WEBVTT

1
02:24:03.000 --> 02:24:04.012
888

2
00:02:15.005 --> 00:02:16.023
Vanavond in KRO Brandpunt:

3
00:02:17.003 --> 00:02:20.018
Ouders die op papier dood zijn, maar in werkelijkheid nog leven.

4
00:02:20.023 --> 00:02:24.012
En wanhopig op zoek zijn naar hun kinderen, die in Nederland geadopteerd zijn.

5
00:02:24.017 --> 00:02:26.010
Dit is zijn moeder.

6
00:02:26.015 --> 00:02:29.013
Er wordt beweerd dat zij is overleden.

7
00:02:29.018 --> 00:02:33.002
En toch heeft zij drie jaar geleden een foto van hem gekregen.

8
00:02:33.007 --> 00:02:34.024
Rara, hoe kan dat?

9
00:02:35.004 --> 00:02:39.011
Kinderhandel. Waarom adoptie uit Ethiopie gestopt moet worden.

10
00:02:39.016 --> 00:02:40.022
En in Brandpunt:

11
00:02:41.002 --> 00:02:43.000
Nergens weten we zo weinig van als hoe het werkt in ons brein.

12
00:02:43.005 --> 00:02:48.007
Dat geheim wil president Obama gaan ontrafelen door onze hersenen in kaart te brengen.

13
00:02:57.009 --> 00:02:59.016
En in Brandpunt: Jasper S. bekende de moord op Marianne Vaatstra.

14
00:02:59.021 --> 00:03:01.017
Het was dus geen asielzoeker.

15
00:03:01.022 --> 00:03:06.003
Aan de vooravond van het proces de hetze, de gekte, de geruchtenvorming van toen.

16
00:03:06.008 --> 00:03:08.024
Maar de vreemdeling kwam uit eigen kring.

17
00:03:09.004 --> 00:03:15.001
Dan moet je eigenlijk denken: Wat hebben wij 13 jaar terug in de verkeerde richting gezocht.

18
00:03:27.016 --> 00:03:29.006
Gesjoemel met geboortebewijzen.

19
00:03:29.011 --> 00:03:32.009
Doodverklaarde biologische ouders die nog gewoon in leven zijn.

20
00:03:32.014 --> 00:03:33.009
Dit is zijn moeder.

21
00:03:33.014 --> 00:03:36.024
En voor het eerst in de geschiedenis een Nederlandse adoptie die is vernietigd.

22
00:03:37.004 --> 00:03:38.013
Het is een unieke zaak.

23
00:03:38.018 --> 00:03:43.007
Dit is je moeder? Ja. Ze wilden natuurlijk gerechtigheid.

24
00:03:43.012 --> 00:03:45.008
Het gaat om de adoptie van Betty.

25
00:03:45.013 --> 00:03:48.006
Twee jaar geleden gingen we met haar terug naar Ethiopie.

26
00:03:48.011 --> 00:03:51.014
Op zoek naar haar biologische ouders.

27
00:03:51.019 --> 00:03:56.002
Haar ouders die op papier dood waren verklaard omdat Betty dan makkelijker geadopteerd kon worden.

28
00:04:10.002 --> 00:04:12.005
Inmiddels blijkt Betty geen uitzondering.

29
00:04:12.010 --> 00:04:15.018
Er zijn meer kinderen waarbij met de procedure voor adoptie naar Nederland is gefraudeerd.

30
00:04:15.023 --> 00:04:18.011
Dit is een ontmoeting van Emanuel met zijn moeder.

31
00:04:18.016 --> 00:04:20.011
Maar dan voor de tweede keer.

32
00:04:20.016 --> 00:04:23.003
Er is ons verteld: De ouders zijn overleden aan aids.

33
00:04:23.008 --> 00:04:28.003
Dan is de conclusie dat je in Ethiopie gezinnen kapot maakt...

34
00:04:28.008 --> 00:04:30.016
omdat hier mensen een gezin willen vormen.

35
00:04:30.021 --> 00:04:37.021
Ik weet van de contactpersoon in Ethiopie dat er gezocht naar een kind Adanu, naar een kind Jeruz.

36
00:04:38.001 --> 00:04:39.015
Vanavond in Brandpunt.

37
00:04:39.020 --> 00:04:41.021
Waarom adopties uit Ethiopie stilgelegd moeten worden.

38
00:04:54.019 --> 00:04:58.003
Betty, ze heeft haar oude identiteit weer terug. Een unicum.

39
00:04:58.008 --> 00:05:04.006
Niet eerder heeft een Ethiopische rechter een adoptie ongedaan gemaakt.

40
00:05:04.011 --> 00:05:09.013
Dat is dan de voornaam van je vader. In mijn geval is het Demoze.

41
00:05:09.018 --> 00:05:12.007
Dat betekent 'my salary' in het Engels.

42
00:05:12.012 --> 00:05:16.018
Dat is natuurlijk wel...

43
00:05:16.023 --> 00:05:18.010
Elke keer als ik dat hoor, krijg ik een glimlach.

44
00:05:18.015 --> 00:05:22.003
Ik vind het zelf een hele mooie naam.

45
00:05:22.008 --> 00:05:24.020
Even kijken of we foto's hebben. We hebben veel foto's.

46
00:05:25.000 --> 00:05:27.024
Je wilt weer graag kind van je vader en moeder worden. Ja, graag.

47
00:05:28.004 --> 00:05:32.010
Volgens mij, op dit moment, hoorden we net de uitspraak.

48
00:05:32.015 --> 00:05:36.010
Toen las ik het via een sms. Wat stond er op?

49
00:05:36.015 --> 00:05:41.020
Gefeliciteerd, jullie hebben gewonnen. In het Engels.

50
00:05:42.000 --> 00:05:46.017
Wat dacht je toen? Ik was blij. Iedereen knuffelen.

51
00:05:46.022 --> 00:05:51.014
Mensen moesten zelfs huilen.

52
00:05:51.019 --> 00:05:56.004
Ik hoop dat ik een voorbeeld ben voor andere kinderen.

53
00:05:56.009 --> 00:05:57.024
Welk voorbeeld zou je willen zijn.

54
00:05:58.004 --> 00:06:03.024
Van, eh... Als je gerechtigheid wilt, dat je er wat aan moet doen.

55
00:06:04.004 --> 00:06:06.011
Strijden voor gerechtigheid.

56
00:06:06.016 --> 00:06:09.010
Het zijn de woorden uit de mond van een jonge tiener.

57
00:06:09.015 --> 00:06:11.010
Op haar 7e wordt Betty geadopteerd.

58
00:06:11.015 --> 00:06:14.020
En van de ene op de andere dag weggehaald bij haar biologische ouders.

59
00:06:15.000 --> 00:06:17.023
Met haar adoptiepapieren is gerommeld.

60
00:06:18.003 --> 00:06:19.024
Haar geboortedatum wordt vervalst.

61
00:06:20.004 --> 00:06:23.022
En haar ouders zijn op papier overleden.

62
00:06:24.002 --> 00:06:31.000
Ik was al 7 jaar. Dus dan onthoud je heel veel wat er vroeger is gebeurd.

63
00:06:31.005 --> 00:06:35.009
De adoptie loopt na een aantal jaar mis en Betty wordt uit huis geplaatst.

64
00:06:35.014 --> 00:06:39.000
Haar toenmalige schooljuf Loes ontfermt zich over haar.

65
00:06:39.005 --> 00:06:41.008
Sindsdien woont Betty bij haar.

66
00:06:41.013 --> 00:06:44.013
Nu denk ik eigenlijk altijd: Wat zou het verhaal er achter zijn?

67
00:06:46.013 --> 00:06:49.000
Als ik zie of hoor dat mensen een kind geadopteerd hebben...

68
00:06:49.005 --> 00:06:51.012
denk ik altijd: Klopt het verhaal dat er achter zit?

69
00:06:51.017 --> 00:06:55.006
Is alles wel goed gegaan met de adoptie? Is het goed uitgezocht?

70
00:06:55.011 --> 00:06:58.015
21,3 kilo. Je cadeautjes moeten er uit.

71
00:06:58.020 --> 00:07:03.010
Twee jaar geleden gaat Betty samen met Loes op zoek naar haar biologische ouders in Ethiopie.

72
00:07:03.015 --> 00:07:08.000
We mogen mee en filmen haar zoektocht.

73
00:07:08.005 --> 00:07:10.007
Ze hebben dezelfde oren als ik.

74
00:07:10.012 --> 00:07:14.016
De hoofdstad Addis Abeba. Een merkwaardige omgeving voor Betty.

75
00:07:14.021 --> 00:07:17.017
Onbekend, maar tegelijkertijd ook heel vertrouwd.

76
00:07:17.022 --> 00:07:21.005
Niet huilen. Alsjeblieft niet huilen. Het is niet erg.

77
00:07:21.010 --> 00:07:24.003
Ik ga huilen.

78
00:07:24.008 --> 00:07:27.015
In het hotel wordt ze na 6 jaar herenigd met haar ouders.

79
00:07:27.020 --> 00:07:31.010
Dit is je moeder. Die lijkt op je.

80
00:07:31.015 --> 00:07:34.016
Ik herken je broer van de foto.

81
00:07:45.010 --> 00:07:47.009
In de dagen daarna ontmoet ze de rest van haar familie...

82
00:07:47.014 --> 00:07:50.000
en wordt langzaam duidelijk wat er is gebeurd.

83
00:07:50.005 --> 00:07:52.020
Waarom ze is geadopteerd.

84
00:08:12.014 --> 00:08:15.023
Volgens de adoptiepapieren zijn Betty's ouders overleden.

85
00:08:16.003 --> 00:08:19.000
Maar de waarheid is dat ze met hun rug tegen de muur stonden.

86
00:08:19.005 --> 00:08:21.021
Ze geven hun dochter af aan het opvanghuis van Wereldkinderen.

87
00:08:22.001 --> 00:08:23.020
Met het idee dat het tijdelijk zal zijn.

88
00:08:24.000 --> 00:08:27.006
Dat ze Betty terug kunnen krijgen als het weer beter gaat.

89
00:08:27.011 --> 00:08:31.014
Maar dat blijkt niet zo te zijn. Betty is definitief naar Nederland.

90
00:08:35.006 --> 00:08:36.014
Dat zijn zware termen.

91
00:08:42.006 --> 00:08:46.014
We spreken deze week met Roelie Post van de organisatie Against Child Trafficking.

92
00:08:46.019 --> 00:08:49.019
Ze heeft onderzoek gedaan naar adopties uit Ethiopie.

93
00:08:49.024 --> 00:08:51.021
Haar conclusies zijn schokkend.

94
00:08:52.001 --> 00:08:57.010
De belangrijkste conclusies zijn dat het hele systeem van corruptie aan elkaar vast hangt, van bedrog.

95
00:08:59.015 --> 00:09:08.002
Dat kinderen niet uit weeshuizen komen, maar dat kinderen actief geronseld worden...

96
00:09:08.007 --> 00:09:11.011
door mensen die bij de adoptie betrokken zijn.

97
00:09:11.016 --> 00:09:17.003
Dat die kinderen uit hun Ethiopische families worden gehaald om ze in Nederlandse gezinnen te plaatsen.

98
00:09:17.008 --> 00:09:20.019
Dus, adoptie maakt gezinnen kapot om ze hier te creeren.

99
00:09:20.024 --> 00:09:26.010
Opvallend genoeg is het onderzoek gedaan in opdracht van adoptieorganisatie Wereldkinderen.

100
00:09:26.015 --> 00:09:30.017
Maar na het lezen van de conclusies verdwijnt het rapport in een la.

101
00:09:30.022 --> 00:09:32.018
Het licht kennelijk allemaal te gevoelig.

102
00:09:32.023 --> 00:09:37.010
Er zijn veel meer gezinnen die op zoek zijn naar hun kinderen.

103
00:09:37.015 --> 00:09:41.004
Ethiopische, biologische ouders die op zoek zijn naar hun kinderen die in Nederland geadopteerd zijn. Ja.

104
00:09:41.009 --> 00:09:42.014
Nog steeds op zoek.

105
00:09:42.019 --> 00:09:44.018
Nog steeds op zoek, want er is geen reactie uit Nederland.

106
00:09:48.003 --> 00:09:51.013
Ook wij stuitten twee jaar geleden in Ethiopie op verschillende moeders die ons om hulp vragen.

107
00:09:51.018 --> 00:09:56.007
We ontmoeten een Ethiopische vrouw die op zoek is naar de zoon van haar zus.

108
00:09:56.012 --> 00:09:59.022
Die had haar zoontje achtergelaten bij familie omdat ze moest werken.

109
00:10:00.002 --> 00:10:02.009
Ze heeft hem nooit meer gezien en werd gek van verdriet.

110
00:10:21.001 --> 00:10:24.007
Een jaar na onze eerdere uitzending over adopties uit Ethiopie heb ik een bizarre ontmoeting.

111
00:10:24.012 --> 00:10:29.019
Ik kom toevallig in contact met een vrouw die ook een kind uit Ethiopie geadopteerd heeft.

112
00:10:29.024 --> 00:10:33.023
Astrid Lammers, adoptiemoeder van Amanuel.

113
00:10:34.003 --> 00:10:36.010
Na het zien van de reportage 2 jaar geleden, vermoedt ze...

114
00:10:36.015 --> 00:10:40.018
dat het om de biologische moeder van haar zoontje zou kunnen gaan.

115
00:10:40.023 --> 00:10:43.013
Ja, nu ken ik die foto's.

116
00:10:43.018 --> 00:10:47.003
Ja.

117
00:10:47.008 --> 00:10:51.005
Na de uitzending belt Astrid met Wereldkinderen voor meer informatie.

118
00:10:51.010 --> 00:10:55.011
Daar beloven ze het te gaan onderzoeken.

119
00:10:55.016 --> 00:10:58.003
Toen heb ik in 2011 niks meer gehoord van Wereldkinderen.

120
00:10:58.008 --> 00:11:00.009
Ik moest vasthouden aan het verhaal dat zij me hadden gegeven.

121
00:11:00.014 --> 00:11:03.006
Namelijk: Ouders zijn overleden.

122
00:11:03.011 --> 00:11:07.015
Vervolgens gaat onze contactpersoon in Ethiopie voor Astrid op zoek.

123
00:11:07.020 --> 00:11:10.003
Al na 3 weken komt het verlossende antwoord.

124
00:11:10.008 --> 00:11:13.021
Dit is inderdaad de biologische moeder van Amanuel.

125
00:11:14.001 --> 00:11:18.000
Dit is zijn moeder in omhelzing met Amanuel. Mooi. Ja.

126
00:11:18.005 --> 00:11:20.008
Dit heeft ons heel veel rust gebracht.

127
00:11:20.013 --> 00:11:24.024
Ik heb een zoon die denk ik, nu evenwichtiger groot kan worden.

128
00:11:25.004 --> 00:11:29.004
Hij weet nu, ooit is hem zijn identiteit afgenomen.

129
00:11:29.009 --> 00:11:32.016
Voor ons geeft het heel veel rust.

130
00:11:32.021 --> 00:11:36.006
Voor zijn moeder geeft het heel veel rust.

131
00:11:36.011 --> 00:11:38.013
Dat betekent dat mijn kind gelukkiger groot kan worden.

132
00:11:38.018 --> 00:11:41.005
Tijdens het bezoek aan Ethiopie doet Astrid een merkwaardige ontdekking.

133
00:11:41.010 --> 00:11:47.021
De biologische moeder is al jaren in het bezit van een foto van Amanuel die Astrid gemaakt heeft.

134
00:11:48.001 --> 00:11:51.004
Ik heb bij de eerste ontmoeting begrepen dat ze...

135
00:11:51.009 --> 00:11:55.024
deze foto van Amanuel heeft gekregen via Wereldkinderen.

136
00:11:56.004 --> 00:11:59.010
Hoe kan een moeder die is overleden een foto krijgen?

137
00:11:59.015 --> 00:12:01.016
We confronteren Wereldkinderen met de informatie.

138
00:12:01.021 --> 00:12:05.003
Ze willen niet voor camera reageren, maar laten in een email weten:

139
00:12:19.014 --> 00:12:22.009
Hoezo, geholpen door Wereldkinderen?

140
00:12:22.014 --> 00:12:25.014
Astrid heeft nooit de juiste informatie van hen gekregen.

141
00:12:25.019 --> 00:12:28.018
Ze laat het er niet bij zitten.

142
00:12:28.023 --> 00:12:32.000
Ik vind dat wij daar recht op hebben.

143
00:12:32.005 --> 00:12:35.017
Het is informatie van ons en voor ons.

144
00:12:35.022 --> 00:12:38.010
En ik vind het een plicht van adoptieorganisaties, Wereldkinderen is niet de enige...

145
00:12:38.015 --> 00:12:41.002
Ik vind het de plicht van adoptieorganisaties om die informatie door te geven.

146
00:12:41.007 --> 00:12:43.007
Waarom wordt die informatie niet gegeven? Ik weet het niet.

147
00:12:43.012 --> 00:12:47.002
Ik weet niet wat voor belangen daar achter zitten. Nee.

148
00:12:47.007 --> 00:12:50.022
Het verschil van rijkdom en armoede tussen de landen is zo groot...

149
00:12:54.003 --> 00:12:56.010
Het verschil van rijkdom en armoede tussen de landen is zo groot...

150
00:12:56.015 --> 00:13:00.008
dat als er een vraag komt om kinderen te kopen, in feite...

151
00:13:00.013 --> 00:13:02.009
dan wordt die vraag vervuld.

152
00:13:02.014 --> 00:13:04.019
Ethiopische ouders die op zoek zijn naar hun kind.

153
00:13:04.024 --> 00:13:09.004
Kinderen die te horen krijgen dat hun biologische ouders dood zijn.

154
00:13:09.009 --> 00:13:13.000
En adoptieouders die in Nederland geen informatie krijgen...

155
00:13:13.005 --> 00:13:17.012
en in onzekerheid zijn over de adoptieprocedure van hun kind.

156
00:13:17.017 --> 00:13:20.024
Zij zijn de slachtoffers van een falend adoptiebeleid.

157
00:13:21.004 --> 00:13:24.008
We spreken PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt.

158
00:13:24.013 --> 00:13:28.013
Als u dit soort verhalen hoort, wat denkt u dan?

159
00:13:28.018 --> 00:13:30.020
Dan schrik ik vooral.

160
00:13:31.000 --> 00:13:34.015
Veel mensen die adopteren doen dat met de beste bedoelingen.

161
00:13:34.020 --> 00:13:37.008
Je moet er van uit gaan dat het klopt.

162
00:13:37.013 --> 00:13:40.007
Dat die beste bedoelingen niet veranderen in een nachtmerrie van kinderhandel.

163
00:13:40.012 --> 00:13:43.015
En als overheid, als we daarmee akkoord gaan, moeten we het echt goed regelen.

164
00:13:43.020 --> 00:13:47.005
En verhalen zoals u nu heeft, schrik ik ontzettend van.

165
00:13:47.010 --> 00:13:54.001
Het ministerie van Justitie laat weten dat ze in 2010 extra waarborgen hebben ingebouwd...

166
00:13:54.006 --> 00:13:58.014
en dat problemen met nieuwe adopties hiermee verholpen moeten zijn.

167
00:13:58.019 --> 00:14:02.012
Voor Recourt is dat niet voldoende.

168
00:14:02.017 --> 00:14:04.013
Wat ik zou doen is aan de staatssecretaris vragen...

169
00:14:04.018 --> 00:14:08.010
om de adoptie in Nederland ogenblikkelijk uit Ethiopie stop te zetten.

170
00:14:08.015 --> 00:14:11.016
En heel goed gaan uitzoeken hoe het zit voor we er verder mee gaan.

171
00:14:11.021 --> 00:14:14.010
Want mensenhandel, kinderhandel of iets wat daar tussen zit...

172
00:14:14.015 --> 00:14:17.013
kunnen we op geen enkele manier als overheid goedkeuren.

173
00:14:17.018 --> 00:14:20.023
Het is niet goed voor de kinderen, niet goed voor de adoptieouders.

174
00:14:21.003 --> 00:14:23.017
En niet goed voor de natuurlijke ouders die er nog zijn in Ethiopie.

175
00:14:23.022 --> 00:14:26.015
Kortom, stoppen in Nederland, maar ook het liefst stoppen in Europa.

176
00:14:26.020 --> 00:14:30.003
Want Nederland is niet het enige land waar de kinderen naar toe gaan dus laten we het iets breder zien.

177
00:14:30.008 --> 00:14:33.008
Het is in het belang van het kind en laten we dus ook binnen de Europese Unie dat aanpakken.

178
00:14:40.000 --> 00:14:44.004
Dit heeft niets meer te maken met het beschermen van kinderen of kinderrechten...

179
00:14:44.009 --> 00:14:47.019
maar met het ronselen van kinderen voor adoptie.

180
00:14:47.024 --> 00:14:51.014
Dus wat zou Nederland moeten doen wat u betreft? Stoppen.

181
00:14:51.019 --> 00:14:55.017
Stilleggen? Gewoon compleet stoppen met adopties. Ja.

182
00:14:55.022 --> 00:14:59.019
Australie heeft inmiddels de adopties uit Ethiopie stilgelegd.

183
00:14:59.024 --> 00:15:06.006
Reden: Het adoptiesysteem in Ethiopie is onvoorspelbaar, onzeker en onethisch.

184
00:15:06.011 --> 00:15:09.023
Je bent nu weer een dochter van je vader en moeder geworden.

185
00:15:10.003 --> 00:15:12.019
Hoe hoop je dat je toekomst er uit ziet?

186
00:15:12.024 --> 00:15:15.002
Ehm, mijn toekomst?

187
00:15:15.007 --> 00:15:20.019
Ik hoop eerst op een diploma. Een goede baan.

188
00:15:20.024 --> 00:15:24.012
En eh... misschien wel een hele leuke vriend.

189
00:15:24.017 --> 00:15:31.006
En dat ik dan bijvoorbeeld een huis daar heb om af en toe daar naar toe te gaan.

190
00:15:31.011 --> 00:15:35.020
Maar ik denk dat ik daar niet permanent ga wonen.

191
00:15:36.000 --> 00:15:42.012
Ik denk dat ik toch heel erg ben verwesterd, als dat bestaat dat woord.

192
00:15:42.017 --> 00:15:47.004
Dus ik zou er graag naar toe terug willen gaan, maar niet blijven wonen.

193
00:15:47.009 --> 00:15:49.019
Een adoptie ongedaan gemaakt. Onduidelijkheid over procedures.

194
00:15:49.024 --> 00:15:55.000
Wilt u weten wat de mogelijke gevolgen zijn, kijk dan op onze website.

195
00:16:09.001 --> 00:16:13.003
Bijna alles wat u en ik doen, weten en voelen...

196
00:16:13.008 --> 00:16:17.008
wordt aangestuurd door nog geen 1,5 kilo saaie, grijze hersenmassa: ons brein.

197
00:16:17.013 --> 00:16:27.011
Nog altijd is het een van de grootste mysteries, ook voor wetenschappers.

198
00:16:27.016 --> 00:16:32.011
Om ons brein te begrijpen, wil president Obama miljoenen investeren om het in kaart te brengen.

199
00:16:39.010 --> 00:16:41.009
Wetenschappers zijn opgewonden.

200
00:16:41.020 --> 00:16:43.001
Ik vind het een fantastisch idee.

201
00:16:43.006 --> 00:16:47.021
Dat is het laatste onontgonnen terrein in onze wetenschap.

202
00:16:48.001 --> 00:16:51.017
Dat ontrafelen is verschrikkelijk moeilijk, maar ook mooi.

203
00:16:51.022 --> 00:16:55.020
Ook grote bedrijven als Google en Microsoft staat te trappelen.

204
00:16:56.000 --> 00:16:59.001
hier valt niet alleen genezing, maar ook geld te verdienen.

205
00:17:01.009 --> 00:17:06.003
Als we dementie zouden kunnen oplossen, zouden we veel kosten besparen.

206
00:17:06.008 --> 00:17:08.021
De kaart van ons brein.

207
00:17:09.001 --> 00:17:11.018
Welke geheimen gaat hij ontrafelen en met welke gevolgen?

208
00:17:11.023 --> 00:17:16.019
Het kleinste straatje van onze wereld is in kaart gebracht, net als ons DNA.

209
00:17:16.024 --> 00:17:18.023
Zo goed als we de weg weten in de wereld, zo slecht vinden we die in ons eigen hoofd.

210
00:17:19.003 --> 00:17:23.021
Bestemming bereikt.

211
00:17:24.001 --> 00:17:27.012
Behalve hersenonderzoekers als Jeroen Geurts, hoogleraar neurowetenschappen.

212
00:17:27.017 --> 00:17:32.015
Wat gebeurt er in ons brein als wij elkaar een hand geven?

213
00:17:32.020 --> 00:17:34.023
Een heleboel.

214
00:17:35.003 --> 00:17:38.004
De beweging moet gepland en uitgevoerd worden.

215
00:17:38.009 --> 00:17:41.015
Er wordt gecontroleerd of het wel goed gaat.

216
00:17:41.020 --> 00:17:43.021
Of we onze hand niet te ver uitsteken, of te dicht bij.

217
00:17:44.001 --> 00:17:47.024
Dat wordt allemaal hier aangestuurd? Ja.

218
00:17:48.004 --> 00:17:51.000
Het gekke is, als ik u deze hand geef, wordt het hier geregeld.

219
00:17:51.005 --> 00:17:53.005
Als ik u deze hand geef, wordt het daar geregeld.

220
00:17:53.010 --> 00:17:55.001
Het gaat kruislings. Ja.

221
00:17:55.006 --> 00:17:56.023
Ik ben met de Tomtom hiernaartoe gereden.

222
00:17:57.003 --> 00:17:58.022
Elk straatje in Nederland is in kaart gebracht.

223
00:17:59.002 --> 00:18:02.011
Wat is het verschil met de kaart van onze hersenen, die gemaakt gaat worden?

224
00:18:02.016 --> 00:18:08.014
De kaart van onze hersenen gaat er een beetje zo uitzien.

225
00:18:08.019 --> 00:18:13.001
Als we genoeg geld en geduld hebben, kunnen we die in dunne plakjes snijden.

226
00:18:13.006 --> 00:18:18.016
Elke cel en elk contactpunt tussen de cellen kunnen we in kaart brengen.

227
00:18:18.021 --> 00:18:24.008
Hopelijk snappen we dan een beetje wat daar gebeurt.

228
00:18:24.013 --> 00:18:27.015
Geen brandweerman, maar professor wilde Jeroen Geurts worden.

229
00:18:27.020 --> 00:18:30.006
Hier zie je een Alzheimer-casus.

230
00:18:30.011 --> 00:18:33.001
De eerste keer dat hij als student snijdt in een schapenbrein..

231
00:18:33.006 --> 00:18:37.008
wil hij niets liever dan de complexiteit van onze hersenen doorgronden.

232
00:18:37.013 --> 00:18:42.005
Nu is hij de jongste professor aan het VU Medisch Centrum Amsterdam en wacht hij, op een telefoontje.

233
00:18:42.010 --> 00:18:44.020
Als Obama mij belt, bedoelt u?

234
00:18:45.000 --> 00:18:47.002
Dan doe ik mee, absoluut.

235
00:18:47.007 --> 00:18:49.006
Welk deel van het onderzoek wil je doen?

236
00:18:49.011 --> 00:18:52.014
Ik ben klinisch onderzoeker, dus ik kijk voornamelijk naar ziekten.

237
00:18:52.019 --> 00:18:57.018
Daar kan ik het meeste aan bijdragen.

238
00:18:57.023 --> 00:19:01.009
Maar ik zou het mooi vinden als ik zou kunnen meedenken...

239
00:19:01.014 --> 00:19:03.011
over het bestrijden van dementie.

240
00:19:03.016 --> 00:19:09.015
En om tegelijkertijd iets te begrijpen...

241
00:19:09.020 --> 00:19:14.002
van het fundamentele karakter van het menselijk bewustzijn.

242
00:19:14.007 --> 00:19:21.000
Hersenonderzoeker Victor Lamme onderzoekt, dat grootste mysterie van onze hersenen: ons bewustzijn.

243
00:19:21.005 --> 00:19:25.022
Dit is eigenlijk een soort kaart van het brein.

244
00:19:26.002 --> 00:19:28.018
Hier zie je allerlei gedeeltes zitten.

245
00:19:28.023 --> 00:19:31.002
Dit stuk heeft te maken met ons geheugen.

246
00:19:31.007 --> 00:19:33.017
Dit stuk bepaalt onze beslissingen.

247
00:19:33.022 --> 00:19:35.013
Dat wordt ook wel genoemd de koopknop.

248
00:19:35.018 --> 00:19:39.018
Lamme is hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en doet veel onderzoek met de hersenscan...

249
00:19:39.023 --> 00:19:44.020
waarvan hij beweert dat die iemand beter kent, dan de persoon zelf.

250
00:19:45.000 --> 00:19:47.014
Hoe weinig we weten wij over ons brein?

251
00:19:47.019 --> 00:19:50.000
Essentiele dingen.

252
00:19:50.005 --> 00:19:52.002
Hoe kan het dat we bewustzijn hebben?

253
00:19:52.007 --> 00:19:53.019
Hoe werkt het geheugen?

254
00:19:53.024 --> 00:19:54.024
Hoe nemen we beslissingen?

255
00:19:55.004 --> 00:19:56.006
Wie zijn wij eigenlijk?

256
00:19:56.011 --> 00:19:59.004
Daar weten we nog zo weinig van.

257
00:19:59.009 --> 00:20:02.006
Heel goed dat er eindelijk geld naartoe gaat.

258
00:20:02.011 --> 00:20:05.019
Wat zijn uw grootste vragen als hersenonderzoeker?

259
00:20:05.024 --> 00:20:08.007
De belangrijkste vraag is wat mij betreft:

260
00:20:08.012 --> 00:20:14.014
Hoe kan het dat je met die 1,5 kilo vet en eiwitten in je hoofd bewustzijn hebt?

261
00:20:14.019 --> 00:20:16.002
Hoe kan het dat ik jou bewust zie?

262
00:20:16.007 --> 00:20:18.007
Hoe werkt dat?

263
00:20:18.012 --> 00:20:22.014
Als een fototoestel maar jou kijkt, wordt er ook een beeld van jou opgenomen.

264
00:20:22.019 --> 00:20:25.024
Maar in het fototoestel vindt geen bewuste sensatie van jou plaats.

265
00:20:26.004 --> 00:20:29.013
Er zijn zelfs fototoestellen die gezichten herkennen.

266
00:20:29.018 --> 00:20:34.023
Het fototoestel herkent jouw gezicht, maar heeft toch geen bewuste ervaring.

267
00:20:35.003 --> 00:20:36.015
En die heb ik wel.

268
00:20:36.020 --> 00:20:38.024
Hoe dat werkt, is het grote mysterie.

269
00:20:39.004 --> 00:20:42.004
In een ziekenhuis in Parijs heeft men sinds enkele jaren een toestel in gebruik...

270
00:20:42.009 --> 00:20:45.007
waarmee de elektrische lading van de verschillende delen van de hersenen...

271
00:20:45.012 --> 00:20:49.005
kan worden opgetekend in een encefalogram.

272
00:20:49.010 --> 00:20:53.011
Het laatste mysterie van de wetenschap gaat in kaart gebracht worden: ons brein.

273
00:20:53.016 --> 00:20:56.011
Al eeuwen breken filosofen hun hoofd erover en zoeken onderzoekers technieken...

274
00:20:56.016 --> 00:21:00.004
om erachter te komen hoe ze werken.

275
00:21:00.009 --> 00:21:05.007
Ons brein is in feite een homp vlees, zou je kunnen zeggen.

276
00:21:05.012 --> 00:21:08.001
Dat is meteen zo interessant.

277
00:21:08.006 --> 00:21:16.011
Hoe kan 1,5 kilo vlees zoiets ingewikkelds als bijvoorbeeld de menselijke geest voortbrengen?

278
00:21:18.002 --> 00:21:20.019
Daar zit het allemaal in.

279
00:21:20.024 --> 00:21:22.017
Hoe onderzoek je hersenen?

280
00:21:22.022 --> 00:21:26.002
Je kunt er op verschillende manieren naar kijken.

281
00:21:26.007 --> 00:21:28.016
Je kunt kijken naar de anatomie, dan zie hoe het eruit ziet.

282
00:21:28.021 --> 00:21:29.023
Dat zegt natuurlijk niet zoveel, je wilt weten hoe het werkt.

283
00:21:30.003 --> 00:21:34.022
Dan moet je kijken hoe de zenuwcellen met elkaar in verbinding staan...

284
00:21:35.002 --> 00:21:38.019
en welke signalen zij aan elkaar doorgeven.

285
00:21:38.024 --> 00:21:42.012
Dat kan met elektrodes en met hersenscans.

286
00:21:42.017 --> 00:21:45.006
Zo kun je bij mensen kijken hoe de zenuwcellen signalen aan elkaar doorgeven.

287
00:21:45.011 --> 00:21:52.003
Je kunt de hersenenactiviteit beinvloeden met medicijnen of elektrische pulsen.

288
00:21:52.008 --> 00:21:55.008
Er zijn allerlei manieren om te kijken wat het brein doet.

289
00:21:55.013 --> 00:22:01.018
Een hele hoop cellen die met elkaar praten, die signalen aan elkaar doorgeven...

290
00:22:01.023 --> 00:22:07.018
en dat leidt dan op de een of andere manier tot menselijk gedrag, tot bewustzijn...

291
00:22:07.023 --> 00:22:09.014
tot hogere menselijke functies.

292
00:22:09.019 --> 00:22:11.019
Hoe werkt dat? Dat weet niemand.

293
00:22:11.024 --> 00:22:15.004
POLYGOON: Voor het rÈontgenonderzoek is een nieuw middel ter beschikking gekomen.

294
00:22:15.009 --> 00:22:19.013
Van snijtafel naar ingewikkelde computers als hersenscan en MRI.

295
00:22:19.018 --> 00:22:24.001
Veel meer dan een tipje van de sluier hebben ze tot nu toe nog niet opgelicht.

296
00:22:24.006 --> 00:22:28.008
Als we een brein voor ons hebben liggen, dat is eigenlijk de harde schijf van een persoon.

297
00:22:28.013 --> 00:22:32.021
Daar zit eigenlijk alles in. Een leven geleefd zit in dat brein.

298
00:22:33.001 --> 00:22:37.020
Dat is natuurlijk bijna mystiek te noemen.

299
00:22:38.000 --> 00:22:42.019
Dat zit daar opgeslagen, in allerlei verbindingen tussen hersencellen.

300
00:22:42.024 --> 00:22:47.024
Dat ontrafelen is verschrikkelijk moeilijk, maar ook mooi.

301
00:22:48.004 --> 00:22:50.007
Het is als een ingewikkelde puzzel.

302
00:22:50.012 --> 00:22:55.022
Je legt de hele tijd eilandjes van de puzzel en dan snap je een beetje meer.

303
00:22:56.002 --> 00:23:00.001
Op een gegeven moment komen twee eilandjes bij elkaar...

304
00:23:00.006 --> 00:23:04.022
dan zie je langzamerhand het beeld uit die puzzel ontstaan.

305
00:23:05.002 --> 00:23:08.013
Dat is een beetje wat ik voel als ik hersenonderzoek toe.

306
00:23:08.018 --> 00:23:14.012
Geen wetenschap die meer vragen dan antwoorden heeft dan de hersenwetenschap.

307
00:23:14.017 --> 00:23:18.004
Ons brein is dan ook wel een heel ingewikkelde computer, met bewustzijn.

308
00:23:18.009 --> 00:23:22.022
Hoeveel procent van onze hersenen begrijpen we?

309
00:23:23.002 --> 00:23:30.005
Om dat te kunnen beantwoorden, zou ik moeten weten hoeveel er Èuberhaupt is om te begrijpen.

310
00:23:30.010 --> 00:23:32.021
Dan kan ik inschatten hoeveel daarvan wij nog niet begrijpen.

311
00:23:33.001 --> 00:23:34.024
Dat klinkt filosofisch. Dat is het ook.

312
00:23:35.004 --> 00:23:38.009
Eigenlijk is uw vraag best interessant.

313
00:23:38.014 --> 00:23:40.010
Ik weet het antwoord alleen niet.

314
00:23:40.015 --> 00:23:44.001
Maar ik ben blij dat u de filosofie aanraakt...

315
00:23:44.006 --> 00:23:49.005
want ik denk, in tegenstelling tot een aantal van mijn collega's die veel in de populariteit staan...

316
00:23:49.010 --> 00:23:54.021
dat de hersenenwetenschappen weldra niet meer zonder de filosofie kunnen.

317
00:23:55.001 --> 00:23:57.023
Ik denk dat wij zo technologisch gedreven zijn...

318
00:23:58.003 --> 00:24:01.009
veel wetenschapsgebieden zijn erg techniek gedreven...

319
00:24:01.014 --> 00:24:03.011
we kunnen en willen heel veel meten...

320
00:24:03.016 --> 00:24:07.018
maar we verliezen soms een beetje de essentiele vraag uit het oog.

321
00:24:07.023 --> 00:24:14.001
Ik denk dat filosofie noodzakelijk is om de juiste vragen te stellen.

322
00:24:14.006 --> 00:24:16.017
Hier heb je de kleine hersenen.

323
00:24:16.022 --> 00:24:21.019
Victor Lamme is meer van de school: 'Filosofie heeft nog nooit iets concreets gebracht.'

324
00:24:21.024 --> 00:24:23.021
En van: 'Meten is weten.'

325
00:24:24.001 --> 00:24:26.005
Ons brein bepaalt wie wij zijn.

326
00:24:26.010 --> 00:24:31.000
Dus als je echt wilt weten wat dat allemaal is hierboven...

327
00:24:31.005 --> 00:24:32.024
dan moet je het brein in kaart brengen.

328
00:24:33.004 --> 00:24:36.011
Dat is het allerbelangrijkste wat je zou willen weten.

329
00:24:36.016 --> 00:24:43.000
Wat zouden we ermee kunnen als we straks weten hoe het brein werkt?

330
00:24:43.005 --> 00:24:46.002
Dat vind ik niet zo'n interessante vraag.

331
00:24:46.007 --> 00:24:48.024
Het is de essentie van wie wij zijn.

332
00:24:49.004 --> 00:24:53.019
Als je dat niet wilt weten, dan kun je net zo goed in een hol gaan leven.

333
00:24:53.024 --> 00:24:57.021
Dat is toch het mooiste om te onderzoeken?

334
00:25:09.002 --> 00:25:13.011
Net als eerder ons DNA gaat nu ook ons brein in kaart gebracht worden.

335
00:25:13.016 --> 00:25:17.011
Voor de wetenschap, voor genezing van ziektes als MS, Alzheimer en autisme...

336
00:25:17.016 --> 00:25:18.022
maar ook voor de economie.

337
00:25:20.016 --> 00:25:23.007
Dat daarmee geld wordt verdiend of bespaard, is bijna inherent.

338
00:25:23.012 --> 00:25:28.021
Als we dementie kunnen oplossen, kunnen we veel kosten besparen.

339
00:25:29.001 --> 00:25:32.012
Bijvoorbeeld in marketing en reclame.

340
00:25:32.017 --> 00:25:33.023
Nu kijk je gewoon wat werkt.

341
00:25:34.003 --> 00:25:36.002
Maar als je precies weet op welke knoppen je moet drukken...

342
00:25:36.007 --> 00:25:39.012
om iemand een bepaalde beslissing te laten nemen, en dat kan dan...

343
00:25:39.017 --> 00:25:46.008
kun je daarmee mensen als het ware dwingen een keuze te maken die jij wilt.

344
00:25:46.013 --> 00:25:48.023
Dus het wordt makkelijker om mensen te manipuleren.

345
00:25:49.003 --> 00:25:53.005
Kennis is macht: met de hersenkaart weten we straks echt wie we zijn...

346
00:25:53.010 --> 00:25:58.009
met al onze ziektes, seksuele voorkeuren en aanleg tot criminaliteit.

347
00:25:58.014 --> 00:26:00.007
Het risico is er.

348
00:26:00.012 --> 00:26:02.007
Net als met het human genomen project...

349
00:26:02.012 --> 00:26:08.013
is het risico er dat je dingen te weten komt die voor individuele personen...

350
00:26:08.018 --> 00:26:18.014
in verzekeringskwesties of in de rechtspraak misschien niet handig zijn of niet goed.

351
00:26:18.019 --> 00:26:23.015
Het motief dat iemand geeft voor de daad die hij heeft gepleegd

352
00:26:23.020 --> 00:26:25.016
bijvoorbeeld een moordenaar die een moord heeft gepleegd...

353
00:26:25.021 --> 00:26:30.013
hoeft niet de werkelijke reden te zijn waarom zijn brein tot die beslissing is gekomen.

354
00:26:30.018 --> 00:26:35.006
Dan kun je zeggen: Ik heb een misdaad begaan, maar ik heb het niet gedaan, het was mijn brein.

355
00:26:35.011 --> 00:26:38.024
Dat is een rare conclusie.

356
00:26:39.004 --> 00:26:43.015
Natuurlijk heeft zijn brein de misdaad gepleegd.

357
00:26:43.020 --> 00:26:47.005
Maar dat betekent nog steeds wel dat dat brein correctie behoeft.

358
00:26:47.010 --> 00:26:50.018
Er moet iets aan gedaan worden, want dat hebben we liever niet.

359
00:26:50.023 --> 00:26:54.021
Je moet dus bij iedereen een soort tbs toepassen.

360
00:26:55.001 --> 00:26:57.000
Ethiek volgt op de wetenschap.

361
00:26:57.005 --> 00:27:01.006
En stel dat we het geheim van ons brein echt ontrafelen:

362
00:27:01.011 --> 00:27:06.008
Dan kunnen we onszelf, met al onze herinneringen, gewoontes en ideeÈen in een computer bewaren.

363
00:27:06.013 --> 00:27:09.008
En hebben we het eeuwige leven.

364
00:27:09.013 --> 00:27:16.009
Er is nog zoveel waarvan we niet weten waarvan moeten beginnen met nadenken.

365
00:27:16.014 --> 00:27:19.012
Als het is opgelost, is het mysterie weg.

366
00:27:19.017 --> 00:27:21.018
Maar dat gaat nog wel even duren.

367
00:27:21.023 --> 00:27:24.016
Dat maken wij niet meer mee?

368
00:27:24.021 --> 00:27:31.019
Ik hoop altijd dat ik het nog wel meemaak, maar ik ben bang van niet.

369
00:27:31.024 --> 00:27:33.016
Wilt u weten hoe uw hersenen werken?

370
00:27:33.021 --> 00:27:35.020
Bent u van de logica of juist niet?

371
00:27:36.000 --> 00:27:37.018
Bent u emotioneel of rationeel?

372
00:27:37.023 --> 00:27:43.007
Doe dan de hersenenhelfttest op onze website:

373
00:28:03.006 --> 00:28:06.015
De komende week begint met een pro-formazitting...

374
00:28:06.020 --> 00:28:08.003
de rechtszaak tegen Jasper S., de boer uit het Friese Oudwoude...

375
00:28:08.008 --> 00:28:11.021
die heeft bekend Marianne Vaatstra te hebben vermoord.

376
00:28:12.001 --> 00:28:13.018
Het DNA-profiel van de aangehouden verdachte...

377
00:28:13.023 --> 00:28:18.014
matcht met het DNA-profiel van het daderspoor.

378
00:28:18.019 --> 00:28:22.016
16 jaar was ze toen ze na 'n avondje stappen werd gevonden in 'n weiland.

379
00:28:22.021 --> 00:28:25.016
Verkracht, verminkt en vermoord.

380
00:28:25.021 --> 00:28:27.023
RUMOER

381
00:28:28.003 --> 00:28:31.004
Het zijn beelden die zich in onze herinnering hebben vastgezet.

382
00:28:31.009 --> 00:28:35.016
Die ongekende en langdurige volkswoede hier in de omgeving.

383
00:28:35.021 --> 00:28:37.021
ER WORDT GEROEPEN

384
00:28:38.001 --> 00:28:39.013
Marianne werd gevonden op 'n steenworp afstand...

385
00:28:39.018 --> 00:28:44.022
van het asielzoekerscentrum, dus dat was lang de kern van de volkswoede:

386
00:28:45.002 --> 00:28:47.013
Het moet een asielzoeker zijn geweest.

387
00:28:47.018 --> 00:28:50.014
Ik was ervan overtuigd dat we 't in die hoek moesten zoeken.

388
00:28:50.019 --> 00:28:55.011
13 jaar later bekent een blanke, Friese boer: Ik heb 't gedaan.

389
00:28:55.016 --> 00:28:58.021
En met die bizarre ontknoping ontwaakt dit deel van Friesland...

390
00:28:59.001 --> 00:29:04.001
uit een nachtmerrie van geruchten, complottheorieen en massahysterie.

391
00:29:04.006 --> 00:29:07.024
Reportage uit De Friese Wouden.

392
00:29:08.021 --> 00:29:11.006
Er zijn er veel die niets meer willen zeggen...

393
00:29:11.011 --> 00:29:13.014
hebben we in de voorbereidingen gemerkt.

394
00:29:13.019 --> 00:29:17.011
Hillie, de vrouw die in Kollum deze hoofdrol opeiste...

395
00:29:17.016 --> 00:29:21.000
De asielzoekerscentra zijn broeinesten...

396
00:29:21.005 --> 00:29:25.019
waar vele criminele activiteiten plaatssvinden. GEJUICH

397
00:29:25.024 --> 00:29:29.000
en later vanwege racisme werd veroordeeld: Geen commentaar.

398
00:29:29.005 --> 00:29:32.024
De leider van het rechercheteam in die dagen: Geen medewerking.

399
00:29:33.004 --> 00:29:37.008
De burgemeester destijds, Piet Visser...

400
00:29:37.013 --> 00:29:40.013
die met eieren werd bekogeld en door de politie werd ontzet:

401
00:29:40.018 --> 00:29:42.023
'Ik wil 't er niet meer over hebben.'

402
00:29:43.003 --> 00:29:46.023
En nu ben ik op weg naar Renze Merkus.

403
00:29:47.003 --> 00:29:51.006
Wij mogen niet zeggen dat onder de asielzoekers gespuis zit.

404
00:29:51.011 --> 00:29:55.008
En het moet WEL gezegd worden!

405
00:29:55.013 --> 00:29:57.014
GEJUICH

406
00:29:57.019 --> 00:30:01.002
Dit is waar-ie woont, in het gebied dat De Friese Wouden wordt genoemd.

407
00:30:01.007 --> 00:30:04.004
Een dorpje dat Driezum heet.

408
00:30:04.009 --> 00:30:07.012
Goeiemiddag.

409
00:30:07.017 --> 00:30:13.010
Een 19e-eeuws huisje, waar 't wemelt van de originele kenmerken.

410
00:30:13.015 --> 00:30:15.023
Hier heb je nog 'n heel oude kast.

411
00:30:16.003 --> 00:30:20.010
Hier heb je nog 'n heel oude bedstee.

412
00:30:20.015 --> 00:30:24.022
Dit is een kuikentje. Dit is een Chinees kuikentje.

413
00:30:25.002 --> 00:30:26.019
De leraar Duits weet nog waarom hij zo laaiend was...

414
00:30:26.024 --> 00:30:30.017
op die oktoberavond van 1999. Er was bij 'm ingebroken.

415
00:30:30.022 --> 00:30:36.004
En zeker weten: Het waren asielzoekers.

416
00:30:36.009 --> 00:30:39.000
Toen werd er tegen mij gezegd: 'We pakken de dader.'

417
00:30:39.005 --> 00:30:44.012
En ik heb van de politie nooit weer wat gehoord.

418
00:30:44.017 --> 00:30:48.021
Dat was vooral de oorzaak dat ik daar in Kollum tekeer ben gegaan.

419
00:30:50.024 --> 00:30:52.016
Koninginnedag 1999.

420
00:30:52.021 --> 00:30:56.009
Terwijl Majesteit en haar familie worden rondgeleid in Utrecht...

421
00:30:56.014 --> 00:31:00.020
raakt die nacht in De Friese Wouden het meisje Marianne vermist.

422
00:31:01.000 --> 00:31:03.024
Vandaag weten we in grote lijnen wat haar overkwam.

423
00:31:04.004 --> 00:31:07.002
Na een avondje stappen in bar-dancing Paradiso in Kollum...

424
00:31:07.007 --> 00:31:09.022
fietst ze via dit tunneltje naar huis.

425
00:31:10.002 --> 00:31:13.008
De volgende ochtend wordt ze verderop in een weiland gevonden.

426
00:31:13.024 --> 00:31:19.016
Garagehouder Wiepie Bosma, bevriend met de familie Vaatstra...

427
00:31:19.021 --> 00:31:25.002
beschrijft de impact van de moord tot de dag van vandaag.

428
00:31:25.007 --> 00:31:27.010
Iedereen kijkt naar die hoek waar ze 't meisje gevonden hebben.

429
00:31:27.015 --> 00:31:29.023
Dat weet ik 100 procent zeker.

430
00:31:31.008 --> 00:31:33.024
Mijn vrouw, mijn kinderen, ikzelf: Elke keer weer.

431
00:31:34.004 --> 00:31:36.004
We praten er niet over, maar het gaat automatisch.

432
00:31:36.009 --> 00:31:38.024
Elke dag word je eraan herinnerd dat dat gebeurd is.

433
00:31:39.004 --> 00:31:41.019
Dit zijn artikelen uit die tijd.

434
00:31:41.024 --> 00:31:46.016
Kranten die we de afgelopen 13 jaar hebben volgeschreven.

435
00:31:46.021 --> 00:31:49.013
Anne de Jong was hoofdredacteur van de Kollumer Courant.

436
00:31:49.018 --> 00:31:53.011
Vanuit de dorpen in de omtrek zijn de blikken meteen gericht...

437
00:31:53.016 --> 00:31:58.018
op de tijdelijke bewoners van het asielzoekerscentrum, vertelt hij.

438
00:31:58.023 --> 00:32:02.022
Dat zei de politie daags na de moord al tegen de familie Vaatstra.

439
00:32:03.002 --> 00:32:08.023
Van: Marianne was de keel doorgesneden.

440
00:32:09.003 --> 00:32:12.017
En dat is dus eigenlijk geen westerse moord.

441
00:32:12.022 --> 00:32:20.013
Dat wekte ook de suggestie: Wij denken ook aan 'n buitenlander.

442
00:32:20.018 --> 00:32:26.002
Dat was door de politie gezegd? Ja.

443
00:32:27.006 --> 00:32:30.008
Het azc, waar ooit 400 asielzoekers verbleven...

444
00:32:30.013 --> 00:32:33.020
is nu niet meer dan een verzameling wrakhout.

445
00:32:34.000 --> 00:32:36.010
Al 'n dag na de moord zullen hier boze mensen verschijnen:

446
00:32:36.015 --> 00:32:39.011
'We komen de dader halen.' Want al direct tuimelen...

447
00:32:39.016 --> 00:32:43.003
de geruchten als stellige overtuigingen over elkaar heen.

448
00:32:43.008 --> 00:32:47.012
Weet ook Jan Wagenaar nog, voorzitter van Dorpsbelangen.

449
00:32:47.017 --> 00:32:51.009
Dat zoemde dus door die dorpen. Ja, precies.

450
00:32:51.014 --> 00:32:54.023
En iedereen had er wel 'n verhaal over.

451
00:32:55.003 --> 00:32:58.010
Of het nou waar was, deed er niet toe. Maar dat gebeurt.

452
00:32:58.015 --> 00:33:03.009
Of het nou waar is of niet. Dat gebeurt op zo'n dorp.

453
00:33:03.014 --> 00:33:07.024
Zo zouden er in de nacht van de moord...

454
00:33:08.004 --> 00:33:11.008
twee asielzoekers zijn verdwenen, een Afghaan en een Irakees.

455
00:33:11.013 --> 00:33:14.014
Dat werd in alle toonaarden ontkend door justitie en gemeente.

456
00:33:14.019 --> 00:33:19.019
Terwijl iedereen in het dorp wist: Ze zijn weg.

457
00:33:19.024 --> 00:33:22.013
Het gaat als 'n lopend vuurtje: De daders zijn ontsnapt.

458
00:33:22.018 --> 00:33:27.003
Luister naar Wiepie Bosma, die als privedective bijna...

459
00:33:27.008 --> 00:33:29.023
jacht maakte op alle nieuwtjes en onnieuwtjes.

460
00:33:30.003 --> 00:33:33.022
Het schijnt geen gerucht te zijn, maar waar te zijn.

461
00:33:34.002 --> 00:33:36.021
Dat moet maar de betreffende jeugd bevestigen. Ik was daar niet bij.

462
00:33:37.001 --> 00:33:40.008
Wat wij hoorden in een discotheek:

463
00:33:40.013 --> 00:33:46.009
Een asielzoeker, en dat bleek die bewuste Irakees te zijn...

464
00:33:46.014 --> 00:33:53.011
had in de discotheek een snijdende gebaar naar Marianne gemaakt.

465
00:33:53.016 --> 00:33:56.016
Hoe daarmee omgesprongen is, weten we niet.

466
00:33:56.021 --> 00:34:04.010
Maar dat is dus olie op het vuur. Vanaf de moord.

467
00:34:04.017 --> 00:34:06.022
Dan is er nog het zwembadgerucht.

468
00:34:07.002 --> 00:34:08.016
Zo hardnekkig dat het nog altijd voortleeft.

469
00:34:08.021 --> 00:34:12.014
De badmeester zou kort na de moord vanaf de duikplank hebben gezien...

470
00:34:12.019 --> 00:34:17.018
dat een politie-inval bij het azc werd tegengehouden.

471
00:34:17.023 --> 00:34:22.000
De badmeester zag allemaal politieauto's.

472
00:34:22.005 --> 00:34:25.008
De speurhonden zouden die kant op gelopen zijn.

473
00:34:25.013 --> 00:34:28.003
Ik hoorde dat de politie onderzoek wilde doen op het azc...

474
00:34:28.008 --> 00:34:29.017
maar ze mochten niet naar binnen.

475
00:34:29.022 --> 00:34:33.019
De honden trokken naar het azc.

476
00:34:33.024 --> 00:34:38.015
En toen zei mevrouw Vaatstra: Waarom gaat u daar niet naartoe?

477
00:34:38.020 --> 00:34:42.012
'Dat mogen we niet van justitie in Leeuwarden.'

478
00:34:42.017 --> 00:34:47.014
Daar in Leeuwarden is Oebele Brouwer die dagen persofficier van justitie.

479
00:34:47.019 --> 00:34:51.004
We hebben gezegd: Als je zo over 'n bepaalde bevolkingsgroep spreekt...

480
00:34:52.021 --> 00:34:57.010
dan maak je je misschien wel schuldig aan gedachten...

481
00:34:57.015 --> 00:35:01.009
die in de oorlog ook opgeld deden. Dat gaat ver.

482
00:35:01.014 --> 00:35:05.012
Ja, maar dat was daar 't sentiment: Het MOET wel 'n asielzoeker zijn.

483
00:35:05.017 --> 00:35:10.006
Wij hebben steeds gezegd: Als iemand verdachte is, nemen we z'n DNA af.

484
00:35:10.011 --> 00:35:18.004
Maar wij hebben geen aanwijzing: Het moet wel 'n asielzoeker zijn.

485
00:35:18.009 --> 00:35:22.018
Het karakter van De Friese Wouden speelt op.

486
00:35:22.023 --> 00:35:24.017
Geruchten kennen hier geen fluisterend bestaan.

487
00:35:24.022 --> 00:35:26.024
Dorpen als Westereen en Kollumerzwaag:

488
00:35:27.004 --> 00:35:30.013
Ze hebben 'n lange geschiedenis van eigenzinnigheid en rebellie.

489
00:35:30.018 --> 00:35:32.016
De geest van De Friese Wouden.

490
00:35:32.021 --> 00:35:36.012
Dinie Stavinga, voorzitter van de raad van kerken...

491
00:35:36.017 --> 00:35:39.010
die zich jarenlang inzette voor asielzoekers, typeert 't zo:

492
00:35:39.015 --> 00:35:42.004
In de oorlog durfden de Duitsers hier niet te komen...

493
00:35:42.009 --> 00:35:46.022
omdat het hier, heb ik gehoord, onveilig zou zijn.

494
00:35:47.002 --> 00:35:50.009
Omdat ze zomaar 'n mes rustig de ribben konden krijgen...

495
00:35:50.014 --> 00:35:52.023
of anderszins omgelegd zouden kunnen worden.

496
00:35:53.003 --> 00:35:54.020
Bijzonder volkje. Bijzonder volkje.

497
00:35:55.000 --> 00:35:58.008
Kip, kip. Sik, sik, sik, sik.

498
00:35:58.013 --> 00:36:01.010
De mensen die hier wonen, hebben twee uitersten.

499
00:36:01.015 --> 00:36:07.022
Heel emotioneel. Ze komen met de vuisten op je af. Ze schreeuwen.

500
00:36:08.002 --> 00:36:11.007
Zwart is zwart, wit is wit. Krom is krom, recht is recht. Zo is 't hier.

501
00:36:11.012 --> 00:36:13.010
En heel gauw gaan staan op de barricaden.

502
00:36:13.015 --> 00:36:15.020
Ik noem het wel 'ns de Basken van Friesland.

503
00:36:16.000 --> 00:36:19.006
Emotioneel zeer betrokken.

504
00:36:19.011 --> 00:36:22.020
En als het erop aankomt, schouder aan schouder staan.

505
00:36:23.000 --> 00:36:25.015
Hoezo de Basken van Friesland? Men heeft niet zoveel met de overheid.

506
00:36:25.020 --> 00:36:29.003
Men wil 't hier zelf regelen.

507
00:36:29.008 --> 00:36:36.022
Op achterbakse manier is besloten dat asielzoekers ermee wegkomen.

508
00:36:37.002 --> 00:36:42.015
Ze zijn horende doof! Ze willen niet naar de bevolking luisteren!

509
00:36:42.020 --> 00:36:45.012
En uitgerekend daar, als Marianne is vermoord...

510
00:36:45.017 --> 00:36:48.017
en 't wantrouwen om zich heen grijpt...

511
00:36:48.022 --> 00:36:52.021
wil het gemeentebestuur bij Kollum 'n nieuw asielzoekerscentrum zetten.

512
00:36:53.001 --> 00:36:57.020
In die tijd is er 'n ongekende toestroom van asielzoekers.

513
00:36:58.000 --> 00:37:03.018
Anneke Haarsma is dan regiomanager van het COA...

514
00:37:03.023 --> 00:37:07.000
en verantwoordelijk voor de opvang in Friesland.

515
00:37:07.005 --> 00:37:10.018
Ik had als opdracht een asielzoekerscentrum te vestigen.

516
00:37:10.023 --> 00:37:13.006
In feite in iedere gemeente in Noord-Nederland.

517
00:37:13.011 --> 00:37:15.024
Ik heb op de kaart alle gemeenten een speld opgeprikt.

518
00:37:16.004 --> 00:37:19.019
En daar moest dan 'n asielzoekerscentrum komen.

519
00:37:19.024 --> 00:37:23.015
Gemeente en Openbaar Ministerie spreken, moet van de geruchten...

520
00:37:23.020 --> 00:37:29.016
op een persconferentie de week na de moord het volk bestraffend toe.

521
00:37:29.021 --> 00:37:32.020
Ik ga ervan uit dat de bevolking alle feiten en waarnemingen...

522
00:37:33.000 --> 00:37:37.005
doorgeeft aan de politie.

523
00:37:37.010 --> 00:37:40.022
Ik doe 'n beroep op de bevolking een einde te maken...

524
00:37:41.002 --> 00:37:44.012
aan geruchtvorming en stemmingmakerij.

525
00:37:44.017 --> 00:37:48.016
Je wist dat hoe vaak je het ook zegt...

526
00:37:48.021 --> 00:37:52.024
en in welke taal ook, het zo tegenover elkaar staat...

527
00:37:53.004 --> 00:37:58.016
dat wij als Openbaar Ministerie niet iets konden communiceren...

528
00:37:58.021 --> 00:38:02.002
waarvan ze zeiden: Da's goed. We zijn het ermee eens.

529
00:38:02.007 --> 00:38:05.024
De woorden van de burgemeester werken averechts.

530
00:38:06.004 --> 00:38:08.014
Maar ondanks alle emoties houdt de gemeente de poot stijf.

531
00:38:08.019 --> 00:38:11.013
Een voorlichtingsbijeenkomst...

532
00:38:11.018 --> 00:38:15.003
in deze sporthal over 't nieuwe azc MOET doorgaan.

533
00:38:15.008 --> 00:38:19.016
We hebben 't gemeentebestuur gezegd: Laat maar even de zaak rusten...

534
00:38:19.021 --> 00:38:23.008
want dit doet niemand goed.

535
00:38:23.013 --> 00:38:26.022
Hoe reageerde het gemeentebestuur? De burgemeester vond...

536
00:38:27.002 --> 00:38:32.022
dat hij niet wilde wijken voor de vreselijke zaken die er gebeurden:

537
00:38:33.002 --> 00:38:35.014
'Daar ga ik niet voor buigen.'

538
00:38:35.019 --> 00:38:40.011
Politiek en bestuur...

539
00:38:40.016 --> 00:38:43.001
die emoties trotseren en de volksmond tegenspreken.

540
00:38:43.006 --> 00:38:45.011
Het is het Nederland van voor de Fortuynrevolte.

541
00:38:45.016 --> 00:38:47.014
Bestuurlijke autoriteit tegenover oplopend wantrouwen:

542
00:38:47.019 --> 00:38:50.021
Je moet het allemaal in de tijd zien, zegt Wiepie Bosma.

543
00:38:51.001 --> 00:38:54.009
Toen was het politieke correctheid: Je mocht er niet over lullen.

544
00:38:54.014 --> 00:39:02.012
Dat gevoel hadden jullie? Ik zeer zeker wel. En meerderen met mij.

545
00:39:05.018 --> 00:39:09.004
Dat nieuwe asielzoekerscentrum moest er gewoon komen.

546
00:39:09.009 --> 00:39:12.006
En wij hadden het gevoel:

547
00:39:12.011 --> 00:39:15.006
Alles moet wijken, omdat dat asielzoekerscentrum er moet komen.

548
00:39:15.011 --> 00:39:18.010
Dus de politiek, maar ook het bestuur...

549
00:39:18.015 --> 00:39:22.004
had niet door wat er hier gaande was? Nee, dat denk ik niet.

550
00:39:22.009 --> 00:39:24.005
Dat hebben ze zwaar overschat.

551
00:39:24.010 --> 00:39:27.014
Mensen waren verbijsterd dat het zo ging.

552
00:39:27.019 --> 00:39:30.003
Er was niet alleen verbazing...

553
00:39:30.008 --> 00:39:35.002
Op het laatste kreeg je dat de argwaan woede werd.

554
00:39:35.007 --> 00:39:38.004
MENIGTE: Azc, weg ermee!

555
00:39:38.009 --> 00:39:41.007
Dan barst de bom, hier in de sporthal van Kollum.

556
00:39:41.012 --> 00:39:46.002
De voorlichtingsavond. Anneke Haarsma spreekt. Daar stond ik, ja.

557
00:39:46.007 --> 00:39:50.012
Er kwam plots een groepje mensen naar binnen...

558
00:39:50.017 --> 00:39:53.020
met in hun kielzog nog zo'n tweehonderd.

559
00:39:54.000 --> 00:39:58.005
Ik ben als eerste die zaal binnengegaan.

560
00:39:58.010 --> 00:40:02.017
Heel rustig. Stap voor stap.

561
00:40:02.022 --> 00:40:05.011
Ik liep eigenlijk tien meter voorop, want ik dacht: Dit gaat mis.

562
00:40:05.016 --> 00:40:11.022
Toen was ik aan het woord. Ik zie 't nog voor me gebeuren.

563
00:40:12.002 --> 00:40:16.003
Toen vlogen de eieren over mijn hoofd. Ik buk, ik schrok...

564
00:40:16.008 --> 00:40:22.011
Ik hoorde: Je moet bukken, want er wordt ook met stenen gegooid.

565
00:40:22.016 --> 00:40:28.020
Ik had gezegd: Is het nog 'n eitje? Komt u maar, broeders en zusters!

566
00:40:29.000 --> 00:40:34.012
Maar wat gebeurde? Hij dook onder de tafel. Hij is weggevlucht!

567
00:40:34.017 --> 00:40:37.005
Vandaag voelt het surrealistisch, die eruptie van agressie.

568
00:40:37.010 --> 00:40:38.023
Dat hadden stenen moeten zijn.

569
00:40:40.002 --> 00:40:42.024
Het leedvermaak over de met eieren bekogelde burgemeester.

570
00:40:43.004 --> 00:40:46.017
Ik heb er buikpijn van gehad, zo hebben wij om die foto gelachen.

571
00:40:46.022 --> 00:40:50.020
Een beetje van: Boontje komt om z'n loontje. Eindelijk gerechtigheid.

572
00:40:51.000 --> 00:40:54.017
Het gemak waarmee het COA dacht: We zetten hier gewoon een azc neer.

573
00:40:54.022 --> 00:40:58.000
We zouden dat nu op 'n andere manier doen.

574
00:40:59.015 --> 00:41:02.018
We zouden gaan kijken: Kan de gemeenschap dit aan?

575
00:41:02.023 --> 00:41:05.024
Hoe groot is de gemeente? Hoe is de bevolking opgebouwd?

576
00:41:06.004 --> 00:41:11.004
Het was ook wel erg veel geweest. Maar het moest? Ja, het was beleid.

577
00:41:11.009 --> 00:41:14.008
Daar werd bij wijze van spreken niet over nagedacht.

578
00:41:14.013 --> 00:41:18.020
De angst bij de asielzoekers, niet alleen voor de woedende buitenwacht.

579
00:41:19.000 --> 00:41:22.010
'Stel nou dat het iemand van ons centrum is.'

580
00:41:22.015 --> 00:41:26.001
'Dan leven wij met een moordenaar in de buurt.'

581
00:41:26.006 --> 00:41:27.020
Dus er was van twee kanten angst. Van twee kanten angst.

582
00:41:28.000 --> 00:41:32.006
Wij moesten erg oppassen voor wat er kon gaan gebeuren.

583
00:41:32.011 --> 00:41:36.002
Dus er lag ook 'n ontruimingsplan klaar? Er lag van alles klaar.

584
00:41:36.007 --> 00:41:40.001
Dan iets later de arrestatie in Istanbul...

585
00:41:40.006 --> 00:41:43.016
van die verdwenen Iraakse asielzoeker.

586
00:41:43.021 --> 00:41:45.019
Justitie geeft toe dat hij toen niet eens verdacht was.

587
00:41:45.024 --> 00:41:49.004
Zo biechtte een officier van justitie op bij Omroep Friesland.

588
00:41:49.009 --> 00:41:52.013
De media hadden hem gebombardeerd tot dader.

589
00:41:52.018 --> 00:41:55.014
En ik heb die druk zodanig gevoeld dat ik 't niet meer kon maken...

590
00:41:55.019 --> 00:42:00.011
om te zeggen: Hij is niet meer interessant, we laten 'm lopen.

591
00:42:00.016 --> 00:42:03.016
Dus u liet u sturen door de publieke opinie?

592
00:42:03.021 --> 00:42:06.018
Ja, ik zeg dit voor het eerst, maar dat was er gebeurd.

593
00:42:06.023 --> 00:42:08.021
Meer dan tien jaar zou de onrust doordenderen.

594
00:42:09.001 --> 00:42:16.017
Dat beeld dat het een asielzoeker zal zijn geweest...

595
00:42:16.022 --> 00:42:19.023
is direct in 1999 ontstaan. En dat is bij de mensen blijven hangen.

596
00:42:20.003 --> 00:42:27.002
Omdat er geen dader werd gevonden. Men zei: 'Die is al het land uit.'

597
00:42:27.007 --> 00:42:30.004
'Dus die vinden ze nooit.'

598
00:42:30.009 --> 00:42:35.009
In al die jaren van wantrouwen is er EEN man die zwijgt als 't graf.

599
00:42:35.014 --> 00:42:38.018
Die boer uit Oudwoude die na 'n DNA-test bekent:

600
00:42:38.023 --> 00:42:40.006
'Ik heb Mariannen vermoord.'

601
00:42:40.011 --> 00:42:42.019
Jasper S., een teruggetrokken 45-jarige man.

602
00:42:42.024 --> 00:42:45.002
Vader van twee kinderen. Geen asielzoeker.

603
00:42:45.007 --> 00:42:48.019
Wel een vreemdeling uit eigen kring.

604
00:42:48.024 --> 00:42:52.013
De meest gruwelijke moord die je je maar kunt voorstellen.

605
00:42:52.018 --> 00:42:56.008
Door een gewone boer uit Oudwoude.

606
00:42:56.013 --> 00:43:00.018
Dat is voor 'n aantal mensen hier moeilijk te aanvaarden.

607
00:43:00.023 --> 00:43:04.016
Dan moet je die 13 jaar terug weer denken van:

608
00:43:04.021 --> 00:43:06.017
Wat hebben wij in de verkeerde richting gezocht.

609
00:43:06.022 --> 00:43:11.007
Ikzelf zeer zeker. En heel veel mensen met mij.

610
00:43:11.012 --> 00:43:13.023
Iemand uit Kollum zei verleden week nog tegen mij:

611
00:43:14.003 --> 00:43:21.009
'Pas op wat je zegt! Hij is nog niet veroordeeld.'

612
00:43:21.014 --> 00:43:24.023
'Ik geloof 't ook niet dat hij het gedaan heeft.'

613
00:43:25.003 --> 00:43:27.020
Dat geloven mensen nog steeds? Ja, die zijn er.

614
00:43:30.022 --> 00:43:35.007
Werd u niet getroffen door 'n gevoel van schaamte?

615
00:43:35.012 --> 00:43:38.013
Heel eerlijk gedacht wel, ja.

616
00:43:38.018 --> 00:43:43.003
Hoe kan je 13 jaar lang de gedachte hebben...

617
00:43:43.008 --> 00:43:47.018
in een richting waar deze mensen niets aan konden doen?

618
00:43:47.023 --> 00:43:50.011
Die asielzoekers? Ja. En dat is een groot begrip.

619
00:43:50.016 --> 00:43:56.001
Wie hierin geloofden, zijn allemaal fout geweest. Ik ook.

620
00:44:01.018 --> 00:44:03.024
Dit was KRO Brandpunt. Goedenavond.

