WEBVTT

1
00:00:01.000 --> 00:00:03.000
888

2
00:00:05.017 --> 00:00:09.008
De vuurwerkperiode is een verschrikking voor haar.

3
00:00:09.013 --> 00:00:14.018
Dan zocht ze als een wild dier naar een veilige plek in huis.

4
00:00:14.023 --> 00:00:19.012
Engelina leed aan heftig oorsuizen, dat haar leven ondraaglijk maakte.

5
00:00:19.017 --> 00:00:22.024
Haar man Tjipke hielp haar bij haar zelfdoding.

6
00:00:23.004 --> 00:00:25.019
Ik wilde dat haar lijden ophield.

7
00:00:25.024 --> 00:00:28.011
Klaar! Dat ze zou worden bevrijd...

8
00:00:28.016 --> 00:00:32.002
en geen pijn, verdriet en ellende meer zou hebben.

9
00:00:32.007 --> 00:00:36.020
De poging mislukte en Tjipke kreeg gevangenisstraf wegens hulp bij zelfdoding.

10
00:00:44.004 --> 00:00:47.011
Hoe hebben jij en Engelina elkaar leren kennen?

11
00:00:47.016 --> 00:00:50.003
In 1970, in een barretje.

12
00:00:50.008 --> 00:00:54.016
Ik was in die tijd bij de marine, in het weekend was ik thuis.

13
00:00:54.021 --> 00:00:57.018
Ik ging uit en kwam haar tegen.

14
00:00:57.023 --> 00:01:00.023
Ik dacht: Dat is wel een lekker ding!

15
00:01:04.001 --> 00:01:06.023
Ze spreekt je aan, haar hele doen en laten.

16
00:01:07.003 --> 00:01:08.023
Dat merkte ik later ook...

17
00:01:09.003 --> 00:01:12.007
hoe sociaal en betrokken bij mensen zij is.

18
00:01:12.012 --> 00:01:14.004
Dat zie je direct.

19
00:01:15.020 --> 00:01:18.000
Het was een gezelligheidsmens.

20
00:01:18.005 --> 00:01:22.001
Mensen om haar heen, lekker gezellig doen, wat drinken.

21
00:01:22.006 --> 00:01:23.022
Zo was ze wel.

22
00:01:25.021 --> 00:01:29.019
Engelina, de naam zegt het al: Engel... lina.

23
00:01:29.024 --> 00:01:31.020
Dat vind ik zo mooi, ja!

24
00:01:32.000 --> 00:01:36.021
Zo mooi, die naam past echt bij haar. Ja.

25
00:01:37.001 --> 00:01:40.013
Je begint helemaal te stralen! Ja, ja.

26
00:01:40.018 --> 00:01:46.007
Als ik over haar praat, word ik blij en verdrietig tegelijk.

27
00:01:46.012 --> 00:01:47.024
Ja...

28
00:01:48.024 --> 00:01:52.008
Tjipke en Engelina trouwen op jonge leeftijd...

29
00:01:52.013 --> 00:01:54.008
en krijgen twee kinderen.

30
00:01:54.013 --> 00:01:58.016
In 2002 komt er plotseling een eind aan hun gelukkige leven.

31
00:01:58.021 --> 00:02:00.018
Ze was net 50 jaar geworden.

32
00:02:00.023 --> 00:02:05.009
De datum staat in mijn geheugen gegrift: Op 4 augustus begon het.

33
00:02:05.014 --> 00:02:07.014
Ze zei: Hoor jij dat ook?

34
00:02:07.019 --> 00:02:10.000
Ik zei: Nee, wat moet ik horen?

35
00:02:10.005 --> 00:02:13.016
En piep, een ruis. Ze had iets in haar oor.

36
00:02:13.021 --> 00:02:15.013
En, eh...

37
00:02:17.003 --> 00:02:18.018
Maar ik hoorde niks.

38
00:02:18.023 --> 00:02:22.018
Dat constateer je dan, maar je hebt geen idee wat het is.

39
00:02:24.005 --> 00:02:26.004
Dan ga je naar je huisarts...

40
00:02:26.009 --> 00:02:30.018
maar die kan er ook niet zo verschrikkelijk veel over zeggen.

41
00:02:30.023 --> 00:02:34.023
We kwamen in het ziekenhuis terecht, bij een kno-arts.

42
00:02:35.003 --> 00:02:40.024
Hij riep, of zei: Het is ouderdom, daar moet u mee leren leven.

43
00:02:41.004 --> 00:02:43.020
Toen wisten we dus nog niet wat het was.

44
00:02:44.000 --> 00:02:46.005
Daar namen we geen genoegen mee.

45
00:02:46.010 --> 00:02:50.013
Ik heb de huisarts om een verwijzing naar het AMC gevraagd.

46
00:02:51.013 --> 00:02:53.024
Daar bleek het tinnitus te heten.

47
00:02:54.004 --> 00:02:58.015
Dan heb je last van een piep, een ruis, een brom, een fluittoon...

48
00:02:58.020 --> 00:03:02.001
het kan van alles zijn. Maar hoe kwam het?

49
00:03:02.006 --> 00:03:05.017
We weten niet precies hoe het bij haar is ontstaan.

50
00:03:05.022 --> 00:03:08.023
Waarschijnlijk was het een virusinfectie.

51
00:03:09.003 --> 00:03:11.000
Toen was het nog niet zo erg.

52
00:03:11.005 --> 00:03:13.021
Je kunt het nog redelijk camoufleren.

53
00:03:14.001 --> 00:03:16.011
Er zijn verschillende gradaties.

54
00:03:16.016 --> 00:03:19.019
Je kunt het zacht hebben, maar ook enorm hard.

55
00:03:19.024 --> 00:03:22.023
Als het zacht is, kun je het camoufleren...

56
00:03:23.003 --> 00:03:27.008
met het geluid van de radio of bijvoorbeeld van de afzuigkap.

57
00:03:27.013 --> 00:03:29.021
Dan merk je het niet zo.

58
00:03:30.001 --> 00:03:34.016
Alleen als je gaat slapen of wakker wordt, is het er onmiddellijk.

59
00:03:37.020 --> 00:03:40.007
Wat deed dit allemaal met Engelina?

60
00:03:40.012 --> 00:03:45.007
Ja... het sloopt je, of je het nu hard of zacht hebt.

61
00:03:45.012 --> 00:03:49.021
Tinnitus sloopt je, je wordt er doodmoe van. Echt!

62
00:03:50.001 --> 00:03:53.002
Kun je beschrijven wat zij allemaal voelde?

63
00:03:56.016 --> 00:03:59.012
Je ziet de wanhoop in haar groeien.

64
00:03:59.017 --> 00:04:03.001
Omdat het nooit meer weggaat, het is dag en nacht.

65
00:04:03.006 --> 00:04:05.024
Je staat ermee op en gaat ermee naar bed.

66
00:04:06.004 --> 00:04:08.020
Het grootste probleem komt dan nog...

67
00:04:09.000 --> 00:04:12.016
want dan blijk je ook hyperacusis te kunnen krijgen.

68
00:04:12.021 --> 00:04:16.012
Wat is dat? Dan ben je overgevoelig voor geluid.

69
00:04:16.017 --> 00:04:19.022
SNERPEND GELUID VAN VOORBIJ RAZENDE TREIN

70
00:04:22.003 --> 00:04:24.010
Welke geluiden deden haar pijn?

71
00:04:24.015 --> 00:04:27.023
Als je bijvoorbeeld een kopje koffie zet...

72
00:04:28.003 --> 00:04:30.000
of de afzuigkap aan hebt...

73
00:04:30.005 --> 00:04:34.011
of er valt toevallig een vork op het aanrecht.

74
00:04:34.016 --> 00:04:37.016
Of de vaatwasser in- en uitruimen.

75
00:04:37.021 --> 00:04:40.008
Dat is allemaal een verschrikking.

76
00:04:40.013 --> 00:04:43.006
Wat voelde ze dan, als jij koffiezette?

77
00:04:43.011 --> 00:04:46.007
Dan ging ze er even uit, in de gang.

78
00:04:46.012 --> 00:04:50.018
Want een Senseo maakt veel lawaai: puuu!

79
00:04:50.023 --> 00:04:52.010
Dus ging ze in de gang.

80
00:04:52.015 --> 00:04:57.001
Daardoor kon ze niet meer zonder herriestoppers door het leven.

81
00:04:57.006 --> 00:05:01.015
Ze moest iets in haar gehoorgangen, als we in de auto weggingen.

82
00:05:01.020 --> 00:05:06.009
Ze moest zichzelf zelfs thuis beschermen tegen geluiden...

83
00:05:06.014 --> 00:05:09.019
en had heel vaak een gehoorkap op.

84
00:05:09.024 --> 00:05:14.023
Om de geluiden, die al vrij snel te hard voor haar waren...

85
00:05:15.003 --> 00:05:20.004
nog enigszins te kunnen weerstaan en verminderen.

86
00:05:20.009 --> 00:05:22.023
Maar toen was het nog niet op, Sander.

87
00:05:23.003 --> 00:05:26.023
TJIPKE ZUCHT DIEP Ze kreeg er pulserend oorsuizen bij.

88
00:05:27.003 --> 00:05:28.015
Wat is dat?

89
00:05:28.020 --> 00:05:31.001
Haar hartslag in haar oren.

90
00:05:32.001 --> 00:05:34.023
GELUID VAN HARTSLAG

91
00:05:37.014 --> 00:05:41.002
Op 't laatst weet je niet meer waar je 't zoeken moet.

92
00:05:41.007 --> 00:05:44.023
Bijvoorbeeld in de vuurwerkperiode...

93
00:05:45.003 --> 00:05:53.005
dan zocht ze als een wild dier naar een veilige plek in huis.

94
00:05:53.010 --> 00:05:55.015
Maar die was er natuurlijk niet.

95
00:05:55.020 --> 00:06:00.010
De vuurwerkperiode is echt een verschrikking voor haar.

96
00:06:00.015 --> 00:06:03.004
Hoe veranderde jullie leven erdoor?

97
00:06:03.009 --> 00:06:06.002
Eigenlijk helemaal, ja. Ja. Ja.

98
00:06:06.007 --> 00:06:09.022
We waren niet in staat om nog veel dingen te doen.

99
00:06:10.002 --> 00:06:13.011
Als we dan toch een keer ergens naartoe gingen...

100
00:06:13.016 --> 00:06:16.005
bijvoorbeeld naar onze kinderen...

101
00:06:16.010 --> 00:06:20.003
dan moesten ze zich douchen en aankleden.

102
00:06:20.008 --> 00:06:25.001
Als we dan de deur nog uit moesten, was het voor haar al op.

103
00:06:25.006 --> 00:06:26.022
Dan was het al over.

104
00:06:27.002 --> 00:06:29.001
Maar dan moesten we nog gaan.

105
00:06:29.006 --> 00:06:32.021
Ze deed haar best om nog zoveel mogelijk te doen.

106
00:06:33.001 --> 00:06:36.008
En de dingen te doen die ze graag wilde doen.

107
00:06:36.013 --> 00:06:40.001
Maar het werd steeds minder, het werd steeds erger.

108
00:06:40.006 --> 00:06:42.016
Op het laatst kon ze niet veel meer.

109
00:06:42.021 --> 00:06:44.022
Dat klinkt wellicht gek...

110
00:06:45.002 --> 00:06:48.021
maar die herrie in je hoofd sloopt je.

111
00:06:49.001 --> 00:06:50.017
Het mat je volledig af.

112
00:06:51.017 --> 00:06:55.014
Tjipke en Engelina gaan hard op zoek naar een oplossing.

113
00:06:55.019 --> 00:06:58.012
Maar geen arts of professor kan helpen.

114
00:06:58.017 --> 00:07:02.003
Engelina's leven speelt zich steeds meer binnenshuis af.

115
00:07:02.008 --> 00:07:06.002
In huis kon ik nog proberen het lawaai te beperken.

116
00:07:06.007 --> 00:07:10.014
Maar lawaai van buiten, een auto die passeert op straat...

117
00:07:10.019 --> 00:07:13.016
of bij de buren even stationair draait...

118
00:07:13.021 --> 00:07:17.014
omdat de bestuurder met de buurman staat te praten...

119
00:07:17.019 --> 00:07:19.012
daar kan ik niks aan doen.

120
00:07:19.017 --> 00:07:21.012
Of alleen al de harde wind.

121
00:07:21.017 --> 00:07:25.018
Ik bracht haar een kopje thee en dan zat ze rechtop in bed...

122
00:07:25.023 --> 00:07:28.004
en keek mij wanhopig aan.

123
00:07:28.009 --> 00:07:30.014
Dan zei ze: Help me, help me.

124
00:07:30.019 --> 00:07:36.019
Dan kon ik niks anders doen dan haar een knuffel geven.

125
00:07:36.024 --> 00:07:39.017
Dan ging ik weer radeloos naar beneden.

126
00:07:39.022 --> 00:07:42.007
Ik wist niet meer wat ik moest doen.

127
00:07:42.012 --> 00:07:45.001
Zij wist ook wel dat ik niets kon doen.

128
00:07:45.006 --> 00:07:48.021
Maar ze vroeg zo wanhopig aan me: help me, help me.

129
00:07:49.001 --> 00:07:50.019
Ik kon er geen kant mee op.

130
00:07:50.024 --> 00:07:53.000
Dan ging ik weer naar beneden.

131
00:07:53.005 --> 00:07:55.021
Ik woonde beneden en zij woonde boven.

132
00:07:56.001 --> 00:07:58.008
We hadden ieder ons eigen plekje.

133
00:08:01.021 --> 00:08:04.014
Dan merk je dat de mensen wegblijven...

134
00:08:04.019 --> 00:08:07.022
omdat ze niet meer weten wat ze moeten zeggen.

135
00:08:08.002 --> 00:08:09.014
Snap je?

136
00:08:09.019 --> 00:08:11.017
En dan ben je alleen.

137
00:08:11.022 --> 00:08:15.023
Dan raak je sociaal geisoleerd, je kunt nergens meer heen.

138
00:08:16.003 --> 00:08:20.016
Je kunt niet even op visite, of naar je kinderen en kleinkinderen.

139
00:08:20.021 --> 00:08:24.020
Jij kon de kroeg in, met vrienden. Waarom deed je dat niet?

140
00:08:25.000 --> 00:08:27.003
Haha, ik kon dat niet. Nee? Nee.

141
00:08:27.008 --> 00:08:31.021
Iedereen riep ook: Je moet jezelf wel goed verzorgen...

142
00:08:32.001 --> 00:08:34.017
anders kun je je vrouw niet verzorgen!

143
00:08:34.022 --> 00:08:37.002
Dat snap ik rationeel heel goed.

144
00:08:37.007 --> 00:08:39.023
Ik kon het alleen niet opbrengen, nee.

145
00:08:40.003 --> 00:08:42.013
Dan zeiden ze: Ga lekker vissen!

146
00:08:42.018 --> 00:08:47.019
Denk je werkelijk dat ik aan de waterkant zou gaan zitten vissen...

147
00:08:47.024 --> 00:08:51.023
een paar uurtjes, de hele dag en haar alleen achterlaten?

148
00:08:52.003 --> 00:08:54.015
Dat kon ik niet, dat kwam er niet van.

149
00:08:54.020 --> 00:08:57.015
Het zou wel een uitlaatklep kunnen zijn.

150
00:08:57.020 --> 00:09:00.007
Ja, rationeel snap ik het heel goed.

151
00:09:00.012 --> 00:09:02.019
Alleen kon ik het niet opbrengen.

152
00:09:02.024 --> 00:09:06.010
Af en toe rij ik naar het noorden, naar mijn ouders.

153
00:09:06.015 --> 00:09:10.018
Maar al in de buurt van Dronten kreeg ik sterk de behoefte...

154
00:09:10.023 --> 00:09:12.010
om om te draaien.

155
00:09:12.015 --> 00:09:14.020
Dan moest ik nog twee uur rijden.

156
00:09:15.000 --> 00:09:17.014
Daar even zijn en weer twee uur terug.

157
00:09:17.019 --> 00:09:20.006
Bij Dronten wilde ik al terugkeren.

158
00:09:20.011 --> 00:09:24.005
Maar dat deed ik niet want het moest even gebeuren...

159
00:09:24.010 --> 00:09:26.011
en zij redde zich ook wel.

160
00:09:26.016 --> 00:09:29.013
Maar ik vond het nooit een prettig gevoel.

161
00:09:29.018 --> 00:09:34.015
Het maakte mij altijd onrustig, ja. Voelde je je zo verantwoordelijk?

162
00:09:34.020 --> 00:09:36.018
Ja, ik vond het niet leuk.

163
00:09:36.023 --> 00:09:40.019
Het voelde niet goed dat ik haar zo alleen achterliet.

164
00:09:40.024 --> 00:09:42.020
Zij hoort ook niks, he.

165
00:09:43.000 --> 00:09:46.020
Zij weet niet of er wordt gebeld, of dat er onweer is...

166
00:09:47.000 --> 00:09:48.012
of wellicht brand!

167
00:09:48.017 --> 00:09:50.006
Heeft ze geen idee van.

168
00:09:50.011 --> 00:09:53.015
Dus ze was echt wel aangewezen op mij.

169
00:09:53.020 --> 00:09:57.014
Veel mannen zouden hebben gezegd: Ik ga bij je weg.

170
00:09:57.019 --> 00:10:01.018
Dat zeiden er ook veel: Waarom kies je niet voor jezelf...

171
00:10:01.023 --> 00:10:03.010
en ga je niet weg?

172
00:10:03.015 --> 00:10:08.022
Maar denkt er nu werkelijk iemand dat ik voor mezelf kies, wegga...

173
00:10:09.002 --> 00:10:12.018
een nieuw leven opbouw en daar plezier in kan hebben?

174
00:10:12.023 --> 00:10:15.009
Dat kan ik niet, dat gaat niet.

175
00:10:15.014 --> 00:10:19.002
Ik kan niet zomaar weggaan en gewoon verdergaan...

176
00:10:19.007 --> 00:10:22.010
alsof er de laatste tien jaar niks is gebeurd.

177
00:10:22.015 --> 00:10:26.020
Nee, zulke dingen gaan dus niet gebeuren.

178
00:10:27.000 --> 00:10:29.005
Dat kan niet, dat kan ik niet.

179
00:10:30.016 --> 00:10:32.021
Hun leven wordt steeds stiller.

180
00:10:33.001 --> 00:10:37.004
Engelina kan alleen nog televisiekijken zonder geluid...

181
00:10:37.009 --> 00:10:39.000
en met ondertiteling.

182
00:10:39.005 --> 00:10:42.022
Praten kan ook niet meer, communicatie is alleen mogelijk...

183
00:10:43.002 --> 00:10:45.003
via de laptop of een kladblok.

184
00:10:45.008 --> 00:10:47.011
Hadden jullie niks leuks meer?

185
00:10:47.016 --> 00:10:53.002
Ja, ieder weekend haalde ik gebak voor bij de film die we keken.

186
00:10:54.002 --> 00:10:58.013
Dat was om het nog een beetje feestelijk te maken voor ons tweeen.

187
00:10:58.018 --> 00:11:03.016
En ik moet zeggen dat zij daar altijd erg van genoot.

188
00:11:03.021 --> 00:11:05.024
'O lekker, Tjipke', zei ze dan.

189
00:11:06.004 --> 00:11:08.024
Maar het moest wel zacht gebak zijn.

190
00:11:09.004 --> 00:11:13.019
Want als het wat harder is, of een harde bodem heeft...

191
00:11:13.024 --> 00:11:17.016
maakt het veel lawaai in je oren, dat kon niet.

192
00:11:17.021 --> 00:11:22.009
Het moest zacht zijn, dus ik haalde per definitie slagroomgebak.

193
00:11:22.014 --> 00:11:25.001
Omdat ik wist: altijd goed.

194
00:11:25.006 --> 00:11:26.024
Die momenten koester je.

195
00:11:27.004 --> 00:11:28.022
Dat was ook zo.

196
00:11:29.002 --> 00:11:32.016
Dat waren de momenten, dan lagen we hand in hand...

197
00:11:32.021 --> 00:11:34.021
naar de film te kijken.

198
00:11:35.001 --> 00:11:40.019
Dat was echt nog heel waardevol met z'n tweeen, ja.

199
00:11:41.022 --> 00:11:43.022
Maar het is wel heel weinig.

200
00:11:44.002 --> 00:11:47.002
Het is niet veel meer. Nee. Nee.

201
00:11:47.007 --> 00:11:50.010
Het leven heet Engelina niets meer te bieden.

202
00:11:50.015 --> 00:11:54.001
Steeds vaker denkt zij aan het beeindigen van haar leven.

203
00:11:54.006 --> 00:11:57.011
Ik zeg bewust: Een einde aan haar leven maken...

204
00:11:57.016 --> 00:12:00.014
want iedereen zegt altijd: zelfmoord.

205
00:12:00.019 --> 00:12:02.006
Dat is dit niet.

206
00:12:02.011 --> 00:12:06.004
Ik vind het ook geen... Het woord is niet goed.

207
00:12:07.006 --> 00:12:10.000
Eh... Zij wilde helemaal niet dood.

208
00:12:10.005 --> 00:12:15.015
Ik hed gezien dat zij jarenlang in een spagaat heeft gezeten van...

209
00:12:16.017 --> 00:12:20.007
wel willen, maar er nog niet aan toe zijn.

210
00:12:20.012 --> 00:12:24.001
Nog niet los kunnen laten van het leven.

211
00:12:24.006 --> 00:12:27.017
Het gezellige, vrolijke leven. Toch?

212
00:12:33.006 --> 00:12:36.012
Ik heb die worsteling gezien. Al die jaren.

213
00:12:36.017 --> 00:12:40.014
Niet los kunnen laten van mij, de kinderen, kleinkinderen.

214
00:12:40.019 --> 00:12:45.018
Maar heel langzaam kenterde dat, omdat...

215
00:12:45.023 --> 00:12:53.001
het uitzicht op verbetering, want genezing is wellicht onmogelijk...

216
00:12:53.006 --> 00:12:56.016
maar verbetering wellicht, dat was er niet.

217
00:12:56.021 --> 00:13:03.019
Dus kwam bij haar steeds meer het besef: Zo wil en kan ik niet verder.

218
00:13:03.024 --> 00:13:07.017
Tjipke en Engelina dienen een verzoek tot euthanasie in.

219
00:13:07.022 --> 00:13:11.005
De huisarts gaat akkoord, maar er is geen tweede arts die dat doet.

220
00:13:11.010 --> 00:13:15.020
Het verzoek wordt afgewezen, omdat er geen ondraaglijk lijden is.

221
00:13:16.000 --> 00:13:19.003
Tjipke en Engelina zien nog maar EEN oplossing.

222
00:13:19.008 --> 00:13:25.009
Dan moet je het zelf doen. We bedachten het zelf maar te doen.

223
00:13:26.006 --> 00:13:28.020
Uit het leven stappen? Engelina dan.

224
00:13:29.000 --> 00:13:31.011
Ja. Daar heb ik haar bij geholpen.

225
00:13:31.016 --> 00:13:38.004
Stond iedereen erachter? Iedereen begreep het wel.

226
00:13:38.021 --> 00:13:41.000
Ja. Jij ook?

227
00:13:41.005 --> 00:13:44.012
Ik zeker. Ja. Maar stond je er ook achter?

228
00:13:44.017 --> 00:13:47.017
Ja. Want het is nogal wat.

229
00:13:47.022 --> 00:13:50.014
Ja. De vrouw van wie je zielsveel houdt.

230
00:13:50.019 --> 00:13:54.003
Helpen bij afscheid nemen van het leven. Dat klopt.

231
00:13:54.008 --> 00:13:59.001
Om eruit te stappen. Hoe moeilijk was dat voor je?

232
00:13:59.006 --> 00:14:01.015
Het is ontzettend moeilijk.

233
00:14:01.020 --> 00:14:07.013
Wat je eigenlijk doet, is elkaar de vrijheid weer teruggeven.

234
00:14:07.018 --> 00:14:11.016
Ik wilde gewoon dat haar lijden ophield.

235
00:14:11.021 --> 00:14:14.003
Klaar. Dat ze bevrijd zou worden.

236
00:14:14.008 --> 00:14:18.001
Dat ze geen pijn, verdriet en ellende meer zou hebben.

237
00:14:18.006 --> 00:14:24.012
En zij wilde mij de vrijheid teruggeven.

238
00:14:24.017 --> 00:14:27.022
'Zoek maar een leuke nieuwe vriendin', zei ze.

239
00:14:28.002 --> 00:14:34.023
'Koop maar een nieuwe auto.' Wat deed dat met je?

240
00:14:35.003 --> 00:14:38.024
Nou... dat heb ik wel ergens op schrift staan.

241
00:14:39.004 --> 00:14:43.009
Ze zei: 'Je krijgt straks ook mijn verzekeringsgeld.'

242
00:14:43.014 --> 00:14:46.011
'Koop er maar een mooie nieuwe auto voor.'

243
00:14:46.016 --> 00:14:49.015
Toen schreef ik terug: 'Ik hoef geen geld.'

244
00:14:49.020 --> 00:14:56.005
'Ik wil alleen maar nieuwe oren voor jou.' Ja.

245
00:14:58.016 --> 00:15:04.007
Op een avond in november 2011 neemt Engelina afscheid van haar kinderen, broer en zus.

246
00:15:04.012 --> 00:15:09.009
Als ze samen zijn, maakt Tjipke een papje van opgespaarde medicijnen.

247
00:15:09.014 --> 00:15:12.024
Hij is erbij als Engelina dat opdrinkt.

248
00:15:13.004 --> 00:15:17.015
Ik heb geen spoor van twijfel bij haar gezien.

249
00:15:17.020 --> 00:15:23.010
Geen moment van twijfel, of ze het wel moest doen.

250
00:15:23.015 --> 00:15:29.023
Moet ik het nu opdrinken? Ik zei: Ja. En hup, in EEN keer weg.

251
00:15:31.007 --> 00:15:34.004
Even later hebben we nog zo'n glas gedaan.

252
00:15:34.009 --> 00:15:39.010
Toen ben ik naast haar gaan liggen, hebben we elkaars hand vastgehouden.

253
00:15:41.014 --> 00:15:45.023
En... wachtend op wat er zou gebeuren.

254
00:15:46.003 --> 00:15:51.018
Maar er gebeurde niks eigenlijk. Ze raakte versuft en viel in slaap.

255
00:15:53.000 --> 00:15:58.018
En... de ademhaling werd wat trager, maar verder niet echt.

256
00:15:58.023 --> 00:16:02.003
Ze bleef gewoon leven. Ja.

257
00:16:02.008 --> 00:16:08.020
De volgende ochtend hoorde ik tiktiktik op het nachtkastje.

258
00:16:09.000 --> 00:16:13.015
Dat deed ze altijd, als ze me nodig had: kloppen op het nachtkastje.

259
00:16:13.020 --> 00:16:17.004
Het is altijd stil in huis, dus ik hoor het altijd.

260
00:16:17.009 --> 00:16:22.009
Dan kwam ik boven. Ze tikte op het nachtkastje dat ze me nodig had.

261
00:16:22.014 --> 00:16:25.009
Ik denk: Nee he, het zal toch niet zo zijn?

262
00:16:26.014 --> 00:16:28.024
Ze leefde nog. Ja.

263
00:16:29.004 --> 00:16:32.023
Gekker nog: ze zat rechtop. Hartstikke helder.

264
00:16:33.003 --> 00:16:36.000
Ik denk: wat nu? Maar ik liet niks blijken.

265
00:16:36.005 --> 00:16:42.012
Moeten we nu helemaal opnieuw beginnen vandaag?

266
00:16:43.009 --> 00:16:46.014
Moeten we het hele circus weer opnieuw doen?

267
00:16:46.019 --> 00:16:49.020
En ze zegt: Ik heb wel zin in een kopje koffie.

268
00:16:50.000 --> 00:16:52.007
Ik zeg: Dan ga ik dat voor je maken.

269
00:16:52.012 --> 00:16:58.016
Ik loop naar beneden en denk: Wat nu?

270
00:16:58.021 --> 00:17:01.014
Ik raak in verwarring.

271
00:17:01.019 --> 00:17:07.011
In paniek belt Tjipke de psychiater, die destijds hun euthanasieverzoek afwees.

272
00:17:09.023 --> 00:17:14.019
Ik zei: 'Dit is er aan de hand. Help ons alsjeblieft.'

273
00:17:14.024 --> 00:17:23.004
'Dit komt niet goed. Neem contact op met onze huisarts en kom tot een oplossing. Doe iets.'

274
00:17:23.009 --> 00:17:29.018
Ik heb daar uiteindelijk bij gezegd, om mijn wanhoopsvraag aan haar kracht bij te zetten:

275
00:17:29.023 --> 00:17:35.006
'Ik ben in staat een kussen op haar gezicht te drukken.'

276
00:17:35.011 --> 00:17:38.016
Dat heeft zij anders opgevat, of gehoord.

277
00:17:38.021 --> 00:17:46.024
En zij heeft daarop... de officier van justitie gebeld.

278
00:17:47.004 --> 00:17:49.023
Dat wist ik niet. Ik had ook geen idee.

279
00:17:50.003 --> 00:17:53.006
Mijn gedachten waren daar helemaal niet bij.

280
00:17:53.011 --> 00:17:56.005
Tot tien voor drie de bel ging.

281
00:17:58.018 --> 00:18:01.004
Ik denk: Wie kan dat zijn?

282
00:18:01.009 --> 00:18:07.013
Ik zie door de lamellen een agent en er ging nog geen lampje branden.

283
00:18:07.018 --> 00:18:10.005
Ik had niks in de gaten.

284
00:18:10.010 --> 00:18:14.022
Ik doe de deur open. Ik steek mijn hand uit om me voor te stellen.

285
00:18:15.002 --> 00:18:20.007
Ik wil ze binnen vragen, maar voor ik erg in had, stond ik buiten.

286
00:18:22.004 --> 00:18:26.019
Ik stond met mijn handen tegen de muur en werd in de boeien geslagen.

287
00:18:26.024 --> 00:18:32.010
Je werd gearresteerd. Ja. Ik werd afgevoerd naar het politiebureau.

288
00:18:32.015 --> 00:18:37.012
Ik riep nog tegen de rest, want er kwamen ook rechercheurs in burger...

289
00:18:37.017 --> 00:18:42.001
Doe zachtjes, want ze kan geen geluid verdragen.

290
00:18:42.006 --> 00:18:45.017
Niet praten. Je werd als een crimineel afgevoerd.

291
00:18:45.022 --> 00:18:47.012
Ja. Ja.

292
00:18:49.007 --> 00:18:52.023
Tjipke wordt gearresteerd wegens poging tot moord.

293
00:18:53.003 --> 00:18:55.022
Engelina komt op de intensive care.

294
00:18:56.002 --> 00:19:01.008
Ze doen alles om haar in leven te krijgen. Engelina herstelt weer.

295
00:19:01.013 --> 00:19:06.019
In afwachting van de rechtszaak mag Tjipke na 14 dagen de gevangenis verlaten.

296
00:19:06.024 --> 00:19:12.004
Toen ze me zag, was zo blij. Toen hebben elkaar echt omhelsd.

297
00:19:12.009 --> 00:19:17.013
Zo dubbel, want we hadden een heel andere uitkomst verwacht.

298
00:19:17.018 --> 00:19:23.000
En gewild. En dan vlieg je elkaar toch om de nek.

299
00:19:23.005 --> 00:19:27.015
Maar we wisten allebei dat het niet zo lang meer zou duren...

300
00:19:27.020 --> 00:19:32.021
voor de vraag opnieuw aan de orde zo komen. Dat was ook zo.

301
00:19:33.001 --> 00:19:39.012
Een paar maanden later doen Tjipke en Engelina een tweede poging.

302
00:19:39.017 --> 00:19:45.007
De rechtszaak tegen Tjipke is niet afgerond. Hij weet niet welke straf hem wacht.

303
00:19:45.012 --> 00:19:50.020
Als Engelina en de medicijnen neemt, verlaat hij daarom het huis.

304
00:19:51.000 --> 00:19:54.016
We hebben nog een laatste kopje koffie gedronken...

305
00:19:54.021 --> 00:20:00.007
en we hebben afscheid van elkaar genomen.

306
00:20:00.012 --> 00:20:04.019
En toen ben ik weggegaan. Hoe hebben jullie afscheid genomen?

307
00:20:04.024 --> 00:20:08.017
Met een dikke knuffel. En gezegd: Tot later.

308
00:20:08.022 --> 00:20:11.005
Ja.

309
00:20:11.010 --> 00:20:16.001
Wat voelde je toen? Ze was zo bang om te sterven.

310
00:20:16.006 --> 00:20:20.004
Ze dacht dat ze niet in de hemel zou komen.

311
00:20:21.016 --> 00:20:28.009
Ik heb haar gezegd: 'Als jij er niet komt, dan is er niemand.'

312
00:20:30.006 --> 00:20:33.013
Wat waren jullie laatste woorden tegen elkaar?

313
00:20:33.018 --> 00:20:37.015
Het laatste wat ze tegen mij zei, voor ik wegging, was...

314
00:20:37.020 --> 00:20:42.011
dat ze blij en dankbaar was, met mij te hebben geleefd.

315
00:20:42.016 --> 00:20:46.017
Met alles wat ik voor heb gedaan en geprobeerd te doen.

316
00:20:46.022 --> 00:20:49.017
Dat ze me altijd dankbaar zou zijn.

317
00:20:49.022 --> 00:20:56.020
Ja. En ik heb het vol liefde voor haar gedaan.

318
00:20:59.015 --> 00:21:01.002
Ja.

319
00:21:03.015 --> 00:21:07.004
Engelina blijft alleen, wachtend op de dood.

320
00:21:07.009 --> 00:21:10.016
Tjipke brengt de tijd door in zijn auto en hotelkamers.

321
00:21:10.021 --> 00:21:15.007
Na drie dagen rijdt hij terug en neemt contact op met de huisarts.

322
00:21:15.012 --> 00:21:19.011
Die moet officieel vaststellen of Engelina gestorven is.

323
00:21:19.016 --> 00:21:23.017
Hij komt in de kamer en zegt: 'Het is inderdaad afgelopen.'

324
00:21:23.022 --> 00:21:28.010
Wat gebeurde er toen met je? Dat is dubbel.

325
00:21:28.015 --> 00:21:34.010
Verdriet. Hartstikke verdrietig en tegelijk heel blij.

326
00:21:34.015 --> 00:21:39.008
Dat ze eindelijk klaar was met haar leven, met haar ellende.

327
00:21:39.013 --> 00:21:46.024
Dat die verschillende dingen in EEN keer bij je opkomen...

328
00:21:47.004 --> 00:21:51.019
was zo verdrietig. Ik was blij tegelijk.

329
00:21:51.024 --> 00:21:56.018
Dat ze eindelijk klaar was met haar lijden. Ja.

330
00:22:06.003 --> 00:22:09.004
Ben je uiteindelijk veroordeeld? Nee.

331
00:22:09.009 --> 00:22:13.018
Dat is wel wonderlijk, want daar had ik niet op gerekend.

332
00:22:13.023 --> 00:22:20.012
Waarom werd je niet veroordeeld? Ze vonden weliswaar bewezen...

333
00:22:20.017 --> 00:22:23.020
dat ik de medicijnen had klaargemaakt voor haar.

334
00:22:24.000 --> 00:22:27.017
Maar dat zij ze zelf had ingenomen.

335
00:22:27.022 --> 00:22:34.018
En er was gebleken dat zijzelf al heel lang een doodswens had.

336
00:22:34.023 --> 00:22:41.009
Maar het komt erop neer: Engelina heeft zelf het spul ingenomen.

337
00:22:41.014 --> 00:22:47.003
Dat heb ik niet gedaan. Daarom werd ik uiteindelijk vrijgesproken.

338
00:22:47.008 --> 00:22:52.003
Van alles. Was je niet liefst bij haar geweest, haar hand vasthouden?

339
00:22:52.008 --> 00:22:56.005
Jawel. Het is hartstikke krom, ik ben vrijgesproken...

340
00:22:56.010 --> 00:23:02.021
dus ik had er gewoon bij kunnen zijn. Het had gewoon gekund.

341
00:23:03.024 --> 00:23:08.003
Je mag rustig bij zelfdoding zijn, als je maar niet meehelpt.

342
00:23:10.016 --> 00:23:14.011
Hadden we dat maar geweten.

343
00:23:14.016 --> 00:23:18.004
Het is een halfjaar geleden dat Engelina overleed.

344
00:23:18.009 --> 00:23:21.017
Tjipke probeert zijn leven weer op te bouwen.

345
00:23:21.022 --> 00:23:30.007
Nu, langzaam komt er meer ruimte voor mij om... het te verwerken.

346
00:23:30.012 --> 00:23:34.014
Die ruimte moet nog komen en die komt wel.

347
00:23:34.019 --> 00:23:38.007
Die komt samen met mijn kinderen en kleinkinderen.

348
00:23:38.012 --> 00:23:41.016
Daar kan ik nu weer van genieten. Dat komt wel.

349
00:23:49.024 --> 00:23:56.013
Ik heb het vol liefde voor haar gedaan. Ja.

