001
Dit wordt het verhaal van achter de gesloten deuren van de bestuurskamer van een woningbouwvereniging.

415
00:26:54.001 --> 00:27:00.005
Weet u nog hoe dat ging? Er lag een notitie van het bestuur.

416
00:27:00.005 --> 00:27:03.016
'We willen meewerken aan het hierheen halen van de SS Rotterdam.'

417
00:27:05.016 --> 00:27:09.001
Met een aantal belangrijke sociale doelstellingen daarin.

418
00:27:09.001 --> 00:27:13.007
Zo moest het schip de achterstandswijk Katendrecht op de kaart zetten.

419
00:27:13.007 --> 00:27:18.007
De SS Rotterdam als symbool van de voortdurende opbouw van de havenstad.

420
00:27:18.007 --> 00:27:24.002
Als het zou uitpakken als gedacht was het een groot succes geweest.

421
00:27:25.004 --> 00:27:27.001
MUZIEK

422
00:27:29.020 --> 00:27:33.003
Als in 2008 de SS Rotterdam na 50 jaar terugkeert...

423
00:27:33.003 --> 00:27:40.008
realiseren weinig Rotterdammers zich dat er een prijskaartje van 250 miljoen euro aan hangt.

424
00:27:40.008 --> 00:27:42.006
Mooi gezicht. De trots van Rotterdam.

425
00:27:42.006 --> 00:27:45.014
Apart om iets te zien wat je alleen op ansichtkaarten ziet.

426
00:27:45.014 --> 00:27:52.005
We gaan nu het stuurhuis in. De commandotoren van het schip.

427
00:27:52.005 --> 00:27:57.022
Ab van 't Slot. 50 jaar geleden werkte hij al als 17-jarige jongen in de machinekamer.

428
00:27:57.022 --> 00:28:00.012
Hij kent het schip door en door.

429
00:28:00.012 --> 00:28:02.020
Wij kenden elk plekje op dat schip.

430
00:28:02.020 --> 00:28:06.017
Bijvoorbeeld, het schip heeft 278 spanten vooruit en 17 achteruit.

431
00:28:06.017 --> 00:28:13.000
De voormalige zeeman was vanaf het begin betrokken bij het terughalen van de SS Rotterdam.

432
00:28:13.000 --> 00:28:15.012
Eerst uit Gibraltar, waar het schip lag weg te roesten.

433
00:28:15.012 --> 00:28:20.018
Het schip was in behoorlijk slechte staat.

434
00:28:20.018 --> 00:28:24.000
Dat wil zeggen, als het zwaar regende in Gibraltar...

435
00:28:24.000 --> 00:28:31.007
dan kwam het water vanaf het buitendek in de corridor.

436
00:28:31.007 --> 00:28:33.005
Dan kwam het naar beneden.

437
00:28:33.005 --> 00:28:37.000
Een schip dat rijp was voor de sloop en dat niemand wilde hebben.

438
00:28:37.000 --> 00:28:41.002
Behalve dus die ene woningbouwvereniging uit Rotterdam.

439
00:28:41.002 --> 00:28:43.024
Dat is bizar. Dat is bizar.

440
00:28:43.024 --> 00:28:48.016
Andre Thomsen, voormalig toezichthouder bij woningbouwvereniging Woonbron.

441
00:28:48.016 --> 00:28:52.019
Vanaf het begin betrokken bij de aanschaf van de SS Rotterdam.

442
00:28:52.019 --> 00:28:56.020
Als hoogleraar woningbeheer is Thomsen een instituut in Nederland..

443
00:28:56.020 --> 00:28:58.018
op het gebied van sociale woningbouw.

444
00:28:58.018 --> 00:29:01.010
En dus de gedroomde toezichthouder.

445
00:29:01.010 --> 00:29:06.012
Ik vind nog steeds dat 't een van de beste raden van commissarissen was..

446
00:29:06.012 --> 00:29:09.001
op dat moment in de sociale huursector.

447
00:29:09.001 --> 00:29:12.005
En die het om een of andere reden niet beter heeft gedaan...

448
00:29:12.005 --> 00:29:15.000
dan de eerste de beste geitenfokvereniging. Klopt.

449
00:29:15.000 --> 00:29:17.020
Hier liggen gespreksverslagen.

450
00:29:17.020 --> 00:29:20.016
De belangrijkste notulen van vergaderingen.

451
00:29:20.016 --> 00:29:24.015
Documenten met betrekking tot rapportages.

452
00:29:24.015 --> 00:29:26.022
U heeft volledig inzicht gekregen?

453
00:29:26.022 --> 00:29:30.005
Ik kreeg volledig inzicht in het proces, ja.

454
00:29:30.005 --> 00:29:34.010
John van der Starre is gefascineerd door het financiele debacle rond de SS Rotterdam.

455
00:29:34.010 --> 00:29:37.008
Als bestuursadviseur en registeraccountant...

456
00:29:37.008 --> 00:29:42.014
schreef hij een boek over psychologie in de boardrooms, de bestuurskamers in Nederland.

457
00:29:42.014 --> 00:29:45.003
Het intrigerende van dat geheel was...

458
00:29:45.003 --> 00:29:49.016
hoe een groep van goed opgeleide en ervaren mensen...

459
00:29:49.016 --> 00:29:54.021
in staat was zo'n project gigantisch uit de hand te laten lopen.

460
00:29:54.021 --> 00:30:01.013
Van 6 miljoen naar uiteindelijk 250 miljoen. Ja.

461
00:30:01.013 --> 00:30:05.007
En toch bij volle verstand zo'n proces in gaan.

462
00:30:05.007 --> 00:30:08.010
In de bestuurskamer van Woonbron wordt vanaf het begin...

463
00:30:08.010 --> 00:30:12.007
euforisch gesproken over de komst van de SS Rotterdam.

464
00:30:12.007 --> 00:30:15.023
Het zijn hoogtijdagen en er is geld genoeg.

465
00:30:15.023 --> 00:30:18.007
In de beeldspraak van dit schip:

466
00:30:18.007 --> 00:30:20.018
Wij hadden de hele business case keurig netjes dichtgelast.

467
00:30:20.018 --> 00:30:23.014
Er waren geen risico's? Die risico's waren overzienbaar.

468
00:30:23.014 --> 00:30:30.002
Hoe snel na die eerste vergadering werd duidelijk dat het nooit bij die 5 a 6 miljoen zou blijven?

469
00:30:30.002 --> 00:30:34.003
Vrij snel, omdat de tweede investeerder zich terugtrok.

470
00:30:34.003 --> 00:30:37.024
En dat was een commerciele partij.

471
00:30:37.024 --> 00:30:40.002
Waarom trok die tweede investeerder zich terug?

472
00:30:40.002 --> 00:30:41.014
Die vond het risico te hoog.

473
00:30:41.014 --> 00:30:43.021
En toen heeft Woonbron dat schip alleen gekocht.

474
00:30:43.021 --> 00:30:46.003
Absoluut onvergeeflijk.

475
00:30:46.003 --> 00:30:49.004
Waarom trok Woonbron niet de stekker eruit? Prestige.

476
00:30:49.004 --> 00:30:53.008
Dat was het, niet meer dan dat?

477
00:30:53.008 --> 00:30:57.020
En dus besluiten bestuursleden en toezichthouders van een woningbouwvereniging...

478
00:30:57.020 --> 00:31:00.009
om eigenaar te worden van een schip.

479
00:31:00.009 --> 00:31:05.004
ROUTE-NAVIGATIESYSTEEM: Neem de afslag. Daarna houd links aan.

480
00:31:05.004 --> 00:31:10.001
We zijn op weg naar Wilhelmshaven in het noorden van Duitsland.

481
00:31:10.001 --> 00:31:13.015
De plek waar de SS Rotterdam na aankoop werd gerenoveerd.

482
00:31:13.015 --> 00:31:16.011
We kwamen hier voor vier weken, maar het is twee jaar geworden.

483
00:31:16.011 --> 00:31:21.000
En hier lag die SS Rotterdam dan in al z'n lengte?

484
00:31:21.000 --> 00:31:23.003
Ja, 240 meter lang.

485
00:31:23.003 --> 00:31:27.015
Peter de Regt was namens Woonbron verantwoordelijk voor de renovatie van de SS Rotterdam.

486
00:31:27.015 --> 00:31:30.018
Een eervolle klus vlak voor zijn pensionering.

487
00:31:30.018 --> 00:31:34.019
Hoe vaak bent u hier geweest? Wekelijks.

488
00:31:34.019 --> 00:31:40.003
Hoe snel reed u met buikpijn weg van de kade? Van het begin af aan.

489
00:31:40.003 --> 00:31:45.018
Buikpijn over een renovatie die al snel in de tientallen miljoenen euro's loopt.

490
00:31:45.018 --> 00:31:49.002
Hier aan de kade van Wilhelmshaven wordt duidelijk...

491
00:31:49.002 --> 00:31:52.018
dat het schip niet met een paar miljoen euro's valt op te knappen.

492
00:31:52.018 --> 00:31:56.006
Het schip zat van onder tot boven onder de asbest.

493
00:31:56.006 --> 00:31:59.004
Kunt u omschrijven over wat voor asbest we het hebben?

494
00:31:59.004 --> 00:32:02.010
Mij is verteld blauwe asbest, een van de gevaarlijkste soorten.

495
00:32:02.010 --> 00:32:05.016
Om een voorbeeld te geven:

496
00:32:05.016 --> 00:32:10.001
De mensen die het indertijd hebben aangebracht heb ik geprobeerd bij het schip te halen...

497
00:32:10.001 --> 00:32:12.016
om eens te kijken hoe ze dat gedaan hebben.

498
00:32:12.016 --> 00:32:17.000
De asbestspuiters? Ja, de mensen die het aangebracht hebben.

499
00:32:17.023 --> 00:32:19.017
Dus niet de saneerders.

500
00:32:19.017 --> 00:32:23.007
Maar die zijn dus allemaal dood. Dus 't was echt heel vervelend spul?

501
00:32:23.007 --> 00:32:31.009
Een signaal voor mij om de veiligheidsrisico's zo veel mogelijk uit te sluiten.

502
00:32:31.009 --> 00:32:34.024
En dus kostte dat asbestvrij maken van het schip veel geld.

503
00:32:34.024 --> 00:32:37.002
Maar daar bleef het niet bij.

504
00:32:37.002 --> 00:32:42.018
De kosten stegen in twee maanden van 6 miljoen naar 55 miljoen euro.

505
00:32:42.018 --> 00:32:47.003
En binnen een half jaar komen er nog tientallen miljoenen euro's bij.

506
00:32:47.003 --> 00:32:52.007
Asbest: 16 miljoen. Nieuw dek: 5 miljoen.

507
00:32:52.007 --> 00:32:55.011
Interieur: 11 miljoen.

508
00:32:55.011 --> 00:32:59.014
Dan nog allerlei onvoorziene kosten voor in totaal 11 miljoen.

509
00:32:59.014 --> 00:33:02.011
Dat gaat hard, ja.

510
00:33:02.011 --> 00:33:04.020
U was wel degene die vanuit Wilhelmshaven...

511
00:33:04.020 --> 00:33:08.005
met die kostenverhogingen steeds naar de raad van bestuur moest. Ja.

512
00:33:08.005 --> 00:33:10.010
Dus de boodschapper van slecht nieuws.

513
00:33:10.010 --> 00:33:13.013
Ik had toen gewoon moeten zeggen:

514
00:33:13.013 --> 00:33:16.000
'Het kan niet en als jullie het er niet mee eens zijn...

515
00:33:16.000 --> 00:33:18.023
nemen jullie de verantwoordelijkheid maar en dan stap ik op.'

516
00:33:18.023 --> 00:33:20.024
Waarom deed u dat niet?

517
00:33:20.024 --> 00:33:28.021
Ja, toch uit een zekere mate van loyaliteit...

518
00:33:28.021 --> 00:33:33.000
met de rest van de raad van commissarissen.

519
00:33:33.000 --> 00:33:35.002
Dan zie je groepsprocessen optreden...

520
00:33:35.002 --> 00:33:37.008
waarbij men toch gaat kijken 'wat doet de ander?'

521
00:33:37.008 --> 00:33:44.015
Je ziet situaties dat men toch een zekere verbintenis met elkaar heeft.

522
00:33:44.015 --> 00:33:47.014
Je gaat elkaar niet direct het vuur na aan de schenen leggen.

523
00:33:47.014 --> 00:33:51.004
Dus er is een zekere cohesie binnen de raad van commissarissen.

524
00:33:51.004 --> 00:33:54.009
Dat kan nadelig werken op de besluitvorming.

525
00:33:54.009 --> 00:33:57.006
Men durft niet kritisch meer te zijn? Onvoldoende kritisch.

526
00:33:57.006 --> 00:34:02.003
In de bestuurskamer van Woonbron is de euforische sfeer omgeslagen.

527
00:34:02.003 --> 00:34:05.019
Bestuur en toezichthouders komen tegenover elkaar te staan.

528
00:34:05.019 --> 00:34:10.003
Dat waren uiterst onprettige momenten.

529
00:34:10.003 --> 00:34:14.002
Dat waren vergaderingen waar meerdere malen geschorst werd...

530
00:34:14.002 --> 00:34:19.000
en waar van beide kanten met portefeuilles gerommeld is.

531
00:34:19.000 --> 00:34:21.019
Dat is niet gemakkelijk gegaan.

532
00:34:21.019 --> 00:34:25.007
De raad van commissarissen heeft altijd zeer twijfelend...

533
00:34:25.007 --> 00:34:28.004
en met een onrustig gevoel...

534
00:34:28.004 --> 00:34:34.009
en eigenlijk zo van 'dit gaat niet goed' ertegen aangekeken.

535
00:34:34.009 --> 00:34:37.009
En daarom eisen de commissarissen een risicoanalyse...

536
00:34:37.009 --> 00:34:40.007
opgesteld door onafhankelijke accountants.

537
00:34:40.007 --> 00:34:44.002
Zijn de kosten van de renovatie ooit nog terug te verdienen?

538
00:34:44.002 --> 00:34:46.020
Dit is het rapport van Deloitte? Ja.

539
00:34:46.020 --> 00:34:49.022
Wat was in gewoon Nederlands de aanbeveling?

540
00:34:49.022 --> 00:34:54.011
'Er zijn wat risico's, maar het zal winstgevend zijn.'

541
00:34:54.011 --> 00:34:57.000
Een verbazingwekkende conclusie.

542
00:34:57.000 --> 00:35:00.008
'Ja, het kost veel geld, maar het is geen weggegooid geld.'

543
00:35:00.008 --> 00:35:04.011
Naar later blijkt is die tussenrapportage een slimme truc...

544
00:35:04.011 --> 00:35:08.000
van de toenmalige directeur van Woonbron, Martien Kromwijk.

545
00:35:08.000 --> 00:35:11.003
Zijn prestigeproject mocht niet mislukken.

546
00:35:11.003 --> 00:35:15.019
De risicoanalyse was daarom niet opgesteld door kritische accountants.

547
00:35:15.019 --> 00:35:18.008
De Raad van Bestuur heeft bewust gekozen...

548
00:35:18.008 --> 00:35:21.002
het niet door accountants te laten schrijven. Ja.

549
00:35:21.002 --> 00:35:23.011
Dat is toch manipuleren? Eh...

550
00:35:23.011 --> 00:35:26.014
Ze wisten dat als accountants de tussenrapportage zouden schrijven...

551
00:35:26.014 --> 00:35:28.021
het beeld aanzienlijk slechter zou zijn.

552
00:35:28.021 --> 00:35:32.004
Ja, of dat de rapportage er waarschijnlijk niet was gekomen.

553
00:35:32.004 --> 00:35:34.011
En dat betekend hebben dat halverwege de rit...

554
00:35:34.011 --> 00:35:37.011
de Raad van Commissarissen zou hebben gezegd... Ja, het stopt.

555
00:35:37.011 --> 00:35:41.002
Dan is het toch... Ja, dat is manipulatie.

556
00:35:41.002 --> 00:35:44.017
Hoe onethisch is het dat je de inhoud van zo'n rapport...

557
00:35:44.017 --> 00:35:48.014
probeert te beinvloeden door een weg te kiezen...

558
00:35:48.014 --> 00:35:52.011
waarvan je weet dat het eindresultaat niet kritisch zal zijn?

559
00:35:52.011 --> 00:35:57.011
Dat heet manipuleren. En dat is onethisch. Ja.

560
00:35:57.011 --> 00:36:01.013
Martien Kromwijk wilde niet meewerken aan deze reconstructie.

561
00:36:01.013 --> 00:36:04.005
Hij moest gedwongen vertrekken bij Woonbron.

562
00:36:04.005 --> 00:36:08.003
Inmiddels is er een andere directeur en waait er een andere wind.

563
00:36:08.003 --> 00:36:15.012
Een bestuurder heeft een belangrijke morele verantwoordelijkheid...

564
00:36:15.012 --> 00:36:20.002
zijn Raad van Commissarissen adequaat en open te informeren.

565
00:36:20.002 --> 00:36:24.005
Als daar twijfels over zijn is dat een ernstige zonde.

566
00:36:24.005 --> 00:36:28.024
Eigenlijk werd de Raad van Commissarissen monddood gemaakt.

567
00:36:28.024 --> 00:36:34.019
Want het rapport was positief. Ja. Het rapport was positief.

568
00:36:34.019 --> 00:36:39.002
De eerste 55 miljoen was in september...

569
00:36:39.002 --> 00:36:43.023
al opgelopen tot 65 miljoen. Dat is geaccordeerd door de RvC.

570
00:36:43.023 --> 00:36:48.023
Daarna is men er fundamenteel niet meer op teruggekomen.

571
00:36:48.023 --> 00:36:50.016
Het hek is van de dam.

572
00:36:50.016 --> 00:36:53.020
De begroting wordt met astronomische bedragen overschreden.

573
00:36:53.020 --> 00:36:56.022
Veel van dat geld is in Wilhelmshaven achtergebleven.

574
00:36:56.022 --> 00:37:00.016
De jongens hier, kijk daar, Turbo Tech...

575
00:37:00.016 --> 00:37:03.014
hadden hier de werf... Dat blauwe gebouw? Ja.

576
00:37:03.014 --> 00:37:07.011
Hadden een contractje voor 4 weken wat 2 jaar werd.

577
00:37:07.011 --> 00:37:09.009
En zaten overal tussen.

578
00:37:09.009 --> 00:37:12.017
Dus die verdienden aan alle handelingen? Ja.

579
00:37:12.017 --> 00:37:14.016
Tot de catering aan toe.

580
00:37:14.016 --> 00:37:16.003
Daar zaten ze iedere keer tussen?

581
00:37:31.000 --> 00:37:35.011
Zonder camera wil aannemer Dassler wel zijn kant van het verhaal vertellen.

582
00:37:35.011 --> 00:37:41.009
Ja, er is veel geld verdiend maar hij schetst ook een ontluisterend beeld...

583
00:37:41.009 --> 00:37:44.016
van woningbouwvereniging Woonbron. Amateurs waren het.

584
00:37:44.016 --> 00:37:47.023
Als ik het kort samenvat: Amateurs, mensen die geen idee hadden.

585
00:37:47.023 --> 00:37:51.023
Een woningbouwvereniging die een schip wilde renoveren maar geen idee had.

586
00:37:51.023 --> 00:37:58.004
Ja. Voelt u zich ook persoonlijk aangesproken?

587
00:37:58.004 --> 00:38:00.023
Hij vertelde volgens mij mijn verhaal in het Duits.

588
00:38:00.023 --> 00:38:05.001
We hadden geen plan, we hadden een vaag idee.

589
00:38:05.001 --> 00:38:07.021
We hadden het zakelijk niet op een rij vanaf het begin.

590
00:38:07.021 --> 00:38:11.008
En daarnaast had-ie een belang.

591
00:38:11.008 --> 00:38:18.008
Hoe dieper we in het verhaal duiken hoe verwarrender het wordt.

592
00:38:18.008 --> 00:38:22.003
Wie hebben er gefaald? De publieke opinie heeft z'n oordeel al klaar.

593
00:38:22.003 --> 00:38:28.019
Ik loop natuurlijk in m'n eigen stad met dezelfde naam als het schip.

594
00:38:28.019 --> 00:38:34.005
Dus ik ben daar wel op aangesproken. En dat is pijnlijk.

595
00:38:34.005 --> 00:38:38.013
Het beeld van graaiers kleeft al snel aan alle betrokkenen.

596
00:38:38.013 --> 00:38:41.005
Maar daar is geen enkel bewijs voor.

597
00:38:41.005 --> 00:38:44.024
Het gaat eerder om uit de hand gelopen ambities.

598
00:38:44.024 --> 00:38:47.017
In het hele proces is er zelfs niet de schijn geweest...

599
00:38:47.017 --> 00:38:51.016
dat er dingen zijn gebeurd in de criminele sfeer.

600
00:38:51.016 --> 00:38:54.013
Er is niemand beter van geworden.

601
00:38:54.013 --> 00:38:57.023
Was het maar zo, dan kon je nog iemand... Ja, precies.

602
00:38:57.023 --> 00:39:02.001
Dat kon je iemand fatsoenlijk in de bak zetten!

603
00:39:02.001 --> 00:39:05.016
Maar dat is niet gebeurd, en dat is het beangstigende.

604
00:39:05.016 --> 00:39:08.019
Nee, niemand heeft zich verrijkt.

605
00:39:08.019 --> 00:39:10.019
Maar is dat voor u voldoende?

606
00:39:10.019 --> 00:39:15.003
Waar men altijd van uitgaat is dat de manager rationeel handelt.

607
00:39:15.003 --> 00:39:19.002
Economisch, gericht op winstmaximalisatie.

608
00:39:19.002 --> 00:39:25.004
En uit dit verhaal blijkt dat die rationaliteit soms ver te zoeken is

609
00:39:25.004 --> 00:39:29.020
en dat men op andere gronden tot besluitvorming komt.

610
00:39:29.020 --> 00:39:34.017
Zegt u dat wij als burgers ons zorgen moeten maken...

611
00:39:34.017 --> 00:39:38.018
over al die Raden van Toezicht, al die besturen...

612
00:39:38.018 --> 00:39:42.019
die namens ons al dat gemeenschapsgeld uitgeven?

613
00:39:42.019 --> 00:39:46.005
Ja. Want die letten niet heel goed op?

614
00:39:46.005 --> 00:39:49.023
Als het er echt op aankomt...

615
00:39:49.023 --> 00:39:54.008
zijn ze niet in staat dit soort zaken te voorkomen.

616
00:39:54.008 --> 00:39:58.011
Maar ik zie bij al die problemen van de afgelopen tijd...

617
00:39:58.011 --> 00:40:02.017
in de sociale huursector, maar ook in het onderwijs...

618
00:40:02.017 --> 00:40:07.006
ook in de gezondheidszorg, daar kennen we ook de voorbeelden...

619
00:40:07.006 --> 00:40:10.000
zie ik hetzelfde patroon.

620
00:40:10.000 --> 00:40:13.017
Ingewikkelde psychologische processen in de bestuurskamers van Nederland...

621
00:40:13.017 --> 00:40:18.005
waardoor het zicht op de realiteit klaarblijkelijk vertroebeld raakt.

622
00:40:18.005 --> 00:40:25.013
Bij operaties gaan de chirurgen allerlei checklists langs.

623
00:40:25.013 --> 00:40:30.016
Daar zijn allerlei protocollen, gebaseerd op kennis van de vorige keren.

624
00:40:30.016 --> 00:40:35.018
Buitengewoon nauwkeurig wordt het allemaal afgestreept.

625
00:40:35.018 --> 00:40:39.018
Op die manier kennis verwerven, en dat in protocollen zetten...

626
00:40:39.018 --> 00:40:42.023
voorkomt dat je weer in dezelfde valkuilen trapt.

627
00:40:42.023 --> 00:40:50.002
Die is er dus niet. En dat moet er wel gaan komen.

628
00:40:50.002 --> 00:40:54.004
Als de checklist die we nu hanteren voor grote investeringen...

629
00:40:54.004 --> 00:41:00.007
was ingevuld voor de SS Rotterdam...

630
00:41:00.007 --> 00:41:04.001
dan hadden zoveel signalen op oranje en rood gestaan...

631
00:41:04.001 --> 00:41:07.013
dat het geen positief besluit had kunnen worden.

632
00:41:07.013 --> 00:41:10.007
De realiteit is dat-ie er nu wel ligt.

633
00:41:10.007 --> 00:41:13.014
'Heeft wat gekost, maar dan heb je ook wat,' zeggen ze in Rotterdam.

634
00:41:13.014 --> 00:41:16.011
Toch moet Woonbron het stoomschip verkopen.

635
00:41:16.011 --> 00:41:19.012
Iedere euro die kan worden teruggehaald is meegenomen.

636
00:41:19.012 --> 00:41:22.000
Het is een schitterende boot.

637
00:41:22.000 --> 00:41:25.021
Maar als ik mijn werk als commissaris goed gedaan had...

638
00:41:25.021 --> 00:41:29.023
had hij hier nooit gelegen.

639
00:41:29.023 --> 00:41:33.017
Wilt u zien waar die kwart miljard euro aan is besteed...

640
00:41:33.017 --> 00:41:36.022
ga naar onze website voor een rondleiding op de SS Rotterdam.

641
00:41:38.020 --> 00:41:40.011
Dit was KRO Brandpunt, goedenavond.

