WEBVTT

1
00:00:02.014 --> 00:00:04.009
888

2
00:00:04.014 --> 00:00:07.007
MUZIEK

3
00:00:10.005 --> 00:00:15.002
Wie nu geboren wordt heeft een levensverwachting van 79,1 jaar.

4
00:00:15.007 --> 00:00:19.006
Als je een jongetje bent tenminste. Meisjes worden 82,8.

5
00:00:19.011 --> 00:00:23.001
Maar of je die leeftijd ook bereikt is nog maar de vraag.

6
00:00:23.006 --> 00:00:25.014
Is oud worden een kwestie van mazzel?

7
00:00:25.019 --> 00:00:28.020
Of kun je met een wiskundige formule zorgen dat je 100 wordt?

8
00:00:29.000 --> 00:00:33.024
Samen met Ionica ga ik op zoek naar een antwoord en komen we terecht in een bommenwerper:

9
00:00:34.004 --> 00:00:37.018
Wat heeft dit met 'hoe word ik 100' te maken?

10
00:00:37.023 --> 00:00:40.010
En op de stormbaan van de landmacht:

11
00:00:40.015 --> 00:00:42.018
Dus nu ben ik ook nog eens alleen.

12
00:00:42.023 --> 00:00:46.009
En we doen wonderlijke ontdekkingen in een laboratorium:

13
00:00:46.014 --> 00:00:50.019
Dat is materiaal van mensen? Hele kleine stukjes mens, ja.

14
00:00:50.024 --> 00:00:53.022
Voor de formule om 100 te worden.

15
00:00:54.002 --> 00:00:59.003
KINDEREN DREUNEN REKENTAFELS OP

16
00:00:59.008 --> 00:01:01.013
MUZIEK

17
00:01:32.002 --> 00:01:34.005
MUZIEK

18
00:01:40.012 --> 00:01:42.022
Even over die levensverwachting:

19
00:01:43.002 --> 00:01:45.013
Is het een beetje...

20
00:01:45.018 --> 00:01:49.001
net zoals het water uit die sproeier?

21
00:01:49.006 --> 00:01:53.000
Het begint ergens, je leven, maar je weet niet waar het eindigt.

22
00:01:53.005 --> 00:01:55.015
Nee, dat is best een goede vergelijking.

23
00:01:55.020 --> 00:01:59.006
Bij zo'n sproeier weet je niet per druppel wat die gaat doen.

24
00:01:59.011 --> 00:02:03.013
En je kan ook niet iemand aanwijzen van 'jij wordt 100 en jij niet.'

25
00:02:03.018 --> 00:02:06.002
Maar je kan wel iets zeggen over het patroon.

26
00:02:06.007 --> 00:02:09.009
Bijvoorbeeld als je kijkt als er wind in komt.

27
00:02:09.014 --> 00:02:13.005
Of als ik bijvoorbeeld een bal door de sproeier gooi.

28
00:02:14.017 --> 00:02:17.010
Ja, dan onderbreekt-ie 'm even. Ja.

29
00:02:17.015 --> 00:02:20.022
En dan is er een hele berg druppels die nergens meer uitkomen.

30
00:02:21.002 --> 00:02:24.005
Een epidemie, of een oorlog of zo. Ja.

31
00:02:26.001 --> 00:02:27.022
SPANNENDE MUZIEK

32
00:02:36.007 --> 00:02:39.011
Hoe word ik 100? En kan de wiskunde me daarbij helpen?

33
00:02:39.016 --> 00:02:45.010
Het leek Ionica een goed idee om onze speurtocht te beginnen op vliegbasis Gilse Rijen.

34
00:02:45.015 --> 00:02:50.005
Om precies te zijn in een bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog.

35
00:02:51.009 --> 00:02:53.014
SPANNENDE MUZIEK

36
00:03:12.024 --> 00:03:15.020
Nou, oke. Heel cool.

37
00:03:16.000 --> 00:03:19.000
Ik heb nog nooit in een bommenwerper gezeten.

38
00:03:19.005 --> 00:03:23.017
Maar wat heeft dit met 'hoe word ik 100' te maken?

39
00:03:23.022 --> 00:03:26.011
Dat heeft te maken met hoe je naar dingen kijkt.

40
00:03:26.016 --> 00:03:29.005
Je moet op de juiste manier naar dingen kijken.

41
00:03:29.010 --> 00:03:34.011
In de Tweede Wereldoorlog stegen bommenwerpers op vanaf Londen...

42
00:03:34.016 --> 00:03:37.018
en vlogen dan naar Duitsland om te bombarderen.

43
00:03:37.023 --> 00:03:42.016
Daar werden ze beschoten en een deel van de bommenwerpers keerde veilig terug.

44
00:03:42.021 --> 00:03:47.014
En dan maakten ze een analyse van waar de kogelgaten zaten.

45
00:03:47.019 --> 00:03:51.021
En dan keken ze op de plekken waar de meeste kogelgaten zaten.

46
00:03:52.001 --> 00:03:55.010
Daar kregen ze wat extra stalen platen.

47
00:03:55.015 --> 00:04:00.018
Dat lijkt mij slim, dat zijn dan de zwakke plekken van het vliegtuig.

48
00:04:00.023 --> 00:04:03.010
Ja, dat lijkt slim. En dat deed dus iedereen.

49
00:04:03.015 --> 00:04:07.011
Totdat Abraham Wald kwam, een superslimme wiskundige.

50
00:04:07.016 --> 00:04:13.001
Die zei: Je moet juist de plekken versterken waar je nooit een kogelgat ziet.

51
00:04:13.006 --> 00:04:16.016
Want de vliegtuigen die je ziet, die zijn teruggekomen.

52
00:04:16.021 --> 00:04:20.012
Er liggen ook vliegtuigen in Duitsland die zijn neergestort.

53
00:04:20.017 --> 00:04:24.022
En de plekken waar DIE geraakt zijn, dat zijn de gevaarlijke plaatsen.

54
00:04:25.002 --> 00:04:29.004
Toen zijn ze de plekken gaan verstevigen waar geen gaten zaten.

55
00:04:29.009 --> 00:04:32.015
Bijvoorbeeld het motorblok, een vrij cruciale plek.

56
00:04:32.020 --> 00:04:37.002
En toen kwamen er veel meer vliegtuigen en piloten heel terug.

57
00:04:37.007 --> 00:04:40.008
Maar wat heeft dat te maken met hoe je 100 wordt?

58
00:04:40.013 --> 00:04:42.023
Dat je de juiste dingen moet verzamelen.

59
00:04:43.003 --> 00:04:47.003
Als je naar honderdjarigen gaat en je vraagt wat ze hebben gedaan...

60
00:04:47.008 --> 00:04:51.020
dat is net zo stom als naar die kogelgaten kijken en die plekken verstevigen.

61
00:04:52.000 --> 00:04:53.019
Als je 100 wilt worden...

62
00:04:53.024 --> 00:04:58.014
moet je juist kijken naar de mensen die maar 60 zijn geworden.

63
00:04:58.019 --> 00:05:01.008
En dan moet je kijken wat er gebeurt.

64
00:05:01.013 --> 00:05:06.004
Om te weten hoe 100 wordt, moet je niet kijken naar honderdjarigen...

65
00:05:06.009 --> 00:05:08.018
maar naar degenen die het NIET gered hebben.

66
00:05:08.023 --> 00:05:12.018
Toch leuk wel, die wiskunde. En je komt nog eens ergens.

67
00:05:12.023 --> 00:05:16.015
MUZIEK VAN THE ROLLING STONES: 'PAINTED BLACK'

68
00:05:36.000 --> 00:05:39.007
Ionica, kunnen we niet een keer gewoon afspreken...

69
00:05:39.012 --> 00:05:43.009
in 'n saaie universiteitsbibliotheek of op een kantoor of zo?

70
00:05:45.009 --> 00:05:49.004
Op een stormbaan in Stroe ontmoeten we twee wetenschappers...

71
00:05:49.009 --> 00:05:52.020
die precies doen wat de wiskunde volgens Ionica voorschrijft:

72
00:05:53.000 --> 00:05:56.007
Onderzoeken waar het in mensenlevens misgaat.

73
00:05:57.021 --> 00:06:02.023
Veroudering moet je zien als een opeenstapeling van schade door de tijd.

74
00:06:03.003 --> 00:06:05.010
Als je een emmer hebt...

75
00:06:05.015 --> 00:06:10.010
en die laat je vollopen met water, en dan is het water de schade...

76
00:06:10.015 --> 00:06:16.001
dan stapelt die op totdat de laatste druppel in de emmer komt en die gaat overstromen.

77
00:06:16.006 --> 00:06:20.021
Dan is er zoveel schade dat 't niet meer verenigbaar is met het leven.

78
00:06:21.001 --> 00:06:23.015
Dat leidt tot ziekte en dan ga je dood.

79
00:06:23.020 --> 00:06:26.007
Dus dat is de definitie van veroudering.

80
00:06:26.012 --> 00:06:30.016
Dus veroudering is schade? Opeenstapeling van schade.

81
00:06:30.021 --> 00:06:35.006
Maar dat doet de tijd gewoon, zou je zeggen. Toch?

82
00:06:35.011 --> 00:06:39.014
Ja, dat doet de tijd, maar de snelheid waarmee je veroudert...

83
00:06:39.019 --> 00:06:41.020
die kun je wel beinvloeden.

84
00:06:42.000 --> 00:06:47.007
En daar hebben jullie aparte factoren voor gevonden in jullie onderzoek? Dat klopt.

85
00:06:47.012 --> 00:06:52.019
Er zijn verschillende factoren die dat kraantje kunnen beinvloeden.

86
00:06:52.024 --> 00:06:56.001
Of dat harder of juist zachter gaat lopen.

87
00:06:56.006 --> 00:06:59.005
En die geheimen proberen wij te ontdekken.

88
00:06:59.010 --> 00:07:02.005
Hoe moet je nou draaien aan het kraantje?

89
00:07:02.010 --> 00:07:06.020
Welke factoren zorgen dat die emmer langzamer of sneller volloopt.

90
00:07:07.000 --> 00:07:11.024
Als we dat kunnen ontdekken, dan kunnen we allemaal 100 worden.

91
00:07:12.004 --> 00:07:13.016
Nou, kom maar door.

92
00:07:13.021 --> 00:07:18.008
Je kunt het leven zien als een stormbaan, met een begin en eind...

93
00:07:18.013 --> 00:07:20.013
en allemaal hindernissen.

94
00:07:20.018 --> 00:07:23.016
En die hindernissen, die moet je overwinnen.

95
00:07:23.021 --> 00:07:26.005
En sommigen lukt dat beter dan anderen.

96
00:07:26.010 --> 00:07:30.005
Sommigen doorstaan het ook beter en worden daardoor beter oud.

97
00:07:30.010 --> 00:07:34.013
En de factoren die jullie onderzocht hebben hebben daar dus invloed op?

98
00:07:34.018 --> 00:07:40.008
Ja. En ik was al bang dat wij deze pakjes niet voor niks aanhadden.

99
00:07:40.013 --> 00:07:42.017
Wij zijn de proefkonijnen vandaag?

100
00:07:42.022 --> 00:07:45.000
MUZIEK

101
00:07:50.012 --> 00:07:54.003
Het leven is vandaag een stormbaan, met een begin en een eind.

102
00:07:54.008 --> 00:08:00.020
Onderweg krijgen we de vier factoren die je sterftekans het meest vergroten aan ons lijf geknoopt.

103
00:08:01.000 --> 00:08:05.018
Het gaat jullie wel heel gemakkelijk af, we gaan het wat lastiger maken.

104
00:08:05.023 --> 00:08:07.013
En wat is dit?

105
00:08:07.018 --> 00:08:10.016
Dit is de eerste factor: ongezond eten.

106
00:08:10.021 --> 00:08:14.023
Oke. Ik voel me alsof ik heel zwaar heb getafeld.

107
00:08:15.003 --> 00:08:18.004
We hebben een hamburger aan onze rug hangen.

108
00:08:18.009 --> 00:08:19.021
MUZIEK

109
00:08:21.006 --> 00:08:26.001
Ongezond eten maakt dat je de hindernissen steeds moeilijker kunt nemen.

110
00:08:26.006 --> 00:08:27.022
En dat is pas het begin.

111
00:08:34.011 --> 00:08:38.009
Dit gaat nog redelijk makkelijk, maar dan nu de allergrootste killer.

112
00:08:38.014 --> 00:08:42.019
De volgende factor: roken. Ik was zo trots dat dit gelukt was.

113
00:08:42.024 --> 00:08:45.011
Daar moet je dus echt niet aan beginnen.

114
00:08:45.016 --> 00:08:48.017
Deze is veel zwaarder dan die voeding. Ja.

115
00:08:48.022 --> 00:08:51.009
Oke, daar gaan we. Rennen, kom op!

116
00:08:51.014 --> 00:08:53.011
Maar ik HEB nooit gerookt!

117
00:08:57.011 --> 00:09:02.018
Elke factor die erbij komt maakt het leven zwaarder en verkleint de kans dat je 100 wordt.

118
00:09:02.023 --> 00:09:07.015
Na ongezonde voeding en roken, is niet bewegen de derde factor van belang.

119
00:09:07.020 --> 00:09:14.001
Om precies te zijn stijgt de kans dat je langer leeft met maar liefst 40% als je in beweging blijft.

120
00:09:14.006 --> 00:09:17.011
De vierde en laatste factor is eenzaamheid.

121
00:09:17.016 --> 00:09:21.013
Mensen met slechte sociale relaties...

122
00:09:21.018 --> 00:09:26.005
die hebben nog minder kans om het volgende jaar te halen...

123
00:09:26.010 --> 00:09:30.006
dan mensen met goede sociale relaties. Dus nu ben ik alleen?

124
00:09:30.011 --> 00:09:34.017
Ik vind dat wel verrassend. Ik snap eten, roken, bewegen...

125
00:09:34.022 --> 00:09:37.012
maar alleen zijn is dus nog erger? Zeker.

126
00:09:37.017 --> 00:09:39.010
Zet hem op, dames!

127
00:09:40.024 --> 00:09:42.015
MUZIEK

128
00:09:46.009 --> 00:09:50.019
Zonder mensen die je bijstaan is de kans dat je voortijdig sterft veel groter.

129
00:09:50.024 --> 00:09:54.004
Maar niet iedereen die rookt of eenzaam is, sterft jong.

130
00:09:54.009 --> 00:09:56.018
En niet iedereen die gezond leeft wordt 100.

131
00:09:56.023 --> 00:10:02.008
Dat lijkt inconsequent, maar ook daar heeft de wiskunde een oplossing voor: het stochastisch model.

132
00:10:34.007 --> 00:10:37.009
We weten nu wat we moeten doen om 100 te worden.

133
00:10:37.014 --> 00:10:41.024
Maar wat niet helemaal eerlijk is, is dat het niet voor iedereen geldt.

134
00:10:42.004 --> 00:10:47.006
Je kan wel niet roken en gezond leven en veel vrienden hebben, maar dat zegt niet dat je 100 wordt.

135
00:10:47.011 --> 00:10:50.010
Hoe is daar mee te leven, met die inconsequentie?

136
00:10:50.015 --> 00:10:55.004
We gebruiken daarvoor in de wiskunde het stochastisch model.

137
00:10:55.009 --> 00:10:57.024
En dan kijken we niet naar EEN iemand.

138
00:10:58.004 --> 00:11:00.018
Dus we zeggen niet 'jij wordt 80 en jij niet'.

139
00:11:00.023 --> 00:11:04.024
Maar we kijken naar wat er met een hele groep mensen gebeurt.

140
00:11:05.004 --> 00:11:07.024
En dan zit er geen inconsequentie meer in.

141
00:11:08.004 --> 00:11:10.016
Kijk, deze bowlingbaan is het leven.

142
00:11:10.021 --> 00:11:13.017
En dit is de dood. Het leven, de dood, oke.

143
00:11:13.022 --> 00:11:16.014
En daar staat een groepje niet-rokers.

144
00:11:16.019 --> 00:11:20.008
Dan zegt het stochastisch model dat de dood eraan komt...

145
00:11:20.013 --> 00:11:22.013
en wie dan omvalt:

146
00:11:24.000 --> 00:11:25.020
Die heeft gewoon pech.

147
00:11:28.024 --> 00:11:32.011
Je ziet dat de meeste poppetjes zijn blijven staan...

148
00:11:32.016 --> 00:11:37.003
maar toch is ook een deel van die gezonde poppetjes jong doodgegaan.

149
00:11:37.008 --> 00:11:40.023
Ja. Dus hier heb je mevrouw Jansen...

150
00:11:41.003 --> 00:11:46.001
die heeft nooit gerookt, gezond gegeten, niet te veel gedronken...

151
00:11:46.006 --> 00:11:48.007
lekker gesport...

152
00:11:48.012 --> 00:11:51.006
en toch heeft ze pech?

153
00:11:51.011 --> 00:11:54.011
Ja, dat zit nou eenmaal in het stochastisch model.

154
00:11:54.016 --> 00:11:58.011
Er gaan ook wat mensen jong dood en je weet niet wie dat zijn.

155
00:11:58.016 --> 00:12:03.009
Maar er zullen inderdaad mensen als mevrouw Jansen gewoon pech hebben.

156
00:12:03.014 --> 00:12:07.000
Maar als je nou kijkt wat er gebeurt met de andere groep:

157
00:12:07.005 --> 00:12:10.012
Daar staan de rokers. Maar ons wiskundig model zegt...

158
00:12:10.017 --> 00:12:15.003
dat het hier geen tennisbal moet zijn, maar een hele bowlingbal.

159
00:12:15.008 --> 00:12:18.005
Dus de rokers krijgen dit als de dood.

160
00:12:19.020 --> 00:12:24.015
En dan zie je dat er gewoon veel meer mensen jong dood zullen gaan.

161
00:12:24.020 --> 00:12:27.020
Ja, dit is echt eh... heel heftig, he?

162
00:12:28.000 --> 00:12:30.020
Maar hier heb je toch ook weer...

163
00:12:32.000 --> 00:12:36.005
van die geluksvogels die gewoon blijven staan.

164
00:12:36.010 --> 00:12:42.015
Dit is meneer Jansen, die heeft z'n hele leven gerookt, ongezond gegeten en niet gesport.

165
00:12:42.020 --> 00:12:48.005
En toch leeft hij langer dan mevrouw Jansen, met haar gezonde levensstijl

166
00:12:48.010 --> 00:12:51.015
Ja, dat is een beetje wat er oneerlijk aan lijkt.

167
00:12:51.020 --> 00:12:55.005
En waarom mensen vaak zeggen van: 'Ja, ik rook wel...'

168
00:12:55.010 --> 00:13:00.000
'maar mijn oom is ook 80 geworden, en die rookte een pakje per uur.'

169
00:13:00.005 --> 00:13:06.000
Tja, er zijn gewoon mensen die aan deze kant geluk hebben en mensen aan die kant die pech hebben.

170
00:13:06.005 --> 00:13:11.000
Maar dat stochastisch model vertelt je hoe groot die bal van de dood is.

171
00:13:11.005 --> 00:13:14.005
En hier gaat gewoon een grotere bal doorheen.

172
00:13:14.010 --> 00:13:17.017
Als je kijkt naar mannen van 35 die niet roken...

173
00:13:17.022 --> 00:13:20.018
die hebben 81 procent kans om 75 te worden.

174
00:13:20.023 --> 00:13:23.015
Dan ben je al lekker op weg naar de 100. Ja.

175
00:13:23.020 --> 00:13:28.002
Maar mannen van 35 die roken, daarvan wordt maar 54 procent 75.

176
00:13:28.007 --> 00:13:33.000
Die hebben een veel grotere kans om door die bowlingbal geraakt te worden. Ja.

177
00:13:33.005 --> 00:13:36.018
Bijna de helft wordt omver gekegeld voor ze er zijn.

178
00:13:36.023 --> 00:13:40.000
MUZIEK: 'I'M STILL STANDING' VAN ELTON JOHN

179
00:13:41.015 --> 00:13:43.015
*I'm still standing

180
00:13:43.020 --> 00:13:45.012
*Yeah, yeah, yeah!

181
00:13:47.000 --> 00:13:48.018
*I'm still standing

182
00:13:48.023 --> 00:13:51.012
*Yeah, yeah, yeah!

183
00:13:51.017 --> 00:13:53.012
Dank je wel. Alsjeblieft.

184
00:13:53.017 --> 00:13:59.000
Ik heb ook wel 's gehoord dat je een grotere kans hebt om honderd te worden als je trouwt.

185
00:13:59.005 --> 00:14:01.010
Getrouwde mensen worden ouder.

186
00:14:01.015 --> 00:14:05.010
Dat is weer zo'n typische denkfout, die veel mensen maken.

187
00:14:05.015 --> 00:14:10.020
Dat, omdat getrouwde mensen langer leven, dat je dan moet trouwen om langer te leven.

188
00:14:11.000 --> 00:14:13.009
Maar vaak zit er iets anders achter.

189
00:14:13.014 --> 00:14:17.000
Even kijken... Je hebt zeker geen lipstick bij je?

190
00:14:17.005 --> 00:14:20.000
Kan ik hier op schrijven? Ja. Ja? Oke.

191
00:14:22.000 --> 00:14:25.010
Kijk, als je een verband hebt tussen twee dingen...

192
00:14:25.015 --> 00:14:29.000
Je hebt dan een grafiekje, dat loopt een beetje zo.

193
00:14:29.005 --> 00:14:31.008
En hier zet je dan 'ijsjes'...

194
00:14:31.013 --> 00:14:34.005
en hier zet je 'verdrinken'.

195
00:14:34.010 --> 00:14:36.022
En dan zie je een duidelijk verband.

196
00:14:37.002 --> 00:14:40.000
Dit is hoeveel ijs er op een dag wordt verkocht.

197
00:14:40.005 --> 00:14:44.004
Je ziet: Hoe meer ijs er verkocht wordt, hoe meer mensen die dag verdrinken.

198
00:14:44.009 --> 00:14:48.018
Dan kun je niet anders concluderen dan dat ijs supergevaarlijk is.

199
00:14:48.023 --> 00:14:53.008
Ja, of dat het zo is dat er veel ijs wordt verkocht op een warme dag.

200
00:14:53.013 --> 00:14:58.000
En dat er ook veel mensen gaan zwemmen in een riviertje of in de zee.

201
00:14:58.005 --> 00:15:01.021
En dat dat allebei toevallig gebeurt als het warm is.

202
00:15:02.001 --> 00:15:04.020
Ja, dat is precies wat er aan de hand is.

203
00:15:05.000 --> 00:15:11.000
Als je een verband ziet tussen twee dingen, betekent het niet altijd dat het een het ander veroorzaakt.

204
00:15:11.005 --> 00:15:13.018
Het kan net anders liggen dan je denkt.

205
00:15:13.023 --> 00:15:18.000
In de wiskunde heet dat korrelatie: Twee dingen die tegelijk gebeuren.

206
00:15:18.005 --> 00:15:22.000
Dus er is een korrelatie tussen ijs dat verkocht wordt en verdrinking.

207
00:15:22.005 --> 00:15:26.000
Het andere is causaliteit: Dat het een het ander veroorzaakt.

208
00:15:26.005 --> 00:15:30.000
Dus het mooie weer veroorzaakt die ijsjes en die verdrinkingen.

209
00:15:30.005 --> 00:15:34.000
Maar niet: Het ijs veroorzaakt de verdrinkingen. Nee.

210
00:15:34.005 --> 00:15:37.012
En hoe zit het met het huwelijk en het oud worden?

211
00:15:37.017 --> 00:15:41.000
Daar zit misschien niet duidelijk iets anders achter.

212
00:15:41.005 --> 00:15:44.000
Maar daar is niet duidelijk wat wat veroorzaakt.

213
00:15:44.005 --> 00:15:47.000
Misschien is het niet het getrouwd zijn...

214
00:15:47.005 --> 00:15:51.000
maar het feit dat mannen die een vrouw hebben gezonder eten.

215
00:15:51.005 --> 00:15:55.000
Dan worden ze ouder door gezond eten, niet doordat ze getrouwd zijn.

216
00:15:55.005 --> 00:16:00.020
En mannen die kans hebben om oud te worden, omdat ze rijk en gezond zijn en alles op orde hebben...

217
00:16:01.000 --> 00:16:03.003
trouwen misschien wel eerder.

218
00:16:03.008 --> 00:16:09.005
Je trouwt liever met een succesvolle gezonde man dan met een sneue, zieke jongen die in de goot ligt. Ja.

219
00:16:09.010 --> 00:16:13.000
Als je korrelatie en causaliteit door elkaar haalt...

220
00:16:13.005 --> 00:16:16.000
trek je al snel de verkeerde conclusies.

221
00:16:16.005 --> 00:16:20.000
Je moet afzonderlijke fenomenen afzonderlijk bekijken.

222
00:16:20.005 --> 00:16:24.000
Dat doen ze op de afdeling moleculaire biologie in Leiden.

223
00:16:24.005 --> 00:16:29.015
Daar onderzoeken Eline Slagboom en haar team de oudste families van Nederland.

224
00:16:29.020 --> 00:16:32.015
En zij deden een belangrijke ontdekking.

225
00:16:32.020 --> 00:16:35.005
Waar zijn we? Wat is dit voor ruimte?

226
00:16:35.010 --> 00:16:40.000
Hier staan stikstofvaten. Daar zit vloeibare stikstof in, van -200.

227
00:16:40.005 --> 00:16:45.006
En daar ligt materiaal van patienten en mensen uit de studie opgeslagen.

228
00:16:45.011 --> 00:16:48.010
Hele kleine stukjes mens, eigenlijk. Ja.

229
00:16:48.015 --> 00:16:50.018
Zal ik het even laten zien? Yes!

230
00:16:52.005 --> 00:16:55.000
SPANNENDE MUZIEK

231
00:17:02.005 --> 00:17:03.021
En dit zijn allemaal...

232
00:17:04.001 --> 00:17:07.006
Allemaal kleine buisjes. Kleine stukjes, ja.

233
00:17:08.006 --> 00:17:11.001
En dat moet zo koud worden opgeslagen...

234
00:17:11.006 --> 00:17:15.010
anders gaat het heel snel over de datum? Ja, daar komt het wel op neer

235
00:17:15.015 --> 00:17:18.000
Dan kun je met die cellen geen proeven meer doen.

236
00:17:18.005 --> 00:17:21.000
In elk buisje zit materiaal van EEN persoon.

237
00:17:21.005 --> 00:17:25.020
En daarmee onderzoek je waarom mensen OF ziek worden OF heel lang leven.

238
00:17:26.000 --> 00:17:30.015
Je wil eigenlijk, met die cellen, net doen of het levende mensen zijn.

239
00:17:30.020 --> 00:17:33.020
Maar dan moeten ze nog in goede conditie zijn.

240
00:17:34.000 --> 00:17:36.013
Daarom moet je dat diep ingevroren opslaan.

241
00:17:36.018 --> 00:17:42.000
Uit de kleine, diepgevroren stukjes mens, bot, bloed of haar, wordt DNA gehaald.

242
00:17:42.005 --> 00:17:44.000
Dat DNA wordt onderzocht.

243
00:17:44.005 --> 00:17:50.015
Hamvraag bij dat onderzoek: Hebben families die heel oud worden een gen dat anderen niet hebben?

244
00:17:50.020 --> 00:17:54.006
We hebben gekeken naar mensen die boven de 90 zijn.

245
00:17:54.011 --> 00:17:58.000
En dan een broer of zuster hebben die ook zo oud is geworden.

246
00:17:58.005 --> 00:18:02.010
Dus EEN iemand in de familie telt niet, je moet er twee hebben. Ja.

247
00:18:02.015 --> 00:18:06.000
Dan heb je dat bloed afgenomen en andere weefsels.

248
00:18:06.005 --> 00:18:09.005
Daar haal je dan het erfelijk materiaal uit.

249
00:18:09.010 --> 00:18:12.015
En dan wil je weten: Waar zitten de verschillen?

250
00:18:12.020 --> 00:18:17.008
Waar in hun DNA... Hebben die mensen een ander plaatje dan jij en ik?

251
00:18:17.013 --> 00:18:21.008
Dus mensen die heel oud worden... Dat zit in hun DNA? Ja.

252
00:18:21.013 --> 00:18:24.018
Hebben jullie dat ook gevonden? Klopt dat? Ja.

253
00:18:24.023 --> 00:18:30.001
In de bevolking wordt je levensduur voor ongeveer 25% door de DNA bepaald.

254
00:18:30.006 --> 00:18:37.000
Maar bij die mensen uit die langlevende families telt de rol van hun erfelijke factoren zwaarder.

255
00:18:37.005 --> 00:18:39.012
En dan zie je ook dat die mensen...

256
00:18:39.017 --> 00:18:43.005
In elke generatie leven ze langer dan wij allemaal.

257
00:18:43.010 --> 00:18:47.020
En daar hoeven ze niks voor te doen. Nee! LACHEND: Heel oneerlijk.

258
00:18:48.000 --> 00:18:51.020
Ik kan denk ik het beste iets van een grafiekje tekenen.

259
00:18:52.020 --> 00:18:54.007
Grafiekje...

260
00:18:55.007 --> 00:18:58.016
Dit is de periode dat we de mensen gevolgd hebben.

261
00:18:58.021 --> 00:19:01.012
Dus we hebben ze gevolgd van 90 tot 100.

262
00:19:01.017 --> 00:19:04.008
Daar ben jij zo geinteresseerd in. Ja.

263
00:19:04.013 --> 00:19:09.018
En aan het begin van die 90 leefde nog iedereen van deze mensen.

264
00:19:09.023 --> 00:19:12.000
100 procent was in leven.

265
00:19:12.005 --> 00:19:16.012
Maar in die periode zijn er natuurlijk veel mensen dood gegaan.

266
00:19:16.017 --> 00:19:20.010
Dus dan heb je een beetje zo'n soort lijntje. Ja.

267
00:19:20.015 --> 00:19:22.020
En nu ga je je eigenlijk afvragen:

268
00:19:23.000 --> 00:19:28.015
Is het zo dat bij alle mensen die een gunstige of ongunstige gen-variant dragen...

269
00:19:28.020 --> 00:19:30.021
dat lijntje anders loopt. Ja.

270
00:19:31.001 --> 00:19:35.016
Bij de dragers van de ongunstige variant zie je dat de lijn zo loopt.

271
00:19:35.021 --> 00:19:38.000
Die mensen gaan eerder dood. Ja.

272
00:19:38.005 --> 00:19:42.018
En bij de mensen met de gunstige variant zie je dat ze langer leven.

273
00:19:42.023 --> 00:19:44.010
Ja, precies.

274
00:19:44.015 --> 00:19:47.008
En dat is alleen nog maar de bijdrage...

275
00:19:47.013 --> 00:19:51.010
van dat ene verschil tussen de genen van die mensen.

276
00:19:51.015 --> 00:19:55.000
Dus je wil heel graag weten: Welke genen zijn dat? Ja!

277
00:19:55.005 --> 00:19:59.020
Zijn jullie daar al achter? Nou, we hebben er een paar gevonden.

278
00:20:00.000 --> 00:20:05.002
Elk gen heeft bepaalde kenmerken, die je kunt zien aan piekjes in de grafiek.

279
00:20:05.007 --> 00:20:08.020
Mensen kunnen op twee plekken hier een piekje hebben.

280
00:20:09.000 --> 00:20:13.007
Deze persoon heeft van vader en moeder deze piek meegekregen.

281
00:20:13.012 --> 00:20:19.000
En deze persoon heeft van vader en moeder een verschillend piekje meegekregen.

282
00:20:19.005 --> 00:20:25.000
Stel nou dat dit piekje een kenmerk is van heel lang leven.

283
00:20:25.005 --> 00:20:31.000
Dan weet je dus dat de persoon die ik net liet zien meer kans heeft om lang te leven dan deze persoon.

284
00:20:31.005 --> 00:20:34.015
Want die heeft maar EEN zo'n variant meegekregen.

285
00:20:34.020 --> 00:20:40.000
Stel dat je zegt: Het is deze eigenschap waarmee die mensen heel oud worden.

286
00:20:40.005 --> 00:20:43.006
Ik heb gezien dat het op dit piekje neerkomt.

287
00:20:43.011 --> 00:20:46.024
Als ik dan leer hoe dat werkt, dan kan ik gaan denken:

288
00:20:47.004 --> 00:20:51.010
O, ik moet dus dat gen een beetje stimuleren om wat meer te maken.

289
00:20:51.015 --> 00:20:54.015
Dan ga ik dat gen niet bij mensen veranderen.

290
00:20:54.020 --> 00:20:57.015
Want dan ga je aan hun DNA zitten klooien.

291
00:20:57.020 --> 00:21:01.002
Maar er kunnen misschien wel pilletjes zijn...

292
00:21:01.007 --> 00:21:05.022
voor een gunstigere stofwisseling, zodat je wel zo oud kunt worden.

293
00:21:06.002 --> 00:21:11.020
Dus we gaan niet die mensen nabouwen, maar we gaan hun truc om oud te worden nadoen. Ja.

294
00:21:12.000 --> 00:21:14.000
RUSTIGE MUZIEK

295
00:21:17.000 --> 00:21:21.020
Er zijn dus genen die ervoor zorgen dat sommige families ouder worden dan andere.

296
00:21:22.000 --> 00:21:27.018
Maar als je die genen niet hebt, moet je maar hopen dat ze in Leiden snel uitvinden wat die genen doen.

297
00:21:27.023 --> 00:21:29.016
Zodat je dat na kunt apen.

298
00:21:29.021 --> 00:21:35.015
Maar wiskundewonder Ionica heeft NOG een manier gevonden om honderd te worden.

299
00:21:35.020 --> 00:21:38.009
De truc als jij zelf oud wil worden...

300
00:21:38.014 --> 00:21:42.005
Dan is eigenlijk het beste wat je kunt doen: Doorleven.

301
00:21:42.010 --> 00:21:47.018
Dat is wel heel simpel: Om te zorgen dat je honderd wordt moet je gewoon niet doodgaan.

302
00:21:47.023 --> 00:21:49.016
Dat snap ik ook wel. Ja...

303
00:21:49.021 --> 00:21:52.006
Maar jij bent nu... even kijken...

304
00:21:52.011 --> 00:21:53.023
30? 33?

305
00:21:54.003 --> 00:21:56.006
Ja... 32... nee, 33 inderdaad.

306
00:21:56.011 --> 00:21:57.023
Dat ronden we even af.

307
00:21:58.003 --> 00:22:00.010
Dus dan ben jij ongeveer 30. 3 x 10.

308
00:22:00.015 --> 00:22:02.004
En hoe oud is je moeder?

309
00:22:02.009 --> 00:22:03.021
Eh...

310
00:22:04.001 --> 00:22:05.013
mijn moeder is dus...

311
00:22:05.018 --> 00:22:09.010
Je moet echt rekenen. Ja, daar ben ik niet zo mee bezig.

312
00:22:09.015 --> 00:22:11.002
Iets in de vijftig.

313
00:22:11.007 --> 00:22:14.015
56 toch? Jij moet dat heel snel kunnen uitrekenen!

314
00:22:14.020 --> 00:22:17.017
Reken jij dat maar uit! Ze was van...? '55.

315
00:22:17.022 --> 00:22:20.008
Ja, dan is ze nu 58.

316
00:22:20.013 --> 00:22:24.006
Maar daar maak je 60 van, oke. Ja, het gaat om ongeveer.

317
00:22:24.011 --> 00:22:29.000
Je ziet dat jouw moeder een veel hoger stapeltje dan jij heeft. Ja.

318
00:22:30.000 --> 00:22:33.015
Wel wat wankeler, omdat ze al wat verder is. Ja.

319
00:22:33.020 --> 00:22:35.007
Wat je dan ziet:

320
00:22:35.012 --> 00:22:36.024
Jij kan nog omvallen.

321
00:22:37.004 --> 00:22:42.010
Jij kan nog van een motor vallen of rottig van een trapje vallen...

322
00:22:42.015 --> 00:22:44.014
voor jij die 60 bereikt hebt.

323
00:22:44.019 --> 00:22:48.010
Jouw moeder heeft dit stuk al, daar kan niks meer misgaan.

324
00:22:48.015 --> 00:22:51.000
Nog maar 4 blokjes, dan is ze bij 100.

325
00:22:51.005 --> 00:22:55.000
Dus mijn moeder heeft mij al ingehaald qua levensverwachting.

326
00:22:55.005 --> 00:22:58.008
Puur omdat ze al zo lang niet doodgegaan is. Ja.

327
00:22:58.013 --> 00:23:00.008
Omdat ze dapper volhoudt.

328
00:23:00.013 --> 00:23:05.018
Er is ook een formule voor om uit te rekenen wat je erbij krijgt voor het doorleven.

329
00:23:05.023 --> 00:23:09.005
En dat komt gemiddeld neer op een kwart van je tijd.

330
00:23:09.010 --> 00:23:12.017
Dus als je 10 jaar leeft, krijg je er 2,5 jaar bij.

331
00:23:12.022 --> 00:23:17.002
Dus met 30 jaar heb je er al 7,5 jaar bij gewonnen. Aan het eind.

332
00:23:17.007 --> 00:23:22.015
En toen jij geboren werd was jouw levensverwachting ongeveer 79.

333
00:23:22.020 --> 00:23:26.013
Als je dan 100 wil worden, dan hoef je maar 84 te zijn...

334
00:23:26.018 --> 00:23:31.000
en dan is je levensverwachting al 100. Dan krijg je 16 jaar cadeau.

335
00:23:31.005 --> 00:23:36.005
Dus het enige wat ik hoef te doen om 100 te worden, is 84 worden.

336
00:23:36.010 --> 00:23:39.000
STEMMIGE PIANOMUZIEK

337
00:23:42.000 --> 00:23:45.000
HUUB VAN DER LUBBE: *Tegen de tijd

338
00:23:45.005 --> 00:23:49.000
Van EEN druppel kun je niet voorspellen waar-ie neerkomt.

339
00:23:49.005 --> 00:23:53.015
Maar van een heleboel druppels samen kun je een gemiddelde uitrekenen.

340
00:23:53.020 --> 00:23:58.010
Elk jaar dat je leeft neemt de levensverwachting toe met 2,5 maand.

341
00:23:58.015 --> 00:24:01.014
Op 10 jaar tijd krijg je dus 2,5 jaar cadeau.

342
00:24:01.019 --> 00:24:04.020
Het enige wat je hoeft te doen is blijven leven.

343
00:24:05.000 --> 00:24:10.010
Om te weten hoe je zo oud wordt, moet je naar de mensen kijken die het niet hebben gered.

344
00:24:10.015 --> 00:24:12.016
Net als bij de bommenwerpers.

345
00:24:12.021 --> 00:24:14.008
*Tegen de tijd

346
00:24:14.013 --> 00:24:18.010
Als je rookt, slecht eet, niet beweegt en niemand kent...

347
00:24:18.015 --> 00:24:21.005
is de kans dat je de 100 haalt erg klein.

348
00:24:21.010 --> 00:24:25.015
Deze vier factoren zijn het meest van invloed op je leeftijd.

349
00:24:25.020 --> 00:24:27.009
STEMMIGE PIANOMUZIEK

350
00:24:29.000 --> 00:24:34.005
Met het stochastisch model kun je bepalen hoe groot de kans is dat het misgaat.

351
00:24:34.010 --> 00:24:39.000
Niet alle rokers gaan vroeg dood, en niet alle gezonde mensen worden honderd.

352
00:24:39.005 --> 00:24:42.012
Tot slot kun je ook gewoon mazzel hebben.

353
00:24:42.017 --> 00:24:46.008
Sommige mensen hebben de juiste genen en worden oud.

354
00:24:46.013 --> 00:24:48.005
Wat ze ook doen.

355
00:24:48.010 --> 00:24:50.020
Voor het geval ik die genen niet heb:

356
00:24:51.000 --> 00:24:53.015
Als ik 84 word, heb ik 16 jaar gespaard.

357
00:24:53.020 --> 00:24:59.000
En is de verwachting dat ik in 2080 mijn honderdste verjaardag vier.

358
00:24:59.005 --> 00:25:03.005
*Tegen de tijd*

