WEBVTT

1
00:00:01.016 --> 00:00:02.015
888

2
00:00:04.004 --> 00:00:07.005
In Goudmijn vandaag kunstenares Astrid Engels.

3
00:00:07.010 --> 00:00:11.015
Ze kocht een Afrikaans voorouderbeeld dat zorgde voor duistere krachten.

4
00:00:11.020 --> 00:00:13.017
Ik zei: Is het kwaadaardig?

5
00:00:13.022 --> 00:00:17.012
Want dat vond ik wel een criterium waarop het enger werd.

6
00:00:17.017 --> 00:00:23.006
En de psychologe die kledingstukken ontwerpt van stoffen waar een dierbare herinnering aan kleeft.

7
00:00:23.011 --> 00:00:24.023
Toen had ik het af.

8
00:00:25.003 --> 00:00:27.005
Toen dacht ik: Dit is heel bijzonder.

9
00:00:27.010 --> 00:00:30.009
Om een jasje te hebben dat me doet denken aan die avond.

10
00:00:30.014 --> 00:00:33.019
Nu eerst het verhaal van een uitzonderlijke doorzetter.

11
00:00:33.024 --> 00:00:36.005
Hij brak tijdens zijn ontgroening zijn nek.

12
00:00:36.010 --> 00:00:40.001
Ik lag op de grond. Er lag zelfs iemand op mij.

13
00:00:40.006 --> 00:00:43.007
Ik voelde de druk op mijn nek groter worden.

14
00:00:43.012 --> 00:00:45.019
Ik dacht: Dat ga ik nog wel houden.

15
00:00:45.024 --> 00:00:49.004
Toen opeens hoorde ik echt Krak!

16
00:01:05.017 --> 00:01:09.015
Goudmijn. Een schat aan waargebeurde verhalen.

17
00:01:09.020 --> 00:01:14.021
Het eerste verhaal begint 23 jaar geleden aan een Amsterdamse gracht.

18
00:01:15.001 --> 00:01:19.007
Bij een stoeipartij tijdens de ontgroening breekt Richard Duray zijn nek.

19
00:01:19.012 --> 00:01:23.006
Door 't gebruik van verboden middelen krijgt hij z'n leven weer op de rit.

20
00:01:23.011 --> 00:01:26.016
Met anabole steroiden krijg ik meer terug van m'n oude leven.

21
00:01:26.021 --> 00:01:31.013
Ik heb al veel ingeleverd. Alles wat ik niet hoef in te leveren daar ben ik extra blij mee.

22
00:01:38.005 --> 00:01:43.017
Alle dromen die ik had voor mijn ongeluk zijn toch wel weer uitgekomen.

23
00:01:43.022 --> 00:01:47.001
Ik heb een vrouw ontmoet. We hebben kinderen gekregen.

24
00:01:47.006 --> 00:01:49.004
Ik heb een leuke baan bij een bank.

25
00:01:49.009 --> 00:01:50.021
Ik zie mijn vrienden.

26
00:01:51.001 --> 00:01:53.002
Eigenlijk zoals ieder ander.

27
00:01:53.007 --> 00:01:59.001
Ik ben er ook heel blij mee en dankbaar voor dat ik toch...

28
00:01:59.006 --> 00:02:03.000
Hoewel het erg uitzichtloos was.

29
00:02:03.005 --> 00:02:06.002
Dat het allemaal goed gekomen is.

30
00:02:06.007 --> 00:02:11.010
In september 1989 was ik lid van een studentenvereniging.

31
00:02:11.015 --> 00:02:15.012
Daarbij was er een ritueel dat we iemand in de gracht gooiden.

32
00:02:15.017 --> 00:02:17.010
Dat probeerde ik te doen.

33
00:02:17.015 --> 00:02:23.008
Tijdens die hussel vielen mensen op mij en daarbij brak ik mijn nek.

34
00:02:26.017 --> 00:02:29.012
Richards hele dispuut ziet het ongeluk gebeuren.

35
00:02:29.017 --> 00:02:31.014
Ook Richards beste vriend Marc.

36
00:02:31.019 --> 00:02:39.001
Ik heb nog wel heel vaak gedacht dat dit mijn laatste wandelingetje was.

37
00:02:39.006 --> 00:02:42.016
Van het cafe naar de plek waar het gebeurde.

38
00:02:42.021 --> 00:02:45.010
Mijn fiets heeft hier ook nog heel lang gestaan.

39
00:02:45.015 --> 00:02:48.014
Ik stond buiten. Ik was nooit zo van het vechten.

40
00:02:48.019 --> 00:02:50.009
Ik was meer een watje.

41
00:02:50.014 --> 00:02:52.011
Dat vond ik zelf niet, maar goed.

42
00:02:52.016 --> 00:02:54.015
Ik hield me meer op de vlakte.

43
00:02:54.020 --> 00:02:57.017
Richard ging op een gegeven moment de gang uit.

44
00:02:57.022 --> 00:03:00.010
Met een hele groep duwende en trekkende mensen.

45
00:03:00.015 --> 00:03:02.019
Veel mensen bemoeiden zich ermee.

46
00:03:02.024 --> 00:03:09.021
Je had bij die gracht ruimte tussen de auto's.

47
00:03:10.001 --> 00:03:12.011
Daar zijn ze terechtgekomen.

48
00:03:12.016 --> 00:03:16.005
Volgens mij was het hier ergens. Bij die boom of zo.

49
00:03:16.010 --> 00:03:18.023
Iets verder. Bij die eh...

50
00:03:19.003 --> 00:03:20.015
Heel raar.

51
00:03:20.020 --> 00:03:23.012
Ik lag op de grond. Er lag zelfs iemand op mij.

52
00:03:23.017 --> 00:03:27.004
Ik voelde de druk op mijn nek groter worden.

53
00:03:27.009 --> 00:03:30.007
Ik dacht: Dat ga ik nog wel houden.

54
00:03:30.012 --> 00:03:32.018
Toen opeens hoorde ik echt Krak!

55
00:03:32.023 --> 00:03:38.004
En toen was het voorbij. Toen kreeg ik het meteen benauwd.

56
00:03:38.009 --> 00:03:41.011
Ik had 't gevoel dat mijn armen in de lucht gingen zweven.

57
00:03:41.016 --> 00:03:44.006
Mijn knieen gingen voor mijn gevoel omhoog.

58
00:03:44.011 --> 00:03:47.018
Ik dacht: Woh! Dit is niet goed!

59
00:03:47.023 --> 00:03:50.014
Er bewoog ook niks. Hij ademde wel gelukkig.

60
00:03:50.019 --> 00:03:54.020
Ik dacht: Dit is serieus slecht. Foute boel!

61
00:03:56.000 --> 00:04:05.001
Dit is niet een plek waarvan ik denk: Ik zit hier relaxed op de plek waar ik mijn nek ooit heb gebroken.

62
00:04:05.006 --> 00:04:07.012
Het voelt een beetje als...

63
00:04:07.017 --> 00:04:09.023
Het is een mooie plek geweest, maar...

64
00:04:10.003 --> 00:04:12.006
we gaan weer snel iets leuks...

65
00:04:12.011 --> 00:04:16.002
Ik ben ook wel toe aan een biertje. Ja, we gaan een biertje drinken.

66
00:04:16.007 --> 00:04:19.022
Ik vind het wel mooi ook. Hoppekee. We hebben het genoeg gezien. Ja.

67
00:04:22.007 --> 00:04:23.024
Zo.

68
00:04:24.004 --> 00:04:27.016
Waar ik me enorm zorgen om maakte, was mijn moeder.

69
00:04:27.021 --> 00:04:33.001
Die zou dan waarschijnlijk gebeld gaan worden: Hallo, er is iets met je zoon aan de hand.

70
00:04:33.006 --> 00:04:35.010
Ik dacht, misschien hoeft het niet eens.

71
00:04:35.015 --> 00:04:39.001
Misschien ben ik voor ik bij het ziekenhuis ben...

72
00:04:39.006 --> 00:04:40.022
doet alles het wel weer.

73
00:04:41.002 --> 00:04:43.004
Dat eh... Dat dacht ik.

74
00:04:45.002 --> 00:04:50.014
Maar na onderzoek in het ziekenhuis hoort Richard dat hij verlamd is vanaf zijn schouders.

75
00:04:50.019 --> 00:04:52.020
Hij zal nooit meer gewoon kunnen lopen.

76
00:04:53.000 --> 00:04:57.009
Zijn zorgeloze studentenleven is in een klap voorbij.

77
00:04:57.014 --> 00:05:01.016
De vraag was of ik misschien nog zelfstandig kon ademen.

78
00:05:01.021 --> 00:05:04.023
En of ik zelfstandig een rolstoel kon besturen.

79
00:05:05.003 --> 00:05:07.021
Een elektrische rolstoel, misschien met je kin.

80
00:05:08.001 --> 00:05:11.006
Ik vroeg me af of ik dat aan zou kunnen.

81
00:05:11.011 --> 00:05:13.006
En of ik dat wel zou willen.

82
00:05:14.014 --> 00:05:21.007
Ik dacht: Misschien heb ik een paar maanden tijd nodig om daar achter te komen.

83
00:05:21.012 --> 00:05:26.008
Ik dacht: Misschien 2 maanden, dan weet ik of ik dit wil of niet.

84
00:05:26.013 --> 00:05:28.024
En als ik het niet wil, dan...

85
00:05:29.004 --> 00:05:31.000
dan wil ik het ook niet.

86
00:05:31.005 --> 00:05:33.018
Dan wil ik ook niet meer leven.

87
00:05:36.014 --> 00:05:38.023
Na een maand of vier...

88
00:05:39.003 --> 00:05:42.015
constateerde de arts dat ik mijn pink een beetje kon bewegen.

89
00:05:42.020 --> 00:05:45.018
Dat had ik zelf helemaal niet ontdekt.

90
00:05:45.023 --> 00:05:50.006
Ik bleek ook mijn teen een beetje te kunnen bewegen.

91
00:05:50.011 --> 00:05:52.024
Dat was toch wel heel positief.

92
00:05:53.004 --> 00:05:56.019
Naast zijn eigen wilskracht en zijn hoop heeft Richard...

93
00:05:56.024 --> 00:06:00.000
ook zijn dispuut om hem door deze periode heen te slepen.

94
00:06:00.005 --> 00:06:04.003
We waren dag en nacht bij hem. We hebben bezoekschema's gemaakt.

95
00:06:04.008 --> 00:06:06.016
Het leek of we thuis kwamen.

96
00:06:06.021 --> 00:06:09.013
Je kende alle verpleegsters van binnen en buiten.

97
00:06:09.018 --> 00:06:11.009
Ik bedoel het positief.

98
00:06:11.014 --> 00:06:16.020
Het studentenleven werd verplaatst naar het revalidatiecentrum.

99
00:06:17.000 --> 00:06:20.018
Je kan zeggen wat je wilt over de studententijd...

100
00:06:20.023 --> 00:06:24.000
maar je ziet hoe hecht zo'n groep is.

101
00:06:24.005 --> 00:06:28.021
Dat vond ik mooi, want we hadden iets bijzonders met elkaar als dispuut.

102
00:06:29.001 --> 00:06:31.010
En over het leven gepraat vaak.

103
00:06:31.015 --> 00:06:33.006
Tot 's avonds laat soms.

104
00:06:33.011 --> 00:06:36.017
Als het niet mocht, kregen we op ons donder van de zusters.

105
00:06:36.022 --> 00:06:39.004
Maar dan gingen we weer weg.

106
00:06:39.009 --> 00:06:43.003
Richard werkt jarenlang keihard aan zijn revalidatie.

107
00:06:43.008 --> 00:06:45.003
En hij kan ook steeds meer.

108
00:06:45.008 --> 00:06:49.011
Als hij zich realiseert dat hij op eigen kracht alleen niet verder zal komen...

109
00:06:49.016 --> 00:06:53.004
besluit hij dat het tijd is voor verboden middelen.

110
00:06:53.009 --> 00:06:55.016
Na 10 jaar gebeurde er niets meer.

111
00:06:55.021 --> 00:06:58.006
Ik werd een beetje slechter.

112
00:06:58.011 --> 00:07:04.015
En toen ben ik me gaan verdiepen in hoe topsporters met hun sport omgaan.

113
00:07:04.020 --> 00:07:10.007
Ik kwam er snel achter dat het niet alleen op een boterham met kaas ging.

114
00:07:11.011 --> 00:07:17.002
Meestal gebruiken ze medicamenteuze ondersteuning. Anabolen, epo.

115
00:07:17.007 --> 00:07:20.000
Mijn eigen arts vond het geen goed idee.

116
00:07:20.005 --> 00:07:23.018
Die was bang dat ik een hersenbloeding zou krijgen.

117
00:07:23.023 --> 00:07:26.012
Het was werkelijk vloeken in de kerk.

118
00:07:26.017 --> 00:07:29.006
Daar was ik heel teleurgesteld over.

119
00:07:29.011 --> 00:07:35.008
Ik heb ieder boek over doping en sport gelezen.

120
00:07:35.013 --> 00:07:39.004
Toen was ik zo overtuigd dat het me zou kunnen helpen.

121
00:07:39.009 --> 00:07:42.013
In ieder geval niet te veel zou schaden.

122
00:07:42.018 --> 00:07:46.004
Dat ik toch echt op zoek ben gegaan naar een arts...

123
00:07:46.009 --> 00:07:48.015
die me daar bij wilde helpen.

124
00:07:54.002 --> 00:07:56.007
Mijn vrouw is verpleegkundige.

125
00:07:56.012 --> 00:07:59.011
Die heeft uiteindelijk de injectie gezet.

126
00:07:59.016 --> 00:08:01.011
En toen was het afwachten.

127
00:08:01.016 --> 00:08:05.017
Ik zou, eh... Volgens de arts zou ik na twee weken wel, eh...

128
00:08:05.022 --> 00:08:09.011
er iets van moeten merken. Nou ja, dat deed ik ook.

129
00:08:09.016 --> 00:08:11.022
Ja. Ik trainde op de loopband.

130
00:08:12.002 --> 00:08:14.023
Ik kon opeens harder lopen.

131
00:08:15.003 --> 00:08:18.022
En met handbiken ging ik ook opeens iets harder.

132
00:08:22.000 --> 00:08:25.016
Ondanks dat m'n lijf het nog een klein beetje doet...

133
00:08:25.021 --> 00:08:30.007
probeer ik wel gewoon te doen wat ooit in mijn valide hoofd zat...

134
00:08:30.012 --> 00:08:31.024
als wat ik wilde doen.

135
00:08:32.004 --> 00:08:34.012
Dat is een gezin hebben, werken.

136
00:08:34.017 --> 00:08:37.008
Gewoon meedoen aan het sociale leven.

137
00:08:37.013 --> 00:08:40.015
En daarvoor heb ik gewoon energie nodig.

138
00:08:40.020 --> 00:08:44.005
Meer dan dat er standaard in mijn lijf zit.

139
00:08:44.010 --> 00:08:46.001
Ik train daarvoor hard.

140
00:08:46.006 --> 00:08:49.012
En, eh... Daarvan moet je weer herstellen.

141
00:08:49.017 --> 00:08:53.008
En met anabole steroiden herstel je gewoon sneller.

142
00:08:53.013 --> 00:08:55.000
ER WORDT GEPROOST

143
00:08:55.005 --> 00:08:59.000
Met doping haalt Richard nu het maximale uit z'n leven.

144
00:08:59.005 --> 00:09:02.014
Zo kan hij zelfs op stap met z'n dispuutsgenoten.

145
00:09:02.019 --> 00:09:05.017
Dat is de wens van de revalidatie.

146
00:09:05.022 --> 00:09:10.000
Dat je zoveel mogelijk weer terugkrijgt van wat je ooit kon.

147
00:09:10.005 --> 00:09:16.002
En hetgeen wat je niet terugkrijgt, ja, dat zal je moeten accepteren.

148
00:09:16.007 --> 00:09:20.018
Maar ja, wat ik niet hoef te accepteren accepteer ik ook niet.

149
00:09:20.023 --> 00:09:25.006
Meer over Richards leven en het boek dat hij hierover schreef...

150
00:09:25.012 --> 00:09:26.024
kijk op Facebook.

151
00:09:28.000 --> 00:09:31.007
Voor het volgende verhaal ga ik naar Amsterdam...

152
00:09:31.012 --> 00:09:34.000
naar psychologe Jetske van Heemstra.

153
00:09:34.005 --> 00:09:38.002
Als het werk te veel wordt duikt ze achter de naaimachine...

154
00:09:38.007 --> 00:09:42.004
om kleding te maken van stoffen die haar heel dierbaar zijn.

155
00:09:42.009 --> 00:09:46.014
Ik ben rationeel met dingen bezig. Dat kan onprettig worden.

156
00:09:46.019 --> 00:09:50.007
Door met m'n handen te werken komt er een soort rust.

157
00:09:57.009 --> 00:10:01.004
Ik had een stof nodig voor een proefmodel, zo begon het.

158
00:10:01.009 --> 00:10:05.004
En ik had het af, en dacht opeens: Dit is heel bijzonder.

159
00:10:05.009 --> 00:10:08.020
Een jasje te hebben dat me herinnert aan die avond.

160
00:10:09.000 --> 00:10:11.007
En toen ging ik terugdenken, van:

161
00:10:11.012 --> 00:10:14.013
Hoe zat ik aan die tafel waar dat kleed op lag?

162
00:10:14.018 --> 00:10:18.019
Ik zat tegenover een stel dat uit elkaar aan het vallen was.

163
00:10:18.024 --> 00:10:23.006
Schrijnend, want ze waren van de leeftijd van mijn zus en haar man.

164
00:10:23.011 --> 00:10:26.012
Het was een soort van twee kanten van de munt.

165
00:10:26.017 --> 00:10:30.024
Aan de ene kant is het huwelijk zoiets moois en voor 't leven...

166
00:10:31.004 --> 00:10:35.002
en tegenover mij was 't iets heel ellendigs eigenlijk.

167
00:10:35.007 --> 00:10:36.019
Wat aten jullie?

168
00:10:36.024 --> 00:10:40.023
Een biologisch lopend buffet. Dat past erg bij m'n zus!

169
00:10:41.003 --> 00:10:45.016
Hahaha! Ja? Vegetarische pompoenrisotto's enzo.

170
00:10:45.021 --> 00:10:49.014
Dus dat stond hier op, vegetarische pompoenrisotto?

171
00:10:49.019 --> 00:10:52.014
Ja, er zitten ook wel eens wat vlekken op.

172
00:10:52.019 --> 00:10:55.004
Daar knip ik dan een beetje omheen.

173
00:10:55.009 --> 00:10:58.002
Maar dat vind ik eigenlijk ook wel leuk.

174
00:10:58.007 --> 00:11:00.018
Maar hoe ben jij begonnen met naaien?

175
00:11:00.023 --> 00:11:04.022
Ik ben begonnen met naaien tijdens mijn studie psychologie.

176
00:11:05.002 --> 00:11:07.020
Ik merkte dat ik heel erg in mijn hoofd zat.

177
00:11:08.000 --> 00:11:11.022
Je hoort altijd van studenten psychologie dat ze denken...

178
00:11:12.002 --> 00:11:15.015
bij elke aandoening waar je over leert: Dat heb ik ook!

179
00:11:15.020 --> 00:11:17.013
Ja, en dat je gaat denken:

180
00:11:17.018 --> 00:11:21.002
O nee, ik wil gewoon iets leuks, iets moois maken.

181
00:11:21.007 --> 00:11:23.018
En daar was dat naaien heel goed voor.

182
00:11:23.023 --> 00:11:26.024
Want wat gebeurt er met jou als je zit te naaien?

183
00:11:27.004 --> 00:11:30.023
Dan word ik rustig. Het stopt even in m'n hoofd.

184
00:11:31.003 --> 00:11:35.006
Dus door iets te gaan doen ligt de focus echt op m'n handen...

185
00:11:35.011 --> 00:11:38.008
en m'n voeten, die ik gebruik om te naaien.

186
00:11:38.013 --> 00:11:40.023
En dan... Ik merkte in het begin...

187
00:11:41.003 --> 00:11:43.019
dan ben je de hele dag aan het naaien...

188
00:11:43.024 --> 00:11:46.000
en dan loop je atelier uit van:

189
00:11:46.005 --> 00:11:50.012
Whoo, het is helemaal leeg. De dag is voorbij gevlogen.

190
00:11:57.020 --> 00:12:01.021
Die vitrage was van de ouders van de ex van mijn vriend.

191
00:12:02.001 --> 00:12:05.004
En die ouders zijn teruggegaan naar Turkije.

192
00:12:05.009 --> 00:12:07.012
Het waren Turkse immigranten.

193
00:12:07.017 --> 00:12:13.015
Haar ouders hadden liever dat zij met iemand ging die ook Turks was.

194
00:12:13.020 --> 00:12:15.009
Dat raakte me, denk ik.

195
00:12:15.014 --> 00:12:17.021
Ik dacht: Wat doet die stof hier?!

196
00:12:18.001 --> 00:12:22.002
En aan de andere kant vind ik hun liefdesverhaal heel mooi.

197
00:12:22.007 --> 00:12:25.015
Een soort Romeo en Juliet. Dat intrigeert me.

198
00:12:25.020 --> 00:12:27.021
Hier vond jij die vitrage? Ja.

199
00:12:28.001 --> 00:12:30.002
Tussen deze spullen? Ja.

200
00:12:30.007 --> 00:12:33.002
Het klinkt als een ingewikkeld verhaal.

201
00:12:33.007 --> 00:12:37.024
Het was de vitrage van de ouders van de ex van jouw huidige vriend. Ja.

202
00:12:38.004 --> 00:12:41.022
Je doet of 't heel logisch is! Wat vond je vriend ervan?

203
00:12:42.002 --> 00:12:45.009
Volgens mij vond hij 't heel leuk om te merken...

204
00:12:45.014 --> 00:12:48.001
dat ik een beetje jaloers was. O! Ja.

205
00:12:48.006 --> 00:12:50.001
Waar was je dan jaloers op?

206
00:12:50.006 --> 00:12:53.019
Op dat hele spannende verleden dat hij met haar had.

207
00:12:53.024 --> 00:12:58.008
Want zij mochten niet echt een relatie hebben. Het was stiekem.

208
00:12:58.013 --> 00:13:01.012
En bij ons is het allemaal 'out in the open'.

209
00:13:01.017 --> 00:13:04.008
Wat zij hadden vond ik een spannend boek.

210
00:13:04.013 --> 00:13:08.012
Wat me opvalt bij wat je vertelt is dat je heel erg iets hebt...

211
00:13:08.017 --> 00:13:12.010
met het verleden, en met verhalen. Waar komt dat vandaan?

212
00:13:12.015 --> 00:13:14.012
Ik denk vanuit m'n familie.

213
00:13:14.017 --> 00:13:19.001
Mijn vader komt uit een aristocratische, adellijke familie.

214
00:13:19.006 --> 00:13:23.011
En in die families speelt geschiedenis een belangrijke rol.

215
00:13:23.016 --> 00:13:27.018
Daar word je erg bewust gemaakt van: Waar kom je vandaan?

216
00:13:27.023 --> 00:13:30.012
Waar ben je, in relatie tot wie sta je?

217
00:13:30.017 --> 00:13:34.003
Dus in zijn familie weten we ook heel veel van elkaar.

218
00:13:34.008 --> 00:13:38.021
Met wie mijn overgrootmoeder ging schaatsen, bij wijze van spreken.

219
00:13:39.001 --> 00:13:41.010
Omdat die verhalen levend blijven.

220
00:13:46.020 --> 00:13:48.019
Dat beddengoed is al heel oud.

221
00:13:48.024 --> 00:13:51.023
Dat is al in m'n leven zolang ik me bewust ben.

222
00:13:52.003 --> 00:13:54.023
En het was op een gegeven moment te oud...

223
00:13:55.003 --> 00:13:58.002
ik kon er niet meer onder slapen, met gaten.

224
00:13:58.007 --> 00:14:00.012
Ik wilde het ook niet weggooien.

225
00:14:00.017 --> 00:14:04.005
Toen ging ik kijken: Wat zijn dan de herinneringen...

226
00:14:04.010 --> 00:14:06.024
die maken dat ik het niet weg kan gooien?

227
00:14:07.004 --> 00:14:12.002
Toen kwam bij me op: De eerste keer dat m'n vriend bleef slapen.

228
00:14:12.007 --> 00:14:16.004
Ik zou normaal niet zo snel naar de eerste keer vragen...

229
00:14:16.009 --> 00:14:19.018
maar de jurk vraagt er dus om. Hoe lang kende je 'm?

230
00:14:19.023 --> 00:14:22.012
Voordat je onder dit laken belandde?

231
00:14:22.017 --> 00:14:25.022
Het was heel kuis, hoor. Met onze pyjama's aan.

232
00:14:26.002 --> 00:14:29.009
Maar toch vond ik het heel intiem... Wacht even.

233
00:14:29.014 --> 00:14:33.002
Jullie lagen in kuise pyjama's onder dit laken? Ja!

234
00:14:33.007 --> 00:14:34.019
Echt waar?

235
00:14:34.024 --> 00:14:38.023
Het was echt helemaal het begin, he? Het was heel pril nog.

236
00:14:39.003 --> 00:14:42.010
Dus het gaat me niet zozeer om hele wilde dingen.

237
00:14:42.015 --> 00:14:45.002
Maar wel heel erg omdat je iemand...

238
00:14:45.007 --> 00:14:50.006
Het is zoiets persoonlijks om naast iemand te slapen, en vast te houden.

239
00:14:50.011 --> 00:14:54.008
En dat past zo niet bij hoe slecht wij elkaar toen kenden.

240
00:14:54.013 --> 00:14:58.001
Wat maakt dan dat jij denkt: Ik moet er een jurkje...

241
00:14:58.006 --> 00:14:59.018
Draag je het?

242
00:14:59.023 --> 00:15:04.005
Ik draag de dingen die ik maak nu niet zelf. Het zijn showmodellen.

243
00:15:04.010 --> 00:15:08.011
Maar ik denk dat ik 'm wel draag als de collectie afgesloten is.

244
00:15:08.016 --> 00:15:10.021
Want het is zo intiem, eigenlijk.

245
00:15:11.001 --> 00:15:13.015
Dan stel ik me voor dat je ergens bent...

246
00:15:13.020 --> 00:15:17.004
en iemand zegt: goh, leuk jurkje. Ja. Wat zeg je dan?

247
00:15:17.009 --> 00:15:18.021
Dank je. Punt? Ja.

248
00:15:31.001 --> 00:15:33.019
Wat wil je met je hele collectie zeggen?

249
00:15:33.024 --> 00:15:37.008
Wat ik ermee wil zeggen eigenlijk is dat... Eh...

250
00:15:37.013 --> 00:15:40.010
Dat het mooi is als dingen waarde krijgen.

251
00:15:40.015 --> 00:15:44.003
En wat ik vaak merk, hoe er nu geconsumeerd wordt...

252
00:15:44.008 --> 00:15:47.015
is dat... Je kunt zoveel, en zo makkelijk kopen.

253
00:15:47.020 --> 00:15:49.007
Het is zo goedkoop.

254
00:15:49.012 --> 00:15:52.007
Je gaat naar een grote kledingwinkel...

255
00:15:52.012 --> 00:15:55.001
en voor 30 euro heb je een nieuw image.

256
00:15:55.006 --> 00:15:59.013
En daardoor zegt 't ook heel weinig. Omdat het ZO toegankelijk is.

257
00:15:59.018 --> 00:16:02.017
En ondertussen gaat de wereld eraan kapot.

258
00:16:02.022 --> 00:16:06.002
Mijn collectie is dus ook een soort statement...

259
00:16:06.007 --> 00:16:09.018
we kunnen met minder, als we dat waardevoller maken.

260
00:16:09.023 --> 00:16:11.012
En belangrijker maken.

261
00:16:12.018 --> 00:16:17.006
Ik ga door naar Astrid Engels. Ze kocht in Kenia een houten beeld..

262
00:16:17.011 --> 00:16:20.018
en sindsdien is haar leven niet meer wat het was.

263
00:16:20.023 --> 00:16:22.024
Ik kocht 'm om z'n puurheid...

264
00:16:23.004 --> 00:16:26.017
om z'n bijna bovennatuurlijke kracht en schoonheid.

265
00:16:26.022 --> 00:16:29.008
En ik kan niet goed uitleggen waarom.

266
00:16:33.017 --> 00:16:35.018
Ik kon me NIET voorstellen...

267
00:16:35.023 --> 00:16:39.015
dat het beeld mij kwaad wilde doen.

268
00:16:39.020 --> 00:16:41.019
Ik heb 't gekocht met liefde.

269
00:16:41.024 --> 00:16:43.011
Dagelijks doe ik dit.

270
00:16:43.016 --> 00:16:45.003
O, ja.

271
00:16:45.008 --> 00:16:47.015
En wat is dat? Ja, dat weet ik niet.

272
00:16:50.014 --> 00:16:53.000
Astrid Engels is kunstenares.

273
00:16:53.005 --> 00:16:56.004
Ter inspiratie voor haar schilderijen...

274
00:16:56.009 --> 00:16:58.008
reist ze de hele wereld over.

275
00:16:58.013 --> 00:17:01.024
Tijdens een reis ziet ze in een museum in Parijs...

276
00:17:02.004 --> 00:17:05.009
voor het eerst een Afrikaans voorouderbeeld.

277
00:17:05.014 --> 00:17:07.001
Wat is het voor beeld?

278
00:17:07.006 --> 00:17:10.001
Het heet een Kikanga. Kikanga? Kikanga.

279
00:17:10.006 --> 00:17:12.022
En het zijn beelden die alleen maar...

280
00:17:13.002 --> 00:17:17.013
door de Girayama-stam in Kenia worden gemaakt. Ja.

281
00:17:17.018 --> 00:17:20.000
En het zijn een soort, eh...

282
00:17:20.005 --> 00:17:23.012
Noem het maar antennes tussen hemel en aarde...

283
00:17:23.017 --> 00:17:27.024
waar dan de stamoudsten raad aan vragen.

284
00:17:28.004 --> 00:17:30.007
Er worden offers aan gebracht.

285
00:17:30.012 --> 00:17:35.008
Eh... Er worden regendansen opgewekt.

286
00:17:35.013 --> 00:17:39.016
Enfin, een heel mysterieus geheel wat me bijzonder boeide.

287
00:17:39.021 --> 00:17:44.003
En vanaf toen kon ik de Kikanga niet meer uit m'n hoofd krijgen.

288
00:17:44.008 --> 00:17:46.015
Het beeld laat haar niet meer los.

289
00:17:46.020 --> 00:17:50.002
Astrid zoekt stad en land af voor een exemplaar.

290
00:17:50.007 --> 00:17:52.011
Ze vindt er eentje in Kenia.

291
00:17:52.016 --> 00:17:55.017
Toen had je 'm eindelijk. Je zette 'm in huis.

292
00:17:55.022 --> 00:17:57.009
Wat gebeurde er?

293
00:17:57.014 --> 00:18:00.021
In eerste instantie wat wonderlijke dingen...

294
00:18:01.001 --> 00:18:05.000
die ik niet direct in verband bracht met het beeld. Zoals?

295
00:18:05.005 --> 00:18:07.010
Hij stond nog geen uur in huis...

296
00:18:07.015 --> 00:18:12.019
of hij viel al met een enorme klap in m'n atelier op de grond.

297
00:18:12.024 --> 00:18:14.011
HORRORMUZIEK

298
00:18:14.016 --> 00:18:18.023
Tegelijkertijd kwam er een soort lichtflits door het atelier...

299
00:18:19.003 --> 00:18:22.010
wat we niet konden rijmen. Ik was met mijn dochter.

300
00:18:22.015 --> 00:18:26.001
Oudejaarsdag overigens, terug uit Kenia met beeld.

301
00:18:26.006 --> 00:18:30.015
Dus we gooiden het maar op vuurwerk dat buiten werd afgestoken.

302
00:18:30.020 --> 00:18:33.002
's Avonds, vrienden van mij komen.

303
00:18:33.007 --> 00:18:37.006
En ik vertelde over dat beeld waar ik zo lang naar gezocht had.

304
00:18:37.011 --> 00:18:39.009
'Kijk, dit is mijn Kikanga.'

305
00:18:39.014 --> 00:18:42.023
Waarop Desiree, EEN van mijn vriendinnetjes...

306
00:18:43.003 --> 00:18:47.018
een nogal spirituele vrouw, lid van de spiritistenvereniging...

307
00:18:47.023 --> 00:18:51.009
maar een heel leuk mens, naar het beeld liep en zei:

308
00:18:51.014 --> 00:18:54.000
Astrid, dat beeld straalt verkeerd.

309
00:18:54.005 --> 00:18:57.018
Een uitdrukking die ik niet kende. Ik zeg: hoezo Dees?

310
00:18:57.023 --> 00:18:59.010
Ze zegt: Dat voel ik.

311
00:19:00.015 --> 00:19:03.020
En het blijft onrustig in het leven van Astrid.

312
00:19:04.000 --> 00:19:08.005
Twee dagen na thuiskomst brengt ze de vakantiefoto's weg...

313
00:19:08.010 --> 00:19:10.007
om ze te laten ontwikkelen.

314
00:19:10.012 --> 00:19:13.019
En je gelooft het niet, maar alles was negatief.

315
00:19:13.024 --> 00:19:15.011
Alles. Zwart.

316
00:19:17.007 --> 00:19:21.004
Desiree belde, ze wilde langskomen om de foto's te zien.

317
00:19:21.009 --> 00:19:23.016
Ik zeg: Dees, je gelooft het niet.

318
00:19:23.021 --> 00:19:27.005
'k Heb niks! 'O, dat beeld,' riep ze. 'Dat beeld!'

319
00:19:27.010 --> 00:19:29.017
'Kom op Dees, stel je niet zo aan.'

320
00:19:29.022 --> 00:19:31.009
'Dat is dat beeld!'

321
00:19:31.014 --> 00:19:35.015
'Ja Dees, als m'n dak gaat lekken en m'n kelder overstroomt...

322
00:19:35.020 --> 00:19:39.000
dan wil ik er wel aan.' Ik had erop kunnen wachten.

323
00:19:39.005 --> 00:19:41.019
Het dak lekt, de kelder stroomt over...

324
00:19:41.024 --> 00:19:44.017
de slang van de wasmachine springt los...

325
00:19:44.024 --> 00:19:48.023
schilderijen vallen van de muur, boxen beginnen te trillen.

326
00:19:49.003 --> 00:19:52.016
Allemaal sinds dat beeld. Astrid is ten einde raad.

327
00:19:52.021 --> 00:19:57.009
Vriendin Desiree brengt haar in contact met enkele paragnosten.

328
00:19:57.014 --> 00:20:01.013
Pendelen. Handlezen. Aura-reading is er bij me gebeurd.

329
00:20:01.018 --> 00:20:05.006
Maar daar kwam eigenlijk, wat betreft het beeld...

330
00:20:05.011 --> 00:20:06.023
heel weinig uit.

331
00:20:07.003 --> 00:20:09.015
Ik zou heel rijk en gelukkig worden.

332
00:20:09.020 --> 00:20:14.012
Dat was de boodschap van elke... tovenaar, zou ik bijna zeggen.

333
00:20:14.017 --> 00:20:18.012
En m'n portemonneetje werd een beetje dunner daarvan!

334
00:20:18.017 --> 00:20:21.012
Maar m'n spirituele rijkdom nam wel toe.

335
00:20:21.017 --> 00:20:25.021
Astrid probeert haar oude leventje weer op te pakken.

336
00:20:26.001 --> 00:20:28.006
Het beeld weggooien kan ze niet.

337
00:20:28.011 --> 00:20:31.014
Maar de angst dat er weer iets misgaat blijft.

338
00:20:31.019 --> 00:20:36.014
De altijd nuchtere Astrid moet het mysterie van de Kikanga oplossen.

339
00:20:36.019 --> 00:20:40.016
Via via belandt ze bij Bart, die paranormaal begaafd is.

340
00:20:40.021 --> 00:20:44.023
Ja, hij werd al van jongs af aan 'gekke Bartje' genoemd.

341
00:20:45.003 --> 00:20:46.023
Hij voorzag dingen.

342
00:20:47.003 --> 00:20:50.003
En hij kon ook magnetiseren.

343
00:20:50.008 --> 00:20:52.016
Hij zegt: dat beeld...

344
00:20:52.021 --> 00:20:55.016
Zijn daar dingen gebeurd, bij jou thuis?

345
00:20:55.021 --> 00:20:57.016
'Ja, vertel ik je straks.'

346
00:20:57.021 --> 00:21:00.022
Hij zegt... Maar ik zeg: Is het kwaadaardig?

347
00:21:01.002 --> 00:21:04.022
Want dat vond ik wel een criterium waarop het enger werd.

348
00:21:05.002 --> 00:21:06.014
Nee, zegt Bart.

349
00:21:06.019 --> 00:21:11.018
'Het beeld trekt aandacht. Het heeft heimwee.'

350
00:21:13.017 --> 00:21:15.006
Een beeld met heimwee.

351
00:21:15.011 --> 00:21:18.004
Astrid is nog niet helemaal overtuigd.

352
00:21:18.009 --> 00:21:21.006
Een dubbelcheck kan geen kwaad, zo denkt ze.

353
00:21:21.011 --> 00:21:24.014
Astrid belandt bij ene Ken, en haalt 'm thuis op.

354
00:21:24.019 --> 00:21:26.008
Ik heb hem meegenomen.

355
00:21:26.013 --> 00:21:30.003
Inmiddels had zich hier een vriendenkring verzameld.

356
00:21:30.008 --> 00:21:33.009
Want m'n dochters vonden het ook interessant.

357
00:21:33.014 --> 00:21:37.016
Ze zeiden tegen iedereen die kwam: Je moet blijven wachten...

358
00:21:38.001 --> 00:21:42.004
mama heeft straks een seance! Wat dat beeld allemaal aanricht!

359
00:21:42.009 --> 00:21:44.014
Nou, Ken liep naar dat beeld toe.

360
00:21:44.019 --> 00:21:48.018
Iedereen zat natuurlijk gespannen als een boog.

361
00:21:48.023 --> 00:21:50.020
En Ken zei:

362
00:21:51.000 --> 00:21:53.005
Eh... O, dat beeld...

363
00:21:54.014 --> 00:21:57.004
dat heeft heimwee.

364
00:21:57.009 --> 00:22:01.010
Maar mij lijkt, wat je nu vertelt, we pakken het beeld in...

365
00:22:01.015 --> 00:22:03.024
en sturen het terug naar Kenia.

366
00:22:04.004 --> 00:22:08.005
Nee, want ik ben ervan overtuigd, liefde overwint alles.

367
00:22:08.010 --> 00:22:10.009
Ik heb 't gekocht met liefde.

368
00:22:10.014 --> 00:22:14.000
Ja. Ik hou van het beeld... Maar hij heeft heimwee!

369
00:22:15.001 --> 00:22:18.004
Maar dan gebeuren er opnieuw vreemde dingen.

370
00:22:18.009 --> 00:22:21.008
Exact om half 5...

371
00:22:21.013 --> 00:22:23.000
ging mijn alarm af.

372
00:22:25.015 --> 00:22:27.002
Beetje eng.

373
00:22:27.007 --> 00:22:31.009
Was loos alarm eigenlijk, maar 't was wel afgegaan.

374
00:22:31.014 --> 00:22:34.009
En dan krijgt Astrid een bijzondere droom.

375
00:22:34.014 --> 00:22:37.019
Ze loopt op de hei en ziet honderden Kikanga's...

376
00:22:37.024 --> 00:22:42.002
met hun gezicht naar het oosten, zoals ze in Afrika ook stonden.

377
00:22:42.007 --> 00:22:43.023
Ze krijgt een ingeving.

378
00:22:44.003 --> 00:22:46.017
Half 5 in Nederland is half 7 in Kenia.

379
00:22:46.022 --> 00:22:49.004
Het tijdstip van de zonsopkomst.

380
00:22:49.009 --> 00:22:52.018
En het tijdstip waarop haar alarm telkens afging.

381
00:22:52.023 --> 00:22:54.018
Dat MOET een signaal zijn.

382
00:22:54.023 --> 00:22:58.020
Toen dacht ik: misschien, misschien...

383
00:22:59.000 --> 00:23:00.012
moet ik het beeld...

384
00:23:00.017 --> 00:23:04.001
Een plek zoeken waar-ie naar het oosten kan kijken.

385
00:23:04.006 --> 00:23:07.013
Naar de opgaande zon. Want zo stonden ze in Afrika.

386
00:23:07.018 --> 00:23:09.018
Ik heb het beeld opgepakt.

387
00:23:09.023 --> 00:23:12.002
En ik heb 'm daar neergezet.

388
00:23:12.007 --> 00:23:16.008
Dat is het oosten? Ja. Ja? Ja.

389
00:23:16.013 --> 00:23:18.012
En, eh...

390
00:23:18.017 --> 00:23:21.007
Ja, het klinkt een beetje raar.

391
00:23:22.010 --> 00:23:24.023
Maar... vanaf die tijd...

392
00:23:25.003 --> 00:23:29.005
zijn er dingen gebeurd, maar alleen maar zo bijzonder.

393
00:23:29.010 --> 00:23:33.009
Sinds de Kikanga met z'n gezicht naar het oosten staat...

394
00:23:33.014 --> 00:23:36.011
verkoopt Astrid schilderij na schilderij.

395
00:23:36.016 --> 00:23:40.004
Ze ontvangt lovende kritieken op haar exposities.

396
00:23:40.009 --> 00:23:44.002
Zowel nationaal als internationaal heeft ze succes.

397
00:23:44.007 --> 00:23:47.012
MUZIEK VAN JACK JOHNSON KLINKT: 'UPSIDE DOWN'

398
00:23:47.017 --> 00:23:50.018
En aan inspiratie heb ik helemaal geen gebrek!

399
00:23:50.023 --> 00:23:52.010
Dat is het verhaal.

400
00:23:52.015 --> 00:23:54.012
En het beeld?

401
00:23:54.017 --> 00:23:56.010
Hij is nu tevreden.

402
00:23:56.015 --> 00:23:59.014
*Please don't go away

403
00:24:05.022 --> 00:24:10.012
*Is this how it's supposed to be?*

404
00:24:12.009 --> 00:24:14.023
We kunnen ook met minder...

405
00:24:15.003 --> 00:24:18.023
als we dat waardevoller maken. En belangrijker maken.

