WEBVTT

1
00:00:02.000 --> 00:00:04.018
888

2
00:00:05.021 --> 00:00:10.008
TUNE

3
00:00:17.009 --> 00:00:18.019
Vanavond in KRO Brandpunt:

4
00:00:18.019 --> 00:00:23.001
Een wethouder die zich na een zogenoemde tongzoenaffaire van het leven berooft.

5
00:00:23.001 --> 00:00:26.022
Bekladde huizen en raadsleden die met de dood worden bedreigd.

6
00:00:26.022 --> 00:00:30.010
Deze week ontspoorde het volledig in het Limburgse Meerssen.

7
00:00:30.010 --> 00:00:35.024
Hoe meer en meer lokale politici mikpunt worden van bedreiging en agressie.

8
00:00:35.024 --> 00:00:39.009
Twee zakjes waren het, in het voorbijgaan.

9
00:00:39.009 --> 00:00:41.002
En in KRO Brandpunt:

10
00:00:41.002 --> 00:00:44.008
De wereldwijde schaliegas- en olierevolutie.

11
00:00:44.008 --> 00:00:47.016
Een revolutie die de wereldpolitiek op z'n kop zet.

12
00:00:47.016 --> 00:00:52.014
In het noorden van de VS wordt zo veel olie en gas gewonnen...

13
00:00:52.014 --> 00:00:56.016
dat ze over tien jaar zonder de Arabieren kunnen.

14
00:01:12.001 --> 00:01:14.008
Het is steeds meer DE pijn in het lokale bestuur:

15
00:01:14.008 --> 00:01:16.012
Burgemeesters, wethouders en raadsleden...

16
00:01:16.012 --> 00:01:19.015
die onder vuur komen te liggen, mikpunt zijn van kritiek...

17
00:01:19.015 --> 00:01:22.007
en zelfs met de dood bedreigd worden.

18
00:01:22.007 --> 00:01:24.022
'Ik weet waar je woont, ik steek je huis in de fik!'

19
00:01:24.022 --> 00:01:27.024
'Laat je vader dit besluit niet doorzetten, want...'

20
00:01:27.024 --> 00:01:30.014
Het is deze week het verhaal van het Limburgse Meerssen:

21
00:01:30.014 --> 00:01:32.020
Raadsleden worden met de dood bedreigd...

22
00:01:32.020 --> 00:01:37.016
nadat een wethouder zich na een zogenoemde tongzoenaffaire van het leven heeft beroofd.

23
00:01:37.016 --> 00:01:40.006
'Jij moet niet denken dat het nu voorbij is.

24
00:01:40.006 --> 00:01:43.014
'Jullie leven zal nooit meer zonder problemen zijn!'

25
00:01:43.014 --> 00:01:46.009
Doe me drie pakjes boter en een dreigbrief.

26
00:01:46.009 --> 00:01:48.019
Zo makkelijk dat het is!

27
00:01:48.019 --> 00:01:51.021
Het zegt iets over de kwetsbaarheid van het lokale bestuur.

28
00:01:51.021 --> 00:01:55.003
Meerssen staat niet op zichzelf.

29
00:01:55.003 --> 00:01:59.001
Heel wat bestuurders weten inmiddels: Ook wij zijn de kop van jut geworden.

30
00:01:59.001 --> 00:02:03.011
Het afbreukrisico is gigantisch! Het is de bijl aan de wortel van de democratie!

31
00:02:03.011 --> 00:02:06.023
Een verslag vanuit het diepe zuiden.

32
00:02:07.012 --> 00:02:09.014
Mijn vrouw en mijn kinderen.

33
00:02:09.014 --> 00:02:13.010
Daar moeten ze helemaal niet aan beginnen.

34
00:02:13.010 --> 00:02:19.017
En daar vind ik dus eigenlijk van: Dit kan dus echt niet.

35
00:02:19.017 --> 00:02:22.000
Dat kan echt niet.

36
00:02:22.000 --> 00:02:27.017
Luc Volders was 20 jaar lang politiek actief als raadslid en wethouder in Meerssen.

37
00:02:27.017 --> 00:02:32.002
Hij heeft in die tijd dus wel het een en ander meegemaakt in het lokale bestuur.

38
00:02:32.002 --> 00:02:36.009
Maar afgelopen week lag daar ineens een doodsbedreiging op de deurmat.

39
00:02:36.009 --> 00:02:39.012
Ik blijf nog. Ik blijf.

40
00:02:39.012 --> 00:02:46.009
Ik laat me niet wegjagen door wat gescheld van mensen die dat volgens mij in hun hart niet menen.

41
00:02:48.011 --> 00:02:50.004
Dat kan toch niet zo zijn!

42
00:02:50.004 --> 00:02:54.011
Het kan niet zijn dat iemand op Facebook zegt: Volders is dit en dat en dat.

43
00:02:54.011 --> 00:02:57.002
Pfff!

44
00:02:57.002 --> 00:03:01.018
Meerssen, onder de rook van Maastricht.

45
00:03:01.018 --> 00:03:06.019
Thuishaven van onder andere voetballer Mark van Bommel en oud-bondscoach Bert van Marwijk.

46
00:03:06.019 --> 00:03:09.015
Het geldt als beeldschoon en Bourgondisch.

47
00:03:09.015 --> 00:03:11.021
Limburgse gemoedelijkheid.

48
00:03:11.021 --> 00:03:13.024
MUZIEK

49
00:03:13.024 --> 00:03:17.006
*Feesten in ons Limburgse land*

50
00:03:17.006 --> 00:03:22.019
Maar op de vrijdagavond van het traditionele ambtenarencarnaval...

51
00:03:22.019 --> 00:03:26.009
gebeurt er in dit cafe iets dat alle verhoudingen op zijn kop zet.

52
00:03:26.009 --> 00:03:31.019
Ik heb me laten vertellen dat er flink gedronken werd.

53
00:03:31.019 --> 00:03:35.021
Wethouder Jo de Jong is uiteindelijk bij een vrouwelijke ambtenaar terechtgekomen.

54
00:03:36.015 --> 00:03:40.014
Hij heeft haar tegen haar wil een tongzoen proberen te geven.

55
00:03:40.014 --> 00:03:44.023
De wethouder wordt ervan beschuldigd dat hij een ongewenste tongzoen...

56
00:03:44.023 --> 00:03:48.004
heeft gegeven aan een vrouwelijke ambtenaar.

57
00:03:48.004 --> 00:03:51.005
Het leidt meteen tot enorme commotie.

58
00:03:51.005 --> 00:03:53.017
Met Lody Trepels L1, goedemorgen.

59
00:03:53.017 --> 00:03:57.004
Verslaggever Lody Trepels van de regionale omroep L1...

60
00:03:57.004 --> 00:04:02.010
volgt de zaak, die al snel bekend staat als de tongzoenaffaire, vanaf het eerste begin.

61
00:04:02.010 --> 00:04:07.014
Er zou ruim een jaar geleden al een brief bij de gemeente zijn gekomen van iemand...

62
00:04:07.014 --> 00:04:13.012
die beweerde ook op ongepaste wijze door de wethouder te zijn benaderd.

63
00:04:13.012 --> 00:04:17.006
Daar is toen geen gevolg aan gegeven.

64
00:04:17.006 --> 00:04:19.003
En nu gebeurde het weer.

65
00:04:19.003 --> 00:04:22.001
Dus dat was niet voor iedereen een verrassing.

66
00:04:22.001 --> 00:04:24.014
Als Jo gedronken had, gebeurde dit wel eens.

67
00:04:24.014 --> 00:04:28.016
Maar de populaire wethouder komt er niet mee weg.

68
00:04:28.016 --> 00:04:32.018
De gemeenteraad vergadert achter gesloten deuren over de zoenaffaire.

69
00:04:32.018 --> 00:04:37.006
Jo Dejong treedt af. Een paar weken later pleegt hij zelfmoord.

70
00:04:37.006 --> 00:04:40.024
Jo, dat was een man...

71
00:04:40.024 --> 00:04:44.020
Als hij je zocht had hij altijd een manier...

72
00:04:44.020 --> 00:04:47.019
Klap op je schouder: Het komt altijd goed!

73
00:04:47.019 --> 00:04:52.011
En zodoende is hij nou ook een beetje 'gepakt geworden'.

74
00:04:52.011 --> 00:04:57.010
Het onverwachte overlijden van Jo deJong heeft de gemeenschap diep verdeeld.

75
00:04:57.010 --> 00:05:01.002
De wethouder zou onnodig aan de schandpaal zijn genageld.

76
00:05:01.002 --> 00:05:06.012
Politieke tegenstanders die aan zijn val zouden hebben bijgedragen, worden met de dood bedreigd.

77
00:05:06.012 --> 00:05:11.008
Waarom zou ik er iets mee te maken hebben? Ja? Dat vraag ik me ook af.

78
00:05:11.008 --> 00:05:17.021
Laat ze 't maar zeggen. Wat heb ik ermee te maken? Allez! Kom maar op!

79
00:05:17.021 --> 00:05:24.018
Dat ze dat zeggen! Waarom zeggen ze dat dan niet?

80
00:05:24.018 --> 00:05:28.020
De zaak Meersen staat niet op zichzelf.

81
00:05:28.020 --> 00:05:33.004
Het is, zegt Ton Roerig, directeur van de wethoudersvereniging:

82
00:05:33.004 --> 00:05:38.001
De extreme uitloper van een patroon dat zich meer en meer in het lokale bestuur opdringt:

83
00:05:38.001 --> 00:05:42.011
Volksvertegenwoordigers die ineens kwetsbaar blijken.

84
00:05:42.011 --> 00:05:45.007
Op de kermis van achter bij de keel gegrepen worden.

85
00:05:45.007 --> 00:05:51.022
En dan wordt er gesist: Dat laat je volgende keer wel uit je hoofd!

86
00:05:51.022 --> 00:05:54.020
RUMOER

87
00:05:54.020 --> 00:05:59.019
Kollum, 1999. Burgemeester Visser, met eieren bekogeld.

88
00:05:59.019 --> 00:06:01.024
Hij is hier doorgedrongen, en daar blijven steken.

89
00:06:01.024 --> 00:06:07.003
2001, Stede Broec. Burgemeester Haanstra, in zijn gezicht geschoten.

90
00:06:07.003 --> 00:06:09.001
Dan: vier jaar geleden.

91
00:06:09.001 --> 00:06:12.007
In Weert is gisteravond het huis van een wethouder beschoten.

92
00:06:12.007 --> 00:06:13.019
En afgelopen jaar.

93
00:06:13.019 --> 00:06:16.005
Een aanslag op het gemeentehuis van Waalre.

94
00:06:16.005 --> 00:06:18.019
Wie raadslid wordt, wethouder of burgemeester:

95
00:06:18.019 --> 00:06:22.024
Het afbreukrisico is de laatste jaren enorm toegenomen.

96
00:06:22.024 --> 00:06:25.014
Als we zo met elkaar om blijven gaan...

97
00:06:25.014 --> 00:06:30.010
Hoe vinden we dan nog mensen die een stad willen besturen?

98
00:06:30.010 --> 00:06:33.020
Er wordt vaak gedacht dat dit goudgerande banen zijn...

99
00:06:33.020 --> 00:06:38.000
maar de ervaring leert dat mensen er een goede baan...

100
00:06:38.000 --> 00:06:44.008
of goedlopend bedrijf voor moeten willen opgeven, ondanks dit soort zaken!

101
00:06:44.008 --> 00:06:46.013
Terug naar Meerssen.

102
00:06:46.013 --> 00:06:50.009
Waarom beroofde de zo geliefde Jo Dejong zich van het leven?

103
00:06:50.009 --> 00:06:52.023
De agrarier die het tot wethouder schopte...

104
00:06:52.023 --> 00:06:56.012
en de 'aaibare onderkoning' van Meerssen werd genoemd.

105
00:06:56.012 --> 00:06:58.010
Het was zo'n wethouder:

106
00:06:58.010 --> 00:07:02.003
Had je een scheefliggende stoeptegel voor de deur...

107
00:07:02.003 --> 00:07:06.004
dan sprak je Jo aan in de supermarkt en dan werd het geregeld.

108
00:07:06.004 --> 00:07:09.018
Jo regelde het wel? Jo regelde het wel.

109
00:07:09.018 --> 00:07:13.012
Niemand kan beoordelen wat hem diep van binnen heeft bewogen.

110
00:07:13.012 --> 00:07:16.004
Maar de grote vraag die bij bewoners leeft is:

111
00:07:16.004 --> 00:07:21.002
Wat werd er in die raadsvergadering achter gesloten deuren besproken?

112
00:07:21.002 --> 00:07:24.019
Heeft dat wellicht bijgedragen aan zijn zelfgekozen dood?

113
00:07:24.019 --> 00:07:27.019
Misschien is hij wel in een politieke val gelokt.

114
00:07:27.019 --> 00:07:31.016
Hoezo? Omdat er verhalen de ronde deden:

115
00:07:31.016 --> 00:07:35.014
Politieke tegenstanders heb je altijd.

116
00:07:35.014 --> 00:07:41.020
Misschien wilden ze hem van het toneel af hebben en was dit de ideale manier.

117
00:07:41.020 --> 00:07:45.013
En dan is er nog de rol van de fractievoorzitter van de VVD.

118
00:07:45.013 --> 00:07:49.015
Het was ZIJN zus die van wethouder Dejong ongewild een tongzoen kreeg.

119
00:07:49.015 --> 00:07:52.010
Het voedt de complotdenkers.

120
00:07:52.010 --> 00:07:56.013
Alles wijst wel op 'We hebben het gehad met jouw, Dejong!'

121
00:07:56.013 --> 00:08:02.004
Wat zich nu in Meerssen afspeelt, is een landelijk probleem.

122
00:08:02.004 --> 00:08:06.004
Het politieke klimaat is de afgelopen jaren enorm verhard.

123
00:08:06.004 --> 00:08:09.015
Bedreigingen en agressie zijn bijna gewoon geworden.

124
00:08:09.015 --> 00:08:13.008
En dat brengt de democratie in gevaar. Zegt Ton Roerig.

125
00:08:13.008 --> 00:08:17.010
We hebben het eerder gezien in Lingewaard, precies hetzelfde.

126
00:08:17.010 --> 00:08:21.000
Kunnen wij nog wel in vrijheid besluiten nemen?

127
00:08:21.000 --> 00:08:25.012
Het is heel ernstig als politici dat openlijk betwijfelen.

128
00:08:25.012 --> 00:08:28.011
Of zelfs zeggen: Nee, dat kan ik niet.

129
00:08:28.011 --> 00:08:31.021
Doodsbedreigingen, he? Aan raadsleden. Ja...

130
00:08:31.021 --> 00:08:34.012
Zover is het blijkbaar gekomen in dit land.

131
00:08:34.012 --> 00:08:39.006
We hebben niet heel veel geleerd van de moord op die ene politicus.

132
00:08:39.006 --> 00:08:42.010
We stuiten op veel zwijgen in Meerssen.

133
00:08:42.010 --> 00:08:47.014
Waarnemend burgemeester Schmidt wil ons niet te woord staan. Net als veel inwoners.

134
00:08:47.014 --> 00:08:52.007
Een vraag over de gemeentepolitiek hier... Alstublieft niet!

135
00:08:52.007 --> 00:08:54.019
Nee, dank u. Nee, dank u wel.

136
00:08:54.019 --> 00:08:59.000
Haha! Ik geef daar geen antwoord op. Nee, sorry.

137
00:08:59.000 --> 00:09:02.013
Ik probeer me daar zo veel mogelijk buiten te houden.

138
00:09:02.013 --> 00:09:09.008
Ik hou me op de vlakte. Vroeger was het nooit zo! Het is doodeng nu!

139
00:09:09.008 --> 00:09:14.004
Het dorp is inmiddels ondergedompeld in geruchtenstromen en intriges.

140
00:09:14.004 --> 00:09:17.004
Het leidt tot verdeeldheid in een verscheurde gemeenschap.

141
00:09:17.004 --> 00:09:19.022
De woede richt zich onder andere op de burgemeester...

142
00:09:19.022 --> 00:09:26.010
als die zich vertoont op de begrafenis van Jo DeJong.

143
00:09:26.010 --> 00:09:29.012
En een aantal mensen waardeerden zijn aanwezigheid absoluut niet.

144
00:09:29.012 --> 00:09:32.015
Hij werd uitgescholden: Jij hoort hier niet te zijn! Wegwezen!

145
00:09:32.015 --> 00:09:35.012
'Jij bent ook schuld aan wat er gebeurd is!'

146
00:09:35.012 --> 00:09:40.019
Het waren twee zakjes. Het is in het voorbijgaan gebeurd. Op een brommer.

147
00:09:40.019 --> 00:09:43.021
Het is tegen de auto aangekomen.

148
00:09:43.021 --> 00:09:48.015
Luc Volders en de overleden wethouder lagen regelmatig overhoop in de gemeenteraad.

149
00:09:48.015 --> 00:09:52.020
Het zou misschien kunnen verklaren waarom de pijlen nu ook op hem gericht worden.

150
00:09:52.020 --> 00:09:59.023
Op speciaal opgerichte Facebookpagina's laten Meerssenaren hun woede en emoties de vrije loop.

151
00:09:59.023 --> 00:10:05.008
Kijk je naar het Facebookprofiel van de mensen die die beschuldigingen uiten...

152
00:10:05.008 --> 00:10:10.005
dan zie je op die foto's hele aardige huisvaders.

153
00:10:10.005 --> 00:10:15.022
En die willen ook niet dat hun kinderen iets overkomt.

154
00:10:15.022 --> 00:10:19.006
Die willen ook gewoon rustig leven.

155
00:10:19.006 --> 00:10:25.007
Maar ze beschuldigen mij wel van de meest vreselijke dingen.

156
00:10:25.007 --> 00:10:30.008
Dingen die minstens zo bedreigend zijn als een granaat onder een auto.

157
00:10:30.008 --> 00:10:35.008
Die granaat zou iedereen belachelijk en onacceptabel vinden...

158
00:10:35.008 --> 00:10:42.024
maar die kleinere dingen vergoelijken we veel te gauw.

159
00:10:42.024 --> 00:10:46.011
APPLAUS Namens de raad bood de burgemeester...

160
00:10:46.011 --> 00:10:49.011
een zilveren theeservies aan als uiting van dankbaarheid...

161
00:10:49.011 --> 00:10:53.002
voor alles wat de heer Van Tilburg voor de Maasstad heeft gedaan.

162
00:10:53.002 --> 00:10:58.003
De lokale politicus. Lang was 't een gerespecteerde figuur.

163
00:10:58.003 --> 00:11:00.010
Een vanzelfsprekende autoriteit.

164
00:11:00.010 --> 00:11:04.009
Die het gezag ontleende aan dienstbaarheid aan de gemeenschap.

165
00:11:04.009 --> 00:11:09.005
Vroeger was het 'O, die is raadslid. Nou, toch al wat gedaan!'

166
00:11:09.005 --> 00:11:12.019
En nu is het 'Het zijn maar grote graaiers die daar zitten!'

167
00:11:12.019 --> 00:11:17.007
't Gaat ze alleen om die 550 euro', want zo veel is het in Meerssen.

168
00:11:17.007 --> 00:11:22.023
'En voor de rest houden ze de kaken op elkaar', en weet ik wat er gezegd wordt.

169
00:11:22.023 --> 00:11:26.017
Hoe dat in een paar jaar verandert!

170
00:11:26.017 --> 00:11:31.000
Na zijn doodsbedreiging deed Luc Volders meteen aangifte.

171
00:11:31.000 --> 00:11:36.014
Daarna bleef 't, tot z'n verbazing, stil bij overheid en politie.

172
00:11:36.014 --> 00:11:41.002
Er is geen protocol. Wat moet je doen als je als politicus...

173
00:11:41.002 --> 00:11:44.018
met jou en jouw naasten met de dood bedreigd wordt?

174
00:11:44.018 --> 00:11:48.017
Je moet daar op letten, je krijgt die ondersteuning.

175
00:11:48.017 --> 00:11:52.002
Wil je nog meer ondersteuning, dan moet de gemeente dat betalen.

176
00:11:52.002 --> 00:11:58.018
En wat is de praktijk? Ja, helemaal niks! Nul!

177
00:11:58.018 --> 00:12:02.003
En dat moet veranderen, vindt Ton Roerig.

178
00:12:02.003 --> 00:12:05.012
Hij wil dat de minister een speciaal fonds opricht...

179
00:12:05.012 --> 00:12:09.021
waar gemeenten een beroep op kunnen doen als een lokale politicus bedreigd wordt.

180
00:12:09.021 --> 00:12:13.016
Ze moeten duidelijk maken dat de democratie beschermd moet worden.

181
00:12:13.016 --> 00:12:18.010
Bescherming vereist dat je mensen dan ook letterlijk beschermt.

182
00:12:18.010 --> 00:12:22.009
Een politicus die om dit soort bedreigingen dreigt af te treden...

183
00:12:22.009 --> 00:12:27.000
verdient dezelfde bescherming als politici in Den Haag.

184
00:12:27.000 --> 00:12:31.020
De gemeente heeft inmiddels een openbare raadsvergadering over de affaire aangekondigd.

185
00:12:31.020 --> 00:12:36.000
Maar in het verscheurde Meerssen smeult de veenbrand voort.

186
00:12:36.000 --> 00:12:42.023
Ze realiseren zich niet dat ze iemand, die zich jaren heeft ingezet voor de gemeenschap...

187
00:12:42.023 --> 00:12:52.011
in een paar minuten ZO gigantisch raken dat heel z'n leven kapot is.

188
00:12:52.011 --> 00:12:58.001
Ja...

189
00:12:58.001 --> 00:13:06.022
Voor actuele cijfers over agressie en geweld tegen lokale politici kijkt u op onze website.

190
00:13:15.020 --> 00:13:19.004
MUZIEK

191
00:13:22.015 --> 00:13:27.001
Er is een energierevolutie aan de gang die de wereldpolitiek op zijn kop zet.

192
00:13:31.006 --> 00:13:33.015
Vooral in de VS kunnen ze hun geluk niet op.

193
00:13:33.015 --> 00:13:36.019
Zoals hier in Noord-Dakota waar de miljarden dollars binnenstromen..

194
00:13:36.019 --> 00:13:41.002
nu nieuwe technieken het mogelijk maken om enorme hoeveelheden...

195
00:13:41.002 --> 00:13:43.023
olie en gas uit de grond te halen.

196
00:13:49.017 --> 00:13:52.020
Vanuit heel Amerika ontvluchten gelukszoekers de crisis thuis...

197
00:13:52.020 --> 00:13:58.021
om hier in de modder van Noord Dakota hun Amerikaanse droom te verwezenlijken.

198
00:14:08.014 --> 00:14:13.020
De nieuwe energiebron werkt al als een soort viagra op de Amerikaanse economie.

199
00:14:13.020 --> 00:14:17.006
En ze kan er ook voor zorgen dat de Verenigde Staten voor hun energievoorziening...

200
00:14:17.006 --> 00:14:22.004
al binnen een paar jaar totaal onafhankelijk van het buitenland kunnen worden.

201
00:14:32.020 --> 00:14:36.018
Ondanks de verleiding van miljarden olie en gaseuro's, zijn we in Nederland...

202
00:14:36.018 --> 00:14:40.004
nog huiverig voor het aanboren van de nieuwe energiebron...

203
00:14:40.004 --> 00:14:42.021
Zonder die energie staat gewoon letterlijk alles stil...

204
00:14:42.021 --> 00:14:45.014
en stort de economie in elkaar. Dus wat willen we nou eigenlijk?

205
00:14:45.014 --> 00:14:48.014
Als er iets in onze bodem zit waar we met zijn allen profijt van kunnen hebben...

206
00:14:48.014 --> 00:14:50.017
en dat op verantwoorde manier gewonnen kan worden...

207
00:14:50.017 --> 00:14:52.022
dan denk ik dat iedereen daar blij mee is.

208
00:14:52.022 --> 00:14:55.012
KRO Brandpunt over de schalierevolutie.

209
00:14:55.012 --> 00:14:58.003
Hoe een nieuwe boortechniek bezig is de verhoudingen...

210
00:14:58.003 --> 00:15:00.023
in de wereld volledig op zijn kop te zetten.

211
00:15:05.024 --> 00:15:07.016
Het noorden van de Verenigde Staten.

212
00:15:07.016 --> 00:15:13.018
Williston, North Dakota, midden in de prairie, op nog geen 130 km van de grens met Canada.

213
00:15:13.018 --> 00:15:18.015
Tot een jaar of zeven geleden was hier eigenlijk helemaal niets.

214
00:15:18.015 --> 00:15:22.017
Een slaperig dorpje met 12.000 inwoners in the middle of nowhere.

215
00:15:22.017 --> 00:15:27.009
Dat is radicaal veranderd. Er wonen nu drie keer zoveel mensen.

216
00:15:57.005 --> 00:16:01.002
De reden: Williston ligt in het midden van een reusachtig gebied...

217
00:16:01.002 --> 00:16:04.003
vijftien keer zo groot als Nederland.

218
00:16:04.003 --> 00:16:07.014
En in de diepe ondergrond van dat gebied, in het schaliegesteente...

219
00:16:07.014 --> 00:16:10.024
zitten kolossale gas- en olievoorraden.

220
00:16:10.024 --> 00:16:16.009
En pas sinds kort weet men hoe die uit de grond gehaald kunnen worden.

221
00:16:16.009 --> 00:16:22.001
Sindsdien vormt Williston de new frontier.

222
00:16:22.001 --> 00:16:24.002
Hier heerst de nieuwe gas- en oliekoorts.

223
00:16:24.002 --> 00:16:26.003
Een boomtown in de waarste zin des woords.

224
00:16:26.003 --> 00:16:29.023
Tom Rolfstad is hoofd economische ontwikkeling van de gemeente Williston.

225
00:16:29.023 --> 00:16:35.002
Zijn familie, oorspronkelijk Noorse immigranten, woont al vier generaties in het stadje.

226
00:16:35.002 --> 00:16:39.001
Rolfstad is een local celebrity, die alles en iedereen kent.

227
00:16:59.014 --> 00:17:02.014
In Williston en omgeving wint men hoofdzakelijk schalie-olie...

228
00:17:02.014 --> 00:17:05.020
want er is inmiddels zoveel schaliegas in Amerika...

229
00:17:05.020 --> 00:17:11.012
dat de gasprijs in een paar jaar tijd maar liefst 70% is gekelderd.

230
00:17:11.012 --> 00:17:14.015
Bovendien is men nog niet klaar met het aanleggen van pijpleidingen...

231
00:17:14.015 --> 00:17:18.011
om het gas te kunnen verplaatsen naar waar het nodig is.

232
00:17:52.001 --> 00:17:57.015
Door de schalierevolutie is Amerika voor zijn gas inmiddels helemaal onafhankelijk van het buitenland.

233
00:17:57.015 --> 00:18:00.023
Door het vloeibaar te maken kan het in de toekomst bovendien...

234
00:18:00.023 --> 00:18:04.006
makkelijk geexporteerd worden, ook over de oceanen.

235
00:18:12.005 --> 00:18:16.006
Maar voorlopig wordt het gas hier, als het samen met de olie omhoog komt...

236
00:18:16.006 --> 00:18:20.018
dus afgefakkeld, gewoon verbrand, om de milieuschade te beperken.

237
00:18:20.018 --> 00:18:25.012
Onlangs bleek uit satellietfoto's dat het hier, in de middle of nowhere...

238
00:18:25.012 --> 00:18:30.003
daarom 's nachts zelfs lichter is dan in stedelijke agglomeraties als New York.

239
00:18:30.016 --> 00:18:34.015
Maar wat is nu eigenlijk die nieuwe boortechniek die deze revolutie veroorzaakt?

240
00:19:52.020 --> 00:19:53.011
Het is een absolute revolutie, het heeft enorme consequenties.

241
00:19:59.019 --> 00:20:02.017
Het is een absolute revolutie, het heeft enorme consequenties.

242
00:20:02.017 --> 00:20:04.023
Dit is gewoon een gamechanger.

243
00:20:04.023 --> 00:20:14.019
Een grote verschuiving in de Amerikaanse politiek en economie met grote geopolitieke gevolgen.

244
00:20:14.019 --> 00:20:19.015
Een supermacht wil onafhankelijk worden op 't gebied van olie en gas.

245
00:20:19.015 --> 00:20:24.013
Als je onafhankelijk bent op dat gebied dan hoef je niet meer druk te maken om al die landen...

246
00:20:24.013 --> 00:20:29.007
waar dat spul vandaan komt, dat zijn vaak instabiele landen...

247
00:20:29.007 --> 00:20:32.008
omdat we weten dat heel veel conflicten worden gevoed...

248
00:20:32.008 --> 00:20:36.008
door energie en grondstoffen.

249
00:20:36.008 --> 00:20:39.014
Dat is een conflictoorzaak van de bovenste plank.

250
00:20:39.014 --> 00:20:43.001
Je hoeft je daar veel minder druk over te maken.

251
00:20:43.001 --> 00:20:46.008
Die conflicten kun je aan anderen overlaten, Europa bijvoorbeeld.

252
00:20:46.008 --> 00:20:49.015
Terwijl je je zelf als land veel meer kunt richten...

253
00:20:49.015 --> 00:20:53.007
op die uitdagingen die voor jou van belang zijn, dus China.

254
00:20:53.007 --> 00:20:58.011
Rob de Wijk is DE expert in Nederland op het gebied van internationale betrekkingen.

255
00:20:58.011 --> 00:21:03.022
Rene Peters van TNO geldt als een van de grootste kenners van gaswinning in ons land.

256
00:21:03.022 --> 00:21:06.014
In principe is schaliegas hetzelfde als aardgas.

257
00:21:06.014 --> 00:21:08.023
Het zit alleen in een moeilijker laag.

258
00:21:08.023 --> 00:21:12.002
Waar zit dat schaliegas in de wereld in de grond?

259
00:21:12.002 --> 00:21:18.001
Traditioneel zit het meeste gas in Rusland en het Midden Oosten, in landen als Qatar en Iran.

260
00:21:18.001 --> 00:21:20.018
Schaliegas zit veel meer verspreid over de wereld.

261
00:21:20.018 --> 00:21:23.007
In een aantal landen in grote hoeveelheden:

262
00:21:23.007 --> 00:21:25.022
Argentinie, Brazilie, Zuid-Afrika...

263
00:21:25.022 --> 00:21:28.013
maar ook bijvoorbeeld China en Australie.

264
00:21:28.013 --> 00:21:33.020
Als we inzoomen op Nederland dan is dit lichtgroene en blauwe gebied...

265
00:21:33.020 --> 00:21:38.006
het gebied waar we denken dat schaliegas zit, uit verschillende aardlagen.

266
00:21:38.006 --> 00:21:42.000
Het zit dus in Brabant, Zuid-Holland, Zeeland, Limburg...

267
00:21:42.000 --> 00:21:45.021
bij de Noordoostpolder en wat in Gelderland.

268
00:21:45.021 --> 00:21:51.002
Daar is op dieptes van 3 tot 4 dat schaliegas aanwezig.

269
00:21:55.002 --> 00:21:58.007
De schatting van het Internationaal Energieagentschap is dat er...

270
00:21:58.007 --> 00:22:03.014
in Nederland bijna 500 miljard m3 schaliegas onder de grond zit.

271
00:22:03.014 --> 00:22:08.020
Dat zou tegen de huidige gasprijs maar liefst zo'n 300 miljard euro waard zijn.

272
00:22:08.020 --> 00:22:13.000
Om exacter te weten hoeveel er zit, zijn proefboringen nodig.

273
00:22:13.000 --> 00:22:19.008
Maar minister Kamp van Economische Zaken weet dat boren naar gas tegenwoordig erg gevoelig ligt.

274
00:22:19.008 --> 00:22:21.014
Zelfs proefboringen.

275
00:22:21.014 --> 00:22:24.001
We zijn er nog helemaal niet aan toe om het aardgas eruit te halen.

276
00:22:24.001 --> 00:22:27.015
We gaan eerst onderzoek doen of proefboringen verantwoord zijn.

277
00:22:27.015 --> 00:22:30.000
Dan gaan we eventueel die proefboringen doen...

278
00:22:30.000 --> 00:22:32.017
daarna gaan we pas besluiten over de winning.

279
00:22:32.017 --> 00:22:37.017
In de Nederlandse poldercultuur gaan de zaken niet zo snel.

280
00:22:37.017 --> 00:22:41.006
Het Brits/Nederlandse bedrijf Cuadrilla staat te trappelen...

281
00:22:41.006 --> 00:22:44.021
om de proefboringen te doen en daarna het gas te gaan winnen.

282
00:22:44.021 --> 00:22:50.010
Een van de drie beoogde proefboorlocaties is in dit weiland in de Noord-Oostpolder.

283
00:22:50.010 --> 00:22:54.008
Shell bijvoorbeeld heeft al gezegd: Wij boren in Oekraine en China.

284
00:22:54.008 --> 00:22:57.024
'Nederland gaan we niet aan beginnen dat is veel te veel gezeur.'

285
00:22:57.024 --> 00:23:01.018
Ik weet niet of Shell dat te veel gezeur vindt... Nou ja, dat zullen ze denken.

286
00:23:01.018 --> 00:23:05.001
Ik denk dat Shell, een grote partij, en de economics of scale...

287
00:23:07.007 --> 00:23:09.010
dat die naar de grotere gebieden kijkt.

288
00:23:09.010 --> 00:23:11.000
Van wie is dit land?

289
00:23:11.000 --> 00:23:15.011
Dit land is eigendom van de staat, wat we vroeger domeinen noemden.

290
00:23:15.011 --> 00:23:17.017
Het wordt gepacht door een van de boeren hier.

291
00:23:17.017 --> 00:23:22.017
Maar de staat wil ook dat u hier gaat boren? Hoe zit dat?

292
00:23:22.017 --> 00:23:26.013
De staat voert op dit moment een onafhankelijk onderzoek uit.

293
00:23:27.015 --> 00:23:32.018
We hebben gehoord van minister Kamp dat hij in principe positief staat ten aanzien van schaliegas...

294
00:23:32.018 --> 00:23:35.012
maar dat hij de resultaten van het onderzoek afwacht.

295
00:23:36.021 --> 00:23:42.017
De grond is van de staat en Cuadrilla heeft investeerders uit Amerika en Australie achter zich...

296
00:23:42.017 --> 00:23:45.005
die over tientallen miljarden beschikken.

297
00:23:45.005 --> 00:23:48.004
En de aardgasbel in Groningen, die het mogelijk maakte...

298
00:23:48.004 --> 00:23:52.010
onze verzorgingsstaat op te tuigen, raakt leeg.

299
00:23:52.010 --> 00:23:54.020
Voor de schatkist is het toch zo dat we op den duur...

300
00:23:54.020 --> 00:23:58.002
rekening moeten houden met inkomsten uit gas gaan verminderen.

301
00:23:58.002 --> 00:24:02.004
Ik denk dat we op de huidige voet nog max 10 jaar door kunnen gaan...

302
00:24:02.004 --> 00:24:05.020
en dan komt toch de situatie dat de export opdroogt...

303
00:24:05.020 --> 00:24:08.012
en dat we in plaats daarvan gas moeten importeren.

304
00:24:08.012 --> 00:24:13.007
Maar als we onze eigen schaliegas uit de grond halen, dan kan je dat uitstellen, dan heb je meer tijd.

305
00:24:13.007 --> 00:24:17.009
Ja, als we op een verantwoorde manier schaliegas naar boven kunnen halen...

306
00:24:17.009 --> 00:24:22.022
als de behoorlijke hoeveelheid gas hier in de Nederlandse bodem zit wat nog aangetoond moet worden...

307
00:24:22.022 --> 00:24:29.002
dan kan dat er toe leiden dat we nog een aantal jaren langer van ons gas kunnen profiteren.

308
00:24:29.002 --> 00:24:35.009
Nou moet u als politicus ver vooruit kijken, u zou daar wel blij mee zijn neem ik aan.

309
00:24:35.009 --> 00:24:37.003
In Amerika wordt niet gedraald.

310
00:24:37.003 --> 00:24:40.012
In boomtown Williston is zelfs een tekort aan arbeidskrachten en een enorm tekort aan behuizing.

311
00:24:40.012 --> 00:24:45.006
De mannen die er vanuit overal in de VS heen getrokken zijn om in de schalie-industrie te werken...

312
00:24:45.006 --> 00:24:49.012
zijn daarom ondergebracht in zogeheten man-camps.

313
00:24:49.012 --> 00:24:51.009
Containerwoningen.

314
00:24:51.009 --> 00:24:54.004
Anderen wonen in campers op parkeerplaatsen.

315
00:24:54.004 --> 00:24:59.007
Kosten: 1100 dollar per maand voor een plaatsje in de modder en de ijzige kou.

316
00:25:26.008 --> 00:25:27.011
Schaliekoorts.

317
00:25:27.011 --> 00:25:32.006
Grond die tot voor kort een paar dollar kostte, daar betaal je nu honderdduizenden dollars voor.

318
00:25:32.006 --> 00:25:38.016
De huizen in dit afgelegen prairiestadje zijn inmiddels net zo duur als in hartje New York.

319
00:25:38.016 --> 00:25:42.012
Een een-kamerappartement kost 3000 dollar per maand.

320
00:25:42.012 --> 00:25:45.014
Voor veel van de nieuwkomers is dat niet te betalen.

321
00:26:46.008 --> 00:26:49.016
De Amerikaanse droom, hier met een zwart randje.

322
00:26:49.016 --> 00:26:54.011
Het zijn tot nu toe vooral mannen alleen, die naar Williston zijn gekomen.

323
00:26:54.011 --> 00:26:59.019
Ze werken in ploegendiensten 12 uur op, 12 uur af, 14 dagen achter elkaar.

324
00:26:59.019 --> 00:27:01.005
Vrachtwagenchauffeurs verdienen hier al een ton per jaar.

325
00:27:01.005 --> 00:27:07.002
Managers als Todd Farley minstens vier a vijf ton.

326
00:27:33.000 --> 00:27:37.014
Serveersters in cafe's en diners vangen makkelijk een paar honderd dollar fooi per dag.

327
00:27:37.014 --> 00:27:40.013
Strippers en lapdancers worden ingevlogen...

328
00:27:40.013 --> 00:27:44.002
uit het paar duizend kilometer zuidelijker gelegen Las Vegas.

329
00:27:44.002 --> 00:27:48.005
Ze verdienen minstens 2000 a 3000 dollar op een avond.

330
00:27:52.017 --> 00:27:55.012
In het rood zie je olie, in het blauw gas.

331
00:27:55.012 --> 00:28:00.010
De donkere kleur is het onconventionele, zeg maar het schalie-olie en -gas.

332
00:28:02.024 --> 00:28:05.020
Je ziet dus waar Amerika de afgelopen decennia...

333
00:28:05.020 --> 00:28:08.010
alleen maar een afnemende olie- en gasproductie had...

334
00:28:08.010 --> 00:28:15.016
dat ze het laatste decennium weer een toename hebben in zowel olie- als gasproductie.

335
00:28:15.016 --> 00:28:18.010
Dat komt grotendeels door het onconventionele olie en gas...

336
00:28:18.010 --> 00:28:21.018
schalie-olie en -gas, wat op dit moment een grote vlucht neemt.

337
00:28:21.018 --> 00:28:28.001
Een van de gevolgen van de schalierevolutie en de lage gasprijzen in Amerika...

338
00:28:28.001 --> 00:28:31.012
is dat het land nauwelijks kolen meer gebruikt.

339
00:28:31.012 --> 00:28:33.018
En gas is veel schoner dan kolen.

340
00:28:33.018 --> 00:28:37.008
Het leidt er bijvoorbeeld in Amerika toe dat door de lage gasprijzen...

341
00:28:37.008 --> 00:28:40.000
energie wordt opgewekt op gas in plaats van kolen.

342
00:28:40.000 --> 00:28:44.006
Kolen in Amerika zijn duur en worden naar Europa getransporteerd..

343
00:28:44.006 --> 00:28:48.000
om hier als energiebrandstof te worden ingezet.

344
00:28:48.000 --> 00:28:52.000
In elektriciteitscentrales. Ja.

345
00:28:52.000 --> 00:28:56.003
Als gevolg daarvan staan hier de elektriciteitscentrales op gas stil

346
00:28:56.003 --> 00:28:59.001
en wordt elektriciteit grotendeels opgewekt op kolen.

347
00:28:59.001 --> 00:29:03.007
Dus de Amerikanen dumpen hier hun overbodige kolen.

348
00:29:03.007 --> 00:29:06.000
Daardoor stoken wij meer kolen en staan onze gascentrales stil.

349
00:29:06.000 --> 00:29:08.017
Dat leidt ertoe dat de CO2-emissies in Europa nu toenemen...

350
00:29:08.017 --> 00:29:11.003
terwijl ze in Amerika afnemen.

351
00:29:11.003 --> 00:29:14.017
Dat is een bijzondere ontwikkeling.

352
00:29:14.017 --> 00:29:19.021
Ja, dat betekent dat een land als Amerika wat nooit Kyoto heeft ondertekend...

353
00:29:19.021 --> 00:29:22.023
wel reductie van CO2-emissies realiseert...

354
00:29:22.023 --> 00:29:27.002
terwijl Europa met zijn sterke drive om CO2-emissies te realiseren...

355
00:29:27.002 --> 00:29:28.023
het tegendeel bereikt.

356
00:29:28.023 --> 00:29:32.006
De schalierevolutie in Amerika leidt er momenteel dus toe...

357
00:29:32.006 --> 00:29:35.023
dat de vergroening van de energie in Europa in het gedrang komt.

358
00:29:35.023 --> 00:29:41.002
De Amerikaanse kolenexport naar Europa is in korte tijd vervijfvoudigd.

359
00:29:41.002 --> 00:29:44.001
En Nederland is de grootste afnemer.

360
00:29:44.001 --> 00:29:47.021
De vraag is wat de milieulobby van die schalierevolutie vindt.

361
00:29:47.021 --> 00:29:50.020
Greenpeace denkt niet dat schaliegas de oplossing is.

362
00:29:50.020 --> 00:29:55.003
Schaliegas kent sowieso grote problemen voor het klimaat.

363
00:29:55.003 --> 00:29:56.018
Het is een fossiele brandstof.

364
00:29:56.018 --> 00:30:01.024
Bovendien komen methaanlekkages vrij bij schaliegasboringen.

365
00:30:01.024 --> 00:30:04.012
Daarnaast hebben we die brandstof niet nodig.

366
00:30:04.012 --> 00:30:07.022
Je komt aan onaantastbaar geachte belangen...

367
00:30:07.022 --> 00:30:12.007
inderdaad ook van milieubewegingen van bepaalde politieke stromingen...

368
00:30:12.007 --> 00:30:17.024
die inderdaad zien dat al hun ideeen over vergroening onder druk komen te staan.

369
00:30:17.024 --> 00:30:24.008
Stel nou dat we in de jaren 60 zouden leven en Greenpeace had dan bestaan.

370
00:30:24.008 --> 00:30:27.011
En mensen zeggen opeens: Er zit allemaal aardgas in Groningen.

371
00:30:27.011 --> 00:30:31.005
Had Greenpeace dan ook gezegd: Laat maar zitten, dat hebben we niet nodig?

372
00:30:31.005 --> 00:30:34.021
Greenpeace heeft in het verleden ook actie gevoerd tegen aardgaswinning.

373
00:30:34.021 --> 00:30:38.022
Op dit moment zitten we in een omslag naar schone energievoorziening.

374
00:30:38.022 --> 00:30:45.003
We moeten vol inzetten op alle beschikbare schone technologieen.

375
00:30:45.003 --> 00:30:48.017
Dus wind- en zonne-energie.

376
00:30:48.017 --> 00:30:51.016
Daar moeten we nu een grote slag in maken.

377
00:30:51.016 --> 00:30:54.014
Het kabinet heeft er ook een ambitie voor vastgesteld.

378
00:30:54.014 --> 00:30:58.016
Dan is het idioot om nu op zoek te gaan naar nieuwe fossiele bronnen.

379
00:30:58.016 --> 00:31:02.013
OUD COMMENTAAR: In de 60'er jaren prikte de mens gaten in de korst van de aarde...

380
00:31:02.013 --> 00:31:05.006
bij een aantal onaanzienlijke plaatsen.

381
00:31:05.006 --> 00:31:07.005
Het antwoord was verbluffend.

382
00:31:07.005 --> 00:31:11.002
Krachtige stralen energie, gas spoot omhoog.

383
00:31:11.002 --> 00:31:16.015
En toen men ging meten, bleek de voorraad beneden zo adembenemend groot te zijn...

384
00:31:16.015 --> 00:31:20.016
dat niemand in het land het cijfer ervan durfde te noemen.

385
00:31:20.016 --> 00:31:23.004
Het aardgas is een vlam...

386
00:31:23.004 --> 00:31:27.002
die een nieuwe periode van comfort en welvaart aansteekt.

387
00:31:29.024 --> 00:31:32.001
Het was de grootste aardgasbel in Europa.

388
00:31:32.001 --> 00:31:34.018
De bomen groeiden opeens tot in de hemel.

389
00:31:34.018 --> 00:31:41.002
Er zijn tijden geweest dat bijna 20% van alle inkomsten van de overheid uit aardgasbaten bestond.

390
00:31:41.002 --> 00:31:46.010
De riante verzorgingsstaat met al zijn sociale voorzieningen is ermee opgetuigd.

391
00:31:46.010 --> 00:31:52.007
En later werden onder andere de Oosterscheldedam, de HSL en de Betuwelijn ervan betaald.

392
00:31:52.007 --> 00:31:56.022
Groningen is 12 miljard, plus alles wat we aan kleine velden hebben...

393
00:31:56.022 --> 00:31:59.004
plus de belastingen die daarbovenop komen...

394
00:31:59.004 --> 00:32:04.021
moet u denken aan totale inkomsten voor de Nederlandse staat voor onze schatkist van 14,5 miljard per jaar.

395
00:32:07.021 --> 00:32:10.019
Maar die staatsinkomsten zullen steeds minder worden.

396
00:32:10.019 --> 00:32:14.007
De Groningse gasbel is inmiddels voor tweederde leeg.

397
00:32:14.007 --> 00:32:19.012
En over tien jaar kan Nederland niet meer in zijn eigen gasbehoefte voorzien.

398
00:32:19.012 --> 00:32:23.007
Dan worden we afhankelijk van gasexporterende landen als Rusland.

399
00:32:23.007 --> 00:32:28.015
Na 60 jaar moeten we dan opeens voor ons gas gaan betalen in plaats van dat we eraan verdienen.

400
00:32:28.015 --> 00:32:32.003
De winning van schaliegas zou dat jaren kunnen uitstellen.

401
00:32:32.003 --> 00:32:35.020
Het gaat steeds erom om te zien of dat wat je hebt in je bodem...

402
00:32:35.020 --> 00:32:38.003
en waar je met zijn allen van kunt profiteren...

403
00:32:38.003 --> 00:32:40.021
of je dat ook op een verantwoorde manier naar boven kunt halen.

404
00:32:40.021 --> 00:32:43.004
Dat moet u als minister natuurlijk ook zeggen...

405
00:32:43.004 --> 00:32:45.021
maar het kan zijn dat de zilvervloot onder de grond zit.

406
00:32:45.021 --> 00:32:49.007
Het zou dan gek zijn als u het er niet uithaalt...

407
00:32:49.007 --> 00:32:51.006
Nou de zilvervloot, je moet het ongeveer als volgt zien:

408
00:32:51.006 --> 00:32:53.024
De informatie die we nu hebben is geen perfecte informatie.

409
00:32:53.024 --> 00:32:56.002
Ik weet ook niet of die volledig is.

410
00:32:56.002 --> 00:32:58.013
Maar het is de informatie waarmee ik het nu mee moet doen.

411
00:32:58.013 --> 00:33:04.001
Die wijst uit dat mogelijk 200 tot 500 miljard kubieke meter schaliegas in de Nederlandse bodem zit.

412
00:33:04.001 --> 00:33:06.019
Die 200 tot 500 miljard vertegenwoordigt een enorm kapitaal.

413
00:33:06.019 --> 00:33:11.018
Als je bedenkt dat de Nederlandse consument 65 cent per m3 betaalt...

414
00:33:11.018 --> 00:33:14.016
Dan praat je volgens die consumentenprijs...

415
00:33:14.016 --> 00:33:18.009
over 150 a 300 miljard euro. Dat is heel veel geld.

416
00:33:18.009 --> 00:33:26.018
Een andere beoogde proefboorlocatie is Boxtel in Noord-Brabant.

417
00:33:26.018 --> 00:33:29.012
Daar heeft het verzet al de kop opgestoken.

418
00:33:29.012 --> 00:33:33.014
Het eerste wat wij vrezen is een enorme verandering van het klimaat.

419
00:33:33.014 --> 00:33:37.004
In schaliegas komt methaan mee omhoog.

420
00:33:37.004 --> 00:33:40.008
Dat is 25 keer zo erg als het gewone CO2.

421
00:33:40.008 --> 00:33:43.021
Dan halen we het helemaal niet met het klimaatprobleem.

422
00:33:43.021 --> 00:33:48.004
Daarnaast is er het aspect van het schone water.

423
00:33:48.004 --> 00:33:51.017
Men heeft schoon water nodig om te injecteren.

424
00:33:51.017 --> 00:33:53.016
Dat komt vuil omhoog...

425
00:33:53.016 --> 00:33:59.002
met benzeen, arsenicum, wat onze gewassen opnemen.

426
00:33:59.002 --> 00:34:01.008
Dan worden we ziek.

427
00:34:01.008 --> 00:34:04.019
Als je in Europa schaliegas wilt ontwikkelen...

428
00:34:04.019 --> 00:34:08.018
dan mag je niet het productiewater met chemicalien en gassen in open bassins opvangen.

429
00:34:08.018 --> 00:34:10.021
Dat moet in afgesloten bassins.

430
00:34:10.021 --> 00:34:15.008
Dus het risico van het lekker van chemicalien en verdampen van methaan in de open lucht...

431
00:34:15.008 --> 00:34:17.016
Dus het risico van het lekken van chemicalien en verdampen van methaan in de open lucht...

432
00:34:17.016 --> 00:34:19.018
kan in Europa niet voorkomen vanwege de strenge milieuwetgeving.

433
00:34:19.018 --> 00:34:21.008
We staan hier in Brabant.

434
00:34:21.008 --> 00:34:24.009
Dat heeft ontzettend veel natuurlijke breuken.

435
00:34:24.009 --> 00:34:27.024
Dat geeft extreem gevaarlijke situaties.

436
00:34:27.024 --> 00:34:31.020
De aardlagen gaan ten opzichte van elkaar schuiven.

437
00:34:31.020 --> 00:34:35.009
Dan kan het gewone zoete water geinjecteerd worden.

438
00:34:35.009 --> 00:34:39.001
Je moet je goed realiseren dat de aardbevingen in Groningen...

439
00:34:39.001 --> 00:34:41.004
komen door de compactie van de ondergrond.

440
00:34:41.004 --> 00:34:44.018
Daardoor ontstaan spanningen die langs die scheuren tot ontlading komen.

441
00:34:44.018 --> 00:34:48.011
Bij schaliegas is de oorzaak vooral het frackproces zelf.

442
00:34:48.011 --> 00:34:51.011
Maar niet het inklinken van de schalielagen.

443
00:34:51.011 --> 00:34:55.002
Omdat dat een heel harde en laagporeuze laag is.

444
00:34:55.002 --> 00:34:59.000
Dus het is eigenlijk een heel beheersbaar proces.

445
00:35:48.016 --> 00:35:51.007
Dus zitten de Amerikanen niet stil.

446
00:35:51.007 --> 00:35:53.022
Eens per maand is er een banenmarkt in Williston.

447
00:35:53.022 --> 00:35:55.011
Het loopt er altijd storm.

448
00:35:55.011 --> 00:35:58.009
Ook vandaag.

449
00:36:58.017 --> 00:37:01.014
Door de schalierevolutie is gas inmiddels zo goedkoop...

450
00:37:01.014 --> 00:37:06.019
dat Amerikaanse bedrijven zich terugtrekken uit lagelonenlanden als Mexico en China.

451
00:37:06.019 --> 00:37:12.009
Door de lage energieprijzen is het aantrekkelijker om weer in eigen land te produceren.

452
00:37:12.009 --> 00:37:16.006
We weten nu al dat daardoor enorm veel bedrijvigheid naar de Verenigde Staten komt...

453
00:37:16.006 --> 00:37:20.006
omdat het eigenlijk een soort energieparadijs aan het worden is.

454
00:37:20.006 --> 00:37:25.012
We weten dat daar nu al bijna 100 miljard dollar aan bedrijvigheid daardoor is ontstaan.

455
00:37:25.012 --> 00:37:31.010
Het is absoluut een viagra voor de economie, met enorme consequenties.

456
00:37:31.010 --> 00:37:36.008
Het ondermijnt bijvoorbeeld de concurrentiepositie van grote Europese bedrijven.

457
00:37:36.008 --> 00:37:40.024
Onlangs luidden de bazen van grote, in Nederland actieve bedrijven...

458
00:37:40.024 --> 00:37:46.007
als Akzo Nobel, DSM, BASF, Shell en Dow Chemical de noodklok.

459
00:37:46.007 --> 00:37:52.002
Ook zij sluiten niet uit vanwege de lage energieprijzen naar Amerika te vertrekken.

460
00:37:52.002 --> 00:37:57.017
Die zeggen dat op dit moment de prijsverschillen tussen Amerika en Europa ZO groot zijn...

461
00:37:57.017 --> 00:38:03.000
dat het lastig is om in Europa nog rendabel investeringen in de chemie te kunnen doen.

462
00:38:03.000 --> 00:38:08.001
In ieder geval zullen de bedrijven voor nieuwe investeringen niet snel kiezen voor Europa...

463
00:38:08.001 --> 00:38:13.002
als op lange termijn de verwachting is dat de gasprijs in Europa niet zal dalen.

464
00:38:13.002 --> 00:38:18.022
Als Amerika het Midden-Oosten en Noord-Afrika voor gas en olie niet meer nodig heeft...

465
00:38:18.022 --> 00:38:23.016
betekent het bovendien dat de problemen daar door Europa opgelost moeten worden.

466
00:38:23.016 --> 00:38:28.017
Want Europa blijft voor zijn energievoorziening wel afhankelijk van die gebieden.

467
00:38:28.017 --> 00:38:31.015
Dit gaat over onze toekomstige energievoorziening.

468
00:38:31.015 --> 00:38:36.010
Dit gaat over hoe we ons land economisch, nu en in de toekomst, aan de praat houden.

469
00:38:36.010 --> 00:38:41.012
Dit gaat over de veiligheid van Europa in verband met...

470
00:38:41.012 --> 00:38:45.009
wat er gebeurt in het Midden-Oosten en Noord-Afrika.

471
00:38:45.009 --> 00:38:48.004
Er is een directe relatie, het is een heel complex probleem.

472
00:38:48.004 --> 00:38:51.008
Dat zul je eens een keer integraal moeten aanpakken.

473
00:38:51.008 --> 00:38:53.016
Doe je dat niet, dan verlies je.

474
00:38:53.016 --> 00:38:56.003
Dus we staan er alleen voor en tegelijkertijd zie je...

475
00:38:56.003 --> 00:38:59.003
dat Europa zijn krijgsmachten afbouwt.

476
00:38:59.003 --> 00:39:03.023
Dat is iets wat veel politici echt absoluut niet doorhebben.

477
00:39:03.023 --> 00:39:10.016
Dat dit op dit ogenblik speelt, met enorme consequenties, feitelijk voor de veiligheid van Europa.

478
00:39:10.016 --> 00:39:22.021
Wilt u weten waar het schaliegas in Nederland wordt vermoed, kijkt u dan op onze website.

479
00:39:22.021 --> 00:39:25.022
Dit was KRO Brandpunt, goedenavond.

