WEBVTT

1
00:00:02.000 --> 00:00:03.019
888

2
00:00:03.024 --> 00:00:06.021
Nebraska. Dat is ook in Amerika, toch?

3
00:00:07.001 --> 00:00:10.011
Naar het plaatsje Holland in Nebraska, USA.

4
00:00:15.009 --> 00:00:17.024
Ik vraag me af hoe het af gaat lopen met hem.

5
00:00:19.005 --> 00:00:23.011
Een schat van ongekende waarde. Zo omschrijven wetenschappers...

6
00:00:23.016 --> 00:00:28.013
de vondst van 40.000 Nederlandse brieven in een Engels archief.

7
00:00:28.018 --> 00:00:33.012
De brieven komen van gekaapte schepen uit de 17e en 18e eeuw.

8
00:00:33.017 --> 00:00:38.002
Via stamboomonderzoek proberen wij de nakomelingen te achterhalen.

9
00:00:38.007 --> 00:00:42.000
Om de brieven 200 tot soms 300 jaar later alsnog te bezorgen.

10
00:00:42.005 --> 00:00:45.005
Op zoek naar het verhaal van hun voorvaderen...

11
00:00:45.010 --> 00:00:47.023
gaan we met hen terug de geschiedenis in.

12
00:00:48.003 --> 00:00:49.024
Dit is 'Brieven boven Water'.

13
00:00:56.016 --> 00:01:00.004
Vorige week zag u Kim Schofaerts die de brief ontving...

14
00:01:00.009 --> 00:01:03.003
van haar verre voorouder Annetje Wittebol.

15
00:01:03.008 --> 00:01:06.023
In 1672 schrijft Annetje een paniekbrief aan haar vader.

16
00:01:07.003 --> 00:01:10.018
Ze is met haar man, de Engelse onderkoopman Nathaniel...

17
00:01:10.023 --> 00:01:13.021
en haar zoontje Benjamin, op weg naar Batavia.

18
00:01:14.001 --> 00:01:17.010
Hier bracht ze dus haar tijd door. Zeven maanden lang.

19
00:01:17.015 --> 00:01:20.008
Lijkt wel een soort gevangenis. Ja.

20
00:01:20.013 --> 00:01:22.000
Naar, he.

21
00:01:23.012 --> 00:01:27.009
Annetje schrijft over de angstige momenten die ze doormaken.

22
00:01:27.014 --> 00:01:31.011
STEM: 'We waren zo lang op de Noordzee en raakten de weg kwijt.'

23
00:01:31.016 --> 00:01:35.021
'We zijn in grote problemen gekomen en op de klippen vastgelopen.'

24
00:01:38.000 --> 00:01:42.007
Het is een vreselijke situatie geweest.

25
00:01:42.012 --> 00:01:45.010
Annetje is ook nog eens zwanger en ze is bang...

26
00:01:45.015 --> 00:01:50.000
dat ze met haar man en haar zoontje de reis naar Batavia niet overleeft.

27
00:01:50.005 --> 00:01:53.017
STEM: 'Vader, ik zal op het schip moeten kramen.'

28
00:01:53.022 --> 00:01:55.021
'Ik weet me geen raad.'

29
00:01:57.011 --> 00:01:59.024
Maar uit de dagregisters van Batavia...

30
00:02:00.004 --> 00:02:04.020
die door de VOC worden bijgehouden, blijkt uiteindelijk 't goede nieuws.

31
00:02:05.000 --> 00:02:08.000
Ze waren nog 297 personen sterk.

32
00:02:08.005 --> 00:02:12.002
'Toch had de onderkoopmansvrouw tussen de Caep en Batavia...

33
00:02:12.007 --> 00:02:14.021
twee kinderen tegelijk gehaald.'

34
00:02:15.001 --> 00:02:19.000
Jeetje! Hoe het verder met ze in Batavia gegaan is weten we niet.

35
00:02:19.005 --> 00:02:23.001
Wat we wel weten is dat ze hier in de kerk begraven is.

36
00:02:26.017 --> 00:02:30.018
Wel raar, om zo op het graf van je voorouders te staan.

37
00:02:32.000 --> 00:02:34.004
En bijzonder ook. Heel bijzonder.

38
00:02:38.000 --> 00:02:41.015
Inmiddels weten we toch meer over Annetje, Nathaniel...

39
00:02:41.020 --> 00:02:44.014
en de drie kinderen en hun tijd in Batavia...

40
00:02:44.019 --> 00:02:47.007
waar ze uiteindelijk gezond aankwamen.

41
00:02:47.012 --> 00:02:50.021
Na veel speurwerk zijn er sporen gevonden in Jakarta.

42
00:02:52.017 --> 00:02:55.003
Kim, in Nederland zag het er naar uit...

43
00:02:55.008 --> 00:02:58.017
dat we weinig meer zouden vinden van jouw familie. Ja.

44
00:02:58.022 --> 00:03:02.000
Maar we zijn hier in Jakarta. Ja. Het oude Batavia.

45
00:03:02.005 --> 00:03:05.001
En we hebben hier nog veel sporen gevonden...

46
00:03:05.006 --> 00:03:09.012
van Nathaniel, van zijn vrouw en van hun drie kindertjes. Echt?

47
00:03:09.017 --> 00:03:12.020
Kijk, dit is de haven van destijds Batavia.

48
00:03:13.000 --> 00:03:16.013
Maar om een beter overzicht te krijgen van deze haven...

49
00:03:16.018 --> 00:03:19.001
denk ik dat we naar boven moeten gaan.

50
00:03:22.000 --> 00:03:23.012
Jee, de haven! Ja.

51
00:03:27.002 --> 00:03:30.000
Maar dit is nog steeds DE haven van Jakarta? Ja.

52
00:03:30.005 --> 00:03:34.000
Zoals die in ieder geval toen ook ongeveer moet zijn geweest.

53
00:03:36.016 --> 00:03:40.002
Toen zij hier aankwam na die verschrikkelijke reis...

54
00:03:40.007 --> 00:03:43.010
Annetje en haar man en de drie kinderen inmiddels.

55
00:03:43.015 --> 00:03:48.010
Hoe zullen ze zich gevoeld hebben in dit klimaat? Ik denk vreselijk.

56
00:03:50.008 --> 00:03:53.007
En net twee kinderen gekregen aan boord.

57
00:03:53.012 --> 00:03:55.021
En dan kom je hier aan.

58
00:03:59.004 --> 00:04:03.001
Maar dit maakt toch nog wel een beetje een historische indruk.

59
00:04:03.006 --> 00:04:07.009
Ja, wat dat betreft is er hier in 400 jaar tijd niet veel veranderd.

60
00:04:09.009 --> 00:04:12.014
Die huizen daar, dat zijn de specerijen pakhuizen.

61
00:04:12.019 --> 00:04:14.006
Van de VOC.

62
00:04:14.011 --> 00:04:18.022
En, ja, hier moet dus Nathaniel hebben gehandeld. Ja.

63
00:04:20.000 --> 00:04:23.003
Dan zal hij hier toch wel regelmatig zijn geweest.

64
00:04:30.001 --> 00:04:32.024
Je kunt het je eigenlijk niet voorstellen, he.

65
00:04:33.004 --> 00:04:35.023
Deze mooie, charmante haven van Batavia...

66
00:04:36.003 --> 00:04:41.021
is nu veranderd in EEN grote krioelende... mensenmassa. Ja.

67
00:04:42.001 --> 00:04:45.012
Er hebben zich hier 17 miljoen mensen gegroepeerd.

68
00:04:50.005 --> 00:04:52.016
Enkele weken na aankomst in Batavia...

69
00:04:52.021 --> 00:04:55.024
bezoeken Annetje en Nathaniel de Hollandse kerk.

70
00:04:56.004 --> 00:04:59.015
We zijn op de plaats waar de Hollandse kerk stond. Hier?

71
00:04:59.020 --> 00:05:02.023
Ik zeg met name STOND. Er staat nu een ander gebouw.

72
00:05:03.003 --> 00:05:06.008
Het heeft toch wel iets Hollands. Dat raambeslag.

73
00:05:06.013 --> 00:05:08.013
Wat is hier gebeurd in deze kerk?

74
00:05:08.018 --> 00:05:12.002
Uit het officiele landsarchief Batavia... Kijk nou!

75
00:05:12.007 --> 00:05:15.023
29 mei, 1672, zijn gedoopt Samuel en Elisabet.

76
00:05:16.003 --> 00:05:18.005
En er is een belangrijke getuige.

77
00:05:18.010 --> 00:05:21.017
Want deze Cornelis Speelman gaat nog een rol spelen.

78
00:05:21.022 --> 00:05:23.020
Dat was niet de eerste de beste.

79
00:05:24.000 --> 00:05:27.013
Cornelis Speelman is een succesvol admiraal bij de VOC.

80
00:05:27.018 --> 00:05:31.004
En hij wordt uiteindelijk zelfs gouverneur-generaal.

81
00:05:31.009 --> 00:05:34.012
Er is nog iets interessants uit de Hollandse kerk.

82
00:05:34.017 --> 00:05:36.004
Heel slecht leesbaar.

83
00:05:36.009 --> 00:05:40.015
Het komt erop neer, Annetje heeft nog twee kinderen gekregen. Echt?

84
00:05:40.020 --> 00:05:45.003
Ja, Geertruid en Abigail. Abigail, de eerste echte Engelse naam. Ja.

85
00:05:45.008 --> 00:05:48.000
Dus dat was nog een hele familie eigenlijk.

86
00:05:48.005 --> 00:05:50.012
Vijf kinderen, joh! Vijf kinderen.

87
00:05:50.017 --> 00:05:53.013
Je zei net dat die Speelman niet de minste was.

88
00:05:53.018 --> 00:05:57.008
Dus hij zat in de gegoede... In de gegoede burgerij.

89
00:05:57.013 --> 00:06:02.008
Op stand gewoond, die moet wel wat centjes verdiend hebben.

90
00:06:02.013 --> 00:06:04.017
Ja, wil je dat kunnen onderhouden.

91
00:06:07.000 --> 00:06:11.005
Veel van het historische Batavia is in Jakarta niet meer te vinden.

92
00:06:11.010 --> 00:06:14.013
En wat er nog van over is wordt slecht onderhouden.

93
00:06:16.020 --> 00:06:19.003
Dit is veel nieuwer. Dit is 19e eeuws.

94
00:06:19.008 --> 00:06:21.001
Maar nog wel oud-Hollands.

95
00:06:21.006 --> 00:06:24.006
Het assurantiekantoor daar op de achtergrond.

96
00:06:24.011 --> 00:06:28.008
Ziet er heel pittoresk uit. Afgezien van dit smerige water.

97
00:06:28.013 --> 00:06:32.003
Het enige huis uit die tijd dat nog over is gebleven is dit.

98
00:06:32.008 --> 00:06:34.016
Dat heet nu het Rode Huis, Toko Merah.

99
00:06:34.021 --> 00:06:38.016
En in zoiets moeten Annetje en Nathaniel ook gewoond hebben.

100
00:06:38.021 --> 00:06:40.019
Met hun toen nog vijf kinderen.

101
00:06:40.024 --> 00:06:44.015
Maar uit de boeken blijkt dat vier van die vijf kinderen...

102
00:06:44.020 --> 00:06:46.022
vrij jong zijn overleden.

103
00:06:47.002 --> 00:06:52.020
En alleen Geertruid, EEN van de laatste, die is oud geworden.

104
00:06:53.000 --> 00:06:54.012
Zo lijkt het.

105
00:06:54.017 --> 00:06:58.005
En daar sluit eigenlijk het boek als het gaat om Annetje.

106
00:06:58.010 --> 00:07:01.000
Van Nathaniel hebben we meer informatie.

107
00:07:01.005 --> 00:07:04.016
Die heeft nog een hele belangrijke rol gespeeld. Hier?

108
00:07:04.021 --> 00:07:09.024
En die informatie is boven water gehaald door een lokale deskundige.

109
00:07:10.004 --> 00:07:13.007
En die zouden we hier ontmoeten. Daar komt-ie aan.

110
00:07:39.018 --> 00:07:42.008
Leuk. Ja.

111
00:07:42.013 --> 00:07:44.019
Toch? Ja, zeker.

112
00:07:44.024 --> 00:07:47.005
Is weer eens wat anders dan Jakarta.

113
00:07:47.010 --> 00:07:50.002
Misschien is het daar wel een stuk schoner.

114
00:07:50.007 --> 00:07:52.007
Jeetje, dus naar Bantam toe. Ja.

115
00:07:52.012 --> 00:07:55.012
Vier uur in de auto, he. Nou, prima.

116
00:08:42.015 --> 00:08:44.007
20 maart, 1682.

117
00:08:44.012 --> 00:08:46.022
'Was getekend, Nathaniel Goodhand.'

118
00:12:02.021 --> 00:12:05.019
De chirurgijn, die op een van de schepen zit...

119
00:12:05.024 --> 00:12:10.000
beschrijft deze zeeslag tussen de Nederlanders en de Engelsen.

120
00:12:10.005 --> 00:12:12.013
Zijn verslag is zeer gedetailleerd.

121
00:13:18.012 --> 00:13:19.024
Hee, Kim.

122
00:13:20.004 --> 00:13:23.022
Hallo! Was het ook zo warm in Bantam? Ja, heel warm. Hier ook.

123
00:13:24.002 --> 00:13:30.000
Zeg, jij hebt te horen gekregen dat Nathaniel gewond is geraakt.

124
00:13:30.005 --> 00:13:33.020
Hij is toen, zonder enige twijfel, hier terechtgekomen.

125
00:13:34.000 --> 00:13:37.022
Ik ben gaan spitten in archieven. Dit was het VOC-ziekenhuis.

126
00:13:38.002 --> 00:13:40.010
Waar gewonde mensen terechtkwamen.

127
00:13:40.015 --> 00:13:43.005
Zeker zo'n belangrijk man als Nathaniel.

128
00:13:43.010 --> 00:13:47.003
En uit de archieven blijkt dat Nathaniel hier is overleden.

129
00:13:47.008 --> 00:13:49.018
Hij is aan z'n verwondingen bezweken.

130
00:13:49.023 --> 00:13:52.007
Je kunt het hier zien. Overleden.

131
00:13:52.012 --> 00:13:55.022
Eh, ergens voor 15 juni in dat jaar.

132
00:13:56.002 --> 00:13:58.003
Dus vrij snel na die slag.

133
00:13:58.008 --> 00:14:00.016
Zijn vrouw... dat is de huisvrouw...

134
00:14:00.021 --> 00:14:03.009
zoals ze genoemd wordt in de papieren...

135
00:14:03.014 --> 00:14:07.020
is vertrokken naar Nederland en heeft de achterstallig gage geind.

136
00:14:08.000 --> 00:14:10.000
Dat ze dan ook meteen teruggaat.

137
00:14:10.005 --> 00:14:14.010
Ze zal het hier niet meer naar haar zin gehad hebben zonder haar man.

138
00:14:14.015 --> 00:14:17.018
Waarschijnlijk kon ze hier verder ook niets meer.

139
00:14:17.023 --> 00:14:21.014
Ik kan je nog wel vertellen dat ze daar opnieuw getrouwd is.

140
00:14:21.019 --> 00:14:24.002
Met ene meneer Goudrie.

141
00:14:24.007 --> 00:14:28.003
En daarmee heeft ze dus haar laatste jaren gesleten.

142
00:14:28.008 --> 00:14:31.011
En is, zoals jij weet, uiteindelijk overleden...

143
00:14:31.016 --> 00:14:34.002
en begraven in de Noorderkerk.

144
00:14:34.007 --> 00:14:39.012
Annetje wordt 69 en overleeft daarmee vier van haar vijf kinderen.

145
00:14:39.017 --> 00:14:41.023
Dat avontuur wat ze is aangegaan...

146
00:14:42.003 --> 00:14:45.003
en dat ze toch iets van hun leven hebben gemaakt.

147
00:14:45.008 --> 00:14:47.019
Dat is wel mooi. Ja, dat vind ik wel mooi.

148
00:14:47.024 --> 00:14:50.010
En uiteindelijk weer is teruggekeerd.

149
00:14:50.015 --> 00:14:52.008
En toch nog getrouwd is. Ja.

150
00:14:52.013 --> 00:14:56.012
En misschien een mooie oude dag heeft gehad. Laten we het hopen.

151
00:14:56.017 --> 00:14:58.019
Zo loopt zo'n familieverhaal af.

152
00:14:58.024 --> 00:15:01.024
Terug naar Nederland, na 11 jaar hier gebleven.

153
00:15:02.004 --> 00:15:06.005
Ja, kun je er vrede mee hebben, zoals het verhaal eindigt? Jawel.

154
00:15:06.010 --> 00:15:10.005
Ik heb het ZO heet! Laten we een biertje gaan drinken. Lekker!

155
00:15:17.010 --> 00:15:19.020
Ze zitten er klaar voor in Loosdrecht.

156
00:15:20.000 --> 00:15:21.012
Het grote gezin Bakker.

157
00:15:21.017 --> 00:15:24.017
Goed voorbereid op een stem uit het verleden...

158
00:15:24.022 --> 00:15:27.007
van hun onbekende familielid Gerrit.

159
00:15:27.012 --> 00:15:31.003
Ze hebben nog geen idee van hun 17e eeuwse familieverhaal.

160
00:15:31.008 --> 00:15:33.016
Van armoede, wilskracht en heimwee.

161
00:15:33.021 --> 00:15:35.008
Maak eens even open.

162
00:15:36.020 --> 00:15:39.011
'Zeestraat, Beverwijk.' Beverwijk?

163
00:15:44.008 --> 00:15:45.022
Het zijn er een heleboel.

164
00:15:46.002 --> 00:15:47.022
5 juli, 1877.

165
00:15:48.002 --> 00:15:52.008
'Zeer geliefde ouders, broers en zuster...' Niet voorlezen, stil!

166
00:15:54.020 --> 00:15:58.013
Al gauw worden ze meegenomen in de wereld van Gerrit Bakker.

167
00:15:58.018 --> 00:16:02.006
Een gewone jongen op een schip. Zeeman tegen wil en dank.

168
00:16:02.011 --> 00:16:04.022
Talloze brieven schreef hij naar huis.

169
00:16:05.002 --> 00:16:08.005
STEM: 'Zeer geliefde ouders, broers en zusters.'

170
00:16:08.010 --> 00:16:11.019
'Morgen gaan we naar zee, waarheen weten we nog niet.'

171
00:16:11.024 --> 00:16:15.019
'Net waar de wind naartoe gaat is ook deze reis een avontuur.'

172
00:16:15.024 --> 00:16:18.022
'Als de wind zo blijft gaan we naar Noorwegen.'

173
00:16:19.002 --> 00:16:21.004
'Anders gaan we naar de Oostzee.'

174
00:16:21.009 --> 00:16:24.014
'De reis zal misschien drie of vier maanden duren.'

175
00:16:24.019 --> 00:16:27.024
'Ik ben nu lichtmatroos voor 20 gulden in de maand.'

176
00:16:28.004 --> 00:16:31.022
'Mijn pakje staat me goed. Ik ben nog niet zeeziek geweest.'

177
00:16:32.002 --> 00:16:34.014
'Ik ben tot nu toe zo gezond als een vis.'

178
00:16:34.019 --> 00:16:37.020
'Ik wens jullie allemaal een goede gezondheid.'

179
00:16:38.000 --> 00:16:39.018
'En voor vader, goed werk.'

180
00:16:39.023 --> 00:16:43.014
'Wees hartelijk gegroet van uw liefhebben zoon, Gerrit.'

181
00:16:46.024 --> 00:16:49.005
Gerrit wordt geboren in Heemskerk.

182
00:16:49.010 --> 00:16:52.017
Hij is de tweede zoon in een groot en gelovig gezin...

183
00:16:52.022 --> 00:16:54.011
dat het niet breed heeft.

184
00:16:54.016 --> 00:16:58.006
Maar Gerrit beleeft een liefdevolle en zorgeloze jeugd.

185
00:16:58.011 --> 00:17:00.013
Zo lezen we tussen de regels door.

186
00:17:00.018 --> 00:17:03.023
Een jeugd van spelen en ravotten in de vrije natuur.

187
00:17:12.002 --> 00:17:14.023
Het is bijna ondoenlijk voor vader Bakker...

188
00:17:15.003 --> 00:17:17.013
om genoeg brood op de plank te krijgen.

189
00:17:17.018 --> 00:17:21.023
Er zit uiteindelijk niets anders op dan dat de 15-jarige Gerrit...

190
00:17:22.003 --> 00:17:25.021
aan de slag gaat, geld verdienen, werken op een kofschip...

191
00:17:26.001 --> 00:17:29.004
een handelsschip dat de Europese kusten bevaart.

192
00:17:29.009 --> 00:17:32.022
Ook de Bakkertjes in Loosdrecht hebben een groot gezin.

193
00:17:33.002 --> 00:17:36.005
Kostgeld verdienen hoorde er in hun jeugd ook bij.

194
00:17:36.010 --> 00:17:38.021
Wij moesten vroeger ook gewoon werken.

195
00:17:39.001 --> 00:17:41.007
Voor kostgeld. Op zaterdag werken.

196
00:17:41.012 --> 00:17:43.020
Kranten lopen, dat was het eerste.

197
00:17:44.000 --> 00:17:45.020
Ik voelde wel een beetje mee.

198
00:17:46.000 --> 00:17:47.012
Maar helemaal op zee.

199
00:17:47.017 --> 00:17:49.004
Dat vind ik nogal wat.

200
00:17:49.009 --> 00:17:52.005
Ik was de enige die geen kostgeld betaalde.

201
00:17:52.010 --> 00:17:55.012
Ik weet niet of ze dat weten hier, maar... Haha!

202
00:17:56.017 --> 00:18:00.008
STEM: 'Mijn nieuwe pet, die ik in Amsterdam had gekocht...

203
00:18:00.013 --> 00:18:03.013
is op de Oostzee van m'n kop over boord gewaaid.'

204
00:18:03.018 --> 00:18:06.021
'Ook m'n oude jas heb ik erg gemist op de Noordzee.'

205
00:18:07.001 --> 00:18:08.013
'Het was daar erg koud.'

206
00:18:08.018 --> 00:18:12.021
'Als je kan, moeder, stuur me dan een bordje pap, als ik op zee ben.'

207
00:18:13.001 --> 00:18:14.013
'Dat zou me erg smaken.'

208
00:18:14.018 --> 00:18:16.005
'Groeten, familie...

209
00:18:16.010 --> 00:18:20.000
en wees gij geliefde moeder gegroet van uw zoon, Gerrit.'

210
00:18:20.005 --> 00:18:23.005
Een liefdevol kind uit een warm gezin.

211
00:18:23.010 --> 00:18:27.011
Hij verlangt terug naar z'n moeder. Een moederskindje, denk ik.

212
00:18:27.016 --> 00:18:30.001
Ik kan me die heimwee wel voorstellen.

213
00:18:31.003 --> 00:18:35.013
STEM: 'Gij zult wel denken, wat een onfatsoenlijk stuk papier is dit.'

214
00:18:35.018 --> 00:18:38.010
'Doch, ik moet wel, want mijn papier is op.'

215
00:18:38.015 --> 00:18:41.016
'Ik heb een blad uit het journaalboek gekregen.'

216
00:18:41.021 --> 00:18:44.015
'We krijgen hier goed te eten en te drinken.'

217
00:18:44.020 --> 00:18:46.024
'Spek en vlees is er in overvloed.'

218
00:18:47.004 --> 00:18:50.015
'Ook wordt hier gebeden en gedankt voor en na het eten.'

219
00:18:50.020 --> 00:18:52.022
'Uw liefhebbende zoon, Gerrit.'

220
00:18:53.002 --> 00:18:56.002
Wij zijn christelijk opgevoed, gereformeerd.

221
00:18:56.007 --> 00:18:59.022
Ja, wij gingen naar de kerk. Er werd gelezen uit de Bijbel.

222
00:19:00.002 --> 00:19:03.005
En naar zondagsschool. Voor en na het eten bidden.

223
00:19:03.010 --> 00:19:05.018
Het geeft me voldoening in m'n leven.

224
00:19:05.023 --> 00:19:07.021
Ik heb ook steun aan m'n geloof.

225
00:19:08.001 --> 00:19:11.002
Zoals hij het schrijft, kan ik me dat wel inleven.

226
00:19:11.007 --> 00:19:14.008
STEM: 'Zeer geliefde ouders, broer en zusters.'

227
00:19:14.013 --> 00:19:18.016
'Ik heb ankerwacht en ben zo vrij u eerst een brief te schrijven...

228
00:19:18.021 --> 00:19:22.011
dan kan-ie morgen, wanneer we aan land gaan, meteen mee.'

229
00:19:22.016 --> 00:19:26.006
'Mijn rug is gelukkig weer klaar en verder ben ik gezond.'

230
00:19:26.011 --> 00:19:30.012
'Maar ik hoop dat ik vrijkom, want het is een onplezierig schip.'

231
00:19:30.017 --> 00:19:34.001
'De kapitein heeft vaak ongenoegen met de stuurman.'

232
00:19:34.006 --> 00:19:37.017
'Hij kan begrijpen dat het niet aangenaam voor ons is.'

233
00:19:37.022 --> 00:19:42.002
'Ik moet stoppen met schrijven, omdat m'n inktpot is omgevallen.'

234
00:19:42.007 --> 00:19:45.023
'Moeder, wees gegroet van uw liefhebbende zoon, Gerrit.'

235
00:19:46.003 --> 00:19:48.011
Ik vraag me af hoe het afloopt met hem.

236
00:19:48.016 --> 00:19:51.008
Ik hoop dat ze weer bij elkaar gekomen zijn.

237
00:19:51.013 --> 00:19:55.008
Ik heb er niet zoveel mee. Ik ben benieuwd hoe 't afgelopen is.

238
00:19:55.013 --> 00:19:57.009
Dat wordt strootjes trekken.

239
00:19:57.014 --> 00:20:00.015
Wie gaat op speurtocht naar de sporen van Gerrit?

240
00:20:00.020 --> 00:20:03.021
Jongste broer Erik en oudste zus Thea gaan op pad.

241
00:20:04.001 --> 00:20:06.024
Naar Heemskerk, het geboortedorp van Gerrit.

242
00:20:07.004 --> 00:20:10.017
In de gereformeerde kerk hopen ze meer te weten te komen.

243
00:20:10.022 --> 00:20:14.017
Wel een raar idee dat-ie hier waarschijnlijk ook gedoopt is.

244
00:20:14.022 --> 00:20:16.009
De dorpskerk.

245
00:20:19.006 --> 00:20:22.021
Goedemiddag, u moet Bakker zijn. Erik Bakker, goeiedag.

246
00:20:23.001 --> 00:20:25.020
Dag, mevrouw. Het gaat om Gerrit Bakker. Ja.

247
00:20:26.000 --> 00:20:27.012
Een voorvader van ons.

248
00:20:27.017 --> 00:20:30.017
Die is hier geboren in Heemskerk.

249
00:20:30.022 --> 00:20:33.001
En hij is hier ook ter kerke gegaan.

250
00:20:33.006 --> 00:20:35.021
Zo zag de kerk er in die tijd uit.

251
00:20:36.001 --> 00:20:39.012
En zeer waarschijnlijk heeft Gerrit met z'n ouders...

252
00:20:39.017 --> 00:20:45.012
deze weg genomen om zo op zondagmorgen naar de kerk te gaan.

253
00:20:45.017 --> 00:20:51.019
Het orgel, waar u staat, dat kan Gerrit dus gehoord hebben.

254
00:20:51.024 --> 00:20:56.001
Dat was in 1857. Toen is dat ingericht.

255
00:21:05.012 --> 00:21:08.006
Hier hebben we dan de 'schatten' van de kerk.

256
00:21:09.007 --> 00:21:11.024
Een kostbare verrassing voor Erik en Thea.

257
00:21:12.004 --> 00:21:13.018
De zilveren doopschaal.

258
00:21:13.023 --> 00:21:16.024
Met water uit deze schaal werd Gerrit gedoopt...

259
00:21:17.004 --> 00:21:20.007
en dit is al die tijd zorgvuldig bewaard gebleven.

260
00:21:20.012 --> 00:21:23.017
Zo begon het geestelijk leven van de kleine Gerrit.

261
00:21:23.022 --> 00:21:29.017
Ik doop u in de naam van de Vader en de zoon en de Heilige Geest.

262
00:21:34.021 --> 00:21:37.010
Ik vind het heel bijzonder om te zien.

263
00:21:37.015 --> 00:21:40.017
Dat hier de geschiedenis van hem begint. Ja.

264
00:21:42.005 --> 00:21:44.020
Erik en Thea gaan direct op onderzoek uit.

265
00:21:45.000 --> 00:21:47.023
Ligt er familie op het kerkhofje in Heemskerk?

266
00:21:48.003 --> 00:21:50.016
Broers of zussen of de ouders van Gerrit?

267
00:21:50.021 --> 00:21:54.001
Of misschien Gerrit zelf wel. Dat is niet het geval.

268
00:21:54.006 --> 00:21:58.001
Het Noord-Hollands archief blijkt goed gedocumenteerd...

269
00:21:58.006 --> 00:22:01.015
en al snel komt het doopbewijs van Gerrit boven tafel.

270
00:22:01.020 --> 00:22:06.001
Januari, in het jaar 1861 is geboren een zoon.

271
00:22:06.006 --> 00:22:10.010
Het blijkt dat hij het derde zoontje uit het gezin is. Oke.

272
00:22:10.015 --> 00:22:14.006
Dus ook nog een oudere broer Klaas, zie ik hier staan.

273
00:22:14.011 --> 00:22:16.015
Interessant, he. Heel bijzonder.

274
00:22:16.020 --> 00:22:19.010
Dit is dus het signalement van Hendrik...

275
00:22:19.015 --> 00:22:22.020
de vader van de Gerrit waar jullie naar op zoek zijn.

276
00:22:23.000 --> 00:22:24.024
Z'n gezicht is ovaal.

277
00:22:25.004 --> 00:22:27.010
Hij heeft een rond voorhoofd.

278
00:22:27.015 --> 00:22:29.018
En blauwe ogen.

279
00:22:29.023 --> 00:22:32.002
Nou... die komen weer terug.

280
00:22:32.007 --> 00:22:33.019
Een spitse neus.

281
00:22:35.008 --> 00:22:38.012
En z'n kin is rond en hij heeft blond haar.

282
00:22:39.017 --> 00:22:42.013
Erik en Thea stuiten op verrassend nieuws...

283
00:22:42.018 --> 00:22:47.011
als uit de antieke burgerlijke stand een opmerkelijke verhuizing blijkt.

284
00:22:47.016 --> 00:22:51.017
Een zusje Hillegona, waar gaat ze naartoe? Kun je het lezen? Nee.

285
00:22:51.022 --> 00:22:53.015
Het is geen Nederland meer.

286
00:22:53.020 --> 00:22:56.009
Sebraska of zo? Het zegt mij niks.

287
00:22:56.014 --> 00:22:59.007
Nebraska. En waar is dat? Amerika.

288
00:22:59.012 --> 00:23:01.007
Dat is in Amerika. Nebraska.

289
00:23:01.012 --> 00:23:03.018
Wat grappig, hee. Een zusje Anne...

290
00:23:03.023 --> 00:23:07.023
En moet je eens kijken wat daar heel klein geschreven staat.

291
00:23:08.003 --> 00:23:11.016
'Vertrokken naar Amerika.' Dat staat er inderdaad ook.

292
00:23:11.021 --> 00:23:14.018
Dus ook zij vertrekt naar Amerika. O!

293
00:23:14.023 --> 00:23:18.007
En uiteindelijk vinden ze in de verhuisberichten...

294
00:23:18.012 --> 00:23:20.010
ook de ouders van Gerrit terug.

295
00:23:20.015 --> 00:23:24.006
Ze vertrekken ook naar Nebraska. Gaan ze ook naar Amerika?

296
00:23:24.011 --> 00:23:27.011
Naar het plaatsje Holland in Nebraska, USA.

297
00:23:27.016 --> 00:23:30.019
Zo! Dus dat hele gezin zit er bijna.

298
00:23:30.024 --> 00:23:34.014
Maar behalve Gerrit, die hebben we nog niet gevonden. Nee.

299
00:23:34.019 --> 00:23:37.024
Maar... Geen idee waar die gebleven kan zijn.

300
00:23:39.002 --> 00:23:40.014
Jeetje.

301
00:23:40.019 --> 00:23:42.006
Hoe moeten we nu verder?

302
00:23:42.011 --> 00:23:44.004
Ja, goede vraag.

303
00:23:44.009 --> 00:23:47.012
Je zou bijna denken, toch maar eens gaan kijken...

304
00:23:47.017 --> 00:23:50.002
wat er in Amerika te vinden is.

305
00:23:50.007 --> 00:23:52.019
Wat daar aangekomen is.

306
00:23:54.009 --> 00:23:56.013
Dit wordt lootjes trekken.

307
00:23:57.016 --> 00:24:00.010
Ja... Kortste eindje, langste eindje.

308
00:24:02.000 --> 00:24:05.003
Het wordt een lastig onderonsje voor Thea en Erik.

309
00:24:06.005 --> 00:24:08.020
Maar heel erg lang duurt het niet.

310
00:24:13.012 --> 00:24:15.005
GELUID VAN STRIEMENDE WIND

311
00:25:02.010 --> 00:25:04.021
Aan het woord is historicus Jim Schaap.

312
00:25:05.001 --> 00:25:08.012
Inderdaad, een Amerikaan van erge Nederlandse komaf.

313
00:25:08.017 --> 00:25:10.019
Terschelling om precies te zijn.

314
00:25:10.024 --> 00:25:14.008
Die ochtend heeft Erik hem ontmoet bij het archief...

315
00:25:14.013 --> 00:25:16.019
van Nebraska's hoofdstad Lincoln.

316
00:25:16.024 --> 00:25:19.020
De plek waar de zoektocht naar Gerrit begint.

317
00:25:20.000 --> 00:25:23.016
Ja, opgewonden en heel nieuwsgierig. Wat ga ik ontdekken?

318
00:25:23.021 --> 00:25:27.005
Wat vinden we daar? Spannend. Wat staat me te wachten?

319
00:25:27.010 --> 00:25:28.022
Zo voelde het.

320
00:27:10.019 --> 00:27:13.002
Hoe ziet de familie van Gerrit eruit?

321
00:27:13.007 --> 00:27:15.003
En hoe is Erik verwant aan hem?

322
00:27:15.008 --> 00:27:17.023
Hendrik Bakker trouwt met Sophie Koster.

323
00:27:18.003 --> 00:27:20.014
Dat gebeurt in de kerk van Heemskerk...

324
00:27:20.019 --> 00:27:23.024
waar Erik en Thea dat zilveren doopvont aantroffen.

325
00:27:24.004 --> 00:27:27.020
Ze krijgen tien kinderen. Onze Gerrit is de tweede Gerrit.

326
00:27:28.000 --> 00:27:31.020
Een eerder zoontje met die naam overleed kort na de geboorte.

327
00:27:32.000 --> 00:27:35.001
Er waren ook drie zoons Christiaan in het gezien.

328
00:27:35.006 --> 00:27:36.020
Twee stierven zeer jong.

329
00:27:37.000 --> 00:27:40.024
Hoe zijn de Bakkertjes uit Loosdrecht verwant aan onze Gerrit?

330
00:27:41.004 --> 00:27:43.002
Dat gaat via een oom van Gerrit.

331
00:27:43.007 --> 00:27:47.013
Deze Anthonie Bakker is stamhouder van onze Loosdrechtse Bakkers.

332
00:27:47.018 --> 00:27:50.001
Via een Klaas en Jan komen we bij Aalt.

333
00:27:50.006 --> 00:27:53.019
De vader van Thea en Erik.

334
00:27:54.017 --> 00:27:58.022
Aalt en z'n vrouw Dirkje staan ook aan het hoofd van een groot gezin.

335
00:27:59.002 --> 00:28:00.018
Ze krijgen tien kinderen.

336
00:28:01.023 --> 00:28:04.006
Hun zoon Aalt komt om bij een ongeluk.

337
00:28:04.011 --> 00:28:06.022
Erik is de op een na jongste van het stel.

338
00:28:35.004 --> 00:28:39.003
Jim Schaap wijst Erik op de naam Wissink in het gehucht Holland.

339
00:28:39.008 --> 00:28:43.013
Die familie is duidelijk verweven met de geemigreerde Bakkers...

340
00:28:43.018 --> 00:28:46.023
die werkelijk een enorme reis moesten afleggen...

341
00:28:47.003 --> 00:28:49.001
om hun bestemming te bereiken.

342
00:29:23.001 --> 00:29:24.013
Leuke man.

343
00:29:24.018 --> 00:29:28.009
Hij kon heel bijzonder en heel enthousiast ook vertellen.

344
00:29:28.014 --> 00:29:31.004
Hij kon je meenemen in het hele verhaal...

345
00:29:31.009 --> 00:29:35.000
hoe dat in de beginjaren hier in Amerika geweest moet zijn.

346
00:29:35.005 --> 00:29:38.010
Dat was bijzonder. En ook wel een beetje trots.

347
00:29:38.015 --> 00:29:41.020
Misschien ook wel een gevoel van dat ze dat durfden.

348
00:29:42.000 --> 00:29:44.008
Het was een enorme reis hier naartoe.

349
00:29:44.013 --> 00:29:48.019
Met alle gevaren en ontberingen die ze tegen zouden komen onderweg.

350
00:29:48.024 --> 00:29:51.018
Ja, het maakt je enthousiast of hongerig...

351
00:29:51.023 --> 00:29:54.006
om nog meer dingen te gaan ontdekken.

352
00:29:54.011 --> 00:29:55.023
Het maakte wel indruk.

353
00:30:26.022 --> 00:30:29.018
STEM: 'Met dit kofschip wil ik niet meer mee.'

354
00:30:29.023 --> 00:30:33.011
'Dus als gij mij naar Geestemunde een brief schrijft...

355
00:30:33.016 --> 00:30:37.000
schrijf dan op een apart papiertje aan de kapitein...

356
00:30:37.005 --> 00:30:41.002
dat hij mij vrijlaat, dat gij mij graag naar huis wilt hebben.'

357
00:30:41.007 --> 00:30:43.013
'Doch, schrijf over geen armoed...

358
00:30:43.018 --> 00:30:46.019
want ik zeg altijd dat vader goed geld verdient.'

359
00:30:46.024 --> 00:30:50.019
'Schrijf maar over het timmeren, dat ik het anders verleer.'

360
00:30:52.005 --> 00:30:54.005
VROUWENSTEM: 'Geliefde zoon.'

361
00:30:54.010 --> 00:30:58.015
'Uw geschreven brieven uit Middlesbrough hebben we ontvangen.'

362
00:30:58.020 --> 00:31:03.012
'Wij oordelen dat het beter is dat gij nog maar blijft zolang.'

363
00:31:03.017 --> 00:31:06.017
'Als ge er goed over nadenkt moet ge zelf zeggen:

364
00:31:06.022 --> 00:31:09.007
'Vader en moeder hebben gelijk.'

365
00:31:09.012 --> 00:31:12.023
'Hoe langer dat ge meevaart, hoe meer dat je verdient.'

366
00:31:13.003 --> 00:31:16.010
'Want ik hoop dat je met een goede buidel thuiskomt.'

367
00:31:16.015 --> 00:31:18.002
'Want het is nodig.'

368
00:31:18.007 --> 00:31:20.007
'Nu, Gerrit, ik moet eindigen.'

369
00:31:20.012 --> 00:31:23.010
'Een blijk, met achting, uw moeder.'

370
00:32:26.016 --> 00:32:28.003
ONWEER

371
00:34:39.016 --> 00:34:41.003
STEMMIGE MUZIEK

372
00:35:06.023 --> 00:35:08.019
Erik is benieuwd of de kerk...

373
00:35:08.024 --> 00:35:12.002
misschien nog informatie heeft over z'n familie.

374
00:35:12.007 --> 00:35:16.017
Zijn ze hier gebleven? Zijn er nog steeds Bakker in Holland, Nebraska?

375
00:36:20.010 --> 00:36:22.016
Erik en Jim maken kennis met Irving.

376
00:36:22.021 --> 00:36:26.005
Hij is het best ingevoerde gemeentelid en beheert...

377
00:36:26.010 --> 00:36:29.011
de laatste overblijfselen van het kerkarchief.

378
00:36:29.016 --> 00:36:31.007
Goed bewaard in een kluis.

379
00:37:37.008 --> 00:37:41.018
Is Gerrits naam wellicht verloren gegaan in de verbrande kerkboeken?

380
00:37:52.004 --> 00:37:53.016
Landverhuizing.

381
00:37:53.021 --> 00:37:55.008
Land movement.

382
00:37:55.013 --> 00:37:59.012
Het is een wervende boodschap van Nederlandse predikanten...

383
00:37:59.017 --> 00:38:02.020
aan hun gelovige achterban om voor hun ultieme...

384
00:38:03.000 --> 00:38:06.024
en vrije geloofsbeleving te verhuizen naar de lege streken...

385
00:38:07.004 --> 00:38:09.015
van het nieuwe beloofde land: Amerika.

386
00:38:33.003 --> 00:38:35.024
Ja, ik hoopte... Ik had eigenlijk het idee...

387
00:38:36.004 --> 00:38:39.002
dat ik directer al meer familieleden zou zien.

388
00:38:39.007 --> 00:38:41.024
Ik dacht, ze zijn hier naartoe vertrokken.

389
00:38:42.004 --> 00:38:46.009
Ongetwijfeld zijn er documenten van iedereen die hier is gekomen.

390
00:38:46.014 --> 00:38:49.014
En ook van Gerrit. Maar dat bleek niet zo te zijn.

391
00:38:49.019 --> 00:38:52.005
Of niet helemaal. Wel van die Klaas dan.

392
00:38:52.010 --> 00:38:55.011
En het spoor liep daar eigenlijk een beetje dood.

393
00:38:55.016 --> 00:38:58.016
En ik hoopte dat ze daar meer informatie hadden.

394
00:39:00.004 --> 00:39:04.016
Maar Irving blijkt nog over een oud en vergeten grafboek te beschikken.

395
00:39:04.021 --> 00:39:07.007
En dat kan Erik wellicht verder helpen.

396
00:39:10.015 --> 00:39:14.020
Hij neemt ons mee naar het even verderop gelegen Holland Cemetary.

397
00:39:15.000 --> 00:39:17.010
Een begraafplaats waar honderden...

398
00:39:17.015 --> 00:39:20.005
Nederlandse emigranten in vrede rusten.

399
00:39:29.020 --> 00:39:33.004
Wat treft Erik aan op deze bijzondere begraafplaats?

400
00:39:33.009 --> 00:39:35.019
Vindt hij hier eindelijk z'n familie?

401
00:39:35.024 --> 00:39:37.017
Dat ziet u volgende week...

402
00:39:37.022 --> 00:39:41.000
in deel twee van de speurtocht naar Gerrit Bakker.

403
00:39:48.006 --> 00:39:49.018
ONWEER

404
00:40:06.018 --> 00:40:08.005
SPANNENDE MUZIEK

405
00:40:10.016 --> 00:40:12.003
Echt, ongelooflijk...

